शिवस्य परापरब्रह्मस्वरूपनिर्णयः / Determination of Śiva as Higher and Lower Brahman

Verse 1

उपमन्युरुवाच । विग्रहं देवदेवस्य विश्वमेतच्चराचरम् । तदेवं न विजानंति पशवः पाशगौरवात्

ଉପମନ୍ୟୁ କହିଲେ—ଚରାଚର ସହିତ ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଦେବଦେବ ଭଗବାନ୍ ଶିବଙ୍କର ପ୍ରକଟ ବିଗ୍ରହ ଅଟେ। କିନ୍ତୁ ପାଶର ଭାର ଓ ପ୍ରାବଳ୍ୟରୁ ବଦ୍ଧ ପଶୁଜୀବ ଏଭଳି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 2

तमेकमेव बहुधा वदंति यदुनंदन । अजानन्तः परं भावमविकल्पं महर्षयः

ହେ ଯଦୁନନ୍ଦନ, ମହର୍ଷିମାନେ ସେଇ ଏକଙ୍କୁ ହିଁ ନାନା ପ୍ରକାରେ କହନ୍ତି; କାରଣ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପରମ ଅବିକଳ୍ପ ଭାବକୁ ନ ଜାଣି ବିଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି।

Verse 3

अपरं ब्रह्मरूपं च परं ब्रह्मात्मकं तथा । केचिदाहुर्महादेवमनादिनिधनं परम्

କେହି କେହି ମହାଦେବଙ୍କୁ ଅପର ବ୍ରହ୍ମରୂପ ଓ ପର ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ—ଦୁହେଁ ବୋଲି କହନ୍ତି; ସେ ଅନାଦି, ଅନିଧନ, ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ।

Verse 4

भूतेंद्रियांतःकरणप्रधानविषयात्मकम् । अपरं ब्रह्म निर्दिष्टं परं ब्रह्म चिदात्मकम्

ଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଅନ୍ତଃକରଣ, ପ୍ରଧାନ ଓ ବିଷୟାତ୍ମକ ଯେ ବ୍ରହ୍ମ, ତାହାକୁ ‘ଅପର ବ୍ରହ୍ମ’ କୁହାଯାଏ; ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା-ସ୍ୱରୂପ ଯେ, ସେହି ‘ପର ବ୍ରହ୍ମ’।

Verse 5

बृहत्त्वाद्बृहणत्वाद्वा ब्रह्म चेत्यभिधीयते । उभे ते ब्रह्मणो रूपे ब्रह्मणो ऽधिपतेः प्रभोः

ବୃହତ୍ତ୍ୱ ହେତୁ କିମ୍ବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଢ଼ାଇ ଓ ବିସ୍ତାର କରିବା ଶକ୍ତି (ବୃହଣତ୍ୱ) ହେତୁ ତାହାକୁ ‘ବ୍ରହ୍ମ’ କୁହାଯାଏ। ଏହି ଦୁଇଟି ହିଁ ବ୍ରହ୍ମର ରୂପ—ବ୍ରହ୍ମର ମଧ୍ୟ ଅଧିପତି ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କର।

Verse 6

विद्या ऽविद्यात्मकं चैव विश्वं विश्वगुरोर्विभोः । रूपमेव न संदेहो विश्वं तस्य वशे यतः

ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ—ବିଦ୍ୟା ଓ ଅବିଦ୍ୟାମୟ—ବିଶ୍ୱଗୁରୁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ନିଜ ରୂପ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, କାରଣ ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କ ବଶରେ ଅଛି।

Verse 7

भ्रांतिर्विद्या परा चेति शार्वं रूपं परं विदुः । अयथाबुद्धिरर्थेषु बहुधा भ्रांतिरुच्यते

ସେମାନେ ପରମ ଶୈବ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ‘ଭ୍ରାନ୍ତି’, ‘ବିଦ୍ୟା’ ଓ ‘ପରା’—ଏହି ସ୍ୱରୂପବିଶିଷ୍ଟ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଯଥାର୍ଥର ବିପରୀତ ବୁଦ୍ଧିକୁ ବହୁପ୍ରକାର ‘ଭ୍ରାନ୍ତି’ କୁହାଯାଏ।

Verse 8

यथार्थाकारसंवित्तिर्विद्येति परिकीर्त्यते । विकल्परहितं तत्त्वं परमित्यभिधीयते

ଯଥାର୍ଥ ଆକାରକୁ ଅନୁସରିଥିବା ସଂବିତ୍ତିକୁ ‘ବିଦ୍ୟା’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବିକଳ୍ପରହିତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ‘ପରମ’ ବୋଲି ଅଭିଧାନ କରାଯାଏ।

Verse 9

वैपरीत्यादसच्छब्दः कथ्यते वेदवादिभिः । तयोः पतित्वात्तु शिवः सदसत्पतिरुच्यते

ବିପରୀତତାରୁ ବେଦବାଦୀମାନେ ‘ଅସତ୍’ ଶବ୍ଦ କହନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଶିବ ସତ୍ ଓ ଅସତ୍—ଉଭୟଙ୍କର ପତି ଥିବାରୁ ସେ ‘ସଦସତ୍ପତି’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରିତ।

Verse 10

क्षराक्षरात्मकं प्राहुः क्षराक्षरपरं परे । क्षरस्सर्वाणि भूतानि कूटस्थो ऽक्षर उच्यते

କେହି ପରମକୁ କ୍ଷର-ଅକ୍ଷରାତ୍ମକ କହନ୍ତି, ଆଉ କେହି ତାଙ୍କୁ କ୍ଷର-ଅକ୍ଷରରୁ ପରେ କହନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଭୂତ ‘କ୍ଷର’; ଭିତରେ ଅଚଳ କୂଟସ୍ଥ ତତ୍ତ୍ୱ ‘ଅକ୍ଷର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 11

उभे ते परमेशस्य रूपे तस्य वशे यतः । तयोः परः शिवः शांतः क्षराक्षरापरस्स्मृतः

ସେ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ରୂପ, କାରଣ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ। କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଶାନ୍ତ ଶିବ ଅଛନ୍ତି; ସେ କ୍ଷର-ଅକ୍ଷର ଉଭୟରୁ ପରେ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 12

समष्टिव्यष्ठिरूपं च समष्टिव्यष्टिकारणम् । वदंति मुनयः केचिच्छिवं परमकारणम्

କେତେକ ମୁନି କହନ୍ତି—ଶିବ ସମଷ୍ଟି ଓ ବ୍ୟଷ୍ଟି ଉଭୟର ରୂପ, ଏବଂ ସମଷ୍ଟି-ବ୍ୟଷ୍ଟି ଉଭୟର କାରଣ; ତେଣୁ ଶିବ ହିଁ ପରମକାରଣ।

Verse 13

समष्टिमाहुरव्यक्तं व्यष्टिं व्यक्तं तथैव च । ते रूपे परमेशस्य तदिच्छायाः प्रवर्तनात्

ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସମଷ୍ଟିକୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଏବଂ ବ୍ୟଷ୍ଟିକୁ ବ୍ୟକ୍ତ କହନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇଟି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ରୂପ; ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରୁ ଏହାମାନେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ।

Verse 14

तयोः कारणभावेन शिवं परमकारणम् । कारणार्थविदः प्राहुः समष्टिव्यष्टिकारणम्

ସେ ଦୁଇଟିର କାରଣାଧାର ଭାବେ ଶିବଙ୍କୁ ପରମ କାରଣ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରାଯାଏ। କାରଣତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମଷ୍ଟି ଓ ବ୍ୟଷ୍ଟି—ଉଭୟର କାରଣ କହନ୍ତି।

Verse 15

जातिव्यक्तिस्वरूपीति कथ्यते कैश्चिदीश्वरः । या पिंडेप्यनुवर्तेत सा जातिरिति कथ्यते

କେହି କେହି ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଜାତି ଓ ବ୍ୟକ୍ତି—ଉଭୟ ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି କହନ୍ତି। ଯାହା ଦେହଧାରୀ ପିଣ୍ଡରେ ମଧ୍ୟ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହେ, ସେହି ‘ଜାତି’ (ସାମାନ୍ୟ) କୁହାଯାଏ।

Verse 16

व्यक्तिर्व्यावृत्तिरूपं तं पिण्डजातेः समाश्रयम् । जातयो व्यक्तयश्चैव तदाज्ञापरिपालिताः

ବ୍ୟକ୍ତି ହେଉଛି ଭିନ୍ନତା-ସୀମାରୂପ, ଯାହା ପିଣ୍ଡ ଓ ଜାତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ। ଜାତି ଓ ବ୍ୟକ୍ତି—ଉଭୟ ତାଙ୍କ (ଶିବଙ୍କ) ଆଜ୍ଞାରେ ପାଳିତ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ।

Verse 17

यतस्ततो महादेवो जातिव्यक्तिवपुः स्मृतः । प्रधानपुरुषव्यक्तकालात्मा कथ्यते शिवः

ଏହିହେତୁ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଜାତି ଓ ବ୍ୟକ୍ତିରୂପ ଦେହଧାରୀ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନ, ପୁରୁଷ, ବ୍ୟକ୍ତ ଜଗତ ଓ କାଳ—ଏସବୁର ଆତ୍ମା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 18

प्रधानं प्रकृतिं प्राहुःक्षेत्रज्ञं पुरुषं तथा । त्रयोविंशतितत्त्वानि व्यक्तमाहुर्मनीषिणः

ମୁନିମାନେ କହନ୍ତି—ପ୍ରଧାନ ହେଉଛି ପ୍ରକୃତି, ଏବଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ହେଉଛି ପୁରୁଷ। ତଦୁପରି, ବ୍ୟକ୍ତ ଜଗତ ତେଇଶି ତତ୍ତ୍ୱର ସମୁଦାୟ ବୋଲି ସେମାନେ କହନ୍ତି।

Verse 19

कालः कार्यप्रपञ्चस्य परिणामैककारणम् । एषामीशो ऽधिपो धाता प्रवर्तकनिवर्तकः

କାଳ ହେଉଛି ସମଗ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ-ପ୍ରପଞ୍ଚର ପରିଣାମର ଏକମାତ୍ର କାରଣ। ସେଇ ସମସ୍ତଙ୍କର ଈଶ୍ୱର, ଅଧିପତି, ଧାତା—ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ଓ ନିବର୍ତ୍ତକ।

Verse 20

आविर्भावतिरोभावहेतुरेकः स्वराडजः । तस्मात्प्रधानपुरुषव्यक्तकालस्वरूपवान्

ପ୍ରକଟତା ଓ ଲୟର ଏକମାତ୍ର କାରଣ ସେଇ ସ୍ୱରାଟ୍ ଅଜ (ଅଜନ୍ମା)। ତାହାଠାରୁ ପ୍ରଧାନ, ପୁରୁଷ, ବ୍ୟକ୍ତ ଜଗତ ଓ କାଳର ରୂପ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

Verse 21

हेतुर्नेताधिपस्तेषां धाता चोक्ता महेश्वरः । विराड्ढिरण्यगर्भात्मा कैश्चिदीशो निगद्यते

ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ହେତୁ, ନେତା, ଅଧିପତି ଏବଂ ଧାତା (ଧାରକ-ପାଳକ) ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କେହି କେହି ଈଶଙ୍କୁ ବିରାଟ୍ ଓ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭର ଅନ୍ତର୍ଆତ୍ମା ଭାବେ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି।

Verse 22

हिरण्यगर्भो लोकानां हेतुर्विश्वात्मको विराट् । अंतर्यामी परश्चेति कथ्यते कविभिश्शिवः

କବିମାନେ ଶିବଙ୍କୁ—ଲୋକମାନଙ୍କର କାରଣ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ବିଶ୍ୱାତ୍ମକ ବିରାଟ୍, ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ବସୁଥିବା ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ, ଏବଂ ସର୍ବାତୀତ ପରମ—ବୋଲି କହନ୍ତି।

Verse 23

प्राज्ञस्तैजसविश्वात्मेत्यपरे संप्रचक्षते । तुरीयमपरे प्राहुः सौम्यमेव परे विदुः

କେହି କେହି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାଜ୍ଞ, ତୈଜସ ଓ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ବୋଲି କହନ୍ତି; କେହି ତାଙ୍କୁ ତୁରୀୟ (ଚତୁର୍ଥ) ବୋଲି ଘୋଷଣା କରନ୍ତି; ଆଉ କେହି ତାଙ୍କୁ ହିଁ ସୌମ୍ୟ—ଶାନ୍ତ, ମଙ୍ଗଳମୟ ପରତତ୍ତ୍ୱ—ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

Verse 24

माता मानं च मेयं च मतिं चाहुरथापरे । कर्ता क्रिया च कार्यं च करणं कारणं परे

କେହି କେହି ତାଙ୍କୁ ମାତା, ମାନ (ପ୍ରମାଣ), ମେୟ (ଜ୍ଞେୟ) ଓ ମତି (ବୁଦ୍ଧି) ବୋଲି କହନ୍ତି; ଆଉ କେହି ତାଙ୍କୁ କର୍ତ୍ତା, କ୍ରିୟା, କାର୍ଯ୍ୟ, କରଣ ଓ କାରଣ—ସବୁ ରୂପେ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି।

Verse 25

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यात्मेत्यपरे संप्रचक्षते । तुरीयमपरे प्राहुस्तुर्यातीतमितीतरे

କେହି କହନ୍ତି ଆତ୍ମା ଜାଗ୍ରତ୍‌, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ସୁଷୁପ୍ତିରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଅନ୍ୟେ ତୁରୀୟ—ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା—କୁ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି; ଆଉ କେହି ତୁରୀୟାତୀତ, ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାତୀତ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ କହନ୍ତି।

Verse 26

तमाहुर्विगुणं केचिद्गुणवन्तं परे विदुः । केचित्संसारिणं प्राहुस्तमसंसारिणं परे

କେହି ତାଙ୍କୁ ନିର୍ଗୁଣ କହନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ସଗୁଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। କେହି ତାଙ୍କୁ ସଂସାରୀ କହନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ଶିବଙ୍କୁ ସଂସାରାତୀତ ନିତ୍ୟମୁକ୍ତ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରନ୍ତି।

Verse 27

स्वतंत्रमपरे प्राहुरस्वतंत्रं परे विदुः । घोरमित्यपरे प्राहुः सौम्यमेव परे विदुः

କେହି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାଧୀନ କହନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ପରାଧୀନ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି। କେହି ତାଙ୍କୁ ଘୋର କହନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ତାଙ୍କୁ ସୌମ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

Verse 28

रागवंतं परे प्राहुर्वीतरागं तथा परे । निष्क्रियं च परे प्राहुः सक्रियं चेतरे जनाः

କେହି ତାଙ୍କୁ ରାଗବାନ୍ କହନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ତାଙ୍କୁ ବୀତରାଗ ବୋଲି କହନ୍ତି। କେହି କହନ୍ତି ସେ ନିଷ୍କ୍ରିୟ, ଆଉ ଅନ୍ୟ ଲୋକ କହନ୍ତି ସେ ସକ୍ରିୟ।

Verse 29

निरिंद्रियं परे प्राहुः सेंद्रियं च तथापरे । ध्रुवमित्यपरे प्राहुस्तमध्रुवामितीरते

କେହି ତାଙ୍କୁ ନିରିନ୍ଦ୍ରିୟ କହନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ସେନ୍ଦ୍ରିୟ ବୋଲି କହନ୍ତି। କେହି ତାଙ୍କୁ ଧ୍ରୁବ—ଅଚଳ—କହନ୍ତି, ଆଉ କେହି ତାଙ୍କୁ ଅଧ୍ରୁବ—ନିୟତ ନୁହେଁ—ବୋଲି କହି ପରମକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି।

Verse 30

अरूपं केचिदाहुर्वै रूपवंतं परे विदुः । अदृश्यमपरे प्राहुर्दृश्यमित्यपरे विदुः

କେହି ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କୁ ଅରୂପ କହନ୍ତି, ଆଉ କେହି ତାଙ୍କୁ ରୂପବାନ ଜାଣନ୍ତି। କେହି ତାଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ କହନ୍ତି, ଆଉ କେହି ତାଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟ ବୋଲି ମାନନ୍ତି—ପରମେଶ୍ୱର ବିଷୟରେ ଏପରି ବିଭିନ୍ନ ଧାରଣା।

