पञ्चाक्षरमाहात्म्यम् / The Greatness of the Pañcākṣarī (Five-Syllable) Mantra

Verse 1

उपमन्युरुवाच । ब्रह्मघ्नो वा सुरापो वा स्तेयीवा गुरुतल्पगः । मातृहा पितृहा वापि वीरहा भ्रूणहापि वा

ଉପମନ୍ୟୁ କହିଲେ—କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା ହେଉ, ସୁରାପାନୀ ହେଉ, ଚୋର ହେଉ କିମ୍ବା ଗୁରୁତଳ୍ପଗ (ଗୁରୁଶୟ୍ୟା ଲଂଘନକାରୀ) ହେଉ; ମାତୃହନ୍ତା, ପିତୃହନ୍ତା, ବୀରହନ୍ତା କିମ୍ବା ଭ୍ରୂଣହନ୍ତା ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 2

संपूज्यामन्त्रकं भक्त्या शिवं परमकारणम् । तैस्तैः पापैः प्रमुच्येत वर्षैर्द्वादशभिः क्रमात्

ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପରମକାରଣ ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କଲେ, ସେ ସେହି ସମସ୍ତ ପାପରୁ ବାରୋ ବର୍ଷରେ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 3

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पतितो ऽपि यजेच्छिवम् । भक्तश्चेन्नापरः कश्चिद्भिक्षाहारो जितेंद्रियः

ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟତ୍ନରେ ପତିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଯଦି ସେ ଭକ୍ତ ହୁଏ, ଶିବ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନ ଥାଏ, ଭିକ୍ଷାହାରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହୁଏ।

Verse 4

कृत्वापि सुमहत्पापं भक्त्या पञ्चाक्षरेण तु । पूजयेद्यदि देवेशं तस्मात्पापात्प्रमुच्यते

ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେ ଭକ୍ତିରେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ସେହି ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 5

अब्भक्षा वायुभक्षाश्च ये चान्ये व्रतकर्शिताः । तेषामेतैर्व्रतैर्नास्ति शिवलोकसमागमः

ଯେମାନେ କେବଳ ଜଳାହାରୀ, ଯେମାନେ କେବଳ ବାୟୁଭକ୍ଷୀ, ଏବଂ ଅନ୍ୟେ ଯେ କଠୋର ବ୍ରତରେ କୃଶ ହୋଇଛନ୍ତି—କେବଳ ଏହି ବ୍ରତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶିବଲୋକ ସମାଗମ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 6

भक्त्या पञ्चाक्षरेणैव यः शिवं सकृदर्चयेत् । सोपि गच्छेच्छिवस्थानं शिवमन्त्रस्य गौरवात्

ଭକ୍ତିରେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଯେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଶିବମନ୍ତ୍ରର ଗୌରବରୁ ଶିବସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 7

तस्मात्तपांसि यज्ञांश्च सर्वे सर्वस्वदक्षिणाः । शिवमूर्त्यर्चनस्यैते कोट्यंशेनापि नो समाः

ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା ଓ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ—ଦକ୍ଷିଣାରୂପେ ସର୍ବସ୍ୱ ଦାନ କଲେ ମଧ୍ୟ—ଶିବମୂର୍ତ୍ତି ଅର୍ଚ୍ଚନାର କୋଟ୍ୟଂଶମାତ୍ର ସମାନ ନୁହେଁ।

Verse 8

बद्धो वाप्यथ मुक्तो वा पश्चात्पञ्चाक्षरेण चेत् । पूजयन्मुच्यते भक्तो नात्र कार्या विचारणा

କେହି ବଦ୍ଧ ହେଉ କି ମୁକ୍ତ, ପରେ ଯଦି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ଭକ୍ତ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଏଠାରେ ବିଚାରଣା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।

Verse 9

अरुद्रो वा सरुद्रो वा सूक्तेन शिवमर्चयेत् । यः सकृत्पतितो वापिमूढो वा मुच्यते नरः

ରୁଦ୍ରାଚାର ନଥିବା ହେଉ କି ରୁଦ୍ରଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ ହେଉ, ଏହି ସୂକ୍ତଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ଏକଥର ପତିତ କିମ୍ବା ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ନର ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 10

