मन्त्रसिद्धिः, प्रतिबन्धनिरासः, श्रद्धा-नियमाः (Mantra Efficacy, Removal of Obstacles, and the Role of Faith/Discipline)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । एतत्ते कथितं कृष्ण कर्मेहामुत्र सिद्धिदम् । क्रियातपोजपध्यानसमुच्चयमयं परम्

ଉପମନ୍ୟୁ କହିଲେ—ହେ କୃଷ୍ଣ, ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ ଉଭୟରେ ସିଦ୍ଧିଦାୟକ ଯେ ପରମ ସାଧନ, ତାହା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ଏହା କ୍ରିୟା, ତପ, ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନର ସମୁଚ୍ଚୟମୟ।

Verse 2

अथ वक्ष्यामि शैवानामिहैव फलदं नृणाम् । पूजाहोमजपध्यानतपोदानमयं महत्

ଏବେ ମୁଁ ଶୈବ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ କହିବି—ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଇହଲୋକରେ ହିଁ ଫଳ ଦେଇଥିବା ସେଇ ମହାନ ସାଧନ; ଯାହା ପୂଜା, ହୋମ, ଜପ, ଧ୍ୟାନ, ତପ ଓ ଦାନମୟ।

Verse 3

तत्र संसाधयेत्पूर्वं मन्त्रं मन्त्रार्थवित्तमः । दृष्टसिद्धिकरं कर्म नान्यथा फलदं यतः

ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ମନ୍ତ୍ରସାଧନାକୁ ସଂସାଧନ କରି ସିଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ତାହା ଦ୍ୱାରା ହିଁ କର୍ମ ଦୃଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧିଦାୟକ ହୁଏ, ନଚେତ୍ ଫଳ ଦିଏ ନାହିଁ।

Verse 4

सिद्धमन्त्रो ऽप्यदृष्टेन प्रबलेन तु केनचित् । प्रतिबन्धफलं कर्म न कुर्यात्सहसा बुधः

ମନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯାହାର ଫଳ ପ୍ରତିବନ୍ଧ (ଅବରୋଧ) ହୁଏ ସେହି କର୍ମକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହଠାତ୍ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ଅଦୃଶ୍ୟ କିନ୍ତୁ ପ୍ରବଳ ଶକ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରେ।

Verse 5

तस्य तु प्रतिबन्धस्य कर्तुं शक्येह निष्कृतिः । परीक्ष्य शकुनाद्यैस्तदादौ निष्कृतिमाचरेत्

ସେହି ପ୍ରତିବନ୍ଧ ପାଇଁ ଏଠାରେ ନିଷ୍କୃତି (ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ) କରାଯାଇପାରେ। ପ୍ରଥମେ ଶକୁନାଦି ଲକ୍ଷଣ ପରୀକ୍ଷା କରି, ଆରମ୍ଭରେ ହିଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନିଷ୍କୃତି-ବିଧି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 6

यो ऽन्यथा कुरुते मोहात्कर्मैहिकफलं नरः । न तेन फलभाक्स स्यात्प्राप्नुयाच्चोपहास्यताम्

ମୋହବଶତଃ ଲୋକିକ ଫଳ ଆଶାରେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ କର୍ମକୁ ବିପରୀତ/ଅନୁଚିତ ଭାବେ କରେ, ସେ ସେହି ଫଳର ଭୋକ୍ତା ହୁଏ ନାହିଁ; ବରଂ ଉପହାସର ପାତ୍ର ହୁଏ।

Verse 7

अबिस्रब्धो न कुर्वीत कर्म दृष्टफलं क्वचित् । स खल्वश्रद्धधानः स्यान्नाश्रद्धः फलमृच्छति

ଆତୁର ତ୍ୱରାରେ, ତୁରନ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଫଳ ଆଶା କରି କେବେ ମଧ୍ୟ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏମିତି ଲୋକ ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନ; ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନ ଫଳ ପାଏ ନାହିଁ।

Verse 8

नापराधोस्ति देवस्य कर्मण्यपि तु निष्फले । यथोक्तकारिणां पुंसामिहैव फलदर्शनात्

କର୍ମ ନିଷ୍ଫଳ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେବଙ୍କ (ଶିବଙ୍କ) ଉପରେ ଦୋଷ ନାହିଁ; କାରଣ ଯେମାନେ ଯଥୋକ୍ତ ଭାବେ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଜୀବନରେ ହିଁ ଫଳ ଦେଖନ୍ତି।

Verse 9

साधकः सिद्धमंत्रश्च निरस्तप्रतिबंधकः । विश्वस्तः श्रद्धधानश्च कुर्वन्नाप्नोति तत्फलम्

ଯେ ସାଧକ ସିଦ୍ଧମନ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଯାହାର ବାଧା-ବିଘ୍ନ ନିବାରିତ, ଯେ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସୀ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ—ସେ ସାଧନା କରି ନିଶ୍ଚୟ ତଦ୍ଫଳ ପାଏ।

Verse 10

अथवा तत्फलावाप्त्यै ब्रह्मचर्यरतो भवेत् । रात्रौ हविष्यमश्नीयात्पायसं वा फलानि वा

ନହେଲେ ସେହି ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟରେ ନିଷ୍ଠ ହେବା ଉଚିତ। ରାତିରେ କେବଳ ହବିଷ୍ୟ (ଶୁଦ୍ଧ ଯଜ୍ଞାହାର), କିମ୍ବା ପାୟସ, ଅଥବା ଫଳ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

हिंसादि यन्निषिद्धं स्यान्न कुर्यान्मनसापि तत् । सदा भस्मानुलिप्तां गस्सुवेषश्च शुचिर्भवेत्

ହିଂସା ଆଦି ଯାହା ନିଷିଦ୍ଧ, ତାହା ମନରେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସଦା ଭସ୍ମଲେପିତ ଅଙ୍ଗ ରଖି, ଶୈବ ନିୟମାନୁସାରେ ସୁବେଷ ଧାରଣ କରି, ଶୁଚି ରହିବା ଉଚିତ।

Verse 12

इत्थमाचारवान्भूत्वा स्वानुकूले शुभे ऽहनि । पूर्वोक्तलक्षणे देशे पुष्पदामाद्यलंकृते

ଏଭଳି ଆଚାରବାନ୍ ହୋଇ, ନିଜକୁ ଅନୁକୂଳ ଶୁଭ ଦିନରେ, ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନରେ, ପୁଷ୍ପଦାମ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ତଳେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜାରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେବା ଉଚିତ।

Verse 13

आलिप्य शकृता १ भूमिं हस्तमानावरां यथा । विलिखेत्कमले भद्रे दीप्यमानं स्वतेजसा

ଗୋବର ଦ୍ୱାରା ଭୂମିକୁ ଲେପି, ହେ ଭଦ୍ରେ କମଲେ, ହାତ-ପରିମାଣର ଏକ କମଳ (ତାହାରେ) ଅଙ୍କନ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉ।

Verse 14

तप्तजांबूनदमयमष्टपत्रं सकेसरम् । मध्ये कर्णिकया युक्तं सर्वरत्नैरलंकृतम्

ତାହା ତପ୍ତ ଜାମ୍ବୂନଦ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ନିର୍ମିତ, କେସରଯୁକ୍ତ ଅଷ୍ଟପତ୍ର ପଦ୍ମ ଥିଲା; ମଧ୍ୟରେ କର୍ଣ୍ଣିକା ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ରତ୍ନରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା।

Verse 15

स्वाकारसदृशेनैव नालेन च समन्वितम् । तादृशे स्वर्णनिर्माणे कंदे सम्यग्विधानतः

ତାହାକୁ ନିଜ ଆକାରସଦୃଶ ନାଳ ସହିତ ଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ଭାବେ ବିଧିଅନୁସାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣନିର୍ମିତ କନ୍ଦକୁ ମଧ୍ୟ ଭଲଭାବେ ତିଆରି କରିବା ଦରକାର।

Verse 16

तत्राणिमादिकं सर्वं संकल्प्य मनसा पुनः । रत्नजं वाथ सौवर्णं स्फटिकं वा सलक्षणम्

ସେଠାରେ ପୁନଃ ମନରେ ଅଣିମା ଆଦି ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିଙ୍କୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ପ୍ରତୀକ—ରତ୍ନମୟ, କିମ୍ବା ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ, ଅଥବା ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଫଟିକମୟ—(ତିଆରି/ଧ୍ୟାନ) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 17

तत्र माहेश्वरी कल्प्या मूर्तिर्मूर्तिमतः प्रभोः । चतुर्भुजा चतुर्वक्त्रा सर्वाभरणभूषिता

ସେଠାରେ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରକଟ ମୂର୍ତ୍ତି—ମାହେଶ୍ୱରୀ ରୂପ—କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ଚତୁର୍ଭୁଜା, ଚତୁର୍ମୁଖୀ ଓ ସର୍ବ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ।

Verse 18

शार्दूलचर्मवसना किंचिद्विहसितानना । वरदाभयहस्ता च मृगटंकधरा तथा

ସେ ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମର ବସନ ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ମୁଖରେ ମୃଦୁ, ସାନ ହାସ୍ୟ ଥିଲା। ଗୋଟିଏ ହାତରେ ବର ଦେଇ, ଅନ୍ୟ ହାତରେ ଅଭୟ ଦେଇ, ମୃଗଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

Verse 19

अथ वाष्टभुजा चिंत्या चिंतकस्य यथारुचि । तदा त्रिशूलपरशुखड्गवज्राणि दक्षिणे

ତାପରେ ଧ୍ୟାନକାରୀର ଇଚ୍ଛା ଓ ରୁଚି ଅନୁସାରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟଭୁଜା ରୂପେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ତେବେ ଦକ୍ଷିଣ ହାତଗୁଡ଼ିକରେ ତ୍ରିଶୂଳ, ପରଶୁ, ଖଡ୍ଗ ଓ ବଜ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 20

वामे पाशांकुशौ तद्वत्खेटं नागं च बिभ्रती । बालार्कसदृशप्रख्या प्रतिवक्त्रं त्रिलोचना

ବାମ ହାତଗୁଡ଼ିକରେ ସେ ତଦ୍ବତ୍ ପାଶ ଓ ଅଙ୍କୁଶ, ଏବଂ ଖେଟ (ଢାଳ) ଓ ନାଗ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଉଦୟସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ, ସେ ତ୍ରିଲୋଚନା ଓ ପ୍ରତିଦିଗକୁ ମୁଖ ଥିବା ରୂପିଣୀ।

Verse 21

तस्याः पूर्वमुखं सौम्यं स्वाकारसदृशप्रभम् । दक्षिणं नीलजीमूतसदृशं घोरदर्शनम्

ତାଙ୍କର ପୂର୍ବମୁଖ ସୌମ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଥିଲା, ନିଜ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ସଦୃଶ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ; କିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣମୁଖ ନୀଳ ମେଘ ସଦୃଶ, ଦର୍ଶନେ ଘୋର ଥିଲା।

Verse 22

उत्तरं विद्रुमप्रख्यं नीलालकविभूषितम् । पश्चिमं पूर्णचंद्राभं सौम्यमिंदुकलाधरम्

ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରମୁଖ ବିଦ୍ରୁମ (ପ୍ରବାଳ) ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ, ନୀଳ ଅଲକରେ ବିଭୂଷିତ ଥିଲା; ପଶ୍ଚିମମୁଖ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସୌମ୍ୟ ଓ ଇନ୍ଦୁକଳାଧର ଥିଲା।

Verse 23

तदंकमंडलारूढा शक्तिर्माहेश्वरी परा । महालक्ष्मीरिति ख्याता श्यामा सर्वमनोहरा

ତାଙ୍କ ଅଙ୍କମଣ୍ଡଳରେ ପରମ ମାହେଶ୍ୱରୀ ଶକ୍ତି ଆସୀନ ଥିଲେ। ସେ ‘ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ’ ଭାବେ ଖ୍ୟାତ—ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା, ସର୍ବମନୋହରା।

Verse 24

मूर्तिं कृत्वैवमाकारां सकलीकृत्य च क्रमात् । मूर्तिमंतमथावाह्य यजेत्परमकारणम्

ସେହି ଆକାରର ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରି, ପରେ କ୍ରମେ ତାହାକୁ ସକଳୀକୃତ (ପ୍ରାଣପ୍ରତିଷ୍ଠିତ) କରି, ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି ପରମକାରଣ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 25

स्नानार्थे कल्पयेत्तत्र पञ्चगव्यं तु कापिलम् । पञ्चामृतं च पूर्णानि बीजानि च विशेषतः

ସ୍ନାନାର୍ଥେ ସେଠାରେ କପିଳା ଗାଈରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ପଞ୍ଚାମୃତ, ସହିତ ବିଶେଷତଃ ପୂର୍ଣ୍ଣ (ଅଖଣ୍ଡ) ଧାନ୍ୟ ଓ ବୀଜ ମଧ୍ୟ।

Verse 26

पुरस्तान्मण्डलं कृत्वा रत्नचूर्णाद्यलंकृतम् । कर्णिकायां प्रविन्यस्येदीशानकलशं पुनः

ଆସନର ସମ୍ମୁଖରେ ରତ୍ନଚୂର୍ଣ୍ଣ ଆଦିଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ମଣ୍ଡଳ କରି, ତାହାର କର୍ଣ୍ଣିକା (ମଧ୍ୟଭାଗ) ଉପରେ ପୁନଃ ଈଶାନ କଳଶ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 27

सद्यादिकलशान्पश्चात्परितस्तस्य कल्पयेत् । ततो विद्येशकलशानष्टौ पूर्वादिवत्क्रमात्

ତାପରେ ସଦ୍ୟାଦି କଳଶଗୁଡ଼ିକୁ ତାହାର ଚାରିପାଖେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ। ତଦନନ୍ତରେ ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ପୂର୍ବବତ୍ କ୍ରମରେ ବିଦ୍ୟେଶ କଳଶ ଆଠଟି ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 28

तीर्थाम्बुपूरितान्कृत्वा सूत्रेणावेष्ट्य पूर्ववत् । पुण्यद्रव्याणि निक्षिप्य समन्त्रं सविधानकम्

ତୀର୍ଥଜଳରେ ପୂରି, ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ ସୂତ୍ରରେ ବାନ୍ଧି, ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାର ସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ ଭିତରେ ପୁଣ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟ ନିକ୍ଷେପ କରିବ।

Verse 29

दुकूलाद्येन वस्त्रेण समाच्छाद्य समंततः । सर्वत्र मंत्रं विन्यस्य तत्तन्मंत्रपुरस्सरम्

ଦୁକୂଳ ଆଦି ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଢାକି, ପରେ ସର୍ବତ୍ର ମନ୍ତ୍ରବିନ୍ୟାସ କରିବ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ତତ୍ତତ୍ ମନ୍ତ୍ରକୁ ପୂର୍ବରୁ କରି।

Verse 30

स्नानकाले तु संप्राप्ते सर्वमङ्गलनिस्वनैः । पञ्चगव्यादिभिश्चैव स्नापयेत्परमेश्वरम्

ସ୍ନାନକାଳ ଆସିଲେ, ସର୍ବମଙ୍ଗଳ ନିନାଦ ମଧ୍ୟରେ, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଆଦି ପବିତ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପରମେଶ୍ୱର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବ।

Verse 31

ततः कुशोदकाद्यानि स्वर्णरत्नोदकान्यपि । गंधपुष्पादिसिद्धानि मन्त्रसिद्धानि च क्रमात्

ତାପରେ କ୍ରମେ କୁଶୋଦକ ଆଦି, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ-ରତ୍ନ ସଂସ୍କୃତ ଜଳ ମଧ୍ୟ, ଗନ୍ଧ-ପୁଷ୍ପାଦିରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧ ଜଳାଦିକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବ।

Verse 32

उद्धृत्योद्धृत्य मन्त्रेण तैस्तैस्स्नाप्य महेश्वरम् । गंधं पुष्पादिदीपांश्च पूजाकर्म समाचरेत्

ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପୁନଃପୁନଃ ଉଠାଇ, ସେ ସେ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବ; ପରେ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଦୀପ ଆଦି ଅର୍ପଣ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜାକର୍ମ କରିବ।

Verse 33

पलावरः स्यादालेप एकादशपलोत्तरः । सुवर्णरत्नपुष्पाणि शुभानि सुरभीणि च

ଲିଙ୍ଗାଲେପନ ପାଇଁ ‘ପଲାବର’ ପରିମାଣର ଲେପ ହେଉ, ଯାହା ଏକାଦଶ ପଳ ଅଧିକ; ଏବଂ ଶୁଭ ସୁଗନ୍ଧିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରତ୍ନ ଓ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କର।

Verse 34

नीलोत्पलाद्युत्पलानि बिल्वपत्राण्यनेकशः । कमलानि च रक्तानि श्वेतान्यपि च शंभवे

ନୀଳୋତ୍ପଳ ଆଦି ଉତ୍ପଳ, ଅନେକ ବିଲ୍ୱପତ୍ର, ଏବଂ ରକ୍ତ ଓ ଶ୍ୱେତ କମଳ—ଏସବୁ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 35

कृष्णागुरूद्भवो धूपः सकर्पूराज्यगुग्गुलः । कपिलाघृतसंसिद्धा दीपाः कर्पूरवर्तिजाः

କୃଷ୍ଣ ଅଗୁରୁରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଧୂପ, ଯାହାରେ କର୍ପୂର, ଘୃତ ଓ ଗୁଗ୍ଗୁଳ ମିଶିଥାଏ, ଅର୍ପଣ କର; ଏବଂ କପିଳା ଗାଈର ଘିଅରେ ସିଦ୍ଧ, କର୍ପୂର ବତିଯୁକ୍ତ ଦୀପ ଜ୍ୱାଳା।

Verse 36

पञ्चब्रह्मषडंगानि पूज्यान्यावरणानि च । नैवेद्यः पयसा सिद्धः स गुडाज्यो महाचरुः

ପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମର ଷଡ଼ଙ୍ଗ ଓ ଆବରଣମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ନୈବେଦ୍ୟରୂପେ ଦୁଧରେ ସିଦ୍ଧ, ଗୁଡ଼ ଓ ଘିଅଯୁକ୍ତ ମହାଚରୁ ଅର୍ପଣ କର।

Verse 37

पाटलोत्पलपद्माद्यैः पानीयं च सुगन्धितम् । पञ्चसौगंधिकोपेतं तांबूलं च सुसंस्कृतम्

ପାଟଳ, ନୀଳୋତ୍ପଳ, ପଦ୍ମ ଆଦି ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ସୁଗନ୍ଧିତ ପାନୀୟ ଜଳ ଅର୍ପଣ କର; ଏବଂ ପଞ୍ଚସୌଗନ୍ଧିକଯୁକ୍ତ, ସୁସଂସ୍କୃତ ତାମ୍ବୂଳ ମଧ୍ୟ ସମର୍ପଣ କର।

Verse 38

सुवर्णरत्नसिद्धानि भूषणानि विशेषतः । वासांसि च विचित्राणि सूक्ष्माणि च नवानि च

ସେମାନେ ବିଶେଷତଃ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ରତ୍ନଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଭୂଷଣ, ଏବଂ ବିଚିତ୍ର ଆଳଙ୍କାରିକ ରଚନାଯୁକ୍ତ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ନୂତନ ବସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 39

दर्शनीयानि देयानि गानवाद्यादिभिस्सह । जपश्च मूलमंत्रस्य लक्षः परमसंख्यया

ଗାନ-ବାଦ୍ୟ ଆଦି ସହିତ ଦର୍ଶନୀୟ ମଙ୍ଗଳ ଅର୍ପଣଗୁଡ଼ିକୁ ସମର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ମୂଳମନ୍ତ୍ରର ଜପ ପରମ ସଂଖ୍ୟା—ଏକ ଲକ୍ଷ—ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 40

एकावरा त्र्युत्तरा च पूजा फलवशादिह । दशसंख्यावरो होमः प्रतिद्रव्यं शतोत्तरः

ଏଠାରେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଅନୁସାରେ ପୂଜା ଏକଥର କିମ୍ବା ତିନିଥର ଏବଂ ଏକ ଅତିରିକ୍ତ ଆବୃତ୍ତି ସହ କରାଯାଇପାରେ। ହୋମ ଦଶଗୁଣ ସଂଖ୍ୟାରେ ବିଧିତ; ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ରବ୍ୟ ପାଇଁ ଏକଶେ ଏକଥର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 41

घोररूपश्शिवश्चिंत्यो मारणोच्चाटनादिषु । शिवलिंगे शिवाग्नौ च ह्यन्यासु प्रतिमासु च

ମାରଣ, ଉଚ୍ଚାଟନ ଆଦି କ୍ରିୟାରେ ଶିବଙ୍କ ଘୋର ରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ—ଶିବଲିଙ୍ଗରେ, ଶିବାଗ୍ନିରେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ପ୍ରତିମାମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 42

चिंत्यस्सौम्यतनुश्शंभुः कार्ये शांतिकपौष्टिके । आयसौ स्रुक्स्रुवौ कार्यौ मारणादिषु कर्मसु

ଶାନ୍ତିକ ଓ ପୌଷ୍ଟିକ (ବୃଦ୍ଧିଦାୟକ) କାର୍ଯ୍ୟରେ ସୌମ୍ୟତନୁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ମାରଣାଦି ଉଗ୍ର କର୍ମରେ ଆହୁତିର ସ୍ରୁକ୍-ସ୍ରୁବା ଲୋହାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 43

तदन्यत्र तु सौवर्णौ शांतिकाद्येषु कृत्स्नशः । दूर्वया घृतगोक्षीरमिश्रया मधुना तथा

କିନ୍ତୁ ଶାନ୍ତିକ ଆଦି ଅନ୍ୟ କର୍ମମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ (ସାମଗ୍ରୀ/ଉପକରଣ) ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଦୂର୍ବା ସହ ଘୃତ, ଗୋକ୍ଷୀର-ମିଶ୍ରଣ ଓ ମଧୁ ମଧ୍ୟ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 44

चरुणा सघृतेनैव केवलं पयसापि वा । जुहुयान्मृत्युविजये तिलै रोगोपशांतये

ମୃତ୍ୟୁବିଜୟ ପାଇଁ ଘୃତମିଶ୍ରିତ ଚରୁ ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା କେବଳ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ରୋଗଶାନ୍ତି ପାଇଁ ତିଳ ଦ୍ୱାରା ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 45

घृतेन पयसा चैव कमलैर्वाथ केवलैः । समृद्धिकामो जुहुयान्महादारिद्र्यशांतये

ମହାଦାରିଦ୍ର୍ୟଶାନ୍ତି ପାଇଁ ସମୃଦ୍ଧିକାମୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଘୃତ ଓ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ କେବଳ କମଳଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଆହୁତି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 46

जातीपुष्पेण वश्यार्थी जुहुयात्सघृतेन तु । घृतेन करवीरैश्च कुर्यादाकर्षणं द्विजः

ବଶୀକରଣ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି ଘୃତସହିତ ଜାତୀପୁଷ୍ପ (ଚମେଲି) ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଦ୍ୱିଜ ସାଧକ ଘୃତରେ କରବୀରପୁଷ୍ପ (କଣେର) ଦେଇ ଆକର୍ଷଣକର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 47

तैलेनोच्चाटनं कुर्यात्स्तंभनं मधुना पुनः । स्तंभनं सर्षपेणापि लशुनेन तु पातनम्

ତେଲ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାଟନ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ମଧୁ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ସ୍ତମ୍ଭନ। ସରିଷା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସ୍ତମ୍ଭନ ହୁଏ, ଏବଂ ରସୁଣ ଦ୍ୱାରା ପାତନକର୍ମ କରାଯାଏ।

Verse 48

ताडनं रुधिरेण स्यात्खरस्योष्ट्रस्य चोभयोः । मारणोच्चाटने कुर्याद्रोहिबीजैस्तिलान्वितैः

ତାଡନ କର୍ମରେ ଗଧା କିମ୍ବା ଉଷ୍ଟ୍ରର, ଅଥବା ଉଭୟର ମିଶ୍ର ରକ୍ତ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ। ମାରଣ ଓ ଉଚ୍ଚାଟନରେ ରୋହୀ ବୀଜକୁ ତିଳ ସହ ମିଶାଇ କର୍ମ କରାଯାଉ।

Verse 49

विद्वेषणं च तैलेन कुर्याल्लांगलकस्य तु । बंधनं रोहिबीजेन सेनास्तंभनमेव च

ବିଦ୍ୱେଷଣ କର୍ମ ସେହି ତୈଳ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଉ। ଲାଙ୍ଗଲକ ବିଧିରେ ନିରୋଧ (ରୋକ) ସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ରୋହୀ ବୀଜରେ ବନ୍ଧନ ଏବଂ ସେନାସ୍ତମ୍ଭନ ମଧ୍ୟ ସାଧ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 50

रक्तसर्षपसंमिश्रैर्होमद्रव्यैरशेषतः । हस्तयंत्रोद्भवैस्तैलैर्जुहुयादाभिचारिके

ଆଭିଚାରିକ କର୍ମରେ ଲାଲ ସରିଷ ମିଶ୍ରିତ ସମସ୍ତ ହୋମଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆହୁତି ଦିଆଯାଉ; ଏବଂ ହସ୍ତଯନ୍ତ୍ରରୁ ନିଷ୍କାସିତ ତୈଳମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିରେ ଜୁହୁୟାତ୍।

Verse 51

कटुकीतुषसंयुक्तैः कार्पासास्थिभिरेव च । सर्षपैस्तैलसंमिश्रैर्जुहुयादाभिचारिके

ଆଭିଚାରିକ କର୍ମରେ କଟୁକୀର ତୁଷ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ, କାର୍ପାସ ବୀଜ ସହ, ଏବଂ ତୈଳମିଶ୍ରିତ ସରିଷ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦିଆଯାଉ।

Verse 52

ज्वरोपशांतिदं क्षीरं सौभाग्यफलदं तथा । सर्वसिद्धिकरो होमः क्षौद्राज्यदधिभिर्युतैः

କ୍ଷୀର (ଦୁଧ) ଜ୍ୱର ଶାନ୍ତି କରେ ଏବଂ ସୌଭାଗ୍ୟଫଳ ଦିଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ମଧୁ, ଘୃତ ଓ ଦଧି ଯୁକ୍ତ ଆହୁତିଦ୍ୱାରା କୃତ ହୋମ ସର୍ବସିଦ୍ଧିକର ହୁଏ।

Verse 53

क्षीरेण तंदुलैश्चैव चरुणा केवलेन वा । शांतिकं पौष्टिकं वापि सप्तभिः समिदादिभिः

କ୍ଷୀର ଓ ଚାଉଳରେ, କିମ୍ବା କେବଳ ଚରୁ (ସରଳ ହବି) ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ସମିଧ ଆଦି ସପ୍ତ ଉପକରଣ ସହିତ ଶାନ୍ତିକ କିମ୍ବା ପୌଷ୍ଟିକ ହୋମ ବିଧିମତେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 54

द्रव्यैर्विशेषतो होमे वश्यमाकर्षणं तथा । वश्यमाकर्षणं चैव श्रीपदं च विशेषतः

ହୋମରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଶେଷ ଦ୍ରବ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କଲେ ବଶ୍ୟତା ଓ ଆକର୍ଷଣ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ଏହି ବଶ୍ୟ-ଆକର୍ଷଣ ବିଶେଷତଃ ଶ୍ରୀପଦ—ସମୃଦ୍ଧି ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଉଚ୍ଚତା—ପ୍ରାପ୍ତି ସହ ଜଡିତ।

Verse 55

बिल्वपत्रैस्तु हवनं शत्रोर्विजयदं तथा । समिधः शांतिकार्येषु पालाशखदिरादिकाः

ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ହବନ ଶତ୍ରୁବିଜୟ ଦେଇଥାଏ। ଶାନ୍ତିକାର୍ଯ୍ୟରେ ପଲାଶ, ଖଦିର ଆଦି ସମିଧ ଉଚିତ।

Verse 56

करवीरार्कजाः क्रौर्ये कण्टकिन्यश्च विग्रहे । प्रशांतः शांतिकं कुर्यात्पौष्टिकं च विशेषतः

