Praṇava-Māhātmya and the Twofold Mantra (Sūkṣma–Sthūla) in Śaiva Sādhanā

Verse 1

ऋषय ऊचुः । प्रणवस्य च माहात्म्यं षड्लिंगस्य महामुने । शिवभक्तस्य पूजां च क्रमशो ब्रूहि नःप्रभो

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ମହାମୁନେ, ହେ ପ୍ରଭୋ! ଦୟାକରି ଆମକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ର ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଷଡ୍ଲିଙ୍ଗର ତତ୍ତ୍ୱ, ଏବଂ ଶିବଭକ୍ତଙ୍କ ପୂଜାକ୍ରମ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତୁ।

Verse 2

सूत उवाच । तपोधनैर्भवद्भिश्च सम्यक्प्रश्नस्त्वयं कृतः । अस्योत्तरं महादेवो जानाति स्म न चापरः

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ତପୋଧନ ମୁନିମାନେ, ତୁମେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି ସମ୍ୟକ୍ ଭାବରେ ଯଥାଯଥ କରିଛ। ଏହାର ସତ୍ୟ ଉତ୍ତର ମହାଦେବ ମାତ୍ର ଜାଣନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।

Verse 3

अथापि वक्ष्ये तमहं शिवस्य कृपयैव हि । शिवोऽस्माकं च युष्माकं रक्षां गृह्णातु भूरिशः

ତଥାପି ମୁଁ ତାହା କହିବି—ନିଶ୍ଚୟ ଶିବଙ୍କ କୃପାରେ ମାତ୍ର। ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶିବ ଆମର ଓ ତୁମର ରକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 4

प्रो हि प्रकृतिजातस्य संसारस्य महोदधेः । नवं नावांतरमिति प्रणवं वै विदुर्बुधाः

ପ୍ରକୃତିଜନିତ ସଂସାରର ମହାସମୁଦ୍ରକୁ ପାର ହେବା ପାଇଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’ କୁ ସଦା ନବୀନ ନୌକା ଓ ପରମ ଉପାୟ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

Verse 5

प्रः प्रपंचो न नास्तिवो युष्माकं प्रणवं विदुः । प्रकर्षेण नयेद्यस्मान्मोक्षं वः प्रणवं विदुः

ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’କୁ ଏମିତି ଜାଣନ୍ତି ଯାହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରପଞ୍ଚର ନିଷେଧ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମ୍ୟକ୍ ବୋଧ ହୁଏ। ଏହା ପ୍ରବଳ ଭାବେ ମୋକ୍ଷକୁ ନେଇଯାଏ ବୋଲି, ସେହି ପ୍ରଣବକୁ ଆପଣଙ୍କ ମୋକ୍ଷୋପାୟ ମାନନ୍ତି।

Verse 6

स्वजापकानां योगिनां स्वमंत्रपूजकस्य च । सर्वकर्मक्षयं कृत्वा दिव्यज्ञानं तु नूतनम्

ଯେ ଯୋଗୀମାନେ ନିରନ୍ତର ନିଜ ମନ୍ତ୍ରଜପ କରନ୍ତି ଏବଂ ଯେ ଭକ୍ତ ନିଜ ଇଷ୍ଟମନ୍ତ୍ରର ପୂଜା କରେ, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ କର୍ମ କ୍ଷୟ ପାଇ ନିଶ୍ଶେଷ ହୁଏ; ତାପରେ ନିଶ୍ଚୟ ଅନ୍ତରେ ନୂତନ ଦିବ୍ୟଜ୍ଞାନ ଉଦିତ ହୁଏ।

Verse 7

तमेव मायारहितं नूतनं परिचक्षते । प्रकर्षेण महात्मानं नवं शुद्धस्वरूपकम्

ତାଙ୍କୁହିଁ ସେମାନେ ମାୟାରହିତ ଓ ନିତ୍ୟ-ନୂତନ ବୋଲି କହନ୍ତି। ପରମ ଅର୍ଥରେ ସେଇ ମହାତ୍ମା—ସଦା ନବ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରୂପ।

Verse 8

नूतनं वै करोतीति प्रणवं तं विदुर्बुधाः । प्रणवं द्विविधं प्रोक्तं सूक्ष्मस्थूलविभेदतः

ଯାହା (ସାଧକକୁ) ନୂତନ କରେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାହାକୁ ‘ପ୍ରଣବ’ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ସ୍ଥୂଳ ଭେଦରେ ପ୍ରଣବ ଦୁଇ ପ୍ରକାର କୁହାଯାଇଛି।

Verse 9

सूक्ष्ममेकाक्षरं विद्यात्स्थूलं पंचाक्षरं विदुः । सूक्ष्ममव्यक्तपंचार्णं सुव्यक्तार्णं तथेतरत्

ସୂକ୍ଷ୍ମକୁ ଏକାକ୍ଷର (ଓଁ) ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସ୍ଥୂଳକୁ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର (ନମଃ ଶିବାୟ) ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସୂକ୍ଷ୍ମ ହେଉଛି ଅବ୍ୟକ୍ତ ପଞ୍ଚାର୍ଣ ତତ୍ତ୍ୱ, ଅନ୍ୟଟି ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଅକ୍ଷରରୂପେ ପୂଜାର୍ଥେ ପ୍ରକଟ।

Verse 10

जीवन्मुक्तस्य सूक्ष्मं हि सर्वसारं हि तस्य हि । मंत्रेणार्थानुसंधानं स्वदेहविलयावधि

ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅନୁଭୂତି ହିଁ ତାଙ୍କର ସର୍ବସାର। ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସେ ତାହାର ଅର୍ଥରେ ନିରନ୍ତର ଅନୁସନ୍ଧାନ କରେ, ନିଜ ଦେହବିଲୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 11

स्वदेहेगलिते पूर्णं शिवं प्राप्नोति निश्चयः । केवलं मंत्रजापी तु योगं प्राप्नोति निश्चयः

ଦେହାଭିମାନ ଗଳିଗଲେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। କିନ୍ତୁ ଯେ କେବଳ ମନ୍ତ୍ରଜପ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ମାତ୍ର ଯୋଗାବସ୍ଥାକୁ ପାଏ।

Verse 12

षट्त्रिंशत्कोटिजापी तु निश्चयं योगमाप्नुयात् । सूक्ष्मं च द्विविधं ज्ञेयं ह्रस्वदीर्घविभेदतः

ଯେ ଛତ୍ତିଶ କୋଟି ଜପ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ (ଜପ/ନାଦ) ହ୍ରସ୍ୱ ଓ ଦୀର୍ଘ ଭେଦରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 13

अकारश्च उकारश्च मकारश्च ततः परम् । बिंदुनादयुतं तद्धि शब्दकालकलान्वितम्

‘ଅ’, ‘ଉ’ ଓ ‘ମ’—ଏବଂ ଏହାମାନଙ୍କ ପରେ ଯେ ପ୍ରଣବ—ସେ ବିନ୍ଦୁ-ନାଦଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ଶବ୍ଦ, କାଳ ଓ କଳା-ଶକ୍ତିରେ ସମନ୍ୱିତ।

Verse 14

दीर्घप्रणवमेवं हि योगिनामेव हृद्गतम् । मकारं तंत्रितत्त्वं हि ह्रस्वप्रणव उच्यते

ଏହିପରି ଦୀର୍ଘ ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ନିତ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତନ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ୱସ୍ୱରୂପ ‘ମ’ ଅକ୍ଷରକୁ ହ୍ରସ୍ୱ ପ୍ରଣବ କୁହନ୍ତି।

Verse 15

शिवः शक्तिस्तयोरैक्यं मकारं तु त्रिकात्मकम् । ह्रस्वमेवं हि जाप्यं स्यात्सर्वपापक्षयैषिणाम्

ଶିବ, ଶକ୍ତି ଓ ଉଭୟଙ୍କ ଏକ୍ୟ—ଏହି ତ୍ରିରୂପ ‘ମ’ ଅକ୍ଷରରେ ପ୍ରକାଶିତ। ତେଣୁ ସର୍ବ ପାପକ୍ଷୟ ଇଚ୍ଛୁକମାନେ ଏହାକୁ ହ୍ରସ୍ୱରୂପେ ଜପ କରିବେ।

Verse 16

भूवायुकनकार्णोद्योःशब्दाद्याश्च तथा दश । आशान्वयेदशपुनः प्रवृत्ता इति कथ्यते

ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି (କନକ-ତେଜ), ଜଳ ଓ ଜ୍ୟୋତି/ଆକାଶ; ଏବଂ ଶବ୍ଦାଦି ଦଶ—ଏହାମାନେ ଦଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପୁନଃ ଦିଗ (ଆଶା) ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଆଉ ଦଶ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ—ଏମିତି ଘୋଷିତ।

Verse 17

इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां सप्तदशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବ ମହାପୁରାଣର ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱର ସଂହିତାର ସପ୍ତଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।

Verse 18

वेदादौ च प्रयोज्यं स्याद्वंदने संध्ययोरपि । नवकौटिजपाञ्जप्त्वा संशुद्धः पुरुषो भवेत्

ଏହା ବେଦପାଠର ଆରମ୍ଭରେ ଏବଂ ପ୍ରାତଃ-ସାୟଂ ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟାର ବନ୍ଦନ-ଉପାସନାରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ। ନବକୋଟି ଜପ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସଂଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 19

पुनश्च नवकोट्या तु पृथिवीजयमाप्नुयात् । पुनश्च नवकोट्या तु ह्यपांजयमवाप्नुयात्

ପୁନର୍ବାର ନବକୋଟି (ଜପ)ର ପୁଣ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଜୟ ଲାଭ ହୁଏ; ଏବଂ ପୁନର୍ବାର ନବକୋଟିରେ ନିଶ୍ଚୟ ଜଳତତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ବିଜୟ ମିଳେ।

Verse 20

पुनश्च नवकोट्या तु तेजसांजयमाप्नुयात् । पुनश्च नवकोट्या तु वायोर्जयमवाप्नुयात् । आकाशजयमाप्नोति नवकोटिजपेन वै

ପୁନର୍ବାର ଅନ୍ୟ ନବକୋଟି (ଜପ)ରେ ଅଗ୍ନିତତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ଜୟ ମିଳେ। ପୁନର୍ବାର ଅନ୍ୟ ନବକୋଟିରେ ବାୟୁ ଉପରେ ଅଧିକାର ମିଳେ। ଏବଂ ନବକୋଟି ଜପରେ ନିଶ୍ଚୟ ଆକାଶ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଲାଭ ହୁଏ।

Verse 21

गंधादीनांक्रमेणैवनवकोटिजपेणवै । अहंकारस्य च पुनर्नव कोटिजपेन वै

ଗନ୍ଧ ଆଦି ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ନବ କୋଟି ଜପରେ ସାଧନ କରିବା ଉଚିତ; ଅହଂକାର-ତତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ନବ କୋଟି ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 22

सहस्रमंत्रजप्तेन नित्यशुद्धो भवेत्पुमान् । ततः परं स्वसिद्ध्यर्थं जपो भवति हि द्विजाः

ମନ୍ତ୍ରକୁ ସହସ୍ରବାର ଜପ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ତାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ନିଜ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଜପ କରାଯାଏ।

Verse 23

एवमष्टोत्तरशतकोटिजप्तेन वै पुनः । प्रणवेन प्रबुद्धस्तु शुद्धयोगमवाप्नुयात्

ଏଭଳି ପୁନଃ ପ୍ରଣବ (ଓଁ) କୁ ଏକଶ ଆଠ କୋଟି ପରିମାଣରେ ଜପ କଲେ, ସେହି ପ୍ରଣବରେ ପ୍ରବୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ସାଧକ ଶୁଦ୍ଧ-ଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 24

शुद्धयोगेन संयुक्तो जीवन्मुक्तो न संशयः । सदा जपन्सदाध्यायञ्छिवं प्रणवरूपिणम्

ଶୁଦ୍ଧଯୋଗରେ ଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେ ସଦା ଜପ କରେ, ସଦା ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ କରେ, ଏବଂ ପ୍ରଣବରୂପୀ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ।

Verse 25

समाधिस्थो महायोगीशिव एव न संशयः । ऋषिच्छंदोदेवतादि न्यस्य देहेपुनर्जपेत्

ସମାଧିସ୍ଥ ମହାଯୋଗୀ ନିଶ୍ଚୟ ଶିବ ହିଁ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଋଷି, ଛନ୍ଦ, ଦେବତା ଆଦିର ନ୍ୟାସ ଦେହରେ କରି, ପୁନଃ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 26

प्रणवं मातृकायुक्तं देहे न्यस्य ऋषिर्भवेत् । दशमातृषडध्वादि सर्वं न्यासफलं लभेत्

ମାତୃକା ଅକ୍ଷରସହିତ ପ୍ରଣବକୁ ଦେହରେ ନ୍ୟାସ କଲେ ସାଧକ ଋଷିଭାବ ପାଏ। ଦଶମାତୃ, ଷଡଧ୍ୱ ଆଦି ସହ ନ୍ୟାସର ସମଗ୍ର ଫଳ ଶିବପୂଜାରେ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 27

प्रवृत्तानां च मिश्राणां स्थूलप्रणवमिष्यते । क्रियातपोजपैर्युक्तास्त्रिविधाः शिवयोगिनः

ପ୍ରବୃତ୍ତିରେ ଲିପ୍ତ ଓ ମିଶ୍ର ଶାସନାବଳମ୍ବୀଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥୂଳ ପ୍ରଣବ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଶିବଯୋଗୀ ତିନି ପ୍ରକାର—କ୍ରିୟା, ତପ, ଜପରେ ଯୁକ୍ତ।

Verse 28

धनादिविभवैश्चैव कराद्यंगैर्नमादिभिः । क्रियया पूजया युक्तः क्रियायोगीति कथ्यते

ଧନ ଆଦି ବିଭବ ଅର୍ପଣ କରି, କର ଆଦି ଅଙ୍ଗର ପ୍ରୟୋଗରେ, ନମସ୍କାର-ପ୍ରଣାମ ଆଦି ସହିତ କ୍ରିୟାମୟ ପୂଜାରେ ଯେ ଯୁକ୍ତ, ସେ କ୍ରିୟାଯୋଗୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 29

पूजायुक्तश्च मितभुग्बाह्येंद्रि यजयान्वितः । परद्रो हादिरहितस्तपोयोगीति कथ्यते

ଯେ ପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ମିତାହାରୀ, ବାହ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ଏବଂ ପରଦ୍ରୋହ ଓ ଅନ୍ୟ ହିଂସା-ଅପକାରରହିତ—ସେ ‘ତପୋ-ଯୋଗୀ’ ବୋଲି କଥିତ।

Verse 30

एतैर्युक्तः सदा क्रुद्धः सर्वकामादिवर्जितः । सदा जपपरः शांतोजपयोगीति तं विदुः

ଏହି ନିୟମରେ ଯୁକ୍ତ, ସଦା ଦୃଢ ଓ ତୀବ୍ର, ସମସ୍ତ କାମନାରୁ ବିରତ, ସଦା ମନ୍ତ୍ର-ଜପରେ ପରାୟଣ ଏବଂ ଅନ୍ତରେ ଶାନ୍ତ—ସେ ‘ଜପ-ଯୋଗୀ’ ବୋଲି ପରିଚିତ।

Verse 31

उपचारैः षोडशभिः पूजया शिवयोगिनाम् । सालोक्यादिक्रमेणैव शुद्धो मुक्तिं लभेन्नरः

ଶିବଯୋଗୀମାନେ ଶିଖାଇଥିବା ପ୍ରକାରେ ଷୋଡଶୋପଚାରରେ ଶିବପୂଜା କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ ଏବଂ ସାଲୋକ୍ୟ ଆଦି କ୍ରମରେ ଅଗ୍ରସର ହୋଇ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

Verse 32

जपयोगमथो वक्ष्ये गदतः शृणुत द्विजाः । तपःकर्तुर्जपः प्रोक्तो यज्जपन्परिमार्जते

ଏବେ ମୁଁ ଜପଯୋଗ କହିବି; ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ। ତପ କରୁଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଜପକୁ ମୁଖ୍ୟ ସାଧନା କୁହାଯାଇଛି; ଜପ କଲେ ସାଧକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 33

शिवनाम नमःपूर्वं चतुर्थ्यां पंचतत्त्वकम् । स्थूलप्रणवरूपं हि शिवपंचाक्षरं द्विजाः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ‘ନମଃ’କୁ ପ୍ରଥମେ ରଖି ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ସ୍ଥାନରେ ‘ଶିବ’କୁ ସ୍ଥାପନ କରି ଯେ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱମୟ ମନ୍ତ୍ର ଗଠିତ ହୁଏ, ସେହିଟି ଶିବପଞ୍ଚାକ୍ଷର; ଏହା ପ୍ରଣବ (ଓଁ)ର ସ୍ଥୂଳ ରୂପ।

Verse 34

पंचाक्षरजपेनैव सर्वसिद्धिं लभेन्नरः । प्रणवेनादिसंयुक्तं सदा पंचाक्षरं जपेत्

ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରଜପ ମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟ ସର୍ବସିଦ୍ଧି ଲଭେ। ତେଣୁ ଆଦିରେ ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’ ସହିତ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରକୁ ସଦା ଜପ କର।

Verse 35

गुरूपदेशं संगम्य सुखवासे सुभूतले । पूर्वपक्षे समारभ्य कृष्णभूतावधि द्विजाः

ଗୁରୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ପାଇ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶୁଭ ଭୂମିରେ ସୁଖଦ ବାସସ୍ଥାନରେ ବସୁନ୍ତୁ। ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅମାବାସ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 36

माघं भाद्रं विशिष्टं तु सर्वकालोत्तमोत्तमम् । एकवारं मिताशीतु वाग्यतो नियतेंद्रि यः

କାଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାଘ ଓ ଭାଦ୍ରପଦ ମାସ ବିଶେଷ—ସମସ୍ତ କାଳରେ ଉତ୍ତମୋତ୍ତମ। ଏହି ସମୟରେ ଯେ ଦିନକୁ ଏକବାର ମିତାହାର କରେ, ବାକ୍‌ସଂଯମୀ ରହେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହ କରେ, ସେ ଶିବପୂଜାର ଉଚ୍ଚ ଫଳ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 37

स्वस्य राजपितृणां च शुश्रूषणं च नित्यशः । सहस्रजपमात्रेण भवेच्छुद्धोऽन्यथा ऋणी

ନିଜ ରାଜା (ଧର୍ମାଧିକାର) ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଶୁଶ୍ରୂଷା କରିବା ଉଚିତ। ସହସ୍ର ଜପମାତ୍ରେ ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ନଚେତ୍ ସେ ଋଣୀ ହୋଇ ରହେ।

Verse 38

पंचाक्षरं पंचलक्षं जपेच्छिवमनुस्मरन् । पद्मासनस्थं शिवदं गंगाचंद्र कलान्वितम्

ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରକୁ ପାଞ୍ଚଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କର। ପଦ୍ମାସନସ୍ଥ, ବରଦାୟକ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାରେ ଭୂଷିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର।

Verse 39

वामोरुस्थितशक्त्या च विराजं तं महागणैः । मृगटंकधरं देवं वरदाभयपाणिकम्

ବାମ ଉରୁରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଶକ୍ତି ସହ, ମହାଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ସେ ଦେବ ମୃଗ ଓ ଟଙ୍କ (କୁହାଡ଼ି) ଧାରଣ କରି, ବରଦ ଓ ଅଭୟ ମୁଦ୍ରାଯୁକ୍ତ ହସ୍ତରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।

Verse 40

सदानुग्रहकर्त्तारं सदा शिवमनुस्मरन् । संपूज्य मनसा पूर्वं हृदिवासूर्यमंडले

ସଦା ଅନୁଗ୍ରହକର୍ତ୍ତା ସଦାଶିବଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି, ପ୍ରଥମେ ମନସା ପୂଜା କରି, ହୃଦୟସ୍ଥ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ତାଙ୍କୁ ବାସିନ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 41

जपेत्पंचाक्षरीं विद्यां प्राण्मुखः शुद्धकर्मकृत् । प्रातः कृष्णचतुर्दश्यां नित्यकर्मसमाप्य च

ଶୁଦ୍ଧ ଆଚରଣ ଓ କର୍ମ ଥିବା ସାଧକ ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ବିଦ୍ୟାର ଜପ କରୁ। କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀର ପ୍ରାତଃକାଳେ ନିତ୍ୟକର୍ମ ସମାପ୍ତ କରି ମଧ୍ୟ ଏହି ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 42

मनोरमे शुचौ देशे नियतः शुद्धमानसः । पंचाक्षरस्य मंत्रस्य सहस्रं द्वादशं जपेत्

ମନୋରମ ଓ ଶୁଚି ସ୍ଥାନରେ, ନିୟମିତ ଓ ଶୁଦ୍ଧମନ ହୋଇ, ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରକୁ ଦ୍ୱାଦଶ ସହସ୍ର—ଅର୍ଥାତ୍ ବାରହଜାର ଥର—ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 43

वरयेच्च सपत्नीकाञ्छैवान्वै ब्राह्मणोत्तमान् । एकं गुरुवरं शिष्टं वरयेत्सांबमूर्तिकम्

ପତ୍ନୀସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୈବ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଏକ ଉତ୍ତମ ଗୁରୁ—ଶିଷ୍ଟ, ସଦାଚାରୀ, ଉମାସହିତ ଶିବ (ସାମ୍ବ) ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପ—ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 44

ईशानं चाथ पुरुषमघोरं वाममेव च । सद्योजातं च पंचैव शिवभक्तान्द्विजोत्तमान्

ତାପରେ ସେ ଈଶାନ, ତତ୍ପୁରୁଷ, ଅଘୋର, ବାମ ଓ ସଦ୍ୟୋଜାତ—ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣଙ୍କୁ ଶିବଙ୍କ ପରମ ଭକ୍ତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।

Verse 45

पूजाद्र व्याणि संपाद्य शिवपूजां समारभेत् । शिवपूजां च विधिवत्कृत्वा होमं समारभेत्

ପୂଜାର ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପାଦନ କରି ଶିବପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ବିଧିମତେ ଶିବପୂଜା କରି ସାରି ପରେ ହୋମ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 46

मुखांतं च स्वसूत्रेण कृत्वा होमं समारभेत् । दशैकं वा शतैकं वा सहस्रैकमथापि वा

ନିଜ ସୂତ୍ର ଅନୁସାରେ ମୁଖାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଧି ସମ୍ପନ୍ନ କରି ପରେ ହୋମ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ଆହୁତି ଏଗାରଥର, କିମ୍ବା ଏକଶେ ଏକଥର, କିମ୍ବା ଏକହଜାର ଏକଥର ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।

Verse 47

कापिलेन घृतेनैव जुहुयात्स्वयमेव हि । कारयेच्छिवभक्तैर्वाप्यष्टोत्तरशतं बुधः

ସେ କପିଳା ଗାଈର ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ନିଜେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଶିବଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଷ୍ଟୋତ୍ତରଶତ (୧୦୮) ଆହୁତି କରାଇପାରେ।

Verse 48

होमान्ते दक्षिणा देया गुरोर्गोमिथुनं तथा । ईशानादिस्वरूपांस्तान्गुरुं सांबं विभाव्य च

ହୋମ ଶେଷରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଗୋମିଥୁନ (ଗାଈର ଏକ ଯୁଗଳ) ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁଙ୍କୁ ଈଶାନାଦି ସ୍ୱରୂପର ଧାରକ ଏବଂ ଅମ୍ବାସହିତ ଶିବ ଭାବେ ଭାବନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 49

तेषां पत्सिक्ततोयेन स्वशिरः स्नानमाचरेत् । षट्त्रिंशत्कोटितीर्थेषु सद्यः स्नानफलं लभेत्

ତାଙ୍କ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳିତ ଜଳରେ ନିଜ ମସ୍ତକ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଛତ୍ତିଶ କୋଟି ତୀର୍ଥସ୍ନାନର ଫଳ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ମିଳେ।

Verse 50

दशांगमन्नं तेषां वै दद्याद्वैभक्तिपूर्वकम् । पराबुद्ध्या गुरोः पत्नीमीशानादिक्रमेण तु

ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ତାଙ୍କୁ ଦଶାଙ୍ଗ ଅନ୍ନ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଈଶାନାଦି କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଗୁରୁପତ୍ନୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 51

परमान्नेन संपूज्य यथाविभवविस्तरम् । रुद्रा क्षवस्त्रपूर्वं च वटकापूपकैर्युतम्

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍କା ଅନ୍ନ (ପରମାନ୍ନ) ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ସେବାକୁ ବିସ୍ତାର କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ବସ୍ତ୍ର ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରି, ବଡ଼ା ଓ ଅପୂପ (ମିଠା ପିଠା) ସହିତ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କର।

Verse 52

बलिदानं ततः कृत्वा भूरिभोजनमाचरेत् । ततः संप्रार्थ्य देवेशं जपं तावत्समापयेत्

ତାପରେ ବିଧିମତେ ବଲିଦାନ କରି, ପ୍ରଚୁର ଭୋଜନଦାନ (ଅନ୍ନଦାନ) କରିବା ଉଚିତ। ତଦନନ୍ତରେ ଦେବେଶ ଶିବଙ୍କୁ ଆତ୍ମୀୟଭାବେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ସେହି ସମୟର ଜପକୁ ବିଧିବତ୍ ସମାପ୍ତ କର।

Verse 53

पुरश्चरणमेवं तु कृत्वा मन्त्रीभवेन्नरः । पुनश्च पंचलक्षेण सर्वपापक्षयो भवेत्

ଏହିପରି ବିଧିପୂର୍ବକ ପୁରଶ୍ଚରଣ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଏ। ପୁନଶ୍ଚ ପାଞ୍ଚଲକ୍ଷ ଜପ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପର କ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 54

अतलादि समारभ्य सत्यलोकावधिक्रमात् । पंचलक्षजपात्तत्तल्लोकैश्वर्यमवाप्नुयात्

ଅତଲ ଆଦି ଲୋକରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କ୍ରମେ ସତ୍ୟଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପାଞ୍ଚଲକ୍ଷ ଜପରେ ସାଧକ ସେ ସେ ଲୋକର ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ଅଧିକାର ପାଏ।

Verse 55

मध्ये मृतश्चेद्भोगांते भूमौ तज्जापको भवेत् । पुनश्च पंचलक्षेण ब्रह्मसामीप्यमाप्नुयात्

ଯଦି ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ତେବେ କର୍ମଫଳ-ଭୋଗ ଶେଷେ ସେ ପୃଥିବୀରେ ସେହି ଜପର ସାଧକ ହୋଇ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଏ। ପୁନଶ୍ଚ ପାଞ୍ଚଲକ୍ଷ ଜପରେ ବ୍ରହ୍ମ-ସାମୀପ୍ୟ, ଅର୍ଥାତ୍ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସନ୍ନିଧି, ପାଏ।

Verse 56

पुनश्च पंचलक्षेण सारूप्यैश्वर्यमाप्नुयात् । आहत्य शतलक्षेण साक्षाद्ब्रह्मसमो भवेत्

ପୁନଃ ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଜପରେ ଶିବ-ସାରୂପ୍ୟର ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ଏବଂ ସମୁଦାୟ ଶତଲକ୍ଷ (ଏକ କୋଟି) ଜପରେ ସେ ସାକ୍ଷାତ୍ ବ୍ରହ୍ମସମ ହୁଏ।

Verse 57

कार्यब्रह्मण एवं हि सायुज्यं प्रतिपद्य वै । यथेष्टं भोगमाप्नोति तद्ब्रह्मप्रलयावधि

ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ-ବ୍ରହ୍ମ ସହ ସାୟୁଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସେ ଯଥେଷ୍ଟ ଭୋଗ ଲଭେ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 58

पुनः कल्पांतरे वृत्ते ब्रह्मपुत्रः सजायते । पुनश्च तपसा दीप्तः क्रमान्मुक्तो भविष्यति

ଅନ୍ୟ ଏକ କଳ୍ପାନ୍ତର ଗତ ହେଲେ ସେ ପୁନଃ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଏ। ଏବଂ ପୁନର୍ବାର ତପସ୍ୟାର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ, କ୍ରମେ କ୍ରମେ ମୁକ୍ତି ପାଇବ।

Verse 59

पृथ्व्यादिकार्यभूतेभ्यो लोका वै निर्मिताः क्रमात् । पातालादि च सत्यांतं ब्रह्मलोकाश्चतुर्दश

ପୃଥିବୀ ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟଭୂତ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଆଧାର କରି କ୍ରମେ ଲୋକମାନେ ନିର୍ମିତ ହେଲେ। ପାତାଳରୁ ସତ୍ୟଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ସହିତ ମୋଟ ଚୌଦ ଲୋକ।

Verse 60

सत्यादूर्ध्वं क्षमांतं वैविष्णुलोकाश्चतुर्दश । क्षमलोके कार्यविष्णुर्वैकुंठे वरपत्तने

ସତ୍ୟଲୋକର ଉପରୁ କ୍ଷମାଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚୌଦଟି ଲୋକ ଅଛି। କ୍ଷମାଲୋକରେ ସେ କାର୍ଯ୍ୟବିଷ୍ଣୁ, ଏବଂ ପରମ ନଗର ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବରଦାତା ଭାବେ ବିରାଜନ୍ତି।

Verse 61

कार्यलक्ष्म्या महाभोगिरक्षां कृत्वाऽधितिष्ठति । तदूर्ध्वगाश्च शुच्यंतां लोकाष्टाविंशतिः स्थिताः

କାର୍ଯ୍ୟଲକ୍ଷ୍ମୀର କ୍ରମରେ ମହାଭୋଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମହାରକ୍ଷା ସ୍ଥାପନ କରି ସେ ତତ୍ର ଅଧିଷ୍ଠିତ ରହନ୍ତି। ତାହାର ଉପରେ ଶୁଚି ଅବସ୍ଥାରେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗାମୀ ଅଠାଇଶ ଲୋକ ସ୍ଥିତ।

Verse 62

शुचौ लोके तु कैलासे रुद्रो वै भूतहृत्स्थितः । षडुत्तराश्च पंचाशदहिंसांतास्तदूर्ध्वगाः

ଶୁଚି ଲୋକ କୈଲାସରେ ରୁଦ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସ୍ଥିତ। ତାହାର ଉପରେ ଅହିଂସାନ୍ତ ଛପ୍ପନ ଉଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା ଅଧିକ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗାମୀ।

Verse 63

अहिंसालोकमास्थाय ज्ञानकैलासके पुरे । कार्येश्वरस्तिरोभावं सर्वान्कृत्वाधितिष्ठति

ଅହିଂସା-ଲୋକକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଜ୍ଞାନ-କୈଲାସ ପୁରୀରେ ଥାଇ, କାର୍ଯ୍ୟେଶ୍ୱର ତିରୋଭାବ-ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆବୃତ କରି ଅଧିଷ୍ଠିତ ରହନ୍ତି।

Verse 64

तदंते कालचक्रं हि कालातीतस्ततः परम् । शिवेनाधिष्ठितस्तत्र कालश्चक्रेश्वराह्वयः

ତାହାର ଅନ୍ତେ କାଳଚକ୍ର ଅଛି; ଏବଂ କାଳାତୀତ ଭାବେ ତାହାର ପରେ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି। ସେଠାରେ ଶିବଙ୍କ ଅଧିଷ୍ଠାନରେ ‘ଚକ୍ରେଶ୍ୱର’ ନାମରେ କାଳ ସ୍ଥିତ।

Verse 65

माहिषं धर्ममास्थाय सर्वान्कालेन युंजति । असत्यश्चाशुचिश्चैव हिंसा चैवाथ निर्घृणा

ମାହିଷ—ପଶୁସଦୃଶ ଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କାଳର ବଳରେ ଯୋଗାନ୍ତି। ସେମାନେ ଅସତ୍ୟ, ଅଶୁଚିତା ଓ ହିଂସାରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇ ନିର୍ଘୃଣ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 66

असत्यादिचतुष्पादः सर्वांशः कामरूपधृक् । नास्तिक्यलक्ष्मीर्दुःसंगो वेदबाह्यध्वनिः सदा

ସେ ଅସତ୍ୟ ଆଦି ଚାରି ପାଦ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ; ସେ ଅଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ଓ କାମନା ଯେପରି ଚାହେ ସେପରି ରୂପ ଧାରଣ କରେ। ତାହାରେ ନାସ୍ତିକ୍ୟର ‘ଲକ୍ଷ୍ମୀ’ ଅଛି, ସେ ଦୁଷ୍ସଙ୍ଗ କରେ ଏବଂ ସଦା ବେଦପ୍ରମାଣର ବାହାରେ କଥା କହେ।

Verse 67

क्रोधसंगः कृष्णवर्णो महामहिषवेषवान् । तावन्महेश्वरः प्रोक्तस्तिरोधास्तावदेव हि

କ୍ରୋଧସଙ୍ଗୀ, କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ମହାମହିଷର ବେଷ ଧାରଣକାରୀ—ଏତେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ‘ତିରୋଧା’ (ଆବରଣଶକ୍ତି) ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପ୍ରକୃତରେ ଆବରଣ ଏତିକି ମାତ୍ର।

Verse 68

तदर्वाक्कर्मभोगो हि तदूर्ध्वं ज्ञानभोगकम् । तदर्वाक्कर्ममाया हि ज्ञानमाया तदूर्ध्वकम्

ସେହି ସ୍ତରର ତଳେ ଅନୁଭବ ହେଉଛି କର୍ମଭୋଗ—କର୍ମଜନ୍ୟ ସୁଖ-ଦୁଃଖ; ତାହାର ଉପରେ ଅନୁଭବ ହୁଏ ଜ୍ଞାନଭୋଗ—ଜ୍ଞାନଜନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ। ତଳେ କର୍ମମାୟା ବନ୍ଧନ କରେ, ଉପରେ ଜ୍ଞାନମାୟା କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।

Verse 69

मा लक्ष्मीः कर्मभोगो वै याति मायेति कथ्यते । मा लक्ष्मीर्ज्ञानभोगो वै याति मायेति कथ्यते

ଘୋଷିତ ହୋଇଛି—ଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ଯଦି କର୍ମଭୋଗ ଭାବେ ଚାହାଯାଏ, ସେ ମାୟାରେ ନେଇଯାଏ। ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ଯଦି ଜ୍ଞାନଭୋଗ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଚାହାଯାଏ, ସେ ମାୟାରେ ହିଁ ନେଇଯାଏ।

Verse 70

तदूर्ध्वं नित्यभोगो हि तदर्वाण्नश्वरं विदुः । तदर्वाक्च तिरोधानं तदूर्ध्वं न तिरोधनम्

ସେହି ଅବସ୍ଥାର ଉପରେ ନିତ୍ୟ ଅନୁଭବ (ନିତ୍ୟଭୋଗ) ଅଛି; ତାହାର ତଳେ ସବୁକିଛି ନଶ୍ୱର—ଏହା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି। ତିରୋଧାନ (ଆବରଣ) କେବଳ ତଳେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ; ଉପରେ ଆବରଣ ନାହିଁ।

Verse 71

तदर्वाक्पाशबंधो हि तदूर्ध्वं न हि बंधनम् । तदर्वाक्परिवर्तंते काम्यकर्मानुसारिणः

ସେଇ (ଉଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା) ତଳେ ପାଶବନ୍ଧନ ନିଶ୍ଚୟ ଅଛି; ତାହାର ଉପରେ କୌଣସି ବନ୍ଧନ ନାହିଁ। କାମ୍ୟକର୍ମ ଅନୁସରଣକାରୀମାନେ ତାହାର ତଳେ ହିଁ ପରିଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି।

Verse 72

निष्कामकर्मभोगस्तु तदूर्ध्वं परिकीर्तितः । तदर्वाक्परिवर्तंते बिंदुपूजापरायणाः

ତାହାର ଉପରେ ନିଷ୍କାମ କର୍ମଭୋଗର ଅବସ୍ଥା ଘୋଷିତ ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ତାହାର ତଳେ ବିନ୍ଦୁପୂଜାରେ ପରାୟଣମାନେ ହିଁ ପୁନରାବର୍ତ୍ତନ ଚକ୍ରରେ ଘୁରନ୍ତି।

Verse 73

तदूर्ध्वं हि व्रजंत्येव निष्कामा लिंगपूजकाः । तदर्वाक्परिवर्तंते शिवान्यसुरपूजकाः

ନିଷ୍କାମ ଭାବେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ପୂଜକ ଭକ୍ତମାନେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ, ଉଚ୍ଚ ଦିବ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ଯାଆନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଶିବ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ଦେବତା ଓ ଅସୁର ପୂଜକମାନେ ଅଧୋପଥକୁ ଫେରିଯାଆନ୍ତି।

Verse 74

शिवैकनिरता ये च तदूर्ध्वं संप्रयांति ते । तदर्वाग्जीवकोटिः स्यात्तदूर्ध्वं परकोटिकाः

ଯେମାନେ କେବଳ ଶିବରେ ଏକନିଷ୍ଠ, ସେମାନେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ଯାଆନ୍ତି। ତାହାର ତଳେ ବଦ୍ଧ ଜୀବମାନଙ୍କର କୋଟି, ଏବଂ ତାହାର ଉପରେ ପରମ କୋଟିମାନ (ମୁକ୍ତ/ଅତୀତ) ଅଛି।

Verse 75

सांसारिकास्तदर्वाक्च मुक्ताः खलु तदूर्ध्वगाः । तदर्वाक्परिवर्तंते प्राकृतद्र व्यपूजकाः

ସଂସାରବନ୍ଧନରେ ଥିବାମାନେ ତଳେଇ ରହନ୍ତି; ମୁକ୍ତମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗାମୀ ହୁଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ କେବଳ ପ୍ରାକୃତ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଣି ଅଧୋପଥକୁ ଫେରନ୍ତି।

Verse 76

तदूर्ध्वं हि व्रजंत्येते पौरुषद्र व्यपूजकाः । तदर्वाक्छक्तिलिंगं तु शिवलिंगं तदूर्ध्वकम्

ଦ୍ରବ୍ୟୋପଚାରରେ ପୌରୁଷ-ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପୂଜୁଥିବାମାନେ ତାହାଠାରୁ ଉପରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି। ତାହାର ତଳେ ଶକ୍ତିଲିଙ୍ଗ, ଏବଂ ତାହାର ଉପରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 77

तदर्वागावृतं लिंगं तदूर्ध्वं हि निरावृति । तदर्वाक्कल्पितं लिंगं तदूर्ध्वं वै न कल्पितम्

ତଳ ଭାଗର ଲିଙ୍ଗ ଆବୃତ (ଢାକା) ରଖିବା ଉଚିତ; ଉପର ଭାଗ ନିରାବୃତ ରହେ। ତଳ ଭାଗ କଳ୍ପିତ/ନିର୍ମିତ ଲିଙ୍ଗ, କିନ୍ତୁ ଉପର ଭାଗ ସତ୍ୟରେ ଅକଳ୍ପିତ—ମାନବ-ନିର୍ମାଣାତୀତ।

Verse 78

तदर्वाग्बाह्यलिंगं स्यादंतरंगं तदूर्ध्वकम् । तदर्वाक्छक्तिलोका हि शतं वै द्वादशाधिकम्

ତାହାର ତଳେ ବାହ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ଏବଂ ତାହାର ଉପରେ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ (ସୂକ୍ଷ୍ମ) ଲୋକ ଅଛି। ଏହି ଅନ୍ତରଙ୍ଗର ତଳେ ଶକ୍ତିଲୋକ—ମୋଟ ଏକଶେ ବାର—ନିଶ୍ଚୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 79

तदर्वाग्बिंदुरूपं हि नादरूपं तदुत्तरम् । तदर्वाक्कर्मलोकस्तु तदूर्ध्वं ज्ञानलोककः

ତାହାର ତଳେ ବିନ୍ଦୁ-ରୂପ ଲୋକ, ତାହାର ଉପରେ ନାଦ-ରୂପ ଲୋକ। ତାହାର ତଳେ କର୍ମଲୋକ, ଉପରେ ଜ୍ଞାନଲୋକ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 80

नमस्कारस्तदूर्ध्वं हि मदाहंकारनाशनः । जनिजं वै तिरोधानं नानिषिद्ध्यातते इति

ତାହା ପରେ ନମସ୍କାର—ଏହା ମଦ ଓ ଅହଂକାରକୁ ନାଶ କରେ। ଦେହଜ ତିରୋଧାନ (ଆବରଣ) ହଟାଇ ସାଧକକୁ ପଥରେ ଅବରୋଧିତ ହେବାକୁ ଦିଏ ନାହିଁ।

Verse 81

ज्ञानशब्दार्थ एवं हि तिरोधाननिवारणात् । तदर्वाक्परिवर्तंते ह्याधिभौतिकपूजकाः

‘ଜ୍ଞାନ’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ତିରୋଧାନରୂପ ଆବରଣର ନିବାରଣ; ତେଣୁ ଯେମାନେ କେବଳ ବାହ୍ୟ ଭୌତିକ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତାହାଠାରୁ ତଳେ ଫେରି ରହନ୍ତି।

Verse 82

आध्यात्मिकार्चका एव तदूर्ध्वं संप्रयांतिवै । तावद्वै वेदिभागं तन्महालोकात्मलिंगके

କେବଳ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅର୍ଚ୍ଚକମାନେ ତାହାଠାରୁ ଉପରକୁ ସତ୍ୟରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ବେଦୀ-ଭାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତ୍ର ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ‘ମହାଲୋକ’ ସ୍ୱରୂପ ଲିଙ୍ଗ ବିଷୟରେ ଏହି ଭେଦ ଶିଖାଯାଇଛି।

Verse 83

प्रकृत्याद्यष्टबंधोपि वेद्यंते संप्रतिष्ठतः । एवमेतादृशं ज्ञेयं सर्वं लौकिकवैदिकम्

ପ୍ରକୃତି ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅଷ୍ଟବନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ବୋଧଗମ୍ୟ ହୁଏ। ଏହିପରି ଲୌକିକ କିମ୍ବା ବୈଦିକ ଯାହା କୁହାଯାଇଛି, ସବୁକୁ ଏହିପରି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 84

अधर्ममहिषारूढं कालचक्रं तरंति ते । सत्यादिधर्मयुक्ता ये शिवपूजापराश्च ये

ଅଧର୍ମରୂପ ମହିଷ ଉପରେ ଆରୂଢ କାଳଚକ୍ରକୁ ସେମାନେ ମାତ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି—ଯେମାନେ ସତ୍ୟ ଆଦି ଧର୍ମରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଶିବପୂଜାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାୟଣ।

Verse 85

तदूर्ध्वं वृषभो धर्मो ब्रह्मचर्यस्वरूपधृक् । सत्यादिपादयुक्तस्तु शिवलोकाग्रतः स्थितः

ତାହାର ଉପରେ ବୃଷଭ-ରୂପ ଧର୍ମ ଅବସ୍ଥିତ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ-ସ୍ୱରୂପଧାରୀ। ସତ୍ୟାଦି ପାଦଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଶିବଲୋକର ଅଗ୍ରେ ନିଷ୍ଠିତ।

Verse 86

क्षमाशृङ्गः शमश्रोत्रो वेदध्वनिविभूषितः । आस्तिक्यचक्षुर्निश्वासगुरुबुद्धिमना वृषः

ଧର୍ମରୂପୀ ବୃଷଭର ଶୃଙ୍ଗ କ୍ଷମା, କର୍ଣ୍ଣ ଶମ (ଶାନ୍ତି); ସେ ବେଦଧ୍ୱନିରେ ବିଭୂଷିତ। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଆସ୍ତିକ୍ୟ (ଶ୍ରଦ୍ଧା), ତାଙ୍କ ନିଶ୍ୱାସ ଗୁରୁଭକ୍ତି; ତାଙ୍କ ମନ ସ୍ଥିର, ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧିରେ ଯୁକ୍ତ।

Verse 87

क्रियादिवृषभा ज्ञेयाः कारणादिषु सर्वदा । तं क्रियावृषभं धर्मं कालातीतोधितिष्ठति

କ୍ରିୟା ଆଦି ‘ବୃଷଭ’ମାନେ କାରଣତତ୍ତ୍ୱ ଆଦିରେ ସଦା ବିଦ୍ୟମାନ—ଏହା ଜାଣ। କ୍ରିୟାବଳୀ ସେହି ଧର୍ମବୃଷଭକୁ କାଳାତୀତ ଶିବ ଅଧିଷ୍ଠିତ କରନ୍ତି—ଧାରଣ କରନ୍ତି ଓ ଅତୀତ ମଧ୍ୟ ଅଟନ୍ତି।

Verse 88

ब्रह्मविष्णुमहेशानां स्वस्वायुर्दिनमुच्यते । तदूर्ध्वं न दिनं रात्रिर्न जन्ममरणादिकम्

ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ—ତାଙ୍କ ତାଙ୍କ ଆୟୁ ‘ଦିନ’ ଭାବେ କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ସେହି ପରମ ଅବସ୍ଥାର ଉପରେ ନ ଦିନ ଅଛି, ନ ରାତି; ନ ଜନ୍ମ-ମରଣ ଆଦି କିଛି।

Verse 89

पुनः कारणसत्यांताः कारणब्रह्मणस्तथा । गंधादिभ्यस्तु भूतेभ्यस्तदूर्ध्वं निर्मिताः सदा

ପୁନଃ ‘କାରଣ-ସତ୍ୟ’ ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱସମୂହ କାରଣ-ବ୍ରହ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ତାହାର ଉପରେ, ଗନ୍ଧଗୁଣଯୁକ୍ତ ପୃଥିବୀ ଆଦି ଭୂତରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ପରବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ସଦା କ୍ରମେ ନିର୍ମିତ ହୁଏ।

Verse 90

सूक्ष्मगंधस्वरूपा हि स्थिता लोकाश्चतुर्दश । पुनः कारणविष्णोर्वै स्थिता लोकाश्चतुर्दश

ନିଶ୍ଚୟ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଲୋକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗନ୍ଧସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ। ପୁନଃ ସେହି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଲୋକ କାରଣ-ବିଷ୍ଣୁରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିତ।

Verse 91

पुनःकारणरुद्र स्य लोकाष्टाविंशका मताः । पुनश्च कारणेशस्य षट्पंचाशत्तदूर्ध्वगाः

ପୁନର୍ବାର କୁହାଯାଇଛି ଯେ କାରଣ-ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଅଠାଇଶଟି ଲୋକ ଅଛି। ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକର ଉପରେ କାରଣେଶ (କାରଣ-ପ୍ରଭୁ)ଙ୍କର ଛପନଟି ଲୋକ ଅଛି।

Verse 92

ततः परं ब्रह्मचर्यलोकाख्यं शिवसंमतम् । तत्रैव ज्ञानकैलासे पंचावरणसंयुते

ତାହାର ପରେ ‘ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ-ଲୋକ’ ନାମକ ଧାମ ଅଛି, ଯାହା ଶିବସମ୍ମତ। ସେଠାରେ ହିଁ ପଞ୍ଚ-ଆବରଣସଂଯୁକ୍ତ ‘ଜ୍ଞାନ-କୈଲାସ’ ଅଛି।

Verse 93

पंचमंडलसंयुक्तं पंचब्रह्मकलान्वितम् । आदिशक्तिसमायुक्तमादिलिंगं तु तत्र वै

ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଆଦି-ଲିଙ୍ଗ ଅଛି—ପଞ୍ଚମଣ୍ଡଳସଂଯୁକ୍ତ, ପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମ-କଳାନ୍ୱିତ, ଏବଂ ଆଦିଶକ୍ତିସମାୟୁକ୍ତ।

Verse 94

शिवालयमिदं प्रोक्तं शिवस्य परमात्मनः । परशक्त्यासमायुक्तस्तत्रैव परमेश्वरः

ଏହାକୁ ପରମାତ୍ମା ଶିବଙ୍କର ଶିବାଳୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ସେଠାରେ ହିଁ ପରାଶକ୍ତିସମାୟୁକ୍ତ ପରମେଶ୍ୱର ବିରାଜିତ।

Verse 95

सृष्टिः स्थितिश्च संहारस्तिरोभावोप्यनुग्रहः । पंचकृत्यप्रवीणोऽसौ सच्चिदानंदविग्रहः

ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ସଂହାର, ତିରୋଭାବ ଓ ଅନୁଗ୍ରହ—ଏହି ପଞ୍ଚ ଦିବ୍ୟ କୃତ୍ୟ ତାଙ୍କର। ସେ ପଞ୍ଚକୃତ୍ୟରେ ପ୍ରବୀଣ; ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ-ବିଗ୍ରହ ଶିବ।

Verse 96

ध्यानधर्मः सदा यस्य सदानुग्रहतत्परः । समाध्यासनमासीनः स्वात्मारामो विराजते

ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ ସଦା ଧ୍ୟାନ, ଯିଏ ସଦା ଅନୁଗ୍ରହଦାନେ ତତ୍ପର, ସେ ସମାଧିଆସନରେ ଆସୀନ ହୋଇ ସ୍ୱାତ୍ମାନନ୍ଦରେ ରମି ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ବିରାଜେ।

Verse 97

तस्य संदर्शनं सांध्यं कर्मध्यानादिभिः क्रमात् । नित्यादिकर्मयजनाच्छिवकर्ममतिर्भवेत्

ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳରେ ନିୟମିତ ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି, କର୍ମ-ଧ୍ୟାନାଦିକୁ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ନିତ୍ୟକର୍ମ ଓ ଯଜନ-ପୂଜା କଲେ ବୁଦ୍ଧି ଶିବକର୍ମରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ମନ ଶିବମୁଖୀ ହୁଏ।

Verse 98

क्रियादिशिवकर्मभ्यः शिवज्ञानं प्रसाधयेत् । तद्दर्शनगताः सर्वे मुक्ता एव न संशयः

କ୍ରିୟା ଆଦି ଶୈବକର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶିବଜ୍ଞାନକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ସାଧନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେମାନେ ସେଇ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଶିବଦର୍ଶନରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତ।

Verse 99

मुक्तिरात्मस्वरूपेण स्वात्मारामत्वमेव हि । क्रियातपोजपज्ञानध्यानधर्मेषु सुस्थितः

ମୁକ୍ତି ମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ କେବଳ ସ୍ୱାତ୍ମାନନ୍ଦରେ ରମିବା। ଯେ କ୍ରିୟା, ତପ, ଜପ, ଜ୍ଞାନ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଧର୍ମରେ ସୁଦୃଢ଼ ଭାବେ ସ୍ଥିତ, ସେ ଏହି ଅବସ୍ଥାର ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 100

शिवस्य दर्शनं लब्धा स्वात्मारामत्वमेव हि । यथा रविः स्वकिरणादशुद्धिमपनेष्यति

ଶିବଦର୍ଶନ ଲାଭ କରି ସାଧକ ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ୱାତ୍ମାନନ୍ଦରେ ସ୍ଥିତ ହୁଏ; ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ କିରଣରେ ଅଶୁଦ୍ଧି ହଟାଏ।

Verse 101

कृपाविचक्षणः शंभुरज्ञानमपनेष्यति । अज्ञानविनिवृत्तौ तु शिवज्ञानं प्रवर्तते

କୃପାରେ ପ୍ରବୀଣ ଶମ୍ଭୁ ଅଜ୍ଞାନକୁ ଅପସାରଣ କରନ୍ତି। ଅଜ୍ଞାନ ନିବୃତ୍ତ ହେଲେ ସାଧକ ମଧ୍ୟରେ ଶିବଜ୍ଞାନ ସ୍ୱତଃ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।

Verse 102

शिवज्ञानात्स्वस्वरूपमात्मारामत्वमेष्यति । आत्मारामत्वसंसिद्धौ कृतकृत्यो भवेन्नरः

ଶିବଜ୍ଞାନରେ ସାଧକ ନିଜ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ପାଇ ଆତ୍ମାରାମତ୍ୱରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ଆତ୍ମାରାମତ୍ୱ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧି ହେଲେ ମନୁଷ୍ୟ କୃତକୃତ୍ୟ—ଜୀବନଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ—ହୁଏ।

Verse 103

पुनश्च शतलक्षेण ब्रह्मणः पदमाप्नुयात् । पुनश्च शतलक्षेण विष्णोः पदमवाप्नुयात्

ପୁନର୍ବାର ସେହି ସାଧନାକୁ ଏକ ଲକ୍ଷଥର କଲେ ବ୍ରହ୍ମପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଆଉ ପୁନର୍ବାର ଏକ ଲକ୍ଷଥର କଲେ ବିଷ୍ଣୁପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 104

पुनश्च शतलक्षेण रुद्र स्य पदमाप्नुयात् । पुनश्च शतलक्षेण ऐश्वर्यं पदमाप्नुयात्

ପୁନର୍ବାର ଏକ ଲକ୍ଷଥର କଲେ ରୁଦ୍ରପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଆଉ ପୁନର୍ବାର ଏକ ଲକ୍ଷଥର କଲେ ଐଶ୍ୱର୍ୟପଦ—ଦିବ୍ୟ ଅଧିପତ୍ୟର ସ୍ଥାନ—ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 105

पुनश्चैवंविधेनैव जपेन सुसमाहितः । शिवलोकादिभूतं हि कालचक्रमवाप्नुयात्

ପୁନର୍ବାର ଏହିପରି ଜପରେ ସୁସମାହିତ ହୋଇ ସାଧକ ଶିବଲୋକ ଆଦିରେ ମୂଳ ଥିବା କାଳଚକ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଶିବକୃପାରେ ଲୌକିକ ସମୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।

Verse 106

कालचक्रं पंचचक्रमेकैकेन क्रमोत्तरे । सृष्टिमोहौ ब्रह्मचक्रं भोगमोहौ तु वैष्णवम्

କାଳଚକ୍ର ପଞ୍ଚଚକ୍ରମୟ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଚକ୍ର କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଉଚ୍ଚତର ହୁଏ। ସୃଷ୍ଟିସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମୋହ ବ୍ରହ୍ମଚକ୍ରର, ଭୋଗସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମୋହ ବୈଷ୍ଣବଚକ୍ରର।

Verse 107

कोपमोहौ रौद्र चक्रं भ्रमणं चैश्वरं विदुः । शिवचक्रं ज्ञानमोहौ पंचचक्रं विदुर्बुधाः

କ୍ରୋଧ ଓ ମୋହ ‘ରୌଦ୍ରଚକ୍ର’; ଅଶାନ୍ତ ଭ୍ରମଣକୁ ‘ଐଶ୍ୱରଚକ୍ର’ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ଜ୍ଞାନ ସହିତ ମୋହ ‘ଶିବଚକ୍ର’—ଏହିପରି ବୁଦ୍ଧିମାନେ ଏହାକୁ ପଞ୍ଚଚକ୍ର ବୋଲି କହନ୍ତି।

Verse 108

पुनश्च दशकोट्या हि कारणब्रह्मणः पदम् । पुनश्च दशकोट्या हि तत्पदैश्वर्यमाप्नुयात्

ପୁନଶ୍ଚ ଦଶ କୋଟି (ଜପ) ଦ୍ୱାରା କାରଣ-ବ୍ରହ୍ମର ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ପୁନଃ ଆଉ ଦଶ କୋଟି ଦ୍ୱାରା ସେହି ପଦର ଐଶ୍ୱର୍ୟ-ଆଧିପତ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 109

एवं क्रमेण विष्ण्वादेः पदं लब्ध्वा महौजसः । क्रमेण तत्पदैश्वर्यं लब्ध्वा चैव महात्मनः

ଏଭଳି କ୍ରମେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁ ଆଦିଙ୍କ ପଦ ଲଭିଲେ; ଏବଂ କ୍ରମାନୁସାରେ ସେହି ଉଚ୍ଚ ପଦମାନଙ୍କର ଐଶ୍ୱର୍ୟ-ଆଧିପତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 110

शतकोटिमनुं जप्त्वा पंचोत्तरमतंद्रि तः । शिवलोकमवाप्नोति पंचमावरणाद्बहिः

ଯେ ସାଧକ ଶତକୋଟିଥର ମନ୍ତ୍ରଜପ କରି, ଅଲସତା ବିନା ଆଉ ଏକଶ ପାଞ୍ଚଥର ଜପ କରେ, ସେ ପଞ୍ଚମ ଆବରଣର ପାରେ ଥିବା ଶିବଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 111

राजसं मंडपं तत्र नंदीसंस्थानमुत्तमम् । तपोरूपश्च वृषभस्तत्रैव परिदृश्यते

ସେଠାରେ ରାଜସ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ଦୀପ୍ତ ମଣ୍ଡପ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ସେଠାରେ ନନ୍ଦୀଙ୍କ ଉତ୍ତମ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ସେହି ସ୍ଥାନରେ ତପସ୍ସ୍ୱରୂପ ବୃଷଭ—ନନ୍ଦୀ—ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶନ ଦେଉଛନ୍ତି।

Verse 112

सद्योजातस्य तत्स्थानं पंचमावरणं परम् । वामदेवस्य च स्थानं चतुर्थावरणं पुनः

ସଦ୍ୟୋଜାତଙ୍କ ସ୍ଥାନ ହେଉଛି ସେଇ ପରମ ପଞ୍ଚମ ଆବରଣ। ଏବଂ ବାମଦେବଙ୍କ ସ୍ଥାନ ପୁନଃ ଚତୁର୍ଥ ଆବରଣ ଅଟେ।

Verse 113

अघोरनिलयं पश्चात्तृतीयावरणं परम् । पुरुषस्यैव सांबस्य द्वितीयावरणं शुभम्

ତାପରେ ପରମ ତୃତୀୟ ଆବରଣ ଅଘୋରଙ୍କ ନିଳୟ। ଏବଂ ଶକ୍ତିସହିତ ଶିବଙ୍କ ସାମ୍ବା-ସ୍ୱରୂପ ପୁରୁଷଙ୍କର ଶୁଭ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆବରଣ ଅଟେ।

Verse 114

ईशानस्य परस्यैव प्रथमावरणं ततः । ध्यानधर्मस्य च स्थानं पंचमं मंडपं ततः

ତାପରେ ପରମ ଈଶାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଆବରଣ। ପଛରେ ଧ୍ୟାନ-ଧର୍ମର ଆସନ; ତାହା ପରେ ପଞ୍ଚମ ମଣ୍ଡପ।

Verse 115

बलिनाथस्य संस्थानं तत्र पूर्णामृतप्रदम् । चतुर्थं मंडपं पश्चाच्चंद्र शेखरमूर्तिमत्

ସେଠାରେ ବଲିନାଥଙ୍କ ପବିତ୍ର ସଂସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅମୃତ ପ୍ରଦାନ କରେ। ତାହା ପରେ ଚତୁର୍ଥ ମଣ୍ଡପ, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ମୂର୍ତ୍ତିଯୁକ୍ତ।

Verse 116

सोमस्कंदस्य च स्थानं तृतीयं मंडपं परम् । द्वितीयं मंडपं नृत्यमंडपं प्राहुरास्तिकाः

ତୃତୀୟ ପରମ ମଣ୍ଡପକୁ ସୋମାସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଆସ୍ତିକମାନେ ଦ୍ୱିତୀୟ ମଣ୍ଡପକୁ ନୃତ୍ୟ-ମଣ୍ଡପ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରନ୍ତି।

Verse 117

प्रथमं मूलमायायाः स्थानं तत्रैव शोभनम् । ततः परं गर्भगृहं लिंगस्थानं परं शुभम्

ପ୍ରଥମେ ସେଠାରେ ମୂଳମାୟାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଆସନ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ତାହାର ପରେ ଗର୍ଭଗୃହ—ଲିଙ୍ଗର ପରମ ଶୁଭ ସ୍ଥାନ—ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 118

नंदिसंस्थानतः पश्चान्न विदुः शिववैभवम् । नंदीश्वरो बहिस्तिष्ठन्पंचाक्षरमुपासते

ନନ୍ଦିଙ୍କ ସ୍ଥାନର ବାହାରେ ଯେମାନେ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଶିବଙ୍କ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟକୁ ସତ୍ୟରେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ବାହାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।

Verse 119

एवं गुरुक्रमाल्लब्धं नंदीशाच्च मया पुनः । ततः परं स्वसंवेद्यं शिवे नैवानुभावितम्

ଏଭଳି ଗୁରୁପରମ୍ପରାର କ୍ରମରେ ଏବଂ ପୁନଃ ନନ୍ଦୀଶଙ୍କ ଠାରୁ ମୁଁ ଏହା ପାଇଲି। ଏହା ପରେ ଯାହା ନିଜେ ଅନୁଭବେ ଜାଣିବାଯୋଗ୍ୟ, ସେଥିକୁ ଶିବ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ କଥାରେ କହିହେବ ନାହିଁ।

Verse 120

शिवस्य कृपया साक्षाच्छिव लोकस्य वैभवम् । विज्ञातुं शक्यते सर्वैर्नान्यथेत्याहुरास्तिकाः

ଶିବଙ୍କ କୃପାରେ ମାତ୍ର ଶିବଲୋକର ବୈଭବ ସାକ୍ଷାତ୍ ସମସ୍ତେ ଜାଣିପାରନ୍ତି; ଆସ୍ତିକମାନେ କହନ୍ତି—ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 121

एवंक्रमेणमुक्ताः स्युर्ब्राह्मणा वै जितेंद्रि यः । अन्येषां च क्रमं वक्ष्ये गदतः शृणुतादरात्

ଏହି କ୍ରମରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି। ଏବେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବିଧିକ୍ରମ କହୁଛି—ମୋ କଥା ଆଦରରେ ସାବଧାନେ ଶୁଣ।

Verse 122

गुरूपदेशाज्जाप्यं वै ब्राह्मणानां नमोऽतकम् । पंचाक्षरं पंचलक्षमायुष्यं प्रजपेद्विधिः

ଗୁରୁଉପଦେଶ ପାଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ‘ନମୋ’ ମନ୍ତ୍ରର ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ବିଧିମତେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କରୁ।

Verse 123

स्त्रीत्वापनयनार्थं तु पंचलक्षं जपेत्पुनः । मंत्रेण पुरुषो भूत्वा क्रमान्मुक्तो भवेद्बुधः

ସ୍ତ୍ରୀତ୍ୱ ଅବସ୍ଥା ହଟାଇବା ପାଇଁ ପୁନର୍ବାର ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ସେଇ ମନ୍ତ୍ରପ୍ରଭାବରେ ପୁରୁଷତ୍ୱଯୋଗ୍ୟ ହୋଇ ବୁଦ୍ଧିମାନ କ୍ରମେ ମୋକ୍ଷ ପାଏ।

Verse 124

क्षत्रियः पंचलक्षेण क्षत्त्रत्वमपनेष्यति । पुनश्च पंचलक्षेण क्षत्त्रियो ब्राह्मणो भवेत्

କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଜପରେ କ୍ଷତ୍ରିୟତ୍ୱ ତ୍ୟାଗ କରେ। ପୁନଃ ଆଉ ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଜପରେ ସେଇ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୁଏ।

Verse 125

मंत्रसिद्धिर्जपाच्चैव क्रमान्मुक्तो भवैन्नरः । वैश्यस्तु पंचलक्षेण वैश्यत्वमपनेष्यति

ଜପ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧି ହୁଏ, ତାପରେ ନର କ୍ରମେ ମୋକ୍ଷ ପାଏ। ବୈଶ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଜପରେ ବୈଶ୍ୟତ୍ୱର ସୀମା ଅପସାରଣ କରେ।

Verse 126

पुनश्च पंचलक्षेण मंत्रक्षत्त्रिय उच्यते । पुनश्च पंचलक्षेण क्षत्त्रत्वमपनेष्यति

ପୁନର୍ବାର ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଜପ ସମାପ୍ତ କଲେ ସେ ‘ମନ୍ତ୍ର‑କ୍ଷତ୍ରିୟ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପୁନଃ ଆଉ ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷରେ ସେହି କ୍ଷତ୍ରିୟତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଅପସାରିତ ହୁଏ; ମନ୍ତ୍ରପରିପାକରେ ସାଧକ ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।

Verse 127

पुनश्च पंचलक्षेण मंत्रब्राह्मण उच्यते । शूद्र श्चैव नमओंतेन पंचविंशतिलक्षतः

ପୁନଃ ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଜପରେ ସେ ‘ମନ୍ତ୍ର‑ବ୍ରାହ୍ମଣ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ‘ନମଃ‑ଓଁ’ ମନ୍ତ୍ରକୁ ପଚିଶ ଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କଲେ ସେହି ପଦ ପାଏ।

Verse 128

मंत्रविप्रत्वमापद्य पश्चाच्छुद्धो भवेद्द्विजः । नारीवाथ नरो वाथ ब्राह्मणो वान्य एव वा

ମନ୍ତ୍ର‑ବିପ୍ରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ପରେ ସେ ଦ୍ୱିଜ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ନାରୀ ହେଉ କି ନର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଉ କି ଅନ୍ୟ—ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସେ ଶିବମାର୍ଗର ଶୁଦ୍ଧତାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 129

नमोन्तं वा नमःपूर्वमातुरः सर्वदा जपेत् । ततः स्त्रीणां तथैवोह्यगुरुर्निर्दर्शयेत्क्रमात्

ଆତୁର (କଷ୍ଟପୀଡିତ) ବ୍ୟକ୍ତି ‘ନମଃ’ ଅନ୍ତ ଥିବା କିମ୍ବା ‘ନମଃ’ ପୂର୍ବ ଥିବା ମନ୍ତ୍ର ସଦା ଜପ କରୁ। ତାପରେ ଗୁରୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କ୍ରମେ କ୍ରମେ ବିଧି ଦେଖାଇବେ।

Verse 130

साधकः पंचलक्षान्ते शिवप्रीत्यर्थमेव हि । महाभिषेक नैवेद्यं कृत्वा भक्तांश्च पूजयेत्

ସାଧକ ଯେତେବେଳେ ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଜପ ସମାପ୍ତ କରେ, ସେତେବେଳେ କେବଳ ଶିବପ୍ରୀତି ପାଇଁ ମହାଭିଷେକ କରି ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି, ଶିବଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନରେ ପୂଜା କରିବ।

Verse 131

पूजया शिवभक्तस्य शिवः प्रीततरो भवेत् । शिवस्य शिवभक्तस्य भेदो नास्ति शिवो हि सः

ଶିବଭକ୍ତଙ୍କ ପୂଜାରେ ଶିବ ଆହୁରି ଅଧିକ ପ୍ରୀତ ହୁଅନ୍ତି। ଶିବ ଓ ଶିବଭକ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ ନାହିଁ; ସେ ଭକ୍ତ ନିଶ୍ଚୟ ଶିବ ହିଁ।

Verse 132

शिवस्वरूपमंत्रस्य धारणाच्छिव एव हि । शिवभक्तशरीरे हि शिवे तत्परमो भवेत्

ଶିବସ୍ୱରୂପ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଧାରଣ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଶିବ ହୁଏ। ଶିବଭକ୍ତଙ୍କ ଦେହରେ ସେ ଶିବରେ ପରମ ତତ୍ପର, ଏକାନ୍ତ ଶିବନିଷ୍ଠ ହୁଏ।

Verse 133

शिवभक्ताः क्रियाः सर्वा वेदसर्वक्रियां विदुः । यावद्यावच्छिवं मंत्रं येन जप्तं भवेत्क्रमात्

ଶିବଭକ୍ତମାନେ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାକୁ ବେଦର ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାର ସାର ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ; କାରଣ କ୍ରମେ ଯେତେ ଯେତେ ଶିବମନ୍ତ୍ର ଜପ ହୁଏ, ସେତେ ସେତେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର କର୍ମର ଫଳ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 134

तावद्वै शिवसान्निध्यं तस्मिन्देहे न संशयः । देवीलिंगं भवेद्रू पं शिवभक्तस्त्रियास्तथा

ଯେତେଦିନ ସେ ଅବସ୍ଥା ରହେ, ସେତେଦିନ ସେହି ଦେହରେ ଶିବସାନ୍ନିଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ରହେ। ସେହିପରି ଶିବଭକ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ମାମଲାରେ ମଧ୍ୟ ରୂପରେ ଦେବୀଲିଙ୍ଗ (ଦେବୀର ଚିହ୍ନ) ପ୍ରକଟ ହୁଏ।

Verse 135

यावन्मंत्रं जपेद्देव्यास्तावत्सान्निध्यमस्ति हि । शिवं संपूजयेद्धीमान्स्वयं वै शब्दरूपभाक्

ଯେତେ ସମୟ ଦେବୀଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରାଯାଏ, ସେତେ ସମୟ ତାଙ୍କର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ରହେ। ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭକ୍ତ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ସମ୍ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—କାରଣ ସେ ନିଜେ ପବିତ୍ର ଶବ୍ଦରୂପ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଂଶୀ ହୁଏ।

Verse 136

स्वयं चैव शिवो भूत्वा परां शक्तिं प्रपूजयेत् । शक्तिं बेरं च लिंगं च ह्यालेख्या मायया यजेत्

ନିଜକୁ ସ୍ୱୟଂ ଶିବରୂପ ଭାବି ପରାଶକ୍ତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପବିତ୍ର ଧ୍ୟାନଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତି, ବେର-ରୂପ ଓ ଲିଙ୍ଗକୁ ମନେ ଆଲେଖ୍ୟ କରି ଅର୍ଚ୍ଚନା କର।

Verse 137

शिवलिंगं शिवं मत्वा स्वात्मानं शक्तिरूपकम् । शक्तिलिंगं च देवीं च मत्वा स्वं शिवरूपकम्

ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ଶିବ ନିଜେ ବୋଲି ଜାଣି ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଶକ୍ତିରୂପେ ଧ୍ୟାନ କର। ଏବଂ ଶକ୍ତିଲିଙ୍ଗ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଭାବି ନିଜକୁ ଶିବରୂପେ ଧ୍ୟାନ କର।

Verse 138

शिवलिंगं नादरूपं बिंदुरूपं तु शक्तिकम् । उपप्रधानभावेन अन्योन्यासक्तलिंगकम्

ଶିବଲିଙ୍ଗ ନାଦସ୍ୱରୂପ, ଶକ୍ତି ତୁ ବିନ୍ଦୁସ୍ୱରୂପ। ପ୍ରଧାନ-ଉପପ୍ରଧାନ ଭାବରେ ଦୁହେଁ ପରସ୍ପର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ; ତେଣୁ ଲିଙ୍ଗ ସଦା ଶକ୍ତିସହ ଯୁକ୍ତ।

Verse 139

पूजयेच्च शिवं शक्तिं स शिवो मूलभावनात् । शिवभक्ताञ्छिवमंत्ररूपकाञ्छिवरूपकान्

ଶକ୍ତିସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ମୂଳଭାବନାରେ ସେ ଉପାସକ ଶିବତୁଲ୍ୟ ହୁଏ। ଶିବଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କର—ସେମାନେ ଶିବମନ୍ତ୍ରସ୍ୱରୂପ ଓ ଶିବରୂପ।

Verse 140

षोडशैरुपचारैश्च पूजयेदिष्टमाप्नुयात् । येन शुश्रूषणाद्यैश्च शिवभक्तस्य लिंगिनः

ଷୋଡଶ ଉପଚାରରେ ପୂଜା କଲେ ଇଷ୍ଟଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହିପରି ଲିଙ୍ଗଧାରୀ ଶିବଭକ୍ତଙ୍କୁ ଶୁଶ୍ରୂଷା ଆଦି ସେବା କଲେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଶୁଭଫଳ ମିଳେ।

Verse 141

आनंदं जनयेद्विद्वाञ्छिवः प्रीततरो भवेत् । शिवभक्तान्सपत्नीकान्पत्न्या सह सदैव तत्

ବିଦ୍ୱାନ ଆନନ୍ଦ ଜନାଇବା ଉଚିତ; ତାହାରେ ଭଗବାନ ଶିବ ଅଧିକ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ ପତ୍ନୀ ସହିତ ସଦା ଶିବଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ—ବିଶେଷକରି ପତ୍ନୀ ସହ ଆସିଥିବାମାନଙ୍କୁ—ଆନନ୍ଦିତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 142

पूजयेद्भोजनाद्यैश्च पंच वा दश वा शतम् । धने देहे च मंत्रे च भावनायामवंचकः

ଭୋଜନ ଆଦି ଅର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା—ପାଞ୍ଚ, ଦଶ କିମ୍ବା ଶତ ହେଉ—ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଧନରେ, ଦେହାଚରଣରେ, ମନ୍ତ୍ରଜପରେ ଓ ଅନ୍ତର୍ଭାବନାରେ ସେ ଅବଞ୍ଚକ (କପଟରହିତ) ରହୁ।

Verse 143

शिवशक्तिस्वरूपेण न पुनर्जायते भुवि । नाभेरधो ब्रह्मभागमाकंठं विष्णुभागकम्

ଯେ ଶିବ-ଶକ୍ତିସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେ ଭୂମିରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ। ନାଭି ତଳେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଭାଗ, କଣ୍ଠ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭାଗ ଜଣାଯାଏ।

Verse 144

मुखं लिंगमिति प्रोक्तं शिवभक्तशरीरकम् । मृतान्दाहादियुक्तान्वा दाहादिरहितान्मृतान्

ଶିବଭକ୍ତର ଶରୀର ହିଁ ଲିଙ୍ଗ, ଏବଂ ମୁଖ ହିଁ ଲିଙ୍ଗ (ପ୍ରଧାନ ପବିତ୍ର ଅଂଶ) ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହି ଶିକ୍ଷା ମୃତଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ—ଦାହାଦି କ୍ରିୟା ହୋଇଥାଉ କି ନ ହୋଇଥାଉ।

Verse 145

उद्दिश्य पूजयेदादिपितरं शिवमेव हि । पूजां कृत्वादिमातुश्च शिवभक्तांश्च पूजयेत्

ଶୁଭ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆଦିପିତା—ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ ଶିବ—ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଆଦିମାତାଙ୍କ ପୂଜା ସମାପ୍ତ କରି ପରେ ଶିବଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 146

पितृलोकं समासाद्यक्रमान्मुक्तो भवेन्मृतः । क्रियायुक्तदशभ्यश्च तपोयुक्तो विशिष्यते

ପିତୃଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତି କ୍ରମେ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ଏବଂ କ୍ରିୟାନୁଷ୍ଠାନରେ ନିୟୁକ୍ତ ଦଶଜଣ ମଧ୍ୟରୁ ତପସ୍ୟାଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଣାଯାଏ।

Verse 147

तपोयुक्तशतेभ्यश्च जपयुक्तो विशिष्यते । जपयुक्तसहस्रेभ्यः शिवज्ञानी विशिष्यते

ତପସ୍ୟାରେ ନିୟୁକ୍ତ ଶତଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜପପରାୟଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଜପରେ ନିୟୁକ୍ତ ସହସ୍ରଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିବତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ସର୍ବୋତ୍ତମ।

Verse 148

शिवज्ञानिषु लक्षेषु ध्यानयुक्तो विशिष्यते । ध्यानयुक्तेषु कोटिभ्यः समाधिस्थो विशिष्यते

ଶିବଜ୍ଞାନୀ ଲକ୍ଷଲକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ୟାନଯୁକ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଧ୍ୟାନଯୁକ୍ତ କୋଟିମଧ୍ୟରେ ସମାଧିନିଷ୍ଠ ସର୍ବାଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 149

उत्तरोत्तर वै शिष्ट्यात्पूजायामुत्तरोत्तरम् । फलं वैशिष्ट्यरूपं च दुर्विज्ञेयं मनीषिभिः

ପୂଜା ଯେତେ ଯେତେ ଶିଷ୍ଟ ଓ ପରିଷ୍କୃତ ହୁଏ, ତାହାର ଫଳ ମଧ୍ୟ ସେତେ ସେତେ ଉଚ୍ଚ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେହି ଫଳର ବିଶେଷ, କ୍ରମବଦ୍ଧ ସ୍ୱରୂପ ମନୀଷୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବିଜ୍ଞେୟ।

Verse 150

तस्माद्वै शिवभक्तस्य माहात्म्यं वेत्ति को नरः । शिवशक्त्योः पूजनं च शिवभक्तस्य पूजनम्

ଏହେତୁ ଶିବଭକ୍ତଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କିଏ ମନୁଷ୍ୟ ଜାଣିପାରିବ? ଶିବ-ଶକ୍ତିଙ୍କ ପୂଜା ହିଁ ଶିବଭକ୍ତଙ୍କ ପୂଜା।

Verse 151

कुरुते यो नरो भक्त्या स शिवः शिवमेधते । य इमं पठतेऽध्यायमर्थवद्वेदसंमतम्

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ଏହା କରେ, ସେ ଶିବସ୍ୱରୂପ ହୋଇ ଶିବଙ୍କ ମଙ୍ଗଳମୟ ସମୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଏବଂ ଯେ ଅର୍ଥବତ୍, ବେଦସମ୍ମତ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ପଢ଼େ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପବିତ୍ର ଫଳ ଲାଭ କରେ।

Verse 152

शिवज्ञानी भवेद्विप्रः शिवेन सह मोदते । श्रावयेच्छिवभक्तांश्च विशेषज्ञो मनीश्वराः

ଯେ ବିପ୍ର ଶିବଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥ ଜାଣେ, ସେ ଶିବଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ। ବିବେକୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ଶିବଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହା ଶୁଣାଇ ଶିଖାଇବା ଉଚିତ।

Verse 153

शिवप्रसादशिद्धिः स्याच्छिवस्य कृपया बुधाः

ହେ ବୁଧଜନ, ଶିବଙ୍କ କୃପାରେ ମାତ୍ର ଶିବପ୍ରସାଦଜନିତ ସିଦ୍ଧି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।