Verse 31

वाच्यमित्यपरे प्राहुरवाच्यमिति चापरे । शब्दात्मकं परे प्राहुश्शब्दातीतमथापरे

କେହି କହନ୍ତି ସେ ବାଣୀଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତ ହେବାଯୋଗ୍ୟ, ଆଉ କେହି କହନ୍ତି ସେ ଅବାଚ୍ୟ। କେହି ତାଙ୍କୁ ଶବ୍ଦସ୍ୱରୂପ କହନ୍ତି, ଆଉ କେହି ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦର ଅତୀତ ଶିବ କହନ୍ତି।

Verse 32

केचिच्चिन्तामयं प्राहुश्चिन्तया रहितं परे । ज्ञानात्मकं परे प्राहुर्विज्ञानमिति चापरे

କେହି ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତାମୟ କହନ୍ତି, ଆଉ କେହି ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତାରହିତ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। କେହି ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ କହନ୍ତି, ଆଉ କେହି ତାଙ୍କୁ ବିଜ୍ଞାନ—ବିବେକସହ ଅନୁଭୂତ ଜ୍ଞାନ—ବୋଲି କହନ୍ତି।

Verse 33

केचिच्ज्ञेयमिति प्राहुरज्ञेयमिति केचन । परमेके तमेवाहुरपरं च तथा परे

କେହି ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞେୟ ବୋଲି କହନ୍ତି, ଆଉ କେହି ତାଙ୍କୁ ଅଜ୍ଞେୟ ବୋଲି କହନ୍ତି। କେହି ତାଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ କହନ୍ତି, ଆଉ କେହି ତାଙ୍କୁ ଅପର—ପ୍ରକଟ ତତ୍ତ୍ୱ—ରୂପେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି।

Verse 34

एवं विकल्प्यमानं तु याथात्म्यं परमेष्ठिनः । नाध्यवस्यंति मुनयो नानाप्रत्ययकारणात्

ଏଭଳି ଭାବେ ପରମେଷ୍ଠିନ୍ (ପରମେଶ୍ୱର)ଙ୍କ ଯାଥାର୍ଥ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ନାନା ପ୍ରକାରେ ବିକଳ୍ପିତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନାନା ପ୍ରତ୍ୟୟ ଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆସ୍ଥାକାରଣରୁ ମୁନିମାନେ ଶେଷ ନିଶ୍ଚୟକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 35

ये पुनस्सर्वभावेन प्रपन्नाः परमेश्वरम् । ते हि जानंत्ययत्नेन शिवं परमकारणम्

ଯେମାନେ ସର୍ବଭାବରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶରଣ ନେନ୍ତି, ସେଇ ଭକ୍ତମାନେ ଅୟତ୍ନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ଶିବ ହିଁ ପରମ କାରଣ।

Verse 36

यावत्पशुर्नैव पश्यत्यनीशं १ पुराणं भुवनस्येशितारम् । तावद्दुःखे वर्तते बद्धपाशः संसारे ऽस्मिञ्चक्रनेमिक्रमेण

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବନ୍ଧିତ ପଶୁ (ଜୀବ) ଅନାଦି ଈଶ୍ୱର—ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ଭୁବନର ଅଧିପତି—ଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ପାଶରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ ଦୁଃଖରେ ରହେ ଏବଂ ଏହି ସଂସାରରେ ଚକ୍ରନେମିର କ୍ରମରେ ପୁନଃପୁନଃ ଘୁରେ।

Verse 37

यदा २ पश्यः पश्यते रुक्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम् । तदाविद्वान्पुण्यपापे विधूय निरंजनः परममुपैति साम्यम्

ଯେତେବେଳେ ଦ୍ରଷ୍ଟା ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭୁ—ସର୍ବକର୍ତ୍ତା ଈଶ୍ୱର, ପରମ ପୁରୁଷ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୂଳ ଯୋନି—ଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନୀ ପୁଣ୍ୟପାପ ଉଭୟକୁ ଝାଡ଼ି ନିରଞ୍ଜନ ହୋଇ ତାଙ୍କ ସହ ପରମ ସାମ୍ୟ (ଏକତ୍ୱ) ପାଏ।