षडक्षरेण वा देवं सूक्तमन्त्रेण पूजयेत् । शिवभक्तो जितक्रोधो ह्यलब्धो लब्ध एव च

ଷଡକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ କିମ୍ବା ସୂକ୍ତମନ୍ତ୍ରରେ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଶିବଭକ୍ତ କ୍ରୋଧଜୟୀ; କିଛି ନ ଲଭୁ କି ବହୁତ ଲଭୁ, ସେ ସମଭାବରେ ଅଟୁଟ ରହେ।

Verse 11

अलब्धाल्लब्ध एवात्र विशिष्टो नात्र संशयः । स ब्रह्मांगेन वा तेन सहंसेन विमुच्यते

ଏଠାରେ ଯେ ପୂର୍ବେ ଅଲବ୍ଧକୁ ଲଭେ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଧକ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେହି ଲାଭରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପରେ ଲୀନ ହୋଇ କିମ୍ବା ହଂସ (ଅନ୍ତରାତ୍ମା) ସହିତ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 12

तस्मान्नित्यं शिवं भक्त्या सूक्तमन्त्रेण पूजयेत् । एककालं द्विकालं वा त्रिकालं नित्यमेव वा

ଏହେତୁ ଭକ୍ତିସହିତ ସୁକ୍ତ-ସ୍ତୁତି ଓ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ନିତ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ପୂଜା ଏକବାର, ଦ୍ୱିବାର, ତ୍ରିବାର କିମ୍ବା ନିତ୍ୟବ୍ରତରୂପେ ନିରନ୍ତର କରାଯାଇପାରେ।

Verse 13

ये ऽर्चयंति महादेवं विज्ञेयास्ते महेश्वराः । ज्ञानेनात्मसहायेन नार्चितो भगवाञ्छिवः

ଯେମାନେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି ସେମାନେ ‘ମହେଶ୍ୱର’ ବୋଲି ଜ୍ଞେୟ। କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତି ଓ ଯଥାଚାର ବିନା, କେବଳ ଆତ୍ମାଶ୍ରିତ ସ୍ୱକେନ୍ଦ୍ରିତ ଜ୍ଞାନରେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କର ସତ୍ୟ ପୂଜା ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 14

स चिरं संसरत्यस्मिन्संसारे दुःखसागरे । दुर्ल्लभं प्राप्य मानुष्यं मूढो नार्चयते शिवम्

ସେ ଏହି ଦୁଃଖସାଗରରୂପ ସଂସାରରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଭ୍ରମଣ କରେ; ଦୁର୍ଲଭ ମାନବଜନ୍ମ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ମୂଢ ଜନ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେନାହିଁ।

Verse 15

निष्फलं तस्य तज्जन्म मोक्षाय न भवेद्यतः । दुर्ल्लभं प्राप्य मानुष्यं ये ऽर्चयन्ति पिनाकिनम्

ତାହାର ସେଇ ଜନ୍ମ ନିଷ୍ଫଳ, କାରଣ ତାହା ମୋକ୍ଷର ହେତୁ ହୁଏନାହିଁ—ଦୁର୍ଲଭ ମାନବ ଅବସ୍ଥା ପାଇ ମଧ୍ୟ ଯେ ପିନାକୀ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେନାହିଁ।

Verse 16

तेषां हि सफलं जन्म कृतार्थास्ते नरोत्तमाः । भवभक्तिपरा ये च भवप्रणतचेतसः

ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ସଫଳ; ସେମାନେ ନରୋତ୍ତମ, କୃତାର୍ଥ—ଯେମାନେ ଭବ (ଶିବ) ଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ ଏବଂ ଭବଙ୍କ ପ୍ରତି ନତଚିତ୍ତ।

Verse 17

भवसंस्मरणोद्युक्ता न ते दुःखस्य भागिनः । भवनानि मनोज्ञानि विभ्रमाभरणाः स्त्रियः

ଭବ (ଶିବ) ସ୍ମରଣରେ ଉଦ୍ୟୁକ୍ତ ଥିବାମାନେ ଦୁଃଖର ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଘରମାନେ ମଧ୍ୟ ମନୋହର ହୁଏ, ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ—ସୌମ୍ୟ ଲାବଣ୍ୟରେ ଭୂଷିତ—ଜୀବନର ଶୁଭ ଆଭୂଷଣ ପରି ଲାଗନ୍ତି।

Verse 18

धनं चातृप्तिपर्यन्तं शिवपूजाविधेः फलम् । ये वाञ्छन्ति महाभोगान्राज्यं च त्रिदशालये