କ୍ରୂରତା ଉଦ୍ଭବିଲେ କରବୀର ଓ ଅର୍କ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରତିକାର କରିବା ଉଚିତ; ବିଗ୍ରହ-କଳହରେ କଣ୍ଟକମୟ (ରକ୍ଷାତ୍ମକ) ବ୍ୟବସ୍ଥା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶାନ୍ତ ଭକ୍ତ ବିଶେଷତଃ ଶାନ୍ତିକ ଓ ପୌଷ୍ଟିକ କର୍ମ କରୁ।

Verse 57

निर्घृणः क्रुद्धचित्तस्तु प्रकुर्यादाभिचारिकम् । अतीवदुरवस्थायां प्रतीकारांतरं न चेत्

ନିର୍ଦୟ ଓ କ୍ରୋଧାନ୍ଧ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଆଭିଚାରିକ (ଶତ୍ରୁ-ପ୍ରୟୋଗ) କରିପାରେ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁରବସ୍ଥାରେ ଯଦି ଅନ୍ୟ ପ୍ରତିକାର ନଥାଏ।

Verse 58

आततायिनमुद्दिश्य प्रकुर्यादाभिचारिकम् । स्वराष्ट्रपतिमुद्दिश्य न कुर्यादाभिचारिकम्

ଆତତାୟୀକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଅଭିଚାର କର୍ମ କରାଯାଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ନିଜ ରାଜ୍ୟର ଅଧିପତିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଅଭିଚାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 59

यद्यास्तिकस्सुधर्मिष्ठो मान्यो वा यो ऽपि कोपि वा । तमुद्दिश्यापि नो कुर्यादाततायिनमप्युत

ଯେ କେହି ଆସ୍ତିକ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ମାନ୍ୟ ହେଉ—ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ମଧ୍ୟ ଆତତାୟୀର କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏପରି ପାପକୁ ପ୍ରେରଣା ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 60

मनसा कर्मणा वाचा यो ऽपि कोपि शिवाश्रितः । स्वराष्ट्रपतिमुद्दिश्य शिवा श्रितमथापि वा

ଯେ କେହି ମନ, କର୍ମ ଓ ବାଣୀରେ ଶିବଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥାଏ—ନିଜ ରାଜ୍ୟର ଅଧିପତିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ହେଉ କି ଅନ୍ୟ ଶିବଭକ୍ତଙ୍କୁ—ସେ ଶିବଶରଣାଗତ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

Verse 61

कृत्वाभिचारिकं कर्म सद्यो विनिपतेन्नरः । स्वराष्ट्रपालकं तस्माच्छिवभक्तं च कञ्चन

ଅଭିଚାର କର୍ମ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସତ୍ୱରେ ପତିତ ହୁଏ; ତେଣୁ ନିଜ ରାଜ୍ୟର ପାଳକଙ୍କୁ ଓ କୌଣସି ଶିବଭକ୍ତଙ୍କୁ ଅଭିଚାର ଦ୍ୱାରା ହିଂସା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 62

न हिंस्यादभिचाराद्यैर्यदीच्छेत्सुखमात्मनः । अन्यं कमपि चोद्दिश्य कृत्वा वै मारणादिकम्

ଯେ ନିଜ ସୁଖ-ମଙ୍ଗଳ ଚାହେ, ସେ ଅଭିଚାର ଆଦି ଦ୍ୱାରା କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ହିଂସା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ମାରଣ ଆଦି କର୍ମ କେବେ ନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 63

पश्चात्तापेन संयुक्तः प्रायश्चित्तं समाचरेत् । बाणलिंगे ऽपि वा कुर्यान्निर्धनो धनवानपि

ସତ୍ୟ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଦରିଦ୍ର କିମ୍ବା ଧନୀ, ବାଣଲିଙ୍ଗ ସମ୍ମୁଖରେ ମଧ୍ୟ ଏହା କରିପାରେ।

Verse 64

स्वयंभूते ऽथ वा लिंगे आर्षके वैदिके ऽपि वा । अभावे हेमरत्नानामशक्तौ च तदर्जने

ଲିଙ୍ଗ ସ୍ୱୟଂଭୂ ହେଉ କି ଋଷି-ପରମ୍ପରାନୁସାରେ ସ୍ଥାପିତ ହେଉ କି ବେଦବିଧି ଅନୁସାରେ—ସୁନା ଓ ରତ୍ନ ନଥିଲେ କିମ୍ବା ସେଗୁଡ଼ିକ ଆଣିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଥାଶକ୍ତି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 65

मनसैवाचरेदेतद्द्रव्यैर्वा प्रतिरूपकैः । क्वचिदंशे तु यः शक्तस्त्वशक्तः क्वचिदंशके

ଏହି ପୂଜା କେବଳ ମନରେ ମଧ୍ୟ କରାଯାଇପାରେ, କିମ୍ବା ଦ୍ରବ୍ୟଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ଯୋଗ୍ୟ ପ୍ରତିସ୍ଥାପକ ଦ୍ରବ୍ୟଦ୍ୱାରା। କେହି ଗୋଟିଏ ଅଂଶରେ ସମର୍ଥ, ଅନ୍ୟ ଅଂଶରେ ଅସମର୍ଥ; ତେଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଯଥାଶକ୍ତି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 66

सो ऽपि शक्त्यनुसारेण कुर्वंश्चेत्फलमृच्छति । कर्मण्यनुष्ठिते ऽप्यस्मिन्फलं यत्र न दृश्यते

ସେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ କଲେ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳ ପାଏ। ତଥାପି ଏହି କର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କେତେକ ସମୟରେ ତାହାର ଫଳ ତୁରନ୍ତ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 67

