
ଅଧ୍ୟାୟ ୨୮ରେ ଉପମନ୍ୟୁ ଶିବାଶ୍ରମ ଅନୁସରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନୈମିତ୍ତିକ ବ୍ରତ ଓ ଆଚାରର ବିଧିକ୍ରମକୁ ଶିବଶାସ୍ତ୍ର-ପ୍ରମାଣିତ ମାର୍ଗରେ ଭିତ୍ତି କରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ମାସିକ ଓ ପକ୍ଷିକ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଅଷ୍ଟମୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ପର୍ବଦିନରେ, ଏବଂ ଅୟନ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ବିଷୁବ, ଗ୍ରହଣ ଭଳି ବିଶେଷ କାଳରେ ପୂଜାକୁ ଅଧିକ ତୀବ୍ର କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ପ୍ରତିମାସ ବ୍ରହ୍ମକୂର୍ଚ୍ଚ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ତାହାଦ୍ୱାରା ଶିବାଭିଷେକ, ଉପବାସ, ଏବଂ ଶେଷ ଭାଗ ସେବନ—ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଭଳି ଗୁରୁଦୋଷ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି। ପରେ ମାସ–ନକ୍ଷତ୍ର ଅନୁସାରେ କର୍ମ ଓ ଦାନ: ପୌଷରେ ପୁଷ୍ୟରେ ନୀରାଜନ, ମାଘରେ ମଘାରେ ଘୃତ-କମ୍ବଳ ଦାନ, ଫାଲ୍ଗୁନାନ୍ତେ ମହୋତ୍ସବ ଆରମ୍ଭ, ଚୈତ୍ରରେ ଚିତ୍ରା ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଦୋଳାବିଧି, ବୈଶାଖରେ ବିଶାଖାରେ ପୁଷ୍ପୋତ୍ସବ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠରେ ମୂଳାରେ ଶୀତଳ ଜଳଘଟ ଦାନ, ଆଷାଢରେ ଉତ୍ତରାଷାଢାରେ ପବିତ୍ରାରୋପଣ, ଶ୍ରାବଣରେ ମଣ୍ଡଳସଜ୍ଜା, ଏବଂ ପରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଜଳକ୍ରୀଡା/ପ୍ରୋକ୍ଷଣାଦି। ସମଗ୍ର ଅଧ୍ୟାୟଟି ବ୍ରତ–ପୂଜା–ଦାନ–ଉତ୍ସବର ପବିତ୍ର ପଞ୍ଜିକା ରୂପ ନକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ।
Verse 1
उपमन्युरुवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि शिवाश्रमनिषेविणाम् । शिवशास्त्रोक्तमार्गेण नैमित्तिकविधिक्रमम्
ଉପମନ୍ୟୁ କହିଲେ—ଏହା ପରେ ମୁଁ ଶିବାଶ୍ରମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଶିବଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ମାର୍ଗାନୁସାରେ ନୈମିତ୍ତିକ ବିଧିକ୍ରମ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
Verse 2
सर्वेष्वपि च मासेषु पक्षयोरुभयोरपि । अष्टाभ्यां च चतुर्दश्यां तथा पर्वाणि च क्रमात्
ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାସରେ, ଉଭୟ ପକ୍ଷରେ, ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ, ଏବଂ କ୍ରମାନୁସାରେ ପର୍ବତିଥିମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ (ଏହି ଶିବାନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ)।
Verse 3
अयने विषुवे चैव ग्रहणेषु विशेषतः । कर्तव्या महती पूजा ह्यधिका वापि शक्तितः
ଅୟନ ଓ ବିଷୁବ ସମୟରେ, ବିଶେଷତଃ ଗ୍ରହଣକାଳରେ, ଶିବଙ୍କୁ ମହାପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 4
मासिमासि यथान्यायं ब्रह्मकूर्चं प्रसाध्य तु । स्नापयित्वा शिवं तेन पिबेच्छेषमुपोषितः
ପ୍ରତି ମାସେ ନିୟମାନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମକୂର୍ଚ୍ଚ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ତାହାଦ୍ୱାରା ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ। ପରେ ଉପବାସ ରଖି ଶେଷ ଥିବାଟିକୁ ପ୍ରସାଦରୂପେ ପାନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 5
ब्रह्महत्यादिदोषाणामतीव महतामपि । निष्कृतिर्ब्रह्मकूर्चस्य पानान्नान्या विशिष्यते
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାଦୋଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମକୂର୍ଚ୍ଚ ବ୍ରତରେ ବିହିତ ପାନଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।
Verse 6
पौषे पुष्यनक्षत्रे कुर्यान्नीराजनं विभोः । माघे मघाख्ये नक्षत्रे प्रदद्याद्घृतकंबलम्
ପୌଷ ମାସରେ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଥିଲେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶୁଭ ନୀରାଜନ (ଆରତି) କରିବା ଉଚିତ। ମାଘ ମାସରେ ମଘା ନକ୍ଷତ୍ରେ ଘୃତସିକ୍ତ କମ୍ବଳ ଭକ୍ତିରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 7
फाल्गुने चोत्तरान्ते वै प्रारभेत महोत्सवम् । चैत्रे चित्रापौर्णमास्यां दोलां कुर्याद्यथाविधि
ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର ଶେଷ ପ୍ରାନ୍ତରେ ନିଶ୍ଚୟ ମହୋତ୍ସବ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଚୈତ୍ର ମାସରେ ଚିତ୍ରା ନକ୍ଷତ୍ରଯୁକ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ବିଧିମତେ ଦୋଳା-ଉତ୍ସବ (ଝୁଲା ସେବା) କରିବା ଉଚିତ।
Verse 8
वैशाख्यां तु विशाखायां कुर्यात्पुष्पमहालयम् । ज्येष्ठे मूलाख्यनक्षत्रे शीतकुम्भं प्रदापयेत्
ବୈଶାଖ ମାସରେ ବିଶାଖା ନକ୍ଷତ୍ର ଥିବାବେଳେ ପୁଷ୍ପମହାଳୟ (ପୁଷ୍ପର ମହା ଅର୍ପଣ-ଆଲୟ) କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ ମୂଳା ନକ୍ଷତ୍ର ଥିଲେ ଶୀତଳ ଜଳକୁମ୍ଭ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 9
आषाढे चोत्तराषाढे पवित्रारोपणं तथा । श्रावणे प्राकृतान्यापि मण्डलानि प्रकल्पयेत्
ଆଷାଢ଼ ମାସରେ ଏବଂ ଉତ୍ତରାଷାଢ଼ା ନକ୍ଷତ୍ର ସମୟରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପବିତ୍ରାରୋପଣ (ପବିତ୍ର ସୂତ୍ର/ମାଳା ସ୍ଥାପନ) କରିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ପ୍ରଚଳିତ (ପ୍ରାକୃତ) ମଣ୍ଡଳଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 10
श्रविष्ठाख्ये तु नक्षत्रे प्रौष्ठपद्यां ततः परम् । प्रोक्षयेच्च जलक्रीडां पूर्वाषाढाश्रये दिने
ଶ୍ରବିଷ୍ଠା (ଧନିଷ୍ଠା) ନକ୍ଷତ୍ର ଥିବାବେଳେ, ତାହା ପରେ ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦା ଦିନରେ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ ଓ ଜଳକ୍ରୀଡା ବିଧି କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ପୂର୍ବାଷାଢ଼ା ଅଧିଷ୍ଠିତ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 11
आश्वयुज्यां ततो दद्यात्पायसं च नवोदनम् । अग्निकार्यं च तेनैव कुर्याच्छतभिषग्दिने
ତାପରେ ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସରେ ପାୟସ ଓ ନବୋଦନ (ନୂଆ ଭାତ) ଅର୍ପଣ କରିବ। ସେହି ଦ୍ରବ୍ୟଦ୍ୱାରା ଶତଭିଷଜ୍ ଦିନରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କରିବ।
Verse 12
कार्तिक्यां कृतिकायोगे दद्याद्दीपसहस्रकम् । मार्गशीर्षे तथार्द्रायां घृतेन स्नापयेच्छिवम्
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ କୃତ୍ତିକା-ଯୋଗ ହେଲେ ସହସ୍ର ଦୀପ ଅର୍ପଣ କରିବ। ଏବଂ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷରେ ଆର୍ଦ୍ରା ନକ୍ଷତ୍ର ସମୟରେ ଘୃତଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ନାପନ (ଅଭିଷେକ) କରିବ।
Verse 13
अशक्तस्तेषु कालेषु कुर्यादुत्सवमेव वा । आस्थानं वा महापूजामधिकं वा समर्चनम्
ସେହି ସମୟରେ ବିଧିପୂଜା କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ ଉତ୍ସବ କରାଯାଉ; କିମ୍ବା ଆସ୍ଥାନ (ଔପଚାରିକ ଅଧିଷ୍ଠାନ) କରାଯାଉ; କିମ୍ବା ମହାପୂଜା; ଅଥବା ଅଧିକ ଭକ୍ତିରେ ସମର୍ଚ୍ଚନ କରାଯାଉ।
Verse 14
आवृत्ते ऽपि च कल्याणे प्रशस्तेष्वपि कर्मसु । दौर्मनस्ये दुराचारे दुःस्वप्ने दुष्टदर्शने
ମଙ୍ଗଳକର ଓ ପ୍ରଶଂସନୀୟ କର୍ମ ନିୟମିତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ମନଃକ୍ଲେଶ ହୁଏ, ଦୁରାଚାରକୁ ଝୁକାଉ ହୁଏ, ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ ଆସେ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଦର୍ଶନ ହୁଏ—ତେବେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ତର୍ବିକ୍ଷୋଭର ଲକ୍ଷଣ ଭାବେ ଜାଣି ଶିବଚିନ୍ତନ ଓ ଶୁଦ୍ଧିକୁ ଫେରିବା ଉଚିତ।
Verse 15
उत्पाते वाशुभेन्यस्मिन्रोगे वा प्रबले ऽथ वा । स्नानपूजाजपध्यानहोमदानादिकाः क्रियः
ଉତ୍ପାତ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅଶୁଭ ଅବସ୍ଥା ହେଲେ, ଅଥବା ପ୍ରବଳ ରୋଗ ହେଲେ, ସ୍ନାନ, ପୂଜା, ଜପ, ଧ୍ୟାନ, ହୋମ, ଦାନ ଇତ୍ୟାଦି ପବିତ୍ର କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 16
निर्मितानुगुणाः कार्याः पुरश्चरणपूर्विकाः । शिवानले च विहते पुनस्सन्धानमाचरेत्
କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାବିଧି ପ୍ରସ୍ତୁତି ଅନୁଯାୟୀ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ପୁରଶ୍ଚରଣ ପୂର୍ବକ ହେବା ଦରକାର। ଶିବାନଳ (ସଂସ୍କୃତ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି) ବିଘ୍ନିତ କିମ୍ବା ନିବିଗଲେ, ପୁନଃ ସନ୍ଧାନ—ପୁନଃସ୍ଥାପନ—କରିବା ଉଚିତ।
Verse 17
य एवं शर्वधर्मिष्ठो वर्तते नित्यमुद्यतः । तस्यैकजन्मना मुक्तिं प्रयच्छति महेश्वरः
ଯେ ଏଭଳି ଶର୍ବ (ଭଗବାନ ଶିବ)ଙ୍କ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ନିଷ୍ଠ ହୋଇ, ସଦା ସଚେତନ ଓ ସାଧନାରେ ଉଦ୍ୟତ ରହେ—ମହେଶ୍ୱର ତାକୁ ଏକ ଜନ୍ମରେ ମୁକ୍ତି ଦାନ କରନ୍ତି।
Verse 18
एतद्यथोत्तरं कुर्यान्नित्यनैमित्तिकेषु यः । दिव्यं श्रीकंठनाथस्य स्थानमाद्यं स गच्छति
ଯେ ନିତ୍ୟ ଓ ନୈମିତ୍ତିକ କର୍ମରେ ଏହି ଆଚାରଗୁଡ଼ିକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କରେ, ସେ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠନାଥ (ଭଗବାନ ଶିବ)ଙ୍କ ଆଦ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 19
तत्र भुक्त्वा महाभोगान्कल्पकोटिशतन्नरः । कालांतरेच्युतस्तस्मादौमं कौमारमेव च
ସେଠାରେ ମହାଭୋଗ ଭୋଗ କରି ସେ ପୁରୁଷ ଶତଶତ କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ; ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କାଳ ଶେଷ ହେଲେ ସେ ଲୋକରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ପରେ ‘ଔମ—କୌମାର’ ଅବସ୍ଥାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 20
संप्राप्य वैष्णवं ब्राह्मं रुद्रलोकं विशेषतः । तत्रोषित्वा चिरं कालं भुक्त्वा भोगान्यथोदितान्
ବୈଷ୍ଣବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି—ବିଶେଷତଃ ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ପାଇ—ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ବସି, ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଭୋଗଗୁଡ଼ିକୁ ଭୋଗ କରେ।
Verse 21
पुनश्चोर्ध्वं गतस्तस्मादतीत्य स्थानपञ्चकम् । श्रीकण्ठाज्ज्ञानमासाद्य तस्माच्छैवपुरं व्रजेत्
ତାପରେ ସେ ଲୋକରୁ ଆହୁରି ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତି କରି, ପାଞ୍ଚଟି ସ୍ଥାନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ (ଭଗବାନ ଶିବ)ଙ୍କଠାରୁ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ତାହାପରେ ସେ ଶୈବପୁର—ପରମ ଶୈବ ଲୋକ—କୁ ଯାଏ।
Verse 22
अर्धचर्यारतश्चापि द्विरावृत्त्यैवमेव तु । पश्चाज्ज्ञानं समासाद्य शिवसायुज्यमाप्नुयात्
ଯଦି କେହି କେବଳ ଅର୍ଧଚର୍ୟାରେ ରତ ଥାଏ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏହାକୁ ସେହି ପ୍ରକାରେ ଦୁଇଥର କଲେ, ପରେ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଶିବସାୟୁଜ୍ୟ—ଶିବଙ୍କ ସହ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକତ୍ୱ—କୁ ପାଏ।
Verse 23
अर्धार्धचरितो यस्तु देही देहक्षयात्परम् । अंडांतं वोर्ध्वमव्यक्तमतीत्य भुवनद्वयम्
ଯେ ଦେହୀର ଗତି କେବଳ ଅର୍ଧମାତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ଦେହକ୍ଷୟ ପରେ ମଧ୍ୟ ଅଣ୍ଡର ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱେ ଅବ୍ୟକ୍ତକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଦୁଇ ଭୁବନକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
Verse 24
संप्राप्य पौरुषं रौद्रस्थानमद्रीन्द्रजापतेः । अनेकयुगसाहस्रं भुक्त्वा भोगाननेकधा
ପର୍ବତେନ୍ଦ୍ର ଯାହାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପୌରୁଷମୟ ରୌଦ୍ରସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଅନେକ ଯୁଗସହସ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନାନାପ୍ରକାର ଭୋଗକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ ଭୋଗ କଲା।
Verse 25
पुण्यक्षये क्षितिं प्राप्य कुले महति जायते । तत्रापि पूर्वसंस्कारवशेन स महाद्युतिः
ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହେଲେ ସେ ପୁନଃ ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ମହାନ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ସଂସ୍କାରବଶେ ସେ ମହାଦ୍ୟୁତି—ମହାତେଜସ୍ୱୀ ହୁଏ।
Verse 26
पशुधर्मान्परित्यज्य शिवधर्मरतो भवेत् । तद्धर्मगौरवादेव ध्यात्वा शिवपुरं व्रजेत्
ପଶୁଧର୍ମ—ବନ୍ଧନବଦ୍ଧ ଜୀବନପଥ—ତ୍ୟାଗ କରି ଶିବଧର୍ମରେ ପରାୟଣ ହେଉ। ସେହି ଧର୍ମର ଗୌରବକୁ ମାନି ଧ୍ୟାନ କଲେ ଶିବପୁର ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 27
भोगांश्च विविधान्भुक्त्वा विद्येश्वरपदं व्रजेत् । तत्र विद्येश्वरैस्सार्धं भुक्त्वा भोगान्बहून्क्रमात्
ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଭୋଗି ଵିଦ୍ୟେଶ୍ୱର ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ସେଠାରେ ଵିଦ୍ୟେଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ସହ କ୍ରମେ ବହୁ ଭୋଗ ଅନୁଭବ କରେ।
Verse 28
अण्डस्यांतर्बहिर्वाथ सकृदावर्तते पुनः । ततो लब्ध्वा शिवज्ञानं परां भक्तिमवाप्य च
ତାପରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ-ଅଣ୍ଡର ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଏକଥର ପୁନଃ ପରିଭ୍ରମଣ କରେ। ତେବେ ଶିବଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି ପରାଭକ୍ତି ପାଇ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ମୋକ୍ଷମୁଖୀ ହୁଏ।
Verse 29
शिवसाधर्म्यमासाद्य न भूयो विनिवर्तते । यश्चातीव शिवे भक्तो विषयासक्तचित्तवत्
ଶିବସାଧର୍ମ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେ ପୁନଃ ଫେରେ ନାହିଁ। ଏବଂ ଯେ ଶିବରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତ, ତାହାର ଚିତ୍ତ ବିଷୟାସକ୍ତ ମନ ପରି ଶିବରେ ଆସକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 30
शिवदर्मानसो कुर्वन्नकुर्वन्वापि मुच्यते । एकावृत्तो द्विरावृत्तस्त्रिरावृत्तो निवर्तकः
ଶିବଧର୍ମରେ ମନକୁ ସ୍ଥାପିତ କରି, କରୁଥାଉ କି ନ କରୁଥାଉ—ସେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏକଥର ଫେରୁଥିବା ‘ଏକାବୃତ୍ତ’; ଦୁଇଥର ‘ଦ୍ୱିରାବୃତ୍ତ’; ତିନିଥର ଫେରୁଥିବା ‘ନିବର୍ତ୍ତକ’ (ଅପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ) ହୁଏ।
Verse 31
न पुनश्चक्रवर्ती स्याच्छिवधर्माधिकारवान् । तस्माच्च्छिवाश्रितो भूत्वा येन केनापि हेतुना
ପୁନଶ୍ଚ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଶିବଧର୍ମର ସତ୍ୟ ଅଧିକାରୀ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଯେକୌଣସି କାରଣ କିମ୍ବା ନିମିତ୍ତରେ ଶିବଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ ଶିବମାର୍ଗ ଓ ତାହାର ପରମ ଫଳର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 32
शिवधर्मे मतिं कुर्याच्छ्रेयसे चेत्कृतोद्यमः । नात्र निर्बंधयिष्यामो वयं केचन केनचित्
ଯେ ଶ୍ରେୟସ୍ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସୀ, ସେ ଶିବଧର୍ମରେ ନିଜ ମତିକୁ ସ୍ଥାପନ କରୁ। ଏଥିରେ ଆମେ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ବାଧ୍ୟତା ଆରୋପ କରୁନାହିଁ।
Verse 33
निर्बन्धेभ्यो ऽतिवादेभ्यः प्रकृत्यैतन्न रोचते । रोचते वा परेभ्यस्तु पुण्यसंस्कारगौरवात्
ଏହି (ଉପଦେଶ/ପରମତତ୍ତ୍ୱ) ସ୍ୱଭାବତଃ ଜୋରଜବରଦସ୍ତି ଆଗ୍ରହ କିମ୍ବା ଅତିରିକ୍ତ ବାଦବିବାଦରେ ରୁଚି ରଖେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ପୁଣ୍ୟ-ସଂସ୍କାରର ଗୌରବ ହେତୁ କେତେକଙ୍କୁ ଏହା ପ୍ରିୟ ହୁଏ।
Verse 34
संसारकारणं येषां न प्ररोढुमलं भवेत् । प्रकृत्यनुगुणं तस्माद्विमृश्यैतदशेषतः
ଯେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂସାରବନ୍ଧନର କାରଣରୂପ ମଳ ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଏହି ଉପଦେଶକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିଚାର କରି, ନିଜ ପ୍ରକୃତିଅନୁକୂଳ ମାର୍ଗ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶିବକୃପାରେ ମୋକ୍ଷପଥ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 35
शिवधर्मे ऽधिकुर्वीत यदीच्छेच्छिवमात्मनः
ଯଦି କେହି ନିଜ ପାଇଁ ଶିବଙ୍କୁ—ଅର୍ଥାତ୍ ଶିବସାୟୁଜ୍ୟ ଓ ମୋକ୍ଷଦାୟି କୃପାକୁ—ଇଚ୍ଛା କରେ, ତେବେ ସେ ଶିବଧର୍ମରେ ଆହୁରି ଅଧିକ ନିଷ୍ଠାରେ ଲାଗିପଡ଼ିବା ଉଚିତ।
A naimittika (occasion-based) Śaiva ritual calendar: fortnightly tithis (aṣṭamī, caturdaśī, parvans), special worship at solstices/equinoxes/eclipses, and month–nakṣatra keyed rites including nīrājana, dāna, mahotsava, dolā, pavitrāropaṇa, and jalakrīḍā.
These liminal cosmic times are treated as high-potency intervals where intensified pūjā is especially efficacious, aligning personal devotion with cosmic transitions and amplifying purification and grace.
The monthly brahmakūrca regimen—preparing it, bathing Śiva with it, fasting, and consuming the remainder—is praised as a superior expiation even for faults such as brahmahatyā.