षडध्व-शुद्धिः (Purification of the Six Adhvans / Sixfold Cosmic Path)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । अतः परं समावेक्ष्य गुरुः शिष्यस्य योग्यताम् । षडध्वशुद्धिं कुर्वीत सर्वबंधविमुक्तये

ଉପମନ୍ୟୁ କହିଲେ—ତାପରେ ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟତାକୁ ଭଲଭାବେ ପରୀକ୍ଷା କରି, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଷଡଧ୍ୱ-ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 2

कलां तत्त्वं च भुवनं वर्णं पदमतः परम् । मंत्रश्चेति समासेन षडध्वा परिपठ्यते

ସଂକ୍ଷେପରେ ଷଡଧ୍ୱ ଏଭଳି ପରିପାଠ ହୁଏ—କଳା, ତତ୍ତ୍ୱ, ଭୁବନ, ବର୍ଣ୍ଣ, ପଦ; ଏହାଠାରୁ ପରେ ମନ୍ତ୍ର।

Verse 3

निवृत्त्याद्याः कलाः पञ्च कलाध्वा कथ्यते बुधैः । व्याप्ताः कलाभिरितरे त्वध्वानः पञ्च पञ्चभिः

ନିବୃତ୍ତି ଆଦି ପାଞ୍ଚ କଳା ମିଶି ‘କଳାଧ୍ୱ’ ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ଅଧ୍ୱାନ ମଧ୍ୟ ଏହି କଳାଦ୍ୱାରା ପାଞ୍ଚ-ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରେ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ।

Verse 4

शिवतत्त्वादिभूम्यंतं तत्त्वाध्वा समुदाहृतः । षड्विंशत्संख्ययोपेतः शुद्धाशुद्धोभयात्मकः

ଶିବତତ୍ତ୍ୱରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଭୂମିତତ୍ତ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ପଥକୁ ‘ତତ୍ତ୍ୱାଧ୍ୱ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ଛବିଶ ତତ୍ତ୍ୱଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ, ଅଶୁଦ୍ଧ ଓ ଉଭୟାତ୍ମକ।

Verse 5

आधाराद्युन्मनांतश्च भुवनाध्वा प्रकीर्तितः । विना भेदोपभेदाभ्यां षष्टिसंख्यासमन्वितः

ଆଧାରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଉନ୍ମନା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତକୁ ‘ଭୁବନାଧ୍ୱ’ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତିତ। ଭେଦ-ଉପଭେଦ ବିନା ଗଣନା କଲେ ଏହାର ସଂଖ୍ୟା ଷଷ୍ଟି କୁହାଯାଏ।

Verse 6

पञ्चाशद्रुद्ररूपास्तु वर्णा वर्णाध्वसंज्ञिताः । अनेकभेदसंपन्नः पदाध्वा समुदाहृतः

ପଞ୍ଚାଶଟି ବର୍ଣ୍ଣ ରୁଦ୍ରରୂପ ଏବଂ ‘ବର୍ଣ୍ଣାଧ୍ୱ’ ନାମରେ ପରିଚିତ। ‘ପଦାଧ୍ୱ’ ଅନେକ ଭେଦ ଓ ବିଭିନ୍ନତାରେ ସମ୍ପନ୍ନ ବୋଲି ଘୋଷିତ।

Verse 7

सर्वोपमंत्रैर्मंत्राध्वा व्याप्तः परमविद्यया । यथा शिवो न तत्त्वेषु गण्यते तत्त्वनायकः

ସମସ୍ତ ଉପମନ୍ତ୍ର ସହିତ ମନ୍ତ୍ରାଧ୍ୱ ପରମବିଦ୍ୟାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ତତ୍ତ୍ୱନାୟକ ଶିବ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଣ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 8

मंत्राध्वनि न गण्येत तथासौ मंत्रनायकः । कलाध्वनो व्यापकत्वं व्याप्यत्वं चेतराध्वनाम्

ମନ୍ତ୍ରାଧ୍ୱକୁ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତଦ୍ରୂପ ମନ୍ତ୍ରନାୟକ ପ୍ରଭୁ (ଶିବ) ମଧ୍ୟ (ତତ୍ତ୍ୱରେ) ଗଣ୍ୟ ନୁହେଁ। କଳାଧ୍ୱ ବ୍ୟାପକ, ଅନ୍ୟ ଅଧ୍ୱମାନେ ବ୍ୟାପ୍ୟ।

Verse 9

न वेत्ति तत्त्वतो यस्य नैवार्हत्यध्वशोधनम् । षड्विधस्याध्वनो रूपं न येन विदितं भवेत्

ଯେ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଯଥାର୍ଥ ଜାଣେ ନାହିଁ, ସେ ଅଧ୍ୱଶୋଧନର ଅଧିକାରୀ ନୁହେଁ। ଯାହାକୁ ଷଡ୍ବିଧ ଅଧ୍ୱର ସ୍ୱରୂପ ଜଣା ନାହିଁ, ସେ ମଧ୍ୟ ଅଯୋଗ୍ୟ।

Verse 10

व्याप्यव्यापकता तेन ज्ञातुमेव न शक्यते । तस्मादध्वस्वरूपं च व्याप्यव्यापकतां तथा

ସେ (ସୀମିତ ଉପାୟ) ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ୟ-ବ୍ୟାପକ ସମ୍ବନ୍ଧ ଯଥାର୍ଥ ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଅଧ୍ୱର ସ୍ୱରୂପ ଓ ବ୍ୟାପ୍ୟ-ବ୍ୟାପକତାର ତତ୍ତ୍ୱ—ଦୁହେଁ ବୁଝିବା ଉଚିତ୍।

Verse 11

यथावदवगम्यैव कुