Mantra 45

Rishi: Yājñavalkya (school attribution; many Agnicayana identifications are transmitted under the Vājasaneyin lineage)

Devata: Saṁvatsara / Kāla as Prajāpati (implicit); secondarily Agni (via suparṇa/establishment)

Chandas: Mixed/prose-formulaic yajus (not a single fixed ṛc-metre)

Samhita Patha (Devanagari)

सं॒व॒त्स॒रो॒ऽसि परिवत्स॒रो॒ऽसीदावत्स॒रो॒ऽसीद्वत्स॒रो॒ऽसि वत्स॒रो॒ऽसि । उ॒षस॑स्ते कल्पन्तामहोरा॒त्रास्ते॑ कल्पन्तामर्धमा॒सास्ते॑ कल्पन्तां मा॒सास्ते कल्पन्तामृ॒तव॑स्ते कल्पन्ताᳪ संवत्स॒रस्ते॑ कल्पताम् । प्रेत्या॒ एत्यै॒ सं चाञ्च॒ प्र च॑ सारय । सुप॒र्ण॒चिद॑सि॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒व: सी॑द

Transliteration

saṁvatsaró ’si parivatsaró ’sīdāvatsaró ’sīdvátsaró ’si vatsaró ’si | uṣásaḥ te kalpantām ahorātrā́s te kalpantām ardhamāsā́s te kalpantāṁ mā́sās te kalpantām ṛtávaḥ te kalpantāṁ saṁvatsarás te kalpatām | prétyā́ étyai sám cā́ñca prá ca sā́raya | supárṇacid asi táyā devátayā ’ṅgirasvád dhruváḥ sīda

Translation

ତୁମେ ସଂବତ୍ସର; ତୁମେ ପରିବତ୍ସର; ତୁମେ ଇଦାବତ୍ସର; ତୁମେ ଇଦ୍ୱତ୍ସର; ତୁମେ ବତ୍ସର—ହଁ, ତୁମେ ବତ୍ସର। ତୁମ ପାଇଁ ଉଷାମାନେ ଯଥାବିଧି ସଜିଯାଉନ୍ତୁ; ତୁମ ପାଇଁ ଅହୋରାତ୍ରମାନେ ସଜିଯାଉନ୍ତୁ; ତୁମ ପାଇଁ ଅର୍ଧମାସମାନେ ସଜିଯାଉନ୍ତୁ; ତୁମ ପାଇଁ ମାସମାନେ ସଜିଯାଉନ୍ତୁ; ତୁମ ପାଇଁ ଋତୁମାନେ ସଜିଯାଉନ୍ତୁ; ତୁମ ପାଇଁ ସଂବତ୍ସର ସଜିଯାଉନ୍ତୁ। ଆଗକୁ ଯାଇ, ଆଗକୁ ଆସି, ସଂଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ କର ଓ ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସାର କର। ତୁମେ ସୁପର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ; ସେଇ ଦେବତା ଦ୍ୱାରା, ଅଙ୍ଗିରସ୍ୱତ, ଧ୍ରୁବ ହୋଇ ଆସୀନ ହୁଅ।

Padapatha (Word Analysis)

संवत्सरः असि । परिवत्सरः असि । इदावत्सरः असि । इद्वत्सरः असि । वत्सरः असि । वत्सरः असि । उषसः ते कल्पन्ताम् । अहोरात्राः ते कल्पन्ताम् । अर्धमासाः ते कल्पन्ताम् । मासाः ते कल्पन्ताम् । ऋतवः ते कल्पन्ताम् । संवत्सरः ते कल्पताम् । प्र-इत्य । एत्यै । सम् च । अञ्च । प्र च । सारय । सुपर्ण-चित् असि । तया देवतया । अङ्गिरस्वत् । ध्रुवः । सीद

Entities Mentioned

• Saṁvatsara (Year) / Kāla
• Prajāpati
• Uṣas (Dawns)
• Ahorātra (Day-Night)
• Ṛtavaḥ (Seasons)
• Agni (secondary)