Liṅga-pratiṣṭhāvidhiḥ — Installation Standards and Auspicious Parameters for Liṅga Worship
ଅଧ୍ୟାୟ ୧୧ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ଶୈଳୀରେ ଗଠିତ। ଋଷିମାନେ (i) ଲିଙ୍ଗ-ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବିଧି, (ii) ଶୁଭ ‘ବାତ’ର ଲକ୍ଷଣ (ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶ/ନିମିତ୍ତ), ଏବଂ (iii) ଦେଶ-କାଳ ଅନୁସାରେ ପୂଜାର ସଠିକ୍ ପ୍ରକାର ପଚାରନ୍ତି। ସୂତ ପ୍ରଥମେ ଶୁଭ କାଳ ଓ ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଇ, ପରେ ଚଳ-ଅଚଳ ଲିଙ୍ଗଭେଦ, ମାଟି/ପଥର/ଧାତୁ ଆଦି ଦ୍ରବ୍ୟ ଚୟନ, ଏବଂ ସ୍ଥିର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଲିଙ୍ଗ–ପୀଠର ସମଞ୍ଜସ ରଚନାର ଆବଶ୍ୟକତା କହନ୍ତି। ପ୍ରମାଣନିୟମରେ କର୍ତ୍ତା ପାଇଁ ବାର ଅଙ୍ଗୁଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; କମିଲେ ଫଳ ହ୍ରାସ, ବଢ଼ିଲେ ଦୋଷ ନୁହେଁ। ବିମାନ ନିର୍ମାଣ ଓ ଦୃଢ଼, ଶୁଦ୍ଧ ଗର୍ଭଗୃହ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଉଲ୍ଲେଖ କରି—ରୂପ, ପ୍ରମାଣ ଓ ଶୁଭ ପରିସ୍ଥିତିର ସମନ୍ୱୟରୁ ହିଁ ପୂଜାଫଳ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ବୋଲି ଗୁଢ଼ ଅର୍ଥ ପ୍ରତିପାଦିତ।
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । कथं लिंगं प्रतिष्ठाप्यं कथं वातस्य लक्षणम् । कथं वा तत्समभ्यर्च्यं देशे काले च केन हि
ଋଷିମାନେ କହିଲେ—‘ଶିବଲିଙ୍ଗ କିପରି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ? ବ୍ରତ-ଆଚାରର ଲକ୍ଷଣ କ’ଣ? ଏବଂ ସେହି ଲିଙ୍ଗର ସମ୍ୟକ୍ ଅର୍ଚ୍ଚନା କିଏ, କେଉଁ ଦେଶରେ ଓ କେଉଁ କାଳରେ କରିବ?’
Verse 2
सूत उवाच । युष्मदर्थं प्रवक्ष्यामि बुद्ध्यतामवधानतः । अनुकूले शुभे काले पुण्ये तीर्थे तटे तथा
ସୂତ କହିଲେ—‘ତୁମମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ମୁଁ ଏହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ଅବଧାନସହ ବୁଦ୍ଧିଦ୍ୱାରା ବୁଝ। ଅନୁକୂଳ ଶୁଭ କାଳରେ, ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥରେ, ଏବଂ ତାହାର ପବିତ୍ର ତଟରେ ମଧ୍ୟ।’
Verse 3
यथेष्टं लिंगमारोप्यं यत्र स्यान्नित्यमर्चनम् । पार्थिवेन तथाप्येनं तैजसेन यथारुचि
ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଯେଉଁଠାରେ ନିତ୍ୟ ପୂଜା ସମ୍ଭବ, ସେଠାରେ ତାହାକୁ ନିୟମିତ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ—ପାର୍ଥିବ (ମାଟି) ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ତୈଜସ (ଅଗ୍ନିମୟ) ରୂପରେ, ଯଥାଶକ୍ତି ଯଥାରୁଚି।
Verse 4
कल्पलक्षणसंयुक्तं लिंगं पूजाफलं लभेत् । सर्वलक्षणसंयुक्तं सद्यः पूजाफलप्रदम्
ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କଲେ ପୂଜାଫଳ ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଲକ୍ଷଣସଂଯୁକ୍ତ ଲିଙ୍ଗ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପୂଜାଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ।
Verse 5
चरे विशिष्यते सूक्ष्मं स्थावरे स्थूलमेव हि । सलक्षणं सपीठं च स्थापयेच्छिवनिर्मितम्
ଚଳ (ବହନଯୋଗ୍ୟ) ରୂପରେ ଲିଙ୍ଗ ସୂକ୍ଷ୍ମ ହେବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ; କିନ୍ତୁ ସ୍ଥାବର (ସ୍ଥିର) ରୂପରେ ତାହା ବଡ଼ ହେବା ଉଚିତ। ଯଥାଯଥ ଲକ୍ଷଣ ସହିତ ଏବଂ ପୀଠ ସହିତ ଶିବନିର୍ମିତ/ଶିବସମ୍ମତ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 6
मंडलं चतुरस्रं वा त्रिकोणमथवा तथा । खट्वांगवन्मध्यसूक्ष्मं लिंगपीठं महाफलं
ମଣ୍ଡଳକୁ ଚତୁରସ୍ର କିମ୍ବା ତ୍ରିକୋଣ ଭାବେ କରାଯାଇପାରେ। ଲିଙ୍ଗପୀଠକୁ ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ ପରି ସୂକ୍ଷ୍ମ ମଧ୍ୟଭାଗ ସହିତ ଗଢ଼ିବା ଉଚିତ; ଏପରି ଲିଙ୍ଗପୀଠ ମହାଫଳ ଦେଇଥାଏ।
Verse 7
प्रथमं मृच्छिलादिभ्यो लिगं लोहादिभिः कृतम् । येन लिंगं तेन पीठं स्थावरे हि विशिष्यते
ପ୍ରଥମେ ଲିଙ୍ଗକୁ ମାଟି, ପଥର ଆଦିରୁ କିମ୍ବା ଧାତୁ ଆଦିରୁ ତିଆରି କରାଯାଉ। ଯେ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି ହୁଏ, ସ୍ଥାବର ପ୍ରତିଷ୍ଠାରେ ପୀଠ (ଯୋନି) ମଧ୍ୟ ସେହି ଦ୍ରବ୍ୟରେ ହେବାକୁ ବିଶେଷ ଉଚିତ ମନାଯାଏ।
Verse 8
लिंगं पीठं चरे त्वेकं लिंगं बाणकृतं विना । लिंगप्रमाणं कर्तृणां द्वादशांगुलमुत्तमम्
ଲିଙ୍ଗ ଓ ପୀଠକୁ ଏକେଇ ଖଣ୍ଡରେ ଏକତ୍ର ଗଢ଼ିବା ଉଚିତ; କେବଳ ବାଣଶିଳାରୁ (ସ୍ୱାଭାବିକ ପଥର) ହୋଇଥିବା ଲିଙ୍ଗରେ ଅପବାଦ। କର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲିଙ୍ଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାପ ଦ୍ୱାଦଶ ଅଙ୍ଗୁଳ।
Verse 9
न्यूनं चेत्फलमल्पं स्यादधिकं नैव दूष्यते । कर्तुरेकांगुलन्यूनं चरेपि च तथैव हि
କମ୍ ହେଲେ ଫଳ ଅଳ୍ପ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଅଧିକ ହେଲେ ଦୋଷ ନୁହେଁ। ଏହିପରି କର୍ତ୍ତା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ମାପରୁ ଗୋଟିଏ ଅଙ୍ଗୁଳ କମ୍ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଫଳ ତଦନୁସାରେ କମିଯାଏ।
Verse 10
आदौ विमानं शिल्पेन कार्यं देवगणैर्युतम् । तत्र गर्भगृहे रम्ये दृढे दर्पणसंनिभे
ପ୍ରଥମେ ଶିଳ୍ପଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଦେବଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ବିମାନ (ମନ୍ଦିର-ଶିଖର) ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ; ତାହାର ଭିତରେ ସୁନ୍ଦର, ଦୃଢ଼ ଓ ଦର୍ପଣସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଗର୍ଭଗୃହରେ (ଶିବଙ୍କ) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 11
इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायांएकदशोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବ ମହାପୁରାଣର ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱର-ସଂହିତାର ଏକାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
Verse 12
मुक्ताप्रवालगोमेदवज्राणि नवरत्नकम् । मध्ये लिंगं महद्द्रव्यं निक्षिपेत्सहवैदिके
ମୁକ୍ତା, ପ୍ରବାଳ, ଗୋମେଦ, ବଜ୍ର ଆଦି ନବରତ୍ନକୁ ବୈଦିକ ବିଧି ସହିତ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଦ୍ରବ୍ୟ—ଶିବଲିଙ୍ଗ—ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 13
संपूज्य लिंगं सद्याद्यैः पंचस्थाने यथाक्रमम् । अग्नौ च हुत्वा बहुधा हविषास कलं च माम्
ପାଞ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ଯଥାକ୍ରମେ ସଦ୍ୟାଦି ପଞ୍ଚୋପଚାରରେ ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ପରେ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ଘୃତାଦି ହବିଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବହୁ ଆହୁତି ଦେବ—ଏଭଳି ମୋର କଳାରୂପ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବ।
Verse 14
अभ्यर्च्य गुरुमाचार्यमर्थैः कामैश्च बांधवम् । दद्यादैश्वर्यमर्थिभ्यो जडमप्यजडं तथा
ଯଥୋଚିତ ଧନସାଧନ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ସେବାଦ୍ୱାରା ଗୁରୁ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା-ସତ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଅର୍ଥୀମାନଙ୍କୁ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଦାନ କଲେ ଜଡ ମଧ୍ୟ ଅଜଡ (ପ୍ରବୁଦ୍ଧ) ହୁଏ।
Verse 15
स्थावरं जंगमं जीवं सर्वं संतोष्य यत्नतः । सुवर्णपूरिते श्वभ्रे नवरत्नैश्च पूरिते
ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ—ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ସନ୍ତୋଷ କରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ପୂରିତ ଏବଂ ନବରତ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ପୂରିତ ଏକ ଗର୍ତ୍ତ (ଶ୍ୱଭ୍ର) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 16
सद्यादि ब्रह्म चोच्चार्य ध्यात्वा देवं परं शुभम् । उदीर्य च महामंत्रमओंकारं नादघोषितम्
‘ସଦ୍ୟଃ…’ ଆଦି ବ୍ରହ୍ମମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପରମ ଶୁଭ ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ନାଦରେ ଘୋଷିତ ଓଂକାରରୂପ ମହାମନ୍ତ୍ରକୁ ଉଦୀରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 17
लिंगं तत्र प्रतिष्ठाप्य लिगं पीठेन योजयेत् । लिंगं सपीठं निक्षिप्य नित्यलेपेन बंधयेत्
ସେଠାରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ପୀଠ ସହିତ ଯୋଡ଼ିବା ଉଚିତ। ଲିଙ୍ଗକୁ ପୀଠସହିତ ସ୍ଥାପନ କରି, ନିତ୍ୟ-ଲେପ (ନିୟତ ବନ୍ଧନ-ଲେପ) ଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବନ୍ଧିବା ଉଚିତ।
Verse 18
एवं बेरं च संस्थाप्यं तत्रैव परमं शुभम् । पंचाक्षरेण बेरं तु उत्सवार्थं वहिस्तथा
ଏହିପରି ସେଠାରେ ହିଁ ପରମ ଶୁଭ ଭାବେ ବେର (ଶିବଙ୍କ ଅଭିଷିକ୍ତ ପ୍ରତିମା)କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଉତ୍ସବ-ପୂଜାର୍ଥେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ‘ନମଃ ଶିବାୟ’ ଜପ କରି କରି ସେହି ବେରକୁ ବାହାରକୁ ମଧ୍ୟ ବହନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 19
बेरं गुरुभ्यो गृह्णीयात्साधुभिः पूजितं तु वा । एवं लिंगे च बेरे च पूजा शिवपदप्रदा
ବେରା (ପୂଜାର୍ଥେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ପ୍ରତୀକ/ବିଗ୍ରହ) ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ସାଧୁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ପୂଜିଥିବା ବେରାକୁ ମଧ୍ୟ ନେଇପାରେ। ଏଭଳି ଲିଙ୍ଗ ଓ ବେରା—ଉଭୟର ପୂଜା ଶିବପଦ (ମୋକ୍ଷ) ପ୍ରଦାନ କରେ।
Verse 20
पुनश्च द्विविधं प्रोक्तं स्थावरं जंगमं तथा । स्थावरं लिंगमित्याहुस्तरुगुल्मादिकं तथा
ପୁନର୍ବାର ଏହାକୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାର କୁହାଯାଇଛି—ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ। ସ୍ଥାବରକୁ ‘ଲିଙ୍ଗ’ ବୋଲି କୁହନ୍ତି; ଯଥା ବୃକ୍ଷ, ଗୁଲ୍ମ ଆଦି (ଶିବଙ୍କ ଅଧିଷ୍ଠାନ ଭାବେ ପୂଜିତ)।
Verse 21
जंगमं लिंगमित्याहुः कृमिकीटादिकं तथा । स्थावरस्य च शुश्रूषा जंगमस्य च तर्पणम्
ସେମାନେ କହନ୍ତି ‘ଜଙ୍ଗମ ଲିଙ୍ଗ’ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରାଣୀମାନେ—କୃମି, କୀଟ ଆଦି ମଧ୍ୟ। ସ୍ଥାବର ଶିବଲିଙ୍ଗର ସେବା ଓ ଜଙ୍ଗମ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ତର୍ପଣ—ଦୁହେଁ ପୂଜା ଅଟେ।
Verse 22
तत्तत्सुखानुरागेण शिवपूजां विदुर्बुधाः । पीठमंबामयं सर्वं शिवलिंगं च चिन्मयम्
ସେଇ ପରମ ସୁଖ ପ୍ରତି ପ୍ରେମଭକ୍ତି ସହିତ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଶିବପୂଜାକୁ ଜାଣନ୍ତି। ସେମାନେ ସମଗ୍ର ପୀଠକୁ ଅମ୍ବାମୟ (ଦେବୀ-ବ୍ୟାପ୍ତ) ଓ ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ଚିନ୍ମୟ (ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା) ଭାବେ ବୁଝନ୍ତି।
Verse 23
यथा देवीमुमामंके धृत्वा तिष्ठति शंकरः । तथा लिंगमिदं पीठं धृत्वा तिष्ठति संततम्
ଯେପରି ଶଙ୍କର ଦେବୀ ଉମାଙ୍କୁ ନିଜ କୋଳରେ ଧାରଣ କରି ସଦା ବିରାଜିତ, ସେପରି ଏହି ପବିତ୍ର ପୀଠ ମଧ୍ୟ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଧାରଣ କରି ନିରନ୍ତର ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 24
एवं स्थाप्य महालिंगं पूजयेदुपचारकैः । नित्यपूजा यथा शक्तिध्वजादिकरणं तथा
ଏହିପରି ମହାଲିଙ୍ଗକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ଥାପନ କରି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଉପଚାରଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯଥାଶକ୍ତି ଓ ଶାସ୍ତ୍ରବିଧିଅନୁସାରେ ନିତ୍ୟପୂଜା କରି, ଶକ୍ତିଧ୍ୱଜ, ପତାକା ଆଦିର ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 25
इति संस्थापयेल्लिंगं साक्षाच्छिवपदप्रदम् । अथवा चरलिंगं तु षोडशैरुपचारकैः
ଏହିପରି ସାକ୍ଷାତ୍ ଶିବପଦ (ମୋକ୍ଷ) ପ୍ରଦାନକାରୀ ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା ଚରଲିଙ୍ଗକୁ ଷୋଡଶ ଉପଚାରରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 26
पूजयेच्च यथान्यायं क्रमाच्छिवपदप्रदम् । आवाहनं चासनं च अर्घ्यं पाद्यं तथैव च
ଶିବପଦ ପ୍ରଦାନକାରୀ ପୂଜାକୁ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଭାବେ କ୍ରମକ୍ରମେ କରିବା ଉଚିତ—ଆବାହନ, ଆସନ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଏବଂ ପାଦ୍ୟ ଆଦି ଅର୍ପଣ କରି।
Verse 27
तदंगाचमनं चैव स्नानमभ्यंगपूर्वकम् । वस्त्रं गंधं तथा पुष्पं धूपं दीपं निवेदनम्
ତାପରେ ସେହି ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର ଆଚମନ କରାଇ, ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ (ତେଲମର୍ଦ୍ଦନ) ପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ। ପରେ ବସ୍ତ୍ର, ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 28
नीराजनं च तांबूलं नमस्कारो विसर्जनम् । अथवाऽर्घ्यादिकं कृत्वा नैवेद्यां तं यथाविधि
ତାପରେ ନୀରାଜନ କରି, ତାମ୍ବୂଳ ଅର୍ପଣ କରି, ନମସ୍କାର କରି, ବିସର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା ଅର୍ଘ୍ୟ ଆଦି ଦେଇ, ବିଧିଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 29
अथाभिषेकं नैवेद्यं नमस्कारं च तर्पणम् । यथाशक्ति सदाकुर्यात्क्रमाच्छिवपदप्रदम्
ତାପରେ ଯଥାଶକ୍ତି ସଦା କ୍ରମରେ ଅଭିଷେକ, ନୈବେଦ୍ୟ, ନମସ୍କାର ଓ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏଗୁଡ଼ିକ କ୍ରମାନୁସାରେ କଲେ ଶିବପଦ ଦେଇଥାଏ।
Verse 30
अथवा मानुषे लिंगेप्यार्षे दैवे स्वयंभुवि । स्थापितेऽपूर्वके लिंगे सोपचारं यथा तथा
ଲିଙ୍ଗ ମାନବକୃତ ହେଉ କି ଋଷି-ସ୍ଥାପିତ, ଦୈବ କି ସ୍ୱୟଂଭୂ—ଏପରି ଅପୂର୍ବ (ନବସ୍ଥାପିତ) ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ, ବିଧିଅନୁସାରେ ଉପଚାରସହ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 31
पूजोपकरणे दत्ते यत्किंचित्फलमश्नुते । प्रदक्षिणानमस्कारैः क्रमाच्छिवपदप्रदम्
ପୂଜାସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କିଛି ମାତ୍ର ଦାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ କିଛି ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ପାଏ। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଓ ନମସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ସେହି ପୁଣ୍ୟ କ୍ରମେ ଶିବପଦ ପ୍ରଦାନକାରୀ ହୁଏ।
Verse 32
लिंगं दर्शनमात्रं वा नियमेन शिवप्रदम् । मृत्पिष्टगोशकृत्पुष्पैः करवीरेण वा फलैः
ଶିବଲିଙ୍ଗର କେବଳ ଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ ଯଦି ନିୟମପୂର୍ବକ କରାଯାଏ, ତେବେ ଶିବପ୍ରାପ୍ତି ଓ ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଇଥାଏ। ମାଟିର ଲିଙ୍ଗ, ଗୋମୟର ପୁଷ୍ପ, କରବୀର ଫୁଲ କିମ୍ବା ଫଳ ଦେଇ କରାଯାଇଥିବା ପୂଜା ମଧ୍ୟ ଶିବକୃପାର ସାଧନ।
Verse 33
गुडेन नवनीतेन भस्मनान्नैर्यथारुचि । लिंगं यत्नेन कृत्वांते यजेत्तदनुसारतः
ଗୁଡ଼, ନବନୀତ (ମକ୍ଖନ), ଭସ୍ମ କିମ୍ବା ଅନ୍ନ—ରୁଚିଅନୁସାରେ—ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କରି, ସେହି ଦ୍ରବ୍ୟର ନିୟମାନୁସାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 34
अंगुष्ठादावपि तथा पूजामिच्छंति केचन । लिंगकर्मणि सर्वत्र निषेधोस्ति न कर्हिचित्
କେତେକ ଭକ୍ତ ଅଙ୍ଗୁଠା ଆଦି ଆଙ୍ଗୁଳିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପୂଜା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି। ଶିବଲିଙ୍ଗ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ତ କର୍ମରେ କେବେ ବି ନିଷେଧ ନାହିଁ—ଏହା ସଦା ଅନୁମତ।
Verse 35
सर्वत्र फलदाता हि प्रयासानुगुणं शिवः । अथवा लिंगदानं वा लिंगमौल्यमथापि वा
ସର୍ବତ୍ର ଶିବ ଚେଷ୍ଟାନୁସାରେ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ତେଣୁ ଲିଙ୍ଗଦାନ ହେଉ କି ଲିଙ୍ଗର ମୂଲ୍ୟ ଅର୍ପଣ—ଦୁହେଁ ପୁଣ୍ୟକର।
Verse 36
श्रद्धया शिवभक्ताय दत्तं शिवपदप्रदम् । अथवा प्रणवं नित्यं जपेद्दशसहस्रकम्
ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶିବଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦିଆ ଦାନ ଶିବପଦ (ମୋକ୍ଷ) ପ୍ରଦାନ କରେ। ନହେଲେ ନିତ୍ୟ ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’କୁ ଦଶ ସହସ୍ର ବାର ଜପ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 37
संध्ययोश्च सहस्रं वा ज्ञेयं शिवपदप्रदम् । जपकाले मकारांतं मनःशुद्धिकरं भजेत्
ପ୍ରାତଃ ଓ ସାୟଂ ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳରେ ସହସ୍ର ଜପ ଶିବପଦଦାୟକ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଜପକାଳେ ‘ମ’କାରାନ୍ତ ମନ୍ତ୍ର—‘ନମଃ ଶିବାୟ’—କୁ ଭଜିବା; ଏହା ମନକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରେ।
Verse 38
समाधौ मानसं प्रोक्तमुपांशु सार्वकालिकम् । समानप्रणवं चेमं बिंदुनादयुतं विदुः
ସମାଧିରେ ମାନସ ଜପ ହିଁ ଉଚିତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଉପାଂଶୁ (ମନ୍ଦସ୍ୱର) ଜପ ସର୍ବକାଳେ ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ଜପକୁ ସେଇ ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’ ସହ ଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ବିନ୍ଦୁ-ନାଦଯୁକ୍ତ ବୋଲି ଜାଣ।
Verse 39
अथ पंचाक्षरं नित्यं जपेदयुतमादरात् । संध्ययोश्च सहस्रं वा ज्ञेयं शिवपदप्रदम्
ଏହେତୁ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରକୁ ନିତ୍ୟ ଆଦରରେ ଜପ କର—ଦଶହଜାର ଥର; କିମ୍ବା ପ୍ରାତଃ-ସାୟଂ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ହଜାର ଥର। ଏହା ଶିବପଦ ପ୍ରଦାୟକ।
Verse 40
प्रणवेनादिसंयुक्तं ब्राह्मणानां विशिष्यते । दीक्षायुक्तं गुरोर्ग्राह्यं मंत्रं ह्यथ फलाप्तये
ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଦ୍ୱାରା ଆଦିସଂଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଫଳଲାଭ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷାସହିତ ସେହି ମନ୍ତ୍ର ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ଗ୍ରହଣୀୟ।
Verse 41
कुंभस्नानं मंत्रदीक्षां मातृकान्यासमेव च । ब्राह्मणः सत्यपूतात्मा गुरुर्ज्ञानी विशिष्यते
ଯିଏ କୁମ୍ଭସ୍ନାନ କରିଛି, ମନ୍ତ୍ରଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିଛି ଏବଂ ମାତୃକାନ୍ୟାସ ଅଭ୍ୟାସ କରିଛି—ସତ୍ୟଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଥିବା ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୁରୁ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବେ ବିଶେଷ ହୁଏ।
Verse 42
द्विजानां च नमःपूर्वमन्येषां च नमोन्तकम् । स्त्रीणां च क्वचिदिच्छंति नमो तं च यथाविधि
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ‘ନମଃ’ ପୂର୍ବରେ ରଖି ନମସ୍କାର କହିବା ଉଚିତ; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ‘ନମୋ’ ଶେଷରେ ରଖି। କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ସମ୍ମାନସୂଚକ ‘ନମୋ’ ଇଚ୍ଛନ୍ତି—ଅତଏବ ଯଥାବିଧି ଅର୍ପଣ କର।
Verse 43
विप्रस्त्रीणां नमः पूर्वमिदमिच्छंति केचन । पंचकोटिजपं कृत्वा सदा शिवसमो भवेत्
କେହି କେହି ପ୍ରଥମେ ଏହି ପ୍ରଣାମ ଇଚ୍ଛନ୍ତି—“ବିପ୍ରସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।” ପାଞ୍ଚ କୋଟି ଜପ କରି ସଦା ଶିବସମ ହୁଏ।
Verse 44
एकद्वित्रिचतुःकोट्याब्रह्मादीनां पदं व्रजेत् । जपेदक्षरलक्षंवा अक्षराणां पृथक्पृथक्
ଏକ, ଦୁଇ, ତିନି କିମ୍ବା ଚାରି କୋଟି ଜପ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବତାଙ୍କ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । କିମ୍ବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷରର ପୃଥକ ଭାବେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଜପ କରିବା ଉଚିତ ।
Verse 45
अथवाक्षरलक्षं वा ज्ञेयं शिवपदप्रदम् । सहस्रं तु सहस्राणां सहस्रेण दिनेन हि
ଅଥବା ଏକ ଲକ୍ଷ ଜପ ଶିବପଦ ପ୍ରଦାନକାରୀ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ । ପ୍ରତିଦିନ ଏକ ହଜାର ଜପ କଲେ ଏକ ହଜାର ଦିନରେ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ।
Verse 46
जपेन्मंत्रादिष्टसिद्धिर्नित्यं ब्राह्मणभोजनात् । अष्टोत्तरसहस्रं वै गायत्रीं प्रातरेव हि
ମନ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ନିତ୍ୟ ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ନିୟମିତ ଭାବେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ। ବିଶେଷକରି ପ୍ରାତଃକାଳେ ଗାୟତ୍ରୀକୁ ଏକ ହଜାର ଆଠଥର ଜପ କର।
Verse 47
ब्राह्मणस्तु जपेन्नित्यं क्रमाच्छिवपदप्रदान् । वेदमंत्रांस्तु सूक्तानि जपेन्नियममास्थितः
କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିତ୍ୟ କ୍ରମାନୁସାରେ ଶିବପଦ ପ୍ରଦାନକାରୀ ଶିବମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଜପ କରୁ; ଏବଂ ନିୟମାନୁଷ୍ଠାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଓ ସୂକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜପ କରୁ।
Verse 48
एकं दशार्णं मंत्रं च शतोनं च तदूर्ध्वकम् । अयुतं च सहस्रं च शतमेकं विना भवेत्
ଦଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଜପସଂଖ୍ୟା ଶତ ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଉ; ଦଶହଜାର, ଏକହଜାର, କିମ୍ବା ଏକଶେ ଏକ ମଧ୍ୟ ବିଧି—ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଶ୍ଚିତ ସଂଖ୍ୟା ବିନା ଜପ ହେବ ନାହିଁ।
Verse 49
वेदपारायणं चैव ज्ञेयं शिवपदप्रदम् । अन्यान्बहुतरान्मंत्राञ्जपेदक्षरलक्षतः
ବେଦପାରାୟଣ ଶିବପଦ ପ୍ରଦାନକାରୀ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜପ କରିବା—ଲକ୍ଷ ଅକ୍ଷର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
Verse 50
एकाक्षरांस्तथा मंत्राञ्जपेदक्षरकोटितः । ततः परं जपेच्चैव सहस्रं भक्तिपूर्वकम्
ଏକାକ୍ଷର (ବୀଜ) ମନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ କୋଟି ଅକ୍ଷର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ଆଉ ଏକ ହଜାର ଜପ କରିବା।
Verse 51
एवं कुर्याद्यथाशक्ति क्रमाच्छिव पदं लभेत् । नित्यं रुचिकरं त्वेकं मंत्रमामरणांतिकम्
ଏଭଳି ଯଥାଶକ୍ତି ଆଚରଣ କଲେ କ୍ରମେ ଶିବପଦ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ତେଣୁ ପ୍ରତିଦିନ ହୃଦୟକୁ ରୁଚିକର ଏକମାତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରି, ଜୀବନାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିରନ୍ତର ଜପ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 52
जपेत्सहस्रमोमिति सर्वाभीष्टं शिवाज्ञया । पुष्पारामादिकं वापि तथा संमार्जनादिकम्
ଶିବାଜ୍ଞାନୁସାରେ ‘ଓଁ’ ମନ୍ତ୍ରକୁ ସହସ୍ରବାର ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ତାହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଅଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ମିଳେ। ପୁଷ୍ପଉଦ୍ୟାନ ସେବା ଏବଂ ମନ୍ଦିରସ୍ଥଳ ସଫା-ସୁଥା, ଝାଡୁ ଦେବା ଆଦି କର୍ମ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 53
शिवाय शिवकार्याथे कृत्वा शिवपदं लभेत् । शिवक्षेत्रे तथा वासं नित्यं कुर्याच्च भक्तितः
ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ ଶିବକାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଶିବପଦ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଏବଂ ଭକ୍ତିସହିତ ଶିବକ୍ଷେତ୍ରରେ ନିତ୍ୟ ବାସ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 54
जडानामजडानां च सर्वेषां भुक्तिमुक्तिदम् । तस्माद्वासं शिवक्षेत्रे कुर्यदामरणं बुधः
ଜଡ ଓ ବିବେକୀ—ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସେଇ ଶିବକ୍ଷେତ୍ର ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିବକ୍ଷେତ୍ରରେ ବାସ କରୁ।
Verse 55
लिंगाद्धस्तशतं पुण्यं क्षेत्रे मानुषके विदुः । सहस्रारत्निमात्रं तु पुण्यक्षेत्रे तथार्षके
ମାନୁଷୀୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶିବଲିଙ୍ଗରୁ ଶତ ହସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟକର ବୋଲି ବିଦ୍ୱାନମାନେ କହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଋଷିସଂସ୍କୃତ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହା ସହସ୍ର ଅରତ୍ନି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
Verse 56
दैवलिंगे तथा ज्ञेयं सहस्रारत्निमानतः । धनुष्प्रमाणसाहस्रं पुण्यं क्षेत्रे स्वयं भुवि
ଦୈବଲିଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ବିସ୍ତାର ସହସ୍ର ଅରତ୍ନି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ତାହାର ସ୍ୱୟଂ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଚାରିଦିଗରେ ସହସ୍ର ଧନୁଷ୍-ପ୍ରମାଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ପୁଣ୍ୟମୟ ହୁଏ।
Verse 57
पुण्यक्षेत्रे स्थिता वापी कूपाद्यं पुष्कराणि च । शिवगंगेति विज्ञेयं शिवस्य वचनं यथा
ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ଥିବା ବାପି, କୂପ ଆଦି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳାଶୟ—ଶିବଙ୍କ ବଚନ ଅନୁସାରେ ‘ଶିବଗଙ୍ଗା’ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
Verse 58
तत्र स्नात्वा तथा दत्त्वा जपित्वा हि शिवं व्रजेत् । शिवक्षेत्रं समाश्रित्य वसेदामरणं तथा
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ବିଧିପୂର୍ବକ ଦାନ ଦେଇ ଏବଂ ଜପ କରି ଭକ୍ତ ନିଶ୍ଚୟ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉ। ଶିବକ୍ଷେତ୍ରର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ସେଠାରେ ବାସ କରୁ—ମୃତ୍ୟୁତୀତ ଅମୃତତ୍ୱ ଲାଭ କରୁ।
Verse 59
दाहं दशाहं मास्यं वा सपिंडीकरणं तु वा । आब्दिकं वा शिवक्षेत्रे क्षेत्रे पिंडमथापि वा
ଦାହକର୍ମ, ଦଶାହ, ମାସିକ କ୍ରିୟା, ସପିଣ୍ଡୀକରଣ କିମ୍ବା ଆବ୍ଦିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ—ଏସବୁ ଯଦି ଶିବକ୍ଷେତ୍ରରେ କରାଯାଏ, ତେବେ ସେଠାରେ ପିଣ୍ଡଦାନ ମଧ୍ୟ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।
Verse 60
सर्वपाप विनिर्मुक्तः सद्यः शिवपदं लभेत् । अथवा सप्तरात्रं वा वसेद्वा पंचरात्रकम्
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶିବପଦ ପାଏ; ନଚେତ୍ ସେଠାରେ ସାତ ରାତି, କିମ୍ବା କମେ କମେ ପାଞ୍ଚ ରାତି ବସିବା ଉଚିତ।
Verse 61
त्रिरात्रमेकरात्रं वा क्रमाच्छिवपदं लभेत् । स्ववर्णानुगुणं लोके स्वाचारात्प्राप्नुते नरः
ତିନି ରାତି—କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ ରାତି—ଆଚରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ରମେ ଶିବପଦ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଏହି ଲୋକରେ ନର ନିଜ ବର୍ଣ୍ଣାନୁଗୁଣ ଫଳ ନିଜ ଯଥୋଚିତ ଆଚାର-ବ୍ରତରୁ ପାଏ।
Verse 62
वर्णोद्धारेण भक्त्या च तत्फलातिशयं नरः । सर्वं कृतं कामनया सद्यः फलमवाप्नुयात्
ଭକ୍ତିସହ ବର୍ଣ୍ଣୋଦ୍ଧାର କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ତାହାର ଫଳର ଅତିଶୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପାଏ। ପ୍ରିୟ କାମନାରେ କରା ସବୁ କାମ ତୁରନ୍ତ ଫଳ ଦିଏ।
Verse 63
सर्वं कृतमकामेन साक्षाच्छिवपदप्रदम् । प्रातर्मध्याह्नसायाह्नमहस्त्रिष्वेकतः क्रमात्
ଏସବୁ ନିଷ୍କାମଭାବେ କଲେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶିବପଦ ଦିଏ। ପ୍ରାତଃ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ସାୟାହ୍ନ—ଏଇ ତିନି ପବିତ୍ର ସମୟରେ କ୍ରମକ୍ରମେ, ପ୍ରତିବାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 64
प्रातर्विधिकरं ज्ञेयं मध्याह्नं कामिकं तथा । सायाह्नं शांतिकं ज्ञेयं रात्रावपि तथैव हि
ପ୍ରାତଃକାଳର ଶିବପୂଜା ବିଧି-ପାଳନକାରୀ ବୋଲି ଜାଣ; ମଧ୍ୟାହ୍ନ ପୂଜା କାମନା-ସିଦ୍ଧିଦାୟିନୀ। ସାୟାହ୍ନ ପୂଜା ଶାନ୍ତିଦାୟିନୀ; ରାତ୍ରି ପୂଜା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଶମନକାରୀ।
Verse 65
कालो निशीथो वै प्रोक्तोमध्ययामद्वयं निशि । शिवपूजा विशेषेण तत्कालेऽभीष्टसिद्धिदा
‘ନିଶୀଥ’ ନାମକ କାଳ ରାତ୍ରିର ମଧ୍ୟର ଦୁଇ ଯାମ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ସେହି ସମୟରେ ବିଶେଷ ଭାବେ କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରୀଶିବପୂଜା ଇଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।
Verse 66
एवं ज्ञात्वा नरः कुर्वन्यथोक्तफलभाग्भवेत् । कलौ युगे विशेषेण फलसिद्धिस्तु कर्मणा
ଏହିପରି ଜାଣି ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଯଥୋକ୍ତ ଭାବେ କରେ, ସେ କଥିତ ଫଳର ଭାଗୀ ହୁଏ। ବିଶେଷକରି କଳିଯୁଗରେ ଯଥାବିଧି କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଫଳସିଦ୍ଧି ହୁଏ।
Verse 67
उक्तेन केनचिद्वापि अधिकारविभेदतः । सद्वृत्तिः पापभीरुश्चेत्ततत्फलमवाप्नुयात्
ଏହା କେହି କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସାଧକଙ୍କ ଅଧିକାରଭେଦ ଅନୁସାରେ ଏହା ସତ୍ୟ। ଯେ ସଦାଚାରୀ ଓ ପାପଭୀରୁ, ସେ ତଦନୁରୂପ ଫଳ ପାଏ।
Verse 68
ऋषय ऊचुः । अथ क्षेत्राणि पुण्यानि समासात्कथयस्व नः । सर्वाः स्त्रियश्च पुरुषा यान्याश्रित्य पदं लभेत्
ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ଏବେ ଆମକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ସେହି ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକ କହନ୍ତୁ, ଯାହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୁଷ ପରମ ପଦ ପାଇପାରିବେ।
Verse 69
सूत योगिवरश्रेष्ठ शिवक्षेत्रागमांस्तथा । सूत उवाच । शृणुत श्रद्धया सर्वक्षेत्राणि च तदागमान्
ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଯୋଗିବରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସମସ୍ତ ଶିବକ୍ଷେତ୍ର ଓ ସେସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଆଗମମାନଙ୍କୁ ଶୁଣ।
Frequently Asked Questions
Rather than a mythic episode, the chapter presents a theological-ritual argument: Śiva’s worship becomes reliably efficacious when the liṅga is installed and maintained according to śāstric parameters (deśa–kāla suitability, lakṣaṇa, and pramāṇa), converting metaphysical doctrine into verifiable liturgical procedure.
The liṅga–pīṭha ensemble functions as a symbolic and operative axis: the liṅga signifies Śiva’s transcendent presence while the pīṭha stabilizes that presence in the world of form; measurements, shapes (maṇḍala/caturasra/trikoṇa), and sanctum construction encode the principle that cosmic order (ṛta) must be mirrored in ritual geometry for grace and ‘phala’ to manifest.
The emphasis is on Śiva as present through the installed liṅga (a non-anthropomorphic manifestation suited to continuous worship), with no single anthropomorphic form of Śiva or a distinct form of Gaurī foregrounded in the sampled discourse; the chapter’s focus is procedural consecration rather than icon-specific mythology.