रुद्राक्ष-माहात्म्य (Rudrākṣa Māhātmya — The Greatness of Rudraksha)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଶିବଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରୁ ନିର୍ଗତ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁରୁ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ବୃକ୍ଷର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଲୋକକଲ୍ୟାଣ ଓ ଭକ୍ତଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ ଏହା ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏହାର ଦର୍ଶନ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଜପ ଦ୍ୱାରା ପାପ କ୍ଷୟ ହୁଏ।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । शौनकर्षे महाप्राज्ञ शिवरूपमहापते । शृणु रुद्रा क्षमाहात्म्यं समासात्कथयाम्यहम्
ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଶୌନକବଂଶଜ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ହେ ଶିବରୂପ ମହାପତେ! ଶୁଣ; ରୁଦ୍ରପରମ୍ପରାରେ କଥିତ କ୍ଷମାର ମାହାତ୍ମ୍ୟକୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହୁଛି।
Verse 2
शिवप्रियतमो ज्ञेयो रुद्रा क्षः परपावनः । दर्शनात्स्पर्शनाज्जाप्यात्सर्वपापहरः स्मृतः
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଶିବଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ପରମ ପାବନ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ତାହାର ଦର୍ଶନ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଜପରେ ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ସେ ସର୍ବପାପହର ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ।
Verse 3
पुरा रुद्रा क्षमहिमा देव्यग्रे कथितो मुने । लोकोपकरणार्थाय शिवेन परमात्मना
ହେ ମୁନି, ପୁରାତନ କାଳରେ ଲୋକହିତ ପାଇଁ ପରମାତ୍ମା ଶିବ ରୁଦ୍ରସନ୍ନିଧିରେ ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କ୍ଷମାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିଥିଲେ।
Verse 4
शिव उवाच । शृणु देविमहेशानि रुद्रा क्षमहिमा शिवे । कथयामि तवप्रीत्या भक्तानां हितकाम्यया
ଶିବ କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ହେ ମହେଶାନୀ, ହେ ଶିବେ! ଶୁଣ; ତୁମ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ଏବଂ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ହିତକାମନାରେ ମୁଁ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହୁଛି।
Verse 5
दिव्यवर्षसहस्राणि महेशानि पुनः पुरा । तपः प्रकुर्वतस्त्रस्तं मनः संयम्य वै मम
ହେ ମହେଶାନୀ! ପୂର୍ବକାଳରେ ହଜାର ହଜାର ଦିବ୍ୟବର୍ଷ ତପ କରୁଥିବାବେଳେ ମୋ ମନ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା; ତଥାପି, ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ, ମୁଁ ତାହାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ସଂଯମ କରି ସ୍ଥିର କଲି।
Verse 6
स्वतंत्रेण परेशेन लोकोपकृतिकारिणा । लीलया परमेशानि चक्षुरुन्मीलितं मया
ହେ ପରମେଶାନୀ! ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର, ପରାତ୍ପର ଓ ଲୋକହିତକାରୀ ପରମେଶ୍ୱର ନିଜ ଲୀଳାରେ ମୋ ଚକ୍ଷୁ ଉନ୍ମୀଳିତ କଲେ।
Verse 7
पुटाभ्यां चारुचक्षुर्भ्यां पतिता जलबिंदवः । तत्राश्रुबिन्दवो जाता वृक्षा रुद्रा क्षसंज्ञकाः
ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁପୁଟରୁ ଜଳବିନ୍ଦୁ ପଡ଼ିଲା; ସେଇ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁରୁ ‘ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ’ ନାମକ ବୃକ୍ଷ ଜନ୍ମ ନେଲା।
Verse 8
स्थावरत्वमनुप्राप्य भक्तानुग्रहकारणात् । ते दत्ता विष्णुभक्तेभ्यश्चतुर्वर्णेभ्य एव च
ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବା ପାଇଁ ସ୍ଥାବର ଅବସ୍ଥା (ପବିତ୍ର ଚିହ୍ନରୂପ) ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସେଗୁଡ଼ିକ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦିଆଗଲା।
Verse 9
भूमौ गौडोद्भवांश्चक्रे रुद्रा क्षाञ्छिववल्लभान् । मथुरायामयोध्यायां लंकायां मलये तथा
ପୃଥିବୀରେ ରୁଦ୍ରମାନେ ଗୌଡଦେଶଜ ଶିବପ୍ରିୟ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏହିପରି ମଥୁରା, ଅଯୋଧ୍ୟା, ଲଙ୍କା ଏବଂ ମଲୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ (ଶିବବଲ୍ଲଭ ଶାସକ ସ୍ଥାପନ କଲେ)।
Verse 10
सह्याद्रौ च तथा काश्यां दशेष्वन्येषु वा तथा । परानसह्यपापौघभेदनाञ्छ्रुतिनोदनात्
ସହ୍ୟାଦ୍ରିରେ ହେଉ କି କାଶୀରେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦଶ ପବିତ୍ର ପୀଠରେ—ଶ୍ରବଣ ଓ ପାଠର ପ୍ରେରଣାଶକ୍ତିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସହ୍ୟ ପାପରାଶି ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ନଶିଯାଏ।
Verse 11
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा जाता ममाज्ञया । रुद्रा क्षास्ते पृथिव्यां तु तज्जातीयाः शुभाक्षकाः
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର—ଏମାନେ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଜନ୍ମିଲେ। ସେହିପରି ପୃଥିବୀରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଉଦ୍ଭବଜାତ, ଶୁଭ-ନେତ୍ରସ୍ୱରୂପ (ରୁଦ୍ରସମ୍ଭବ) ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।
Verse 12
श्वेतरक्ताः पीतकृष्णा वर्णाज्ञेयाः क्रमाद्बुधैः । स्वजातीयं नृभिर्धार्यं रुद्रा क्षं वर्णतः क्रमात्
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ବର୍ଣ୍ଣକୁ କ୍ରମେ ଶ୍ୱେତ, ରକ୍ତ, ପୀତ ଓ କୃଷ୍ଣ ବୋଲି—ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ ଅନୁସାରେ—ଜାଣନ୍ତି। ତେଣୁ ଲୋକେ ନିଜ ବର୍ଣ୍ଣାନୁସାରେ ସେହି କ୍ରମରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 13
वर्णैस्तु तत्फलं धार्यं भुक्तिमुक्तिफलेप्सुभिः । शिवभक्तैर्विशेषेण शिवयोः प्रीतये सदा
ଏହେତୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷଫଳ ଆକାଙ୍କ୍ଷୀମାନେ ବିଧିମତେ ସେହି ପବିତ୍ର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ବିଶେଷତଃ ଶିବଭକ୍ତମାନେ ଶିବ-ଶିବାଙ୍କ ନିତ୍ୟ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ସଦା ତାହା ଧାରଣ କରନ୍ତୁ।
Verse 14
ॐ ह्रीं नमः १ ॐ नमः २ ॐ क्लीं नमः ३ ॐ ह्रीं नमः ४ ॐ ह्रीं नमः ५ ॐ ह्रीं हुं नमः ६ ॐ हुंनमः ७ ॐ हुं नमः ८ ॐ ह्रीं हुं नमः ९ ॐ ह्रीं नमः नमः १० ॐ ह्रीं हुं नमः ११ ॐ क्रौं क्षौं रौं नमः १२ ॐ ह्रीं नमः १३ ॐ नम
ଏହି ବୀଜମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର ଅର୍ପଣ କରି ପୂଜା ଓ ନ୍ୟାସ କରିବ—“ଓଁ ହ୍ରୀଂ ନମଃ”, “ଓଁ ନମଃ”, “ଓଁ କ୍ଲୀଂ ନମଃ”, “ଓଁ ହ୍ରୀଂ ହୁଂ ନମଃ” ଏବଂ “ଓଁ କ୍ରୌଂ କ୍ଷୌଂ ରୌଂ ନମଃ”; ଲିଙ୍ଗରେ ଓ ନିଜ ଦେହଚେତନାରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି ପୂଜନ କରିବ।
Verse 15
अधमं चणमात्रं स्यात्प्रक्रियैषा परोच्यते । शृणु पार्वति सुप्रीत्या भक्तानां हितकाम्यया
ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଅତ୍ୟଲ୍ପ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ—ଯଦି କେବଳ ଗୋଟିଏ ଦାଣା ପରିମାଣ ହୁଏ—ପରମ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ହେ ପାର୍ବତୀ! ଆନନ୍ଦରେ ଶୁଣ; ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ହିତକାମନାରେ ମୁଁ କହୁଛି।
Verse 16
बदरीफलमात्रं च यत्स्यात्किल महेश्वरि । तथापि फलदं लोके सुखसौभाग्यवर्द्धनम्
ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ, ଅର୍ପଣ ଯଦି କେବଳ ବଦରୀଫଳ ପରିମାଣମାତ୍ର ହୁଏ ମଧ୍ୟ, ତଥାପି ଏହା ଏହି ଲୋକରେ ଫଳଦାୟକ ହୋଇ ସୁଖ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟ ବଢ଼ାଏ।
Verse 17
धात्रीफलसमं यत्स्यात्सर्वारिष्टविनाशनम् । गुंजया सदृशं यत्स्यात्सर्वार्थफलसाधनम्
ଧାତ୍ରୀଫଳ ସମାନ ପରିମାଣର (ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ) ସମସ୍ତ ଅରିଷ୍ଟକୁ ନାଶ କରେ; ଗୁଞ୍ଜା ବୀଜ ସମାନ ପରିମାଣରଟି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଅର୍ଥର ଫଳ ସାଧନ କରେ।
Verse 18
यथा यथा लघुः स्याद्वै तथाधिकफलप्रदम् । एकैकतः फलं प्रोक्तं दशांशैरधिकं बुधैः
ନିଶ୍ଚୟ, ଯେତେ ଯେତେ ଲଘୁ (ସହଜ) ହୁଏ, ସେତେ ସେତେ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି—ଏକେକ କ୍ରମରେ ପ୍ରତ୍ୟେକର ଫଳ ଦଶମାଂଶ ଅଧିକ ବଢ଼େ।
Verse 19
रुद्रा क्षधारणं प्रोक्तं पापनाशनहेतवे । तस्माच्च धारणी यो वै सर्वार्थसाधनो ध्रुवम्
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ ପାପନାଶର ହେତୁ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ତେଣୁ ଯେ ନିଶ୍ଚୟ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରେ, ସେ ଧର୍ମୋଚିତ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରେ।
Verse 20
यथा च दृश्यते लोके रुद्रा क्षफलदः शुभः । न तथा दृश्यतेऽन्या च मालिका परमेश्वरि
ହେ ପରମେଶ୍ୱରୀ! ଯେପରି ଏହି ଲୋକରେ ଶୁଭ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମାଳା ଫଳଦାୟିନୀ ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
Verse 21
समाः स्निग्धा दृढाः स्थूलाः कंटकैः संयुताः शुभाः । रुद्रा क्षाः कामदा देवि भुक्तिमुक्तिप्रदाः सदा
ହେ ଦେବୀ! ସମ, ସ୍ନିଗ୍ଧ, ଦୃଢ଼, ସ୍ଥୂଳ ଓ ଶୁଭ—ସ୍ୱାଭାବିକ କଣ୍ଟକସଦୃଶ ରେଖା-ଉଭାର ସହିତ ଯୁକ୍ତ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ କାମନା ପୂରଣ କରେ ଏବଂ ସଦା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହେଁ ଦେଇଥାଏ।
Verse 22
क्रिमिदुष्टं छिन्नभिन्नं कंटकैर्हीनमेव च । व्रणयुक्तमवृत्तं च रुद्रा क्षान्षड्विवर्जयेत्
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ଛଅ ପ୍ରକାର ବର୍ଜନୀୟ—କୀଟଦୁଷ୍ଟ, କଟା କିମ୍ବା ଫାଟିଥିବା, ସ୍ୱାଭାବିକ କଣ୍ଟକସଦୃଶ ରେଖା-ଉଭାର ହୀନ, ଘା/ଦାଗଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ଯାହା ଠିକ୍ ଭାବେ ଗୋଳ ନୁହେଁ।
Verse 23
स्वयमेव कृतद्वारं रुद्रा क्षं स्यादिहोत्तमम् । यत्तु पौरुषयत्नेन कृतं तन्मध्यमं भवेत्
ଏହି ଲୋକରେ ଯାହାର ଛିଦ୍ର (ଦ୍ୱାର) ସ୍ୱୟଂ ଗଠିତ, ସେହି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଉତ୍ତମ। କିନ୍ତୁ ମାନବ ପ୍ରୟାସରେ ଛିଦ୍ର କରାଯାଇଥିବା ମଧ୍ୟମ ମନାଯାଏ।
Verse 24
रुद्रा क्षधारणं प्राप्तं महापातकनाशनम् । रुद्र संख्याशतं धृत्वा रुद्र रूपो भवेन्नरः
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣକୁ ମହାପାତକନାଶକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ରୁଦ୍ରସଂଖ୍ୟାନୁସାରେ ଶତ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କଲେ ନର ରୁଦ୍ରରୂପ ହୁଏ।
Verse 25
इति श्रीशिवमहापुराणे प्रथमायां विद्येश्वरसंहितायां साध्यसाधनखण्डे रुद्रा क्षमहात्म्यवर्णनोनाम पञ्चविंशोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ପ୍ରଥମ ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱରସଂହିତାର ସାଧ୍ୟସାଧନଖଣ୍ଡରେ ‘ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ପଞ୍ଚବିଂଶତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 26
शतार्द्धेन युतैः पंचशतैर्वै मुकुटं मतम् । रुद्रा क्षैर्विरचेत्सम्यग्भक्तिमान्पुरुषो वरः
ପାଞ୍ଚଶେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ସହ ଆଉ ଅର୍ଧଶତ ଯୋଗ କରି ମୁକୁଟ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଭକ୍ତିମାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ତାହାକୁ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷରେ ଯଥାବିଧି ଗଢ଼ୁ।
Verse 27
त्रिभिः शतैः षष्टियुक्तैस्त्रिरावृत्त्या तथा पुनः । रुद्रा क्षैरुपवीतं व निर्मीयाद्भक्तितत्परः
ତିନିଶେ ଷାଠି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷକୁ ତିନି ଆବୃତ୍ତିରେ (ତ୍ରିସୂତ୍ରରେ) ବିନ୍ୟାସ କରି ଉପବୀତ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଭକ୍ତିତତ୍ପର ଭକ୍ତ ତାହାକୁ ଯଥାବିଧି ଗଢ଼ୁ।
Verse 28
शिखायां च त्रयं प्रोक्तं रुद्र क्षाणां महेश्वरि । कर्णयोः षट् च षट्चैव वामदक्षिणयोस्तथा
ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ, ରୁଦ୍ରାକ୍ଷରେ ଶିଖାରେ ତିନିଟି ଧାରଣ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି; ଏବଂ କାନରେ ବାମ ଓ ଡାହାଣ—ଛଅ ଛଅ କରି।
Verse 29
शतमेकोत्तरं कंठे बाह्वोर्वै रुद्र संख्यया । कूर्परद्वारयोस्तत्र मणिबंधे तथा पुनः
କଣ୍ଠରେ ଏକଶେ ଏକ ମଣିର ମାଳା ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଦୁଇ ବାହୁରେ ରୁଦ୍ର-ସଂଖ୍ୟା ଅନୁସାରେ, କୋହୁଣି ସନ୍ଧି ନିକଟରେ ଏବଂ ପୁଣି କଳାଇରେ ମଧ୍ୟ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 30
उपवीते त्रयं धार्यं शिवभक्तिरतैर्नरैः । शेषानुर्वरितान्पंच सम्मितान्धारयेत्कटौ
ଶିବଭକ୍ତିରେ ରତ ପୁରୁଷମାନେ ତିନୋଟି ଉପବୀତ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଅବଶିଷ୍ଟ ପାଞ୍ଚଟିକୁ ନିୟମାନୁସାରେ ମାପି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି କଟିରେ (କମରେ) ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 31
एतत्संख्या धृता येन रुद्रा क्षाः परमेश्वरि । तद्रू पं तु प्रणम्यं हि स्तुत्यं सर्वैर्महेशवत्
ହେ ପରମେଶ୍ୱରୀ! ଏହି ସଂଖ୍ୟାରେ ଧାରିତ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଯେ ରୂପ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ, ସେହି ରୂପ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଣମ୍ୟ ଓ ସ୍ତୁତ୍ୟ ଅଟେ।
Verse 32
एवंभूतं स्थितं ध्याने यदा कृत्वासनैर्जनम् । शिवेति व्याहरंश्चैव दृष्ट्वा पापैः प्रमुच्यते
ଯେତେବେଳେ କେହି ଯଥାବିଧି ଆସନରେ ବସି ଏପରି ଧ୍ୟାନସ୍ଥିତିରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ‘ଶିବ’ ନାମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ଶିବଦର୍ଶନ ପାଇ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 33
शतादिकसहस्रस्य विधिरेष प्रकीर्तितः । तदभावे प्रकारोन्यः शुभः संप्रोच्यते मया
ଶତ ଓ ସହସ୍ର (ଜପ) ପାଇଁ ଏହି ବିଧି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ତାହା ସମ୍ଭବ ନ ହେଲେ, ମୁଁ ଏବେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଶୁଭ ପ୍ରକାର କହୁଛି।
Verse 34
शिखायामेकरुद्रा क्षं शिरसा त्रिंशतं वहेत् । पंचाशच्च गले दध्याद्बाह्वोः षोडश षोडश
ଶିଖାରେ ଗୋଟିଏ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରିବ। ମସ୍ତକରେ ତିରିଶ, କଣ୍ଠରେ ପଚାଶ, ଏବଂ ଦୁଇ ବାହୁରେ ଷୋଳ-ଷୋଳ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିବ।
Verse 35
मणिबंधे द्वादशद्विस्कंधे पंचशतं वहेत् । अष्टोत्तरशतैर्माल्यमुपवीतं प्रकल्पयेत्
ମଣିବନ୍ଧରେ (କଳାଇରେ) ବାରଟି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରିବ; ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱବାହୁରେ ପାଞ୍ଚଶେ ଧାରଣ କରିବ। ଏବଂ ଏକଶେ ଆଠ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷରେ ମାଳା ଓ ଉପବୀତ ଗଢ଼ି ପିନ୍ଧିବ।
Verse 36
एवं सहस्ररुद्रा क्षान्धारयेद्यो दृढव्रतः । तं नमंति सुराः सर्वे यथा रुद्र स्तथैव सः
ଏଭଳି ଦୃଢ଼ବ୍ରତ ଧାରଣ କରି ଯେ ସହସ୍ର ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାହାକୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି; ସେ ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ର-ସମ ହୋଇଯାଏ।
Verse 37
एकं शिखायां रुद्रा क्षं चत्वारिंशत्तु मस्तके । द्वात्रिंशत्कण्ठदेशे तु वक्षस्यष्टोत्तरं शतम्
ଶିଖାରେ ଗୋଟିଏ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିବ; ମସ୍ତକରେ ଚାଳିଶ, କଣ୍ଠଦେଶରେ ବତ୍ତିଶ, ଏବଂ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଏକଶେ ଆଠ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରିବ।
Verse 38
एकैकं कर्णयोः षट्षड्बाह्वोः षोडश षोडश । करयोरविमानेन द्विगुणेन मुनीश्वर
ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ଦୁଇ କାନ ପାଇଁ ଏକେକ; ଦୁଇ ବାହୁ ପାଇଁ ଛଅ ଛଅ; ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ପାଇଁ ଷୋଳ ଷୋଳ; ଏବଂ ଦୁଇ ହାତ ପାଇଁ ତାହାର ଦ୍ୱିଗୁଣ—ଏହି ଯଥାଯଥ ବ୍ୟବସ୍ଥା।
Verse 39
संख्या प्रीतिर्धृता येन सोपि शैवजनः परः । शिववत्पूजनीयो हि वंद्यस्सर्वैरभीक्ष्णशः
ଯିଏ ସଂଖ୍ୟା-ବିଧି ସହିତ ଭକ୍ତିକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧାରଣ କରିଛି, ସେ ପରମ ଶୈବଜନ। ସେ ଶିବଙ୍କ ସମାନ ପୂଜନୀୟ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃପୁନଃ ବନ୍ଦନୀୟ।
Verse 40
शिरसीशानमंत्रेण कर्णे तत्पुरुषेण च । अघोरेण गले धार्यं तेनैव हृदयेपि च
ଈଶାନ ମନ୍ତ୍ରରେ ଶିରୋସ୍ପର୍ଶ କରି ଶୁଦ୍ଧି କରିବ; ତତ୍ପୁରୁଷ ମନ୍ତ୍ରରେ ଦୁଇ କାନକୁ। ଅଘୋର ମନ୍ତ୍ରରେ କଣ୍ଠରେ ଧାରଣ କରି, ସେହି ଅଘୋର ମନ୍ତ୍ରରେ ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ ନ୍ୟାସ କରିବ।
Verse 41
अघोरबीजमंत्रेण करयोर्धारयेत्सुधीः । पंचदशाक्षग्रथितां वामदेवेन चोदरे
ସୁଧୀ ସାଧକ ଅଘୋର ବୀଜମନ୍ତ୍ରରେ ଦୁଇ ହାତରେ ଧାରଣ/ନ୍ୟାସ କରିବ। ଏବଂ ବାମଦେବ ମନ୍ତ୍ରରେ ପଞ୍ଚଦଶ ଅକ୍ଷରରେ ଗ୍ରଥିତ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଉଦରେ ସ୍ଥାପନ କରିବ।
Verse 42
पंच ब्रह्मभिरंगश्च त्रिमालां पंचसप्त च । अथवा मूलमंत्रेण सर्वानक्षांस्तुधारयेत्
ପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରି ଶରୀରାଙ୍ଗରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରିବ। ତିନି ମାଳା—କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ଓ ସାତ—ଧାରଣ କରିପାରେ। ଅଥବା ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଶୁଦ୍ଧ କରି ଧାରଣ କରିବ।
Verse 43
मद्यं मांसं तु लशुनं पलाण्डुं शिग्रुमेव च । श्लेष्मांतकं विड्वराहं भक्षणे वर्जयेत्ततः
ଏହେତୁ ମଦ୍ୟ, ମାଂସ, ରସୁଣ, ପିଆଜ, ସଜନା ଏବଂ କଫବର୍ଧକ ଓ ଅପବିତ୍ର ମନାଯାଉଥିବା ଆହାର—ଯଥା ବରାହମାଂସ ଇତ୍ୟାଦି—ଭକ୍ଷଣ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶିବପୂଜା ପାଇଁ ଦେହ-ମନ ଶୁଦ୍ଧ ରହେ।
Verse 44
छिन्नं खंडितं भिन्नं विदीर्ण । ततो वैश्यैर्धार्यं प्रतिदिवसभावश्यकमहो तथा कृष्णं शूद्रै ः श्रुतिगदितमार्गोयमगजे
ଯଦି ତାହା କଟିଯାଏ, ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ ହୋଇଯାଏ, ଫାଟି କିମ୍ବା ଚିରିଯାଏ, ତେବେ ବୈଶ୍ୟମାନେ ତାହାକୁ ପ୍ରତିଦିନର ଆବଶ୍ୟକ କର୍ମ ଭାବେ ପୁନଃ ନବୀକୃତ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ଧାରଣ କରିବେ। ଏବଂ ହେ ଅଗଜ (ଗଣେଶ), ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୁତିରେ କହିତ ମାର୍ଗ ଅନୁସାରେ ତାହାର ସରଳ ‘କୃଷ୍ଣ’ (ସାଧାରଣ) ରୂପ ଧାରଣ କରିବେ।
Verse 45
वर्णी वनी गृहयतीर्नियमेन दध्यादेतद्र हस्यपरमो न हि जातु तिष्ठेत् । रुद्रा क्षधारणमिदं सुकृतैश्च लभ्यं त्यक्त्वेदमेतदखिलान्नरकान्प्रयांति
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ବାନପ୍ରସ୍ଥ, ଗୃହସ୍ଥ ଓ ଯତି—ସମସ୍ତେ ନିୟମପୂର୍ବକ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ଏହି ପରମ ରହସ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠ, ସେ କେବେ ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବ ନାହିଁ। ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ-ଧାରଣ ମହାପୁଣ୍ୟରେ ମାତ୍ର ଲଭ୍ୟ; ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ସମସ୍ତ ନରକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 46
आदावामलकात्स्वतो लघुतरा रुग्णास्ततः कंटकैः संदष्टाः कृमिभिस्तनूपकरणच्छिद्रे ण हीनास्तथा । धार्या नैव शुभेप्सुभिश्चणकवद्रुद्रा क्षमप्यंततो रुद्रा क्षोमम लिंगमंगलमुमे सूक्ष्मं प्रशस्तं सदा
ହେ ଉମା! ଯେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଆରମ୍ଭରୁ ସ୍ୱଭାବତଃ ଅତ୍ୟଧିକ ହାଲୁକା, ପରେ ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ, କଣ୍ଟକରେ ବିଦ୍ଧ/ଛିନ୍ନ, କୃମିଦ୍ୱାରା ଖାଇଦିଆ, କିମ୍ବା ଉପକରଣର ଛିଦ୍ରରେ କ୍ଷୟପ୍ରାପ୍ତ—ଏମିତି ମଣିକୁ ଶୁଭ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକେ ଚଣା ପରି ମଧ୍ୟ ଧାରଣ କରିବେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଅଖଣ୍ଡ, ନିର୍ଦୋଷ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ସୁଗଠିତ, ସେହିଟି ଶିବଲିଙ୍ଗ-ଆରାଧନାରେ ସଦା ମଙ୍ଗଳକର ବୋଲି ପ୍ରଶଂସିତ।
Verse 47
सर्वाश्रमाणां वर्णानां स्त्रीशूद्रा णां शिवाज्ञया । धार्याः सदैव रुद्रा क्षा यतीनां प्रणवेन हि
ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ଓ ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକ—ନାରୀ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ସହିତ—ସଦା ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରିବେ। ଯତୀମାନେ ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଦ୍ୱାରା ସଂସ୍କାର କରି ଧାରଣ କରିବେ।
Verse 48
दिवा बिभ्रद्रा त्रिकृतै रात्रौ विभ्रद्दिवाकृतैः । प्रातर्मध्याह्नसायाह्ने मुच्यते सर्वपातकैः
ଯେ ଦିନେ ତ୍ରିବିଧ ବିଧିରେ ଧାରଣ କରେ ଏବଂ ରାତିରେ ଦିନର ବିଧିଅନୁସାରେ ଧାରଣ କରେ, ସେ ପ୍ରାତଃ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ସାୟାହ୍ନେ—ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 49
ये त्रिपुण्ड्रधरा लोके जटाधारिण एव ये । ये रुद्रा क्षधरास्ते वै यमलोकं प्रयांति न
ଏହି ଲୋକରେ ଯେମାନେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଯେମାନେ ଜଟାଧାରୀ, ଏବଂ ଯେମାନେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ଭକ୍ତ ସତ୍ୟରେ ଯମଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 50
रुद्रा क्षमेकं शिरसा बिभर्ति तथा त्रिपुण्ड्रं च ललाटमध्ये । पंचाक्षरं ये हि जपंति मंत्रं पूज्या भवद्भिः खलु ते हि साधवः
ଯେମାନେ ଶିରରେ ଗୋଟିଏ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଲଲାଟମଧ୍ୟରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ସାଧୁ-ଭକ୍ତ; ସେମାନେ ଆପଣମାନଙ୍କ ପୂଜ୍ୟ।
Verse 51
यस्याण्गे नास्ति रुद्रा क्षस्त्रिपुण्ड्रं भालपट्टके । मुखे पंचाक्षरं नास्ति तमानय यमालयम्
ଯାହାର ଦେହରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ନାହିଁ, ଭାଳପଟ୍ଟକରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ନାହିଁ, ମୁଖରେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ନାହିଁ—ତାକୁ ଯମାଳୟକୁ ଆଣ।
Verse 52
ज्ञात्वा ज्ञात्वा तत्प्रभावं भस्मरुद्रा क्षधारिणः । ते पूज्याः सर्वदास्माकं नो नेतव्याः कदाचन
ତାହାର ପ୍ରଭାବ-ମହିମାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଜାଣି, ଯେମାନେ ଭସ୍ମ ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରନ୍ତି ସେମାନେ ଆମ ପାଇଁ ସଦା ପୂଜ୍ୟ; ସେମାନଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ନେଇଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Verse 53
एवमाज्ञापयामास कालोपि निजकिण्करान् । तथेति मत्त्वा ते सर्वे तूष्णीमासन्सुविस्मिताः
ଏଭଳି କାଳ ମଧ୍ୟ ନିଜ କିଙ୍କରମାନଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ। ‘ତଥେତି’ ବୋଲି ଭାବି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ନିରବ ରହିଲେ।
Verse 54
अत एव महादेवि रुद्रा क्षोत्यघनाशनः । तद्धरो मत्प्रियः शुद्धोऽत्यघवानपि पार्वति
ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ମହାଦେବୀ! ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପାପନାଶକ। ଯେ ଏହା ଧାରଣ କରେ ସେ ମୋର ପ୍ରିୟ; ହେ ପାର୍ବତୀ, ଅତି ମହାପାପୀ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।
Verse 55
हस्ते बाहौ तथा मूर्ध्नि रुद्रा क्षं धारयेत्तु यः । अवध्यः सर्वभूतानां रुद्र रूपी चरेद्भुवि
ଯେ ହସ୍ତରେ, ବାହୁରେ ଓ ମସ୍ତକରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ପାଇଁ ଅବଧ୍ୟ ହୁଏ ଏବଂ ରୁଦ୍ରରୂପେ ପୃଥିବୀରେ ବିଚରେ।
Verse 56
सुरासुराणां सर्वेषां वंदनीयः सदा स वै । पूजनीयो हि दृष्टस्य पापहा च यथा शिवः
ସେ ଦେବ ଓ ଅସୁର ସମେତ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ବନ୍ଦନୀୟ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ରେ ସେ ପୂଜନୀୟ ହୁଏ ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ପରି ପାପହର ହୁଏ।
Verse 57
ध्यानज्ञानावमुक्तोपि रुद्रा क्षं धारयेत्तु यः । सर्वपापविनिर्मुक्तः स याति परमां गतिम्
ଧ୍ୟାନ ଓ ଜ୍ଞାନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶିବପ୍ରସାଦରେ ପରମ ଗତିକୁ ପାଏ।
Verse 58
रुद्रा क्षेण जपन्मन्त्रं पुण्यं कोटिगुणं भवेत् । दशकोटिगुणं पुण्यं धारणाल्लभते नरः
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷରେ ମନ୍ତ୍ରଜପ କଲେ ପୁଣ୍ୟ କୋଟିଗୁଣ ହୁଏ; ଏବଂ କେବଳ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଦଶକୋଟିଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
Verse 59
यावत्कालं हि जीवस्य शरीरस्थो भवेत्स वै । तावत्कालं स्वल्पमृत्युर्न तं देवि विबाधते
ଯେତେଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବ ସତ୍ୟରେ ଶରୀରରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ, ହେ ଦେବୀ, ସେତେଦିନ ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ ତାକୁ କେବେ ବି ବାଧା ଦେଉନାହିଁ।
Verse 60
त्रिपुंड्रेण च संयुक्तं रुद्रा क्षाविलसांगकम् । मृत्युंजयं जपंतं च दृष्ट्वा रुद्र फलं लभेत्
ପବିତ୍ର ଭସ୍ମର ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରି, ରୁଦ୍ରାକ୍ଷରେ ଅଙ୍ଗ ଶୋଭିତ କରି, ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମନ୍ତ୍ର ଜପରେ ଲୀନ ଭକ୍ତକୁ ଦେଖିଲେ ରୁଦ୍ରଫଳ (କୃପାଫଳ) ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 61
पंचदेवप्रियश्चैव सर्वदेवप्रियस्तथा । सर्वमन्त्राञ्जपेद्भक्तो रुद्रा क्षमालया प्रिये
ହେ ପ୍ରିୟେ, ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଳା ପିନ୍ଧି ମନ୍ତ୍ରଜପ କରୁଥିବା ଭକ୍ତ ପଞ୍ଚଦେବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୁଏ; ସେଇ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଳାରେ ସେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ଜପ ସଫଳ କରିପାରେ।
Verse 62
विष्ण्वादिदेवभक्ताश्च धारयेयुर्न संशयः । रुद्र भक्तो विशेषेण रुद्रा क्षान्धारयेत्सदा
ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ତାହା ଧାରଣ କରିପାରିବେ। କିନ୍ତୁ ରୁଦ୍ରଭକ୍ତ ତ ଵିଶେଷରେ ସଦା ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରୁ।
Verse 63
रुद्रा क्षा विविधाः प्रोक्तास्तेषां भेदान्वदाम्यहम् । शृणु पार्वति सद्भक्त्या भुक्तिमुक्तिफलप्रदान्
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ନାନା ପ୍ରକାର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ଭେଦ କହୁଛି। ହେ ପାର୍ବତୀ, ସଦ୍ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣ—ସେମାନେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁର ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି।
Verse 64
एकवक्त्रः शिवः साक्षाद्भुक्तिमुक्तिफलप्रदः । तस्य दर्शनमात्रेण ब्रह्महत्या व्यपोहति
ଏକମୁଖ ଶିବ ସାକ୍ଷାତ୍ ପରବ୍ରହ୍ମ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କର କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପ ମଧ୍ୟ ଦୂର ହୁଏ।
Verse 65
यत्र संपूजितस्तत्र लक्ष्मीर्दूरतरा न हि । नश्यंत्युपद्र वाः सर्वे सर्वकामा भवंति हि
ଯେଉଁଠାରେ ଶିବଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ କେବେ ଦୂରେ ନୁହେଁ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଉପଦ୍ରବ ନଶିଯାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାମନା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 66
द्विवक्त्रो देवदेवेशस्सर्वकामफलप्रदः । विशेषतः स रुद्रा क्षो गोवधं नाशयेद्द्रुतम्
ଦ୍ୱିମୁଖ ଦେବଦେବେଶ ସମସ୍ତ କାମନାର ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ବିଶେଷତଃ ସେଇ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଗୋବଧ ପାପକୁ ଶୀଘ୍ର ନଶାଏ।
Verse 67
त्रिवक्त्रो यो हि रुद्रा क्षः साक्षात्साधनदस्सदा । तत्प्रभावाद्भवेयुर्वै विद्याः सर्वाः प्रतिष्ठिताः
ଯେ ତ୍ରିମୁଖୀ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ, ସେ ସଦା ସାକ୍ଷାତ୍ ସାଧନ-ପ୍ରଦାତା। ତାହାର ପ୍ରଭାବରେ ସାଧକରେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା ଦୃଢ଼ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ।
Verse 68
चतुर्वक्त्रः स्वयं ब्रह्मा नरहत्यां व्यपोहति । दर्शनात्स्पर्शनात्सद्यश्चतुर्वर्गफलप्रदः
ଚତୁର୍ମୁଖୀ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ନରହତ୍ୟାର ପାପକୁ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଦୂର କରନ୍ତି। ଏହାର ଦର୍ଶନ ଓ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଚତୁର୍ବର୍ଗ—ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ—ର ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ।
Verse 69
पंचवक्त्रः स्वयं रुद्र ः कालाग्निर्नामतः प्रभुः । सर्वमुक्तिप्रदश्चैव सर्वकामफलप्रदः
ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ର ସ୍ୱୟଂ ରୁଦ୍ର ‘କାଳାଗ୍ନି’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରଭୁ। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ମୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧର୍ମସମ୍ମତ କାମନାର ଫଳ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।
Verse 70
अगम्यागमनं पापमभक्ष्यस्य च भक्षणम् । इत्यादिसर्वपापानि पंचवक्त्रो व्यपोहति
ଅଗମ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଓ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କରିବା—ଏପରି ସମସ୍ତ ପାପକୁ ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ର (ପଞ୍ଚମୁଖ ଶିବ) ଦୂର କରନ୍ତି।
Verse 71
षड्वक्त्रः कार्तिकेयस्तुधारणाद्दक्षिणे भुजे । ब्रह्महत्यादिकैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः
ଦକ୍ଷିଣ ଭୁଜରେ ଧାରଣ କଲେ (ସାଧକ) ଷଡ୍ବକ୍ତ୍ର କାର୍ତ୍ତିକେୟ ସମାନ ହୁଏ; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 72
सप्तवक्त्रो महेशानि ह्यनंगो नाम नामतः । धारणात्तस्य देवेशिदरिद्रो पीश्वरो भवेत्
ହେ ମହେଶାନି, ‘ଅନଙ୍ଗ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସପ୍ତବକ୍ତ୍ର ମହେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି। ହେ ଦେବେଶି, ସେହି ଦିବ୍ୟ ନାମକୁ ମନେ ଧାରଣ କଲେ ଦରିଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ପ୍ରଭୁତ୍ୱଯୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 73
रुद्रा क्षश्चाष्टवक्त्रश्च वसुमूर्तिश्च भैरवः । धारणात्तस्य पूर्णायुर्मृतो भवति शूलभृत्
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ, ଅଷ୍ଟବକ୍ତ୍ର, ବସୁମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଭୈରବ—ଏମାନେ ଶୂଳଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନାମ-ରୂପ। ସେହି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କଲେ ଆୟୁ ଶେଷ ହୋଇଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ପୂର୍ଣ୍ଣାୟୁ ପାଏ।
Verse 74
भैरवो नववक्त्रश्च कपिलश्च मुनिः स्मृतः । दुर्गा वात दधिष्ठात्री नवरूपा महेश्वरी
ସେ ଭୈରବ, ନବବକ୍ତ୍ର ଓ ମୁନି କପିଳ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ। ସେ ଦୁର୍ଗା—ବାତ (ପ୍ରାଣବାୟୁ)ର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ, ଧାରଣ-ପୋଷଣକାରିଣୀ, ଏବଂ ନବରୂପା ମହେଶ୍ୱରୀ।
Verse 75
तं धारयेद्वामहस्ते रुद्रा क्षं भक्तितत्परः । सर्वेश्वरो भवेन्नूनं मम तुल्यो न संशयः
ଯେ ଭକ୍ତିରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ସେହି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷକୁ ବାମହସ୍ତରେ ଧାରଣ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ସର୍ବେଶ୍ୱର ହୁଏ; ସେ ମୋ ସମାନ ହୁଏ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 76
दशवक्त्रो महेशानि स्वयं देवो जनार्दनः । धारणात्तस्य देवेशि सर्वान्कामानवाप्नुयात्
ହେ ମହେଶାନି, ସ୍ୱୟଂ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଦେବ ଦଶବକ୍ତ୍ର। ହେ ଦେବେଶି, ତାହା ଧାରଣ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 77
एकादशमुखो यस्तु रुद्रा क्षः परमेश्वरि । स रुद्रो धारणात्तस्य सर्वत्र विजयी भवेत्
ହେ ପରମେଶ୍ୱରୀ! ଯେ ଏକାଦଶମୁଖୀ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ, ସେ ସାକ୍ଷାତ୍ ରୁଦ୍ର ହିଁ; ତାହା ଧାରଣ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସର୍ବତ୍ର ବିଜୟୀ ହୁଏ।
Verse 78
द्वादशास्यं तु रुद्रा क्षं धारयेत्केशदेशके । आदित्याश्चैव ते सर्वेद्वादशैव स्थितास्तथा
ଦ୍ୱାଦଶମୁଖୀ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷକୁ କେଶଦେଶରେ (ଶିରରେ) ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ତାହାରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ—ବାରଜଣ—ସେହିପରି ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।
Verse 79
त्रयोदशमुखो विश्वेदेवस्तद्धारणान्नरः । सर्वान्कामानवाप्नोति सौभाग्यं मंगलंलभेत्
ତ୍ରୟୋଦଶମୁଖ ବିଶ୍ୱଦେବଙ୍କୁ ଏପରି ଧ୍ୟାନ-ଧାରଣ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ଧାରଣାରେ ସେ ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ଫଳ ପାଇ ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଲଭେ।
Verse 80
चतुर्दशमुखो यो हि रुद्रा क्षः परमः शिवः । धारयेन्मूर्ध्नि तं भक्त्या सर्वपापं प्रणश्यति
ଯେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶମୁଖ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ, ସେ ସାକ୍ଷାତ୍ ପରମ ଶିବ। ଯେ ଭକ୍ତିରେ ତାହାକୁ ମସ୍ତକରେ ଧାରଣ କରେ, ତାହାର ସମସ୍ତ ପାପ ନଶିଯାଏ।
Verse 81
इति रुद्रा क्षभेदा हि प्रोक्ता वै मुखभेदतः । तत्तन्मंत्राञ्छृणु प्रीत्या क्रमाच्छैल्लेश्वरात्मजे
ଏପରି ମୁଖଭେଦ ଅନୁସାରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ଭେଦଗୁଡ଼ିକ କଥିତ ହେଲା। ଏବେ, ହେ ଶୈଳେଶ୍ୱରାତ୍ମଜେ, ପ୍ରତ୍ୟେକର ମନ୍ତ୍ରକୁ କ୍ରମେ ପ୍ରୀତିରେ ଶୁଣ।
Verse 82
भक्तिश्रद्धा युतश्चैव सर्वकामार्थसिद्धये । रुद्रा क्षान्धारयेन्मंत्रैर्देवनालस्य वर्जितः
ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ୍ୟ କାମନା ଓ ଅର୍ଥସିଦ୍ଧି ପାଇଁ, ମନ୍ତ୍ରଜପ ସହିତ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ‘ଦେବନାଳ’ ପ୍ରକାରକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 83
विना मंत्रेण हो धत्ते रुद्रा क्षं भुवि मानवः । स याति नरकं घोरं यावदिन्द्रा श्चतुर्दश
ମନ୍ତ୍ର ବିନା ପୃଥିବୀରେ ଯେ ମାନବ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରେ, ସେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଇନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କର କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ନରକକୁ ଯାଏ।
Verse 84
रुद्रा क्षमालिनं दृष्ट्वा भूतप्रेतपिशाचकाः । डाकिनीशाकिनी चैव ये चान्ये द्रो हकारकाः
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଳାଧାରୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୂତ, ପ୍ରେତ, ପିଶାଚ, ଡାକିନୀ-ଶାକିନୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦ୍ରୋହକାରୀ ସତ୍ତା ଭୟରେ ଦମିଗଲେ।
Verse 85
कृत्रिमं चैव यत्किंचिदभिचारादिकं च यत् । तत्सर्वं दूरतो याति दृष्ट्वा शंकितविग्रहम्
ଯାହା କିଛି କୃତ୍ରିମ ଅଥବା ରଚିତ, ଏବଂ ଅଭିଚାର ଆଦି ଦୁଷ୍କ୍ରିୟାସମ୍ବନ୍ଧୀୟ—ସେ ସବୁ ଶିବଙ୍କ ସତର୍କ (ଶଙ୍କିତ) ବିଗ୍ରହକୁ ଦେଖି ଦୂରକୁ ପଳାଏ।
Verse 86
रुद्रा क्षमालिनं दृष्ट्वा शिवो विष्णुः प्रसीदति । देवीगणपतिस्सूर्यः सुराश्चान्येपि पार्वति
ହେ ପାର୍ବତୀ, ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଳାରେ ଭୂଷିତ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖି ରୁଦ୍ରମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଦେବୀ, ଗଣପତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ କୃପା କରନ୍ତି।
Verse 87
एवं ज्ञात्वा तु माहात्म्यं रुद्रा क्षस्य महेश्वरि । सम्यग्धार्यास्समंत्राश्च भक्त्याधर्मविवृद्धये
ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ! ଏଭଳି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଜାଣି, ତାହାକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ମଧ୍ୟ—ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମର ବୃଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରସାର ପାଇଁ।
Verse 88
इत्युक्तं गिरिजाग्रे हि शिवेन परमात्मना । भस्मरूद्रा क्षमाहात्म्यं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्
ଏଭଳି ପରମାତ୍ମା ଶିବ ଗିରିଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଭସ୍ମ, ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଓ କ୍ଷମାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିଲେ—ଯାହା ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି, ଉଭୟ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ।
Verse 89
शिवस्यातिप्रियौ ज्ञेयौ भस्मरुद्रा क्षधारिणौ । तद्धारणप्रभावद्धि भुक्तिर्मुक्तिर्न संशयः
ଜାଣ, ଭସ୍ମ ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ ଶିବଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରିବାର ପ୍ରଭାବରେ ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି—ଉଭୟ ମିଳେ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 90
भस्मरुद्रा क्षधारी यः शिवभक्तस्स उच्यते । पंचाक्षरजपासक्तः परिपूर्णश्च सन्मुखे
ଯେ ଭସ୍ମ ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରେ, ସେ ଶିବଭକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରଜପରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ସେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସନ୍ମୁଖରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ।
Verse 91
विना भस्मत्रिपुंड्रेण विना रुद्रा क्षमालया । पूजितोपि महादेवो नाभीष्टफलदायकः
ପବିତ୍ର ଭସ୍ମର ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଳା ବିନା ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 92
तत्सर्वं च समाख्यातं यत्पृष्टं हि मुनीश्वर । भस्मरुद्रा क्षमाहात्म्यं सर्वकामसमृद्धिदम्
ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ଆପଣ ଯାହା ପଚାରିଥିଲେ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ କହିଦେଲି—ପବିତ୍ର ଭସ୍ମ, ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଓ କ୍ଷମାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଧର୍ମ୍ୟ କାମନାର ସିଦ୍ଧି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।
Verse 93
एतद्यः शृणुयान्नित्यं माहात्म्यपरमं शुभम् । रुद्रा क्षभस्मनोर्भक्त्यासर्वान्कामानवाप्नुयात्
ଯେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଓ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ରଖି ଏହି ପରମ ଶୁଭ ମାହାତ୍ମ୍ୟକୁ ନିତ୍ୟ ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 94
इह सर्वसुखं भुक्त्वा पुत्रपौत्रादिसंयुतः । लभेत्परत्र सन्मोक्षं शिवस्यातिप्रियो भवेत्
ଏହି ଲୋକରେ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଭୋଗ କରି, ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ଆଦି ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ପରଲୋକରେ ସତ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରେ ଏବଂ ଶିବଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ହୁଏ।
Verse 95
विद्येश्वरसंहितेयं कथिता वो मुनीश्वराः । सर्वसिद्धिप्रदा नित्यं मुक्तिदा शिवशासनात्
ହେ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ! ଏହି ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱର-ସଂହିତା ତୁମମାନଙ୍କୁ କଥିତ ହେଲା; ଶିବଙ୍କ ଶାସନରେ ଏହା ନିତ୍ୟ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଏ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରଦାନ କରେ।
Frequently Asked Questions
It presents an origin-myth (etiology) in which Śiva, acting for lokopakāra, opens his eyes and the resulting drops/tears fall to earth and become rudrākṣa trees—thereby establishing rudrākṣa as a direct extension of Śiva’s being and compassion.
Rudrākṣa functions as a sacral interface: contact modalities—darśana (seeing), sparśa (touch), and japa (mantric use)—are treated as graded channels of purification, implying that embodied devotion can operationalize metaphysical proximity to Śiva-tattva.
Śiva is highlighted as Parameśvara/Maheśa speaking authoritatively to Devī Mahēśānī; the emphasis is less on a distinct iconographic avatāra and more on Śiva’s role as compassionate teacher whose very tears generate a salvific ritual object.