Sadācāra–Varṇa-lakṣaṇa and Prātaḥkṛtya (Right Conduct, Social Typologies, and Morning Purification)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सदाचारं श्रावयाशु येन लोकाञ्जयेद्बुधः । धर्माधर्ममयान्ब्रूहि स्वर्गनारकदांस्तथा

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରେ, ସେହି ସଦାଚାର ଆମକୁ ଶୀଘ୍ର ଶୁଣାନ୍ତୁ। ଏବଂ ଧର୍ମମୟ ଓ ଅଧର୍ମମୟ କର୍ମର ପ୍ରକାର ମଧ୍ୟ କହନ୍ତୁ, ଯେଉଁମାନେ କ୍ରମେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ନରକ ଦେଇଥାନ୍ତି।

Verse 2

सूत उवाच । सदाचारयुतो विद्वान्ब्राह्मणो नाम नामतः । वेदाचारयुतो विप्रो ह्येतैरेकैकवान्द्विजः

ସୂତ କହିଲେ—ସଦାଚାରଯୁକ୍ତ ବିଦ୍ୱାନ ‘ବ୍ରାହ୍ମଣ’ ବୋଲି ନାମତଃ ପରିଚିତ। ଏବଂ ବେଦାଚାରଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ‘ବିପ୍ର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଧାରଣ କଲେ ଦ୍ୱିଜ ସତ୍ୟରୂପେ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 3

अल्पाचारोल्पवेदश्च क्षत्रियो राजसेवकः । किंचिदाचारवान्वैश्यः कृषिवाणिज्यकृत्तया

କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେଉଛି ସେ, ଯାହାର ଆଚାର ଓ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ଅଳ୍ପ ଏବଂ ଯିଏ ରାଜସେବାରେ ନିୟୋଜିତ। ବୈଶ୍ୟ ହେଉଛି ସେ, ଯିଏ କିଛି ସଦାଚାର ଧାରଣ କରି କୃଷି ଓ ବାଣିଜ୍ୟକୁ ଜୀବିକା କରେ।

Verse 4

शूद्र ब्राह्मण इत्युक्तः स्वयमेव हि कर्षकः । असूयालुः परद्रो ही चंडालद्विज उच्यते

ଶୂଦ୍ରବୃତ୍ତିରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ସତ୍ୟରେ କେବଳ କୃଷକ ମାତ୍ର। ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅସୂୟାଳୁ ଓ ପରଦ୍ରୋହୀ ଦ୍ୱିଜ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଣ୍ଡାଳ କୁହାଯାଏ।

Verse 5

पृथिवीपालको राजा इतरेक्षत्रिया मताः । धान्यादिक्रयवान्वैश्य इतरो वणिगुच्यते

ପୃଥିବୀର ପାଳକ ରାଜା; ଅନ୍ୟମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭାବେ ମନାଯାନ୍ତି। ଧାନ୍ୟ ଆଦିର କ୍ରୟ-ବିକ୍ରୟ କରୁଥିବା ଲୋକ ବୈଶ୍ୟ; ଅନ୍ୟଜନ ବଣିକ (ବ୍ୟାପାରୀ) କୁହାଯାଏ।

Verse 6

ब्रह्मक्षत्रियवैश्यानां शुश्रूषुः शूद्र उच्यते । कर्षको वृषलो ज्ञेय इतरे चैव दस्यवः

ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ଶୁଶ୍ରୂଷା କରୁଥିବା ଜନ ‘ଶୂଦ୍ର’ କୁହାଯାଏ। କୃଷକ ‘ବୃଷଲ’ ଭାବେ ଜ୍ଞେୟ; ଅନ୍ୟମାନେ ‘ଦସ୍ୟୁ’ ହିଁ॥

Verse 7

सर्वो ह्युषःप्राचीमुखश्चिन्तयेद्देवपूर्वकान् । धर्मानर्थांश्च तत्क्लेशानायं च व्ययमेव च

ଉଷଃକାଳରେ ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ରଖି ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ, ସେମାନଙ୍କ ବିପରୀତରୁ ହେଉଥିବା କ୍ଲେଶ, ଏବଂ ନିଜ ଆୟ-ବ୍ୟୟ ଚିନ୍ତା କରିବ॥

Verse 8

आयुर्द्वेषश्च मरणं पापं भाग्यं तथैव च । व्याधिः पुष्टिस्तथा शक्तिः प्रातरुत्थानदिक्फलम्

ଆୟୁ, ଦ୍ୱେଷ, ମରଣ, ପାପ, ଭାଗ୍ୟ; ଏବଂ ବ୍ୟାଧି, ପୁଷ୍ଟି, ଶକ୍ତି—ଏସବୁ ପ୍ରାତଃ ଉଠିବା ଓ ଦିଗ୍‌ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଫଳ ବୋଲି ପ୍ରକାଶିତ॥

Verse 9

निशांत्यायामोषा ज्ञेया यामार्धं संधिरुच्यते । तत्काले तु समुत्थाय विण्मूत्रे विसृजेद्द्विजः

ରାତ୍ରିର ଶେଷକାଳ ‘ଉଷା’ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ଅର୍ଧ ଯାମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୟକୁ ‘ସନ୍ଧି’ କୁହାଯାଏ। ସେ ସମୟରେ ଉଠି ଦ୍ୱିଜ ମଳ‑ମୂତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 10

गृहाद्दूरं ततो गत्वा बाह्यतः प्रवृतस्तथा । उदण्मुखः समाविश्य प्रतिबंधेऽन्यदिण्मुखः

ତାପରେ ଘରଠାରୁ ଦୂରକୁ ଯାଇ ବାହାରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେବା ଉଚିତ। ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ ବସିବ; ଯଦି ବାଧା ଥାଏ, ତେବେ ଅନ୍ୟ ଦିଗମୁଖ ହେବ।

Verse 11

जलाग्निब्राह्मणादीनां देवानां नाभिमुख्यतः । लिंगं पिधाय वामेन मुखमन्येन पाणिना

ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ବାମହସ୍ତରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ଢାକି, ଅନ୍ୟ ହସ୍ତରେ ନିଜ ମୁହଁ ଢାକିବ।

Verse 12

मलमुत्सृज्य चोत्थाय न पश्येच्चैव तन्मलम् । उद्धृतेन जलेनैव शौचं कुर्याज्जलाद्बहिः

ମଳତ୍ୟାଗ କରି ଉଠିଲା ପରେ ସେହି ମଳକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ହାତରେ କିମ୍ବା ପାତ୍ରରେ ଉଠାଇଥିବା ଜଳଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର, ଜଳଭିତରେ ଦାଁଡି ନୁହେଁ—ଜଳର ବାହାରେ ଶୌଚ-ଶୁଦ୍ଧି କରିବ।

Verse 13

अथवा देवपित्रार्षतीर्थावतरणं विना । सप्त वा पंच वा त्रीन्वा गुदं संशोधयेन्मृदा

ଅଥବା ଦେବତୀର୍ଥ, ପିତୃତୀର୍ଥ କିମ୍ବା ଋଷିତୀର୍ଥରେ ଅବତରଣ ନ କରି ମଧ୍ୟ, ମାଟିଦ୍ୱାରା ଗୁଦପ୍ରଦେଶକୁ ସାତଥର, କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚଥର, କିମ୍ବା ତିନିଥର ଶୁଦ୍ଧ କରିବ।

Verse 14

लिंगे कर्कोटमात्रं तु गुदे प्रसृतिरिष्यते । तत उत्थाय पद्धस्तशौचं गण्डूषमष्टकम्

ଲିଙ୍ଗପ୍ରଦେଶରେ ଶୁଦ୍ଧିର ପରିମାଣ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଟିପ୍‌ ପରିମାଣ ମାତ୍ର ବୋଲି, ଏବଂ ଗୁଦପ୍ରଦେଶରେ ଏକ ପ୍ରସୃତି (ହାତଭର) ପରିମାଣ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ତାପରେ ଉଠି ପାଦ-ହସ୍ତ ଧୋଇ, ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆଠଥର ଗଣ୍ଡୂଷ (କୁଳ୍ଲା) କରିବ।

Verse 15

येन केन च पत्रेण काष्ठेन च जलाद्बहिः । कार्यं संत्यज्य तर्ज्जनीं दंतधावनमीरितम्

ଜଳସ୍ରୋତରୁ ବାହାରେ ଯାଇ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ଯେକୌଣସି ଯୋଗ୍ୟ ପତ୍ର କିମ୍ବା କାଠଦ୍ୱାରା ଦନ୍ତଧାବନ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି; ଏଥିରେ ତର୍ଜନୀ ଆଙ୍ଗୁଠି ବ୍ୟବହାର ନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

जलदेवान्नमस्कृत्य मंत्रेण स्नानमाचरेत् । अशक्तः कंठदघ्नं वा कटिदघ्नमथापि वा

ଜଳର ଅଧିଷ୍ଠାତା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଅଶକ୍ତ ହେଲେ ଗଳା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିମ୍ବା କମର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନାନ କରିପାରେ।

Verse 17

आजानु जलमाविश्य मंत्रस्नानं समाचरेत् । देवादींस्तर्पयेद्विद्वांस्तत्र तीर्थजलेन च

ଘୁଁଡି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି ମନ୍ତ୍ରସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସେଠାରେ ସେଇ ତୀର୍ଥଜଳରେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଭକ୍ତ ଦେବତାଦିଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 18

धौतवस्त्रं समादाय पंचकच्छेन धारयेत् । उत्तरीयं च किं चैव धार्यं सर्वेषु कर्मसु

ଧୋଇ ଶୁଦ୍ଧ କରା ବସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରି ପଞ୍ଚକଚ୍ଛ ଭାବେ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ଉତ୍ତରୀୟ ମଧ୍ୟ ଧାରଣ କରିବା—ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର କର୍ମରେ ଏହି ନିୟମ।

Verse 19

नद्यादितीर्थस्नाने तु स्नानवस्त्रं न शोधयेत् । वापीकूपगृहादौ तु स्नानादूर्ध्वं नयेद्बुधः

ନଦୀ ଆଦି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବାବେଳେ ସ୍ନାନବସ୍ତ୍ରକୁ ସେଠାରେ ଶୋଧନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ବାପୀ/କୂପ/ସ୍ନାନଗୃହ ଆଦିରେ ସ୍ନାନ ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ତାହାକୁ ସେଠାରୁ ନେଇଯିବ।

Verse 20

शिलादार्वादिके वापि जले वापि स्थलेपि वा । संशोध्य पीडयेद्वस्त्रं पितृणां तृप्तये द्विजाः

ପଥର, କାଠ ଇତ୍ୟାଦି ଉପରେ କିମ୍ବା ଜଳରେ କିମ୍ବା ଭୂମିରେ—ଶୁଦ୍ଧ କରି, ଦ୍ୱିଜ ଲୋକେ ପିତୃମାନଙ୍କ ତୃପ୍ତି ପାଇଁ ବସ୍ତ୍ରକୁ ନିଚୋଡ଼ିବା ଉଚିତ।

Verse 21

जाबालकोक्तमंत्रेण भस्मना च त्रिपुंड्रकम् । अन्यथा चेज्जले पात इतस्तन्नरकमृच्छति

ଜାବାଳ ପରମ୍ପରାରେ କହିତ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ଭସ୍ମରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ନଚେତ୍ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ଜଳ-ନରକରେ ପତିତ ହୁଏ; ଏହି ଦୋଷରୁ ନରକକୁ ଯାଏ।