द्विस्त्रिर्वावर्तयेत्तत्र सर्वथा दृश्यते फलम् । पूजोपयुक्तं यद्द्रव्यं हेमरत्नाद्यनुत्तमम्

ସେହି ଅନୁଷ୍ଠାନକୁ ଦୁଇଥର କିମ୍ବା ତିନିଥର ପୁନରାବୃତ୍ତି କଲେ ଫଳ ସବୁବେଳେ ଦେଖାଯାଏ। ପୂଜାରେ ବ୍ୟବହୃତ ଉତ୍ତମ ସୁନା, ରତ୍ନ ଆଦି ଦ୍ରବ୍ୟ ଶିବପୂଜାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଫଳଦାୟକ।

Verse 68

तत्सर्वं गुरवे दद्याद्दक्षिणां च ततः पृथक् । स चेन्नेच्छति तत्सर्वं शिवाय विनिवेदयेत्

ସେ ସମସ୍ତକୁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଇ, ପରେ ପୃଥକ୍ ଦକ୍ଷିଣା ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଗୁରୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ନକରନ୍ତି, ତେବେ ସବୁକିଛି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 69

अथवा शिवभक्तेभ्यो नान्येभ्यस्तु प्रदीयते । यः स्वयं साधयेच्छक्त्या गुर्वादिनिरपेक्षया

ଅଥବା ଏହା କେବଳ ଶିବଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯିବ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନୁହେଁ। ଯେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରି ଗୁରୁ ଆଦି ମାର୍ଗଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା ନକରି ସ୍ୱୟଂ ସାଧନା କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ଅନୁଚିତ କରେ।

Verse 70

सो ऽप्येवमाचरेदत्र न गृह्णीयात्स्वयं पुनः । स्वयं गृह्णाति यो लोभात्पूजांगद्रव्यमुत्तमम्

ସେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଏହିପରି ଆଚରଣ କରି, ପୁନଃ ନିଜ ପାଇଁ କିଛି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେ ଲୋଭରେ ପୂଜାଙ୍ଗର ଉତ୍ତମ ଦ୍ରବ୍ୟ ନିଜେ ନେଇଯାଏ, ସେ ଧର୍ମବିରୋଧୀ।

Verse 71

कांक्षितं न लभेन्मूढो नात्र कार्या विचारणा । अर्चितं यत्तु तल्लिंगं गृह्णीयाद्वा नवा स्वयम्

ମୂଢ ବ୍ୟକ୍ତି ଆକାଂକ୍ଷିତ ଫଳ ପାଉନାହିଁ—ଏଥିରେ ଆଉ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ। ତେଣୁ ଯେ ଲିଙ୍ଗ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚିତ, ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଗ୍ରହଣ କର; ନହେଲେ ସ୍ୱୟଂ ନୂତନ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କର।

Verse 72

गृह्णीयाद्यदि तन्नित्यं स्वयं वान्यो ऽपि वार्चयेत् । यथोक्तमेव कर्मैतदाचरेद्यो ऽनपायतः

ଯଦି ସେ ସେହି ନିୟମକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ନିତ୍ୟ ପାଳନ କରେ—ନିଜେ ପୂଜା କରୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟକୁ କରାଉ—ତେବେ ଏହି କର୍ମକୁ ଯଥୋକ୍ତ ଭାବେ, କୌଣସି ବିଚ୍ୟୁତି ବିନା, ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 73

फलं व्यभिचरेन्नैवमित्यतः किं प्ररोचकम् । तथाप्युद्देशतो वक्ष्ये कर्मणः सिद्धिमुत्तमम्

ଯଦି କର୍ମର ଫଳ ଏପରି କେବେ ବିଚଳିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ତେବେ ଅଧିକ ପ୍ରେରଣାର କଣ ଆବଶ୍ୟକ? ତଥାପି, ଭଲଭାବେ ବୁଝି ନିଷ୍ପାଦନ ପାଇଁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କର୍ମର ପରମ ସିଦ୍ଧି କହୁଛି।

Verse 74

अपि शत्रुभिराक्रांतो व्याधिभिर्वाप्यनेकशः । मृत्योरास्यगतश्चापि मुच्यते निरपायतः

ଶତ୍ରୁମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ ବି, ଅନେକ ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହେଲେ ବି, ମୃତ୍ୟୁର ମୁଖରେ ପଡିଥିଲେ ବି—ଶିବଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନିରାପଦରେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 75

पूजायते ऽतिकृपणो रिक्तो वैश्रवणायते । कामायते विरूपो ऽपि वृद्धो ऽपि तरुणायते

ଶିବପୂଜାର କୃପାରେ ଅତି କୃପଣ ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ ହୁଏ; ନିର୍ଧନ ମଧ୍ୟ ବୈଶ୍ରବଣ (କୁବେର) ସମ ହୁଏ। କୁରୂପ ମଧ୍ୟ କାମ୍ୟ ହୁଏ; ବୃଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଯେନେ ତରୁଣ ହୁଏ।

Verse 76

शत्रुर्मित्रायते सद्यो विरोधी किंकरायते । विषायते यदमृतं विषमप्यमृतायते

ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୱରେ ମିତ୍ର ହୁଏ, ବିରୋଧୀ ମଧ୍ୟ ସେବକ ହୁଏ। ଯାହା ଅମୃତ, ତାହା ବିଷ ପରି ଲାଗିପାରେ; ଏବଂ ବିଷ ମଧ୍ୟ ଅମୃତ ପରି ହୁଏ—ଚିତ୍ତାବସ୍ଥା ଅନୁସାରେ।

Verse 77

स्थलायते समुद्रो ऽपि स्थलमप्यर्णवायते । महीधरायते श्वभ्रं स च श्वभ्रायते गिरिः

ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସ୍ଥଳ ପରି ଲାଗେ, ସ୍ଥଳ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଣ୍ଣବ ପରି ଲାଗେ। ଗହ୍ୱର ମଧ୍ୟ ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ସେଇ ପର୍ବତ ଗହ୍ୱର ପରି—ବନ୍ଧିତ ଜୀବ ଉପରେ ମାୟା ଏମିତି ଉଲଟା-ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି କରେ।

Verse 78

पद्माकरायते वह्निः सरो वैश्वानरायते । वनायते यदुद्यानं तदुद्यानायते वनम्

ସେହି ବିପର୍ୟୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଗ୍ନି ପଦ୍ମସରୋବର ପରି ଲାଗେ, ଆଉ ସରୋବର ଦହୁଥିବା ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନି ପରି ଦିଶେ। ଯାହା ଉଦ୍ୟାନ, ତାହା ବନ ପରି; ଯାହା ବନ, ତାହା ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଦିଶେ।

Verse 79

सिंहायते मृगः क्षुद्रः सिंहः क्रीडामृगायते । स्त्रियो ऽभिसारिकायन्ते लक्ष्मीः सुचरितायते

ଯୁଗର କ୍ଷୋଭରେ ଛୋଟ ମୃଗ ମଧ୍ୟ ସିଂହ ପରି ହୋଇଯାଏ, ଆଉ ସିଂହ ଖେଳନା ମୃଗ ପରି ହୋଇପଡ଼େ। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅଭିସାରିକା ପରି ଗୁପ୍ତ କାମେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସୁଚରିତ୍ର ଓ ସଦାଚାରରେ ମାତ୍ର ନିବାସ କରନ୍ତି।

Verse 80

स्वैरप्रेष्यायते वाणी कीर्तिस्तु गणिकायते । स्वैराचारायते मेधा वज्रसूचीयते मनः

ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରରେ ପତିତ ହେଲେ ବାଣୀ ଭାଡ଼ା ସେବକ ପରି ହୋଇଯାଏ, କୀର୍ତ୍ତି ଗଣିକା ପରି ବିକ୍ରୟଶୀଳ ହୁଏ। ମେଧା ଉଚ୍ଛୃଙ୍ଖଳ ପଥକୁ ଝୁକେ, ଏବଂ ମନ ବଜ୍ର-ସୂଚୀ ପରି—କଠୋର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଭେଦକ—ହୋଇଯାଏ।

Verse 81

महावातायते शक्तिर्बलं मत्तगजायते । स्तम्भायते समुद्योगैः शत्रुपक्षे स्थिता क्रिया

ଶକ୍ତି ଯେତେବେଳେ ମହାବାତ ପରି ଉଗ୍ର ହୁଏ ଓ ବଳ ମତ୍ତ ଗଜ ପରି ହୋଇଉଠେ, ସେତେବେଳେ କ୍ରିୟା—ଯଦି ଶତ୍ରୁପକ୍ଷରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୁଏ—ଅତିଶ୍ରମ ଓ ଉନ୍ମତ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ସ୍ତମ୍ଭିତ ହୋଇ ଜଡ ହୋଇଯାଏ।

Verse 82

शत्रुपक्षायते ऽरीणां सर्व एव सुहृज्जनः । शत्रवः कुणपायन्ते जीवन्तोपि सबांधवाः

ଦ୍ୱେଷରେ ଆବିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୁହୃଦ୍ ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷର ଲାଗେ। ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେ—ଜୀବନ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବାନ୍ଧବସହିତ—କୁଣପ ପରି ନିର୍ମୂଲ୍ୟ ଲାଗନ୍ତି। ଏଭଳି ଦ୍ୱେଷ-ବନ୍ଧନ ବିବେକକୁ ବିକୃତ କରି ଜୀବକୁ ଶିବକୃପାରୁ ଦୂରେ ବାନ୍ଧି ରଖେ।

Verse 83

आपन्नो ऽपि गतारिष्टः स्वयं खल्वमृतायते । रसाय नायते नित्यमपथ्यमपि सेवितम्

ଆପଦରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ଅରିଷ୍ଟରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ସେ ନିଜେ ଅମୃତସଦୃଶ ହୋଇଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯାହା ଅପଥ୍ୟ, ତାହାକୁ ନିତ୍ୟ ସେବନ କଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ରସାୟନ, ଜୀବନଦାୟୀ ଅମୃତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 84

अनिशं क्रियमाणापि रतिस्त्वभिनवायते । अनागतादिकं सर्वं करस्थामलकायते

ନିରନ୍ତର କରାଗଲେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପ୍ରେମମୟ ଭକ୍ତି ସଦା ନବୀନ ହୁଏ; ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଆଦି ସମସ୍ତ କଥା ହାତରେ ଧରା ଆମଳକ ଫଳ ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଣାପଡ଼େ।

Verse 85

यादृच्छिकफलायन्ते सिद्धयो ऽप्यणिमादयः । बहुनात्र किमुक्तेन सर्वकामार्थसिद्धिषु

ଅଣିମା ଆଦି ଯୋଗସିଦ୍ଧିମାନେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଯାଦୃଚ୍ଛିକ, ଗୌଣ ଫଳ ଭାବେ ଆସନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅଧିକ କହି କଣ? ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ଅର୍ଥସିଦ୍ଧିରେ (ଶିବକୃପା ଓ ପୂଜା) ହିଁ ନିଶ୍ଚୟ ପୂରଣ ଦେଏ।

Verse 86

अस्मिन्कर्मणि निर्वृत्ते त्वनवाप्यं न विद्यते

ଏହି ପବିତ୍ର କର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମାପ୍ତ ହେଲେ ତୁମ ପାଇଁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ କିଛି ରହେ ନାହିଁ।