ଶିବପୂଜାବିଧିର ଫଳ ହେଉଛି ଅଭାବ ନାଶ କରି ତୃପ୍ତିର ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଚୁର ଧନ; ଏବଂ ଯେମାନେ ମହାଭୋଗ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତ୍ରିଦଶାଳୟେ (ସ୍ୱର୍ଗେ) ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପାଆନ୍ତି।

Verse 19

ते वाञ्छन्ति सदाकालं हरस्य चरणाम्बुजम् । सौभाग्यं कान्तिमद्रूपं सत्त्वं त्यागार्द्रभावता

ସେମାନେ ସଦାକାଳ ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ଚରଣାମ୍ବୁଜକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି। ସେଇ ଭକ୍ତିରୁ ସୌଭାଗ୍ୟ, କାନ୍ତିମୟ ସୁନ୍ଦର ରୂପ, ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ତ୍ୟାଗଭାବରେ ଦ୍ରବିତ ହୃଦୟ ଜନ୍ମେ।

Verse 20

शौर्यं वै जगति ख्यातिश्शिवमर्चयतो भवेत् । तस्मात्सर्वं परित्यज्य शिवैकाहितमानसः

ଯେ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ତାହାର ଜଗତରେ ଶୌର୍ୟ ଓ ଯଶ ଜନ୍ମେ। ତେଣୁ ସବୁକିଛି ତ୍ୟାଗ କରି ମନକୁ କେବଳ ଶିବରେ ନିବେଶ କର।

Verse 21

शिवपूजाविधिं कुर्याद्यदीच्छेच्छिवमात्मनः । त्वरितं जीवितं याति त्वरितं याति यौवनम्

ଯଦି କେହି ନିଜ ଆତ୍ମା ପାଇଁ—ପତି-ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କ କୃପା—ଇଚ୍ଛା କରେ, ତେବେ ଶିବପୂଜାର ବିଧି କରିବା ଉଚିତ। କାରଣ ଜୀବନ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଏ, ଯୌବନ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଅପସରେ।

Verse 22

त्वरितं व्याधिरभ्येति तस्मात्पूज्यः पिनाकधृक् । यावन्नायाति मरणं यावन्नाक्रमते जरा

ବ୍ୟାଧି ଶୀଘ୍ର ଆସି ପଡ଼େ; ତେଣୁ ପିନାକଧାରୀ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିନାହିଁ ଓ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜରା ଆକ୍ରମଣ କରିନାହିଁ।

Verse 23

यावन्नेन्द्रियवैकल्यं तावत्पूजय शंकरम् । न शिवार्चनतुल्यो ऽस्ति धर्मो ऽन्यो भुवनत्रये

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ବିକଳତା ନାଆସେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କର। ତ୍ରିଭୁବନରେ ଶିବାର୍ଚ୍ଚନ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧର୍ମ ନାହିଁ।

Verse 24

इति विज्ञाय यत्नेन पूजनीयस्सदाशिवः । द्वारयागं जवनिकां परिवारबलिक्रियाम्

ଏପରି ଜାଣି ଯତ୍ନସହିତ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ଦ୍ୱାରଯାଗ କରି, ଜବନିକା (ଗର୍ଭଗୃହର ପର୍ଦ୍ଦା) ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ଏବଂ ପରିବାର ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଧିମତେ ବଲିକ୍ରିୟା କରି।

Verse 25

नित्योत्सवं च कुर्वीत प्रसादे यदि पूजयेत् । हविर्निवेदनादूर्ध्वं स्वयं चानुचरो ऽपि वा

ଯଦି କେହି ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରି ପ୍ରସାଦକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଗ୍ରହଣ କରେ, ତେବେ ନିତ୍ୟୋତ୍ସବ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ହବି ନିବେଦନ ପରେ, ପୂଜକ ନିଜେ—କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଅନୁଚର ମଧ୍ୟ—କ୍ରମାନୁସାରେ ସେବା ଜାରି ରଖିବ।

Verse 26

प्रसादपरिवारेभ्यो बलिं दद्याद्यथाक्रमम् । निर्गम्य सह वादित्रैस्तदाशाभिमुखः स्थितः

ପ୍ରସାଦ-ପରିବାରର ସେବକମାନଙ୍କୁ ଯଥାକ୍ରମେ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ। ପରେ ବାଦ୍ୟନାଦ ସହ ବାହାରି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବ।

Verse 27

पुष्पं धूपं च दीपञ्च दद्यादन्नं जलैः सह । ततो दद्यान्महापीठे तिष्ठन्बलिमुदङ्मुखः

ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଓ ଦୀପ ଦେଇ, ଜଳ ସହ ଅନ୍ନ ମଧ୍ୟ ନିବେଦନ କରିବ। ପରେ ମହାପୀଠରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଉତ୍ତରମୁଖେ ବଳି ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 28

ततो निवेदितं देवे यत्तदन्नादिकं पुरा । तत्सर्वं सावशेषं वा चण्डाय विनिवेदयेत्

ତାପରେ ପୂର୍ବରୁ ଦେବଙ୍କୁ ନିବେଦିତ ଅନ୍ନାଦି—ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ଅବଶିଷ୍ଟ—ସବୁକୁ ଚଣ୍ଡଙ୍କୁ ପୁନଃ ନିବେଦନ କରିବ।

Verse 29

हुत्वा च विधिवत्पश्चात्पूजाशेषं समापयेत् । कृत्वा प्रयोगं विधिवद्यावन्मन्त्रं जपं ततः

ବିଧିମତ୍ ଆହୁତି ଦେଇ ପରେ ପୂଜାର ଅବଶିଷ୍ଟ କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାବିଧି ସମାପ୍ତ କରିବ। ତାପରେ ବିଧିମତ୍ ପ୍ରୟୋଗ କରି, ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ ମନ୍ତ୍ରଜପ କରିବ।

Verse 30

नित्योत्सवं प्रकुर्वीत यथोक्तं शिवशासने । विपुले तैजसे पात्रे रक्तपद्मोपशोभिते

ଶିବଶାସନରେ ଯଥାକଥିତ, ସେହିପରି ନିତ୍ୟୋତ୍ସବ (ଦୈନିକ ପୂଜା) କରିବା ଉଚିତ। ବିଶାଳ ଦୀପ୍ତିମାନ ପାତ୍ରରେ ରକ୍ତପଦ୍ମରେ ଶୋଭିତ କରି ଅର୍ପଣଦ୍ରବ୍ୟ ସଜାଇବା।

Verse 31

अस्त्रं पाशुपतं दिव्यं तत्रावाह्य समर्चयेत् । शिवस्यारोप्यः तत्पात्रं द्विजस्यालंकृतस्य च

ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ପାଶୁପତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଆବାହନ କରି ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରିବ। ପରେ ସେହି ପାତ୍ରକୁ ଶିବସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବୋଲି ଧରି, ଅଲଙ୍କୃତ (ସମ୍ମାନିତ) ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 32

न्यस्तास्त्रवपुषा तेन दीप्तयष्टिधरस्य च । प्रासादपरिवारेभ्यो बहिर्मंगलनिःस्वनैः

ତାପରେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଦେହବିଶିଷ୍ଟ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ଦୀପ୍ତ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ସହ, ପ୍ରାସାଦର ପରିବାରବର୍ଗ ମଙ୍ଗଳ ନିନାଦ ସହିତ ବାହାରକୁ ଗଲେ।

Verse 33

नृत्यगेयादिभिश्चैव सह दीपध्वजादिभिः । प्रदक्षिणत्रयं कृत्वा न द्रुतं चाविलम्बितम्

ନୃତ୍ୟ-ଗୀତ ଆଦି ସହିତ ଏବଂ ଦୀପ-ଧ୍ୱଜ ଆଦି ଶୁଭ ଉପକରଣ ସହ, ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବ—ନ ଅତି ଶୀଘ୍ର, ନ ଅତି ବିଳମ୍ବରେ।

Verse 34

आदायाभ्यंतरं नीत्वा ह्यस्त्रमुद्वासयेत्ततः । प्रदक्षिणादिकं कृत्वा यथापूर्वोदितं क्रमात्

ପୂଜା-ସାମଗ୍ରୀ ନେଇ ଭିତରକୁ ଆଣି, ତାପରେ ଆବାହିତ ଅସ୍ତ୍ରଶକ୍ତିର ଉଦ୍ବାସନ କରିବା ଉଚିତ୍। ତଦନନ୍ତରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଆଦି ସମାପନ କ୍ରିୟା କରି, ପୂର୍ବୋକ୍ତ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ଅଗ୍ରସର ହେବା।

Verse 35

आदाय चाष्टपुष्पाणि पूजामथ समापयेत्

ଆଠଟି ପୁଷ୍ପ ନେଇ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି ଯଥାବିଧି ପୂଜା ସମାପ୍ତ କରିବ।