Verse 22

आपोहिष्ठेति शिरसि प्रोक्षयेत्पापशांतये । यस्येति मंत्रं पादे तु संधिप्रोक्षणमुच्यते

ପାପଶାନ୍ତି ପାଇଁ ‘ଆପୋ ହି ଷ୍ଠା…’ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଶିର ଉପରେ ଜଳ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ‘ୟସ୍ୟ…’ ମନ୍ତ୍ର ପାଦରେ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଏ—ଏହାକୁ ଅଙ୍ଗ-ସନ୍ଧି-ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କୁହାଯାଏ।

Verse 23

पादे मूर्ध्नि हृदि चैव मूर्ध्नि हृत्पाद एव च । हृत्पादमूर्ध्नि संप्रोक्ष्य मंत्रस्नानं विदुर्बुधाः

ପାଦ, ମୂର୍ଧା ଓ ହୃଦୟରେ, ପୁନଃ ମୂର୍ଧା, ହୃଦୟ ଓ ପାଦରେ ପବିତ୍ର ଜଳ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରି—ଏଭଳି ହୃଦୟ, ପାଦ ଓ ଶିରକୁ କ୍ରମେ ସଂସ୍କାର କଲେ—ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହାକୁ ‘ମନ୍ତ୍ର-ସ୍ନାନ’ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ଶିବପୂଜାରେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତଃଶୁଦ୍ଧି।

Verse 24

ईषत्स्पर्शे च दौः स्वास्थ्ये राजराष्ट्रभयेऽपि च । अत्यागतिकाले च मंत्रस्नानं समाचरेत्

ସାମାନ୍ୟ ଅଶୁଚି-ସ୍ପର୍ଶ ହେଲେ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅସୁବିଧା ହେଲେ, ରାଜା କିମ୍ବା ରାଷ୍ଟ୍ରଭୟ ଥିଲେ, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ସଙ୍କଟକାଳରେ—ଶିବମନ୍ତ୍ରସହିତ ‘ମନ୍ତ୍ର-ସ୍ନାନ’ ବିଧିପୂର୍ବକ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 25

प्रातः सूर्यानुवाकेन सायमग्न्यनुवाकतः । अपः पीत्वा तथामध्ये पुनः प्रोक्षणमाचरेत्

ପ୍ରାତଃ ସୂର୍ଯ୍ୟାନୁବାକ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ସାୟଂ ଅଗ୍ନ୍ୟାନୁବାକ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ। ଆଚମନ କରି, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ମଧ୍ୟ, ପୁନଃ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ (ଜଳଛିଟା) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 26

गायत्र् या जपमंत्रांते त्रिरूर्ध्वं प्राग्विनिक्षिपेत् । मंत्रेण सह चैकं वै मध्येऽर्घ्यं तु रवेर्द्विजा

ଜପମନ୍ତ୍ର ଶେଷରେ ଗାୟତ୍ରୀ ସହ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖେ ତିନିଥର ଜଳ ନିକ୍ଷେପ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ମନ୍ତ୍ର ସହ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।

Verse 27

अथ जाते च सायाह्ने भुवि पश्चिमदिण्मुखः । उद्धृत्य दद्यात्प्रातस्तु मध्याह्नेंगुलिभिस्तथा

ତାପରେ ସାୟାହ୍ନ ହେଲେ ଭୂମିରେ ପଶ୍ଚିମମୁଖ ହୋଇ (ପବିତ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟକୁ) ଉଠାଇ ଦେବା/ଲେପନ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରାତଃକାଳରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି, ଏବଂ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଆଙ୍ଗୁଳିଦ୍ୱାରା ବିଧିମତେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 28

अंगुलीनां च रंध्रेण लंबं पश्येद्दिवाकरम् । आत्मप्रदक्षिणं कृत्वा शुद्धाचमनमाचरेत्

ଆଙ୍ଗୁଳିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟର ରନ୍ଧ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘରୂପେ ଦିବାକରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବ। ପରେ ଆତ୍ମପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଶୁଦ୍ଧ ଆଚମନ ଆଚରିବ॥

Verse 29

सायं मुहूर्तादर्वाक्तु कृता संध्या वृथा भवेत् । अकालात्काल इत्युक्तो दिनेऽतीते यथाक्रमम्

ସାୟଂ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପୂର୍ବରୁ କରା ସନ୍ଧ୍ୟା ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ। ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅତୀତ ପରେ କରାହେଲେ ତାହାକୁ କ୍ରମେ ‘ଅକାଲାତ୍କାଲ’ କୁହାଯାଏ॥

Verse 30

दिवाऽतीते च गायत्रीं शतं नित्ये क्रमाज्जपेत् । आदर्शाहात्पराऽतीते गायत्रीं लक्षमभ्यसेत्

ଦିନକର୍ମ ସମାପ୍ତ ହେଲେ ବିଧିପୂର୍ବକ ନିତ୍ୟ କ୍ରମେ ଗାୟତ୍ରୀକୁ ଶତବାର ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କାଳ ଅତିତ ହେଲେ ଗାୟତ୍ରୀର ଲକ୍ଷଜପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିୟମିତ ସାଧନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 31

मासातीते तु नित्ये हि पुनश्चोपनयं चरेत् । ईशो गौरीगुहो विष्णुर्ब्रह्मा चेंद्र श्च वै यमः

ଏକ ମାସ ଅତିତ ହେଲେ ବିଧିଅନୁସାରେ ପୁନଃ ନିତ୍ୟ ଉପନୟନ କର୍ମ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନର ଅଧିଷ୍ଠାତା ଦେବତା ହେଲେ ଈଶ (ଶିବ), ଗୌରୀ, ଗୁହ (କାର୍ତ୍ତିକେୟ), ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଯମ।

Verse 32

एवं रूपांश्च वै देवांस्तर्पयेदर्थसिद्धये । ब्रह्मार्पणं ततः कृत्वा शुद्धाचमनमाचरेत्

ଏହିପରି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରୂପରେ ଅଭୀଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେବା ଉଚିତ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାର୍ପଣ କରି ଶୁଦ୍ଧ ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 33

तीर्थदक्षिणतः शस्ते मठे मंत्रालये बुधः । तत्र देवालये वापि गृहे वा नियतस्थले

ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି—ତୀର୍ଥର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ମଠରେ କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ରାଳୟରେ ସାଧନା କରିବା ପ୍ରଶସ୍ତ। ସେଠାରେ—ଦେବାଳୟରେ ହେଉ କି ଘରେ—ନିୟତ ସ୍ଥାନରେ ନିୟମପୂର୍ବକ ଏହା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 34

सर्वान्देवान्नमस्कृत्य स्थिरबुद्धिः स्थिरासनः । प्रणवं पूर्वमभ्यस्य गायत्रीमभ्यसेत्ततः

ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସ୍ଥିରବୁଦ୍ଧିରେ ସ୍ଥିରାସନରେ ବସି ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ଗାୟତ୍ରୀ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 35

जीवब्रह्मैक्यविषयं बुद्ध्वा प्रणवमभ्यसेत् । त्रैलोक्यसृष्टिकर्त्तारं स्थितिकर्तारमच्युतम्

ଜୀବ ଓ ବ୍ରହ୍ମର ଏକତ୍ୱତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝି ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ତ୍ରିଲୋକ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସ୍ଥିତିକର୍ତ୍ତା ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 36

संहर्तारं तथा रुद्रं स्वप्रकाशमुपास्महे । ज्ञानकर्मेंद्रि याणां च मनोवृत्तीर्धियस्तथा

ଆମେ ସଂହାରକ ରୁଦ୍ର—ସ୍ୱପ୍ରକାଶ ପରମେଶ୍ୱର—ଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ, କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନୋବୃତ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧିର କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।

Verse 37

भोगमोक्षप्रदे धर्मे ज्ञाने च प्रेरयेत्सदा । इत्थमर्थं धियाध्यायन्ब्रह्मप्राप्नोति निश्चयः

ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ଧର୍ମରେ ଏବଂ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଜ୍ଞାନରେ ସଦା ପ୍ରେରଣା ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଅର୍ଥକୁ ଧୀରେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ରହ୍ମ (ଶିବ)କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 38

केवलं वा जपेन्नित्यं ब्राह्मण्यस्य च पूर्तये । सहस्रमभ्यसेन्नित्यं प्रातर्ब्राह्मणपुंगवः

ଅଥବା ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟର ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଁ ସେ ଏକାନ୍ତରେ ନିତ୍ୟ ଜପ କରୁ। ବ୍ରାହ୍ମଣପୁଙ୍ଗବ ପ୍ରତି ପ୍ରଭାତେ ନିତ୍ୟ ତାହାକୁ ସହସ୍ରବାର ଅଭ୍ୟାସ କରୁ।

Verse 39

अन्येषां च यथा शक्तिमध्याह्ने च शतं जपेत् । सायं द्विदशकं ज्ञेयं शिखाष्टकसमन्वितम्

ଅନ୍ୟମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ଶତବାର ଜପ କରିବେ। ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଶିଖା-ଅଷ୍ଟକ ସହିତ ଦ୍ୱାଦଶ ଜପ ବିଧିୟ।

Verse 40

मूलाधारं समारभ्य द्वादशांतस्थितांस्तथा । विद्येशब्रह्मविष्ण्वीशजीवात्मपरमेश्वरान्

ମୂଳାଧାରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଦ୍ୱାଦଶାନ୍ତରେ ଅବସ୍ଥିତ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ କରି—ବିଦ୍ୟେଶ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଈଶ, ଜୀବାତ୍ମା ଓ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 41

ब्रह्मबुद्ध्या तदैक्यं च सोहं भावनया जपेत् । तानेव ब्रह्मरंध्रादौ कायाद्बाह्ये च भावयेत्

ଶିବ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ବୁଦ୍ଧି ରଖି, ତଦେକ୍ୟ ଭାବ ଧରି ‘ସୋଽହଂ’ ଭାବନାରେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ରରେ, ଦେହ ଭିତରେ ଓ ଦେହ ବାହାରେ ମଧ୍ୟ ଭାବନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 42

महत्तत्त्वं समारभ्य शरीरं तु सहस्रकम् । एकैकस्माज्जपादेकमतिक्रम्य शनैः शनैः

ମହତ୍-ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ‘ସହସ୍ରକ’ ଶରୀରକୁ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ତରକୁ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଜପରେ ଦେଇ, ଧୀରେ ଧୀରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ଉଚିତ।

Verse 43

परस्मिन्योजयेज्जीवं जपतत्त्वमुदाहृतम् । शतद्विदशकं देहं शिखाष्टकसमन्वितम्

ଜୀବକୁ ପରମରେ ଯୋଗ କରିବା—ଏହାକୁ ଜପତତ୍ତ୍ୱ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି। ଦେହ ଏକଶେ କୋଡ଼ିଏ ଉପାଦାନର ଏବଂ ଅଷ୍ଟ-ଶିଖାରେ ସମନ୍ୱିତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 44

मंत्राणां जप एवं हि जपमादिक्रमाद्विदुः । सहस्रं ब्राह्मदं विद्याच्छतमैंद्र प्रदं विदुः

ମନ୍ତ୍ରଜପର କ୍ରମ ଓ ଫଳଭେଦକୁ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଜାଣନ୍ତି—ସହସ୍ର ଜପରେ ବ୍ରହ୍ମାସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଫଳ, ଶତ ଜପରେ ଇନ୍ଦ୍ରସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 45

इतरत्त्वात्मरक्षार्थं ब्रह्मयोनिषु जायते । दिवाकरमुपस्थाय नित्यमित्थं समाचरेत्

ଦେହଧାରୀ ଆତ୍ମାକୁ ଅଧୋଗତିରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମୟୋନିରେ (ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଉତ୍ତମ ବଂଶରେ) ଜନ୍ମ ନେବା ଉଚିତ। ତେଣୁ ପ୍ରତିଦିନ ଦିବାକର (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି ସଦା ଏହିପରି ଆଚରଣ କର।

Verse 46

लक्षद्वादशयुक्तस्तु पूर्णब्राह्मण ईरितः । गायत्र् या लक्षहीनं तु वेदकार्येन योजयेत्

ବାର ଲକ୍ଷ ଜପରେ ଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ‘ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେ ଗୋଟିଏ ଲକ୍ଷରେ ହୀନ, ତାକୁ ଗାୟତ୍ରୀ-ଜପ ଦ୍ୱାରା ବେଦକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 47

आसप्ततेस्तु नियमं पश्चात्प्रव्राजनं चरेत् । प्रातर्द्वादशसाहस्रं प्रव्राजीप्रणवं जपेत्

ସତରି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିୟମ-ବ୍ରତ ନିଷ୍ଠାରେ ପାଳନ କରିବ; ତାପରେ ପ୍ରବ୍ରଜ୍ୟା ଅର୍ଥାତ୍ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଜୀବନ ଗ୍ରହଣ କରିବ। ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ପ୍ରତ୍ୟୁଷେ ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ବାରହଜାର ଥର ଜପ କରିବ।

Verse 48

दिने दिने त्वतिक्रांते नित्यमेवं क्रमाज्जपेत् । मासादौ क्रमशोऽतीते सार्धलक्षजपेन हि

ଦିନକୁ ଦିନ ଅତିକ୍ରମ ହେଲେ ଏହିପରି କ୍ରମକ୍ରମେ ନିତ୍ୟ ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ମାସ ଆଦି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କାଳ ଯଥାକ୍ରମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଏକ ଲକ୍ଷ ପଚାଶ ହଜାର (ଦେଢ଼ ଲକ୍ଷ) ଜପରେ ସାଧନା ସମାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 49

अत ऊर्ध्वमतिक्रांते पुनः प्रैषं समाचरेत् । एवं कृत्वा दोषशांतिरन्यथा रौरवं व्रजेत्

ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଅତିକ୍ରମ ହେଲେ ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁସାରେ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା କଲେ ଦୋଷ ଶାନ୍ତ ହୁଏ; ନହେଲେ ରୌରବ ନରକକୁ ଯାଏ।

Verse 50

धर्मार्थयोस्ततो यत्नं कुर्यात्कामी न चेतरः । ब्राह्मणो मुक्तिकामः स्याद्ब्रह्मज्ञानं सदाभ्यसेत्

ଏହେତୁ କାମନାପ୍ରେରିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଯତ୍ନ କରିବା ଉଚିତ, କେବଳ ଭୋଗ ପାଇଁ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋକ୍ଷକାମୀ ହେଉ; ଶିବ ପତି ଭାବେ ପରମ ସତ୍ୟର ସାକ୍ଷାତ୍କାରକୁ ନେଇଯାଉଥିବା ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନକୁ ସଦା ଅଭ୍ୟାସ କରୁ।

Verse 51

धर्मादर्थोऽर्थतो भोगो भोगाद्वैराग्यसंभवः । धर्मार्जितार्थभोगेन वैराग्यमुपजायते

ଧର୍ମରୁ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଅର୍ଥ (ସମୃଦ୍ଧି) ଜନ୍ମେ; ଅର୍ଥରୁ ଭୋଗ ଆସେ; ଭୋଗର ପରିପାକରୁ ବୈରାଗ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଧର୍ମାର୍ଜିତ ଅର୍ଥଭୋଗରେ ବୈରାଗ୍ୟ ଜାଗେ।

Verse 52

विपरीतार्थभोगेन राग एव प्रजायते । धर्मश्च द्विविधः प्रोक्तो द्र व्यदेहद्वयेन च

ବିପରୀତ ବିଷୟର ଭୋଗ କଲେ କେବଳ ରାଗ (ଆସକ୍ତି) ହିଁ ଜନ୍ମେ। ଧର୍ମ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଓ ଦେହ-ସାଧନା (ଆନ୍ତରିକ ଅନୁଶାସନ) ଦ୍ୱାରା।

Verse 53

द्र व्यमिज्यादिरूपं स्यात्तीर्थस्नानादि दैहिकम् । धनेन धनमाप्नोति तपसा दिव्यरूपताम्

ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଇଜ୍ୟା ଆଦି (ପୂଜା-ଯଜ୍ଞ) ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ଆଦି ଦେହିକ କର୍ମ। ଧନରେ ଧନ ମିଳେ; ତପସ୍ୟାରେ ଦିବ୍ୟରୂପତା—ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପରିଶୁଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥା—ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 54

निष्कामः शुद्धिमाप्नोति शुद्ध्या ज्ञानं न संशयः । कृतादौ हि तपःश्लोघ्यं द्र व्यधर्मः कलौ युगे

ନିଷ୍କାମ ବ୍ୟକ୍ତି ଶୁଦ୍ଧି ପାଏ; ଶୁଦ୍ଧିରୁ ଜ୍ଞାନ ଜନ୍ମେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କୃତାଦି ଯୁଗରେ ତପ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସିତ; କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ ଦ୍ରବ୍ୟଧର୍ମ—ଦାନ, ଅର୍ପଣ ଆଦି—ମୁଖ୍ୟ।

Verse 55

कृतेध्यानाज्ज्ञानसिद्धिस्त्रेतायां तपसा तथा । द्वापरे यजनाज्ज्ञानं प्रतिमापूजया कलौ

କୃତଯୁଗରେ ଧ୍ୟାନଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନସିଦ୍ଧି ହୁଏ; ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ଦ୍ୱାପରରେ ଯଜ୍ଞ-ଯଜନଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ମିଳେ; କଳିଯୁଗରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରତିମାପୂଜାଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 56

यादृशं पुण्यं पापं वा तादृशं फलमेव हि । द्र व्यदेहांगभेदेन न्यूनवृद्धिक्षयादिकम्

ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ବା ପାପ, ସେପରି ତାହାର ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ହୁଏ। ଦ୍ରବ୍ୟ, ଦେହ ଓ ଅଙ୍ଗର ଭେଦ ଅନୁସାରେ ନ୍ୟୂନତା, ବୃଦ୍ଧି, କ୍ଷୟ ଆଦି ଅବସ୍ଥା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ—ଏ ସବୁ ଶିବଙ୍କ ନ୍ୟାୟସମ୍ମତ କର୍ମବିଧାନାଧୀନ।

Verse 57

अधर्मो हिंसिकारूपो धर्मस्तु सुखरूपकः । अधर्माद्दुःखमाप्नोति धर्माद्वै सुखमेधते

ଅଧର୍ମ ହିଂସା ଓ କ୍ରୂରତାର ସ୍ୱରୂପ, ଧର୍ମ ତୁ ସୁଖ ଓ ମଙ୍ଗଳର ସ୍ୱରୂପ। ଅଧର୍ମରୁ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଃଖ ମିଳେ; ଧର୍ମରୁ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ସୁଖ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 58

विद्यादुर्वृत्तितो दुःखं सुखं विद्यात्सुवृत्तितः । धर्मार्जनमतः कुर्याद्भोगमोक्षप्रसिद्धये

ଦୁର୍ବୃତ୍ତିରୁ ଦୁଃଖ ହୁଏ, ସୁବୃତ୍ତିରୁ ସୁଖ ହୁଏ—ଏହା ଜାଣ। ତେଣୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଧର୍ମାର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 59

सकुटुंबस्य विप्रस्य चतुर्जनयुतस्य च । शतवर्षस्य वृत्तिं तु दद्यात्तद्ब्रह्मलोकदम्

ପରିବାରସହ—ଚାରିଜଣ ଥିବା—ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବିକାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦେବା ଉଚିତ; ଏହି ଦାନ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 60

चांद्रा यणसहस्रं तु ब्रह्मलोकप्रदं विदुः । सहस्रस्य कुटुंबस्य प्रतिष्ठां क्षत्रियश्चरेत्

ସେମାନେ କହନ୍ତି—ସହସ୍ର ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତାଚରଣ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରଦାନ କରେ। ସହସ୍ର କୁଟୁମ୍ବର ବଂଶ-ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ସ୍ଥିରତା ସ୍ଥାପନା ପାଇଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଏହା ଆଚରଣ କରୁ।

Verse 61

इंद्र लोकप्रदं विद्यादयुतं ब्रह्मलोकदम् । यां देवतां पुरस्कृत्य दानमाचरते नरः

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଧିଷ୍ଠାତା ଭାବେ ଜାଣି କରାଯାଇଥିବା ଦାନ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ ଦେଇଥାଏ; ବିଦ୍ୟାଧିପତିଙ୍କୁ ଅଧିଷ୍ଠାତା କରି କରାଯାଇଥିବା ଦାନ ଅସଂଖ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଅଧିଷ୍ଠାତା କରି କରାଯାଇଥିବା ଦାନ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରଦାନ କରେ। ମନୁଷ୍ୟ ଯେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଦାନ କରେ, ଫଳ ସେହି ଦେବତାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 62

तत्तल्लोकमवाप्नोति इति वेदविदो विदुः । अर्थहीनः सदा कुर्यात्तपसा मार्जनं तथा

ବେଦବିଦ୍ମାନେ କହନ୍ତି—‘ସେ ତତ୍ତତ୍ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।’ ତେଣୁ ସତ୍ୟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅର୍ଥରୁ ବଞ୍ଚିତ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସଦା ଶୁଦ୍ଧି-ମାର୍ଜନ କରୁ।

Verse 63

तीर्थाच्च तपसा प्राप्यं सुखमक्षय्यमश्नुते । अर्थार्जनमथो वक्ष्ये न्यायतः सुसमाहितः

ତୀର୍ଥସେବା ଓ ତପସ୍ୟାରୁ ମନୁଷ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ସୁଖ ପାଏ। ଏବେ ମୁଁ ସୁସମାହିତ ହୋଇ ନ୍ୟାୟମାର୍ଗରେ ଅର୍ଥାର୍ଜନ ବିଧି କହିବି।

Verse 64

कृतात्प्रतिग्रहाच्चैव याजनाच्च विशुद्धितः । अदैन्यादनतिक्लेशाद्ब्राह्मणो धनमर्जयेत्

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୁଦ୍ଧ ଉପାୟରେ—ନିଜ କର୍ମରୁ, ଦାନ-ପ୍ରତିଗ୍ରହରୁ, ଯଜ୍ଞ-ଯାଜନ କରାଇ—ଧନ ଅର୍ଜନ କରୁ; ଦୀନତା ବିନା, ଅତି କ୍ଲେଶ ବିନା।

Verse 65

क्षत्रियो बाहुवीर्येण कृषिगोरक्षणाद्विशः । न्यायार्जितस्य वित्तस्य दानात्सिद्धिं समश्नुते

କ୍ଷତ୍ରିୟ ନିଜ ବାହୁବଳରେ—ଧର୍ମପୂର୍ବକ ରକ୍ଷା ଓ ଶାସନ କରି—ସିଦ୍ଧି ପାଏ। ବୈଶ୍ୟ କୃଷି ଓ ଗୋ-ରକ୍ଷାରେ ସିଦ୍ଧି ପାଏ। ନ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନ ଦାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ଲଭେ, ଯାହା ଶିବାନୁଗ୍ରହକୁ ନେଇଯାଏ।

Verse 66

ज्ञानसिद्ध्या मोक्षसिद्धिः सर्वेषां गुर्वनुग्रहात् । मोक्षात्स्वरूपसिद्धिः स्यात्परानन्दं समश्नुते

ସତ୍ୟଜ୍ଞାନସିଦ୍ଧିରେ, ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷସିଦ୍ଧି ମିଳେ। ମୋକ୍ଷରୁ ସ୍ୱସ୍ୱରୂପସାକ୍ଷାତ୍କାର ହୋଇ ପରମାନନ୍ଦ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 67

सत्संगात्सर्वमेतद्वै नराणां जायते द्विजाः । धनधान्यादिकं सर्वं देयं वै गृहमेधिना

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସତ୍ସଙ୍ଗରୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଶୁଭସିଦ୍ଧି ଜନ୍ମେ। ତେଣୁ ଗୃହସ୍ଥ ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଆଦି ସବୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 68

यद्यत्काले वस्तुजातं फलं वा धान्यमेव च । तत्तत्सर्वं ब्राह्मणेभ्यो देयं वै हितमिच्छता

ଯେଯେ କାଳରେ ଯେଯେ ବସ୍ତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ଫଳ କିମ୍ବା ଧାନ୍ୟ—ହିତ ଇଚ୍ଛୁକ ଲୋକ ସେସବୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 69

जलं चैव सदा देयमन्नं क्षुद्व्याधिशांतये । क्षेत्रं धान्यं तथाऽऽमान्नमन्नमेवं चतुर्विधम्

ଜଳ ସଦା ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଭୁଖ ଓ ରୋଗଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଅନ୍ନ ଦେବା ଉଚିତ। ତଥା କ୍ଷେତ୍ର, ଧାନ୍ୟ ଓ କାଚା ଅନ୍ନ—ଏଭଳି ଅନ୍ନଦାନ ଚତୁର୍ବିଧ।

Verse 70

यावत्कालं यदन्नं वै भुक्त्वा श्रवणमेधते । तावत्कृतस्य पुण्यस्य त्वर्धं दातुर्न संशयः

ଯେତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋଜିତ ଅନ୍ନ ଶ୍ରବଣ ଓ ବୋଧଶକ୍ତିକୁ ପୋଷଣ କରେ, ସେତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପୁଣ୍ୟର ଅର୍ଧାଂଶ ନିଶ୍ଚୟ ଦାତାଙ୍କର ହୁଏ।

Verse 71

ग्रहीताहिगृहीतस्य दानाद्वै तपसा तथा । पापसंशोधनं कुर्यादन्यथा रौरवं व्रजेत्

ନିଷିଦ୍ଧ ବସ୍ତୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ସର୍ପଦ୍ୱାରା ଗ୍ରସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ଦାନ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ପାପଶୋଧନ କରୁ; ନଚେତ୍ ସେ ରୌରବ ନରକକୁ ଯିବ।

Verse 72

आत्मवित्तं त्रिधा कुर्याद्धर्मवृद्ध्यात्मभोगतः । नित्यं नैमित्तकं काम्यं कर्म कुर्यात्तु धर्मतः

ନିଜ ଧନକୁ ତିନି ଭାଗ କରିବା ଉଚିତ—ଧର୍ମବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ, ଜୀବିକା ଓ ଯଥୋଚିତ ଭୋଗ ପାଇଁ, ଏବଂ ନିଜ ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ। ଧର୍ମାନୁସାରେ ନିତ୍ୟ, ନୈମିତ୍ତିକ ଓ କାମ୍ୟ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 73

वित्तस्य वर्धनं कुर्याद्वृद्ध्यंशेन हि साधकः । हितेन मितमे ध्येन भोगं भोगांशतश्चरेत्

ସାଧକ ଧନର ବୃଦ୍ଧି କେବଳ ଧର୍ମସମ୍ମତ ଓ ମିତ ଅଂଶରେ କରିବା ଉଚିତ। ହିତକର ମିତାହାରରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରି, ଭୋଗକୁ ମଧ୍ୟ ଯଥୋଚିତ ପରିମାଣରେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 74

कृष्यर्जिते दशांशं हि देयं पापस्य शुद्धये । शेषेण कुर्याद्धर्मादि अन्यथा रौरवं व्रजेत्

କୃଷିରୁ ଅର୍ଜିତ ଧନର ଦଶମାଂଶ ପାପଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଶେଷ ଧନରେ ଧର୍ମାଦି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ନଚେତ୍ ରୌରବ ନରକକୁ ଯିବ।

Verse 75

अथवा पापबुद्धिः स्यात्क्षयं वा सत्यमेष्यति । वृद्धिवाणिज्यके देयष्षडंशो हि विचक्षणैः

ନଚେତ୍ ପାପବୁଦ୍ଧି ଉଦ୍ଭବିତ ହେବ, କିମ୍ବା ସତ୍ୟସତ୍ୟ କ୍ଷୟ ଆସିପଡ଼ିବ। ତେଣୁ ଲାଭଦାୟକ ବାଣିଜ୍ୟ-ବ୍ୟବହାରରେ ବିଚକ୍ଷଣମାନେ ଷଷ୍ଠାଂଶ ଦେବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଧନ ଧର୍ମାନୁଗ ରହି ପତନର କାରଣ ନ ହୁଏ।

Verse 76

शुद्धप्रतिग्रहे देयश्चतुर्थांशो द्विजोत्तमैः । अकस्मादुत्थितेऽर्थे हि देयमर्धं द्विजोत्तमैः

ଶୁଦ୍ଧ ଓ ବିଧିସମ୍ମତ ପ୍ରତିଗ୍ରହରେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନଙ୍କୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଦେବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଅକସ୍ମାତ୍ ଉଦ୍ଭୂତ ଧନରେ ସେହି ଅଗ୍ର ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଧାଂଶ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 77

असत्प्रतिग्रहसर्वं दुर्दानं सागरे क्षिपेत् । आहूय दानं कर्तव्यमात्मभोगसमृद्धये

ଅସତ୍ ପ୍ରତିଗ୍ରହରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ସମସ୍ତ ଧନ ଓ କୁଦାନକୁ ସାଗରେ ନିକ୍ଷେପ କରିଦେବା ଉଚିତ। ଦାନ ତ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆହ୍ୱାନ କରି ହିଁ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମଭୋଗ ଓ କ୍ଷେମର ସମୃଦ୍ଧି ହୁଏ।

Verse 78

पृष्टं सर्वं सदा देयमात्मशक्त्यनुसारतः । जन्मांतरे ऋणी हि स्याददत्ते पृष्टवस्तुनि

ଯାହା କିଛି ଯାଚିତ ହୁଏ, ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ସଦା ଦେବା ଉଚିତ। ଯାଚିତ ବସ୍ତୁ ନ ଦେଲେ ପରଜନ୍ମରେ ନିଶ୍ଚୟ ଋଣୀ ହୁଏ।

Verse 79

परेषां च तथा दोषं न प्रशंसेद्विचक्षणः । विशेषेण तथा ब्रह्मञ्छ्रुतं दृष्टं च नो वदेत्

ବିଚକ୍ଷଣ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୋଷକୁ ନ ପ୍ରଶଂସିବ, ନ ତାହା ପ୍ରଚାର କରିବ। ବିଶେଷକରି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେବଳ ଶୁଣିଥିବା କିମ୍ବା ଦେଖିଥିବା କଥାକୁ (ନିନ୍ଦା ପ୍ରସାର ପାଇଁ) ନ କହିବ।

Verse 80

न वदेत्सर्वजंतूनां हृदि रोषकरं बुधः । संध्ययोरग्निकार्यं च कुर्यादैश्वर्यसिद्धये

ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି କୌଣସି ପ୍ରାଣୀର ହୃଦୟରେ କ୍ରୋଧ ଜଗାଏ ଏମିତି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏବଂ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ-ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉଭୟ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 81

अशक्तस्त्वेककाले वा सूर्याग्नी च यथाविधि । तंडुलं धान्यमाज्यं वा फलं कंदं हविस्तथा

କିନ୍ତୁ ଯଦି ଅଶକ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ଦିନକୁ ଏକଥର ମାତ୍ର କଲେ ମଧ୍ୟ ହେବ। ବିଧିମତେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ସାକ୍ଷୀ ରଖି ତଣ୍ଡୁଳ, ଅନ୍ୟ ଧାନ୍ୟ, ଘୃତ, କିମ୍ବା ଫଳ ଓ କନ୍ଦ—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ହବି ଭାବେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 82

स्थालीपाकं तथा कुर्याद्यथान्यायं यथाविधि । प्रधानहोममात्रं वा हव्याभावे समाचरेत्

ସ୍ଥାଳୀପାକକୁ ମଧ୍ୟ ନ୍ୟାୟାନୁସାରେ ଓ ବିଧିମତେ କରିବା ଉଚିତ୍। କିମ୍ବା ହବ୍ୟ ନଥିଲେ କେବଳ ପ୍ରଧାନ ହୋମମାତ୍ର ଯଥାବିଧି ଭକ୍ତିସହ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 83

नित्यसंधानमित्युक्तं तमजस्रं विदुर्बुधाः । अथवा जपमात्रं वा सूर्यवंदनमेव च

ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ନିରନ୍ତର ସାଧନାକୁ ହିଁ ‘ନିତ୍ୟସନ୍ଧାନ’ ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି। କିମ୍ବା କେବଳ ମନ୍ତ୍ରଜପ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ନିତ୍ୟକର୍ମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟବନ୍ଦନ କଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

Verse 84

एवमात्मार्थिनः कुर्युरर्थार्थी च यथाविधि । ब्रह्मयज्ञरता नित्यं देवपूजारतास्तथा

ଏହିପରି ଆତ୍ମକଲ୍ୟାଣ ଚାହୁଁଥିବାମାନେ ଓ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଚାହୁଁଥିବାମାନେ ବିଧିଅନୁସାରେ ଆଚରଣ କରନ୍ତୁ। ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞରେ (ବେଦାଧ୍ୟୟନ-ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ) ରତ ରହନ୍ତୁ ଏବଂ ତଥା ଦେବାଧିଦେବ ଶିବପୂଜାରେ ସଦା ନିୟୋଜିତ ରହନ୍ତୁ।

Verse 85

अग्निपूजापरा नित्यं गुरुपूजारतास्तथा । ब्राह्मणानां तृप्तिकराः सर्वे स्वर्गस्य भागिनः

ଯେମାନେ ନିତ୍ୟ ଅଗ୍ନିପୂଜାରେ ତତ୍ପର, ଗୁରୁପୂଜାରେ ରତ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସ୍ୱର୍ଗଫଳର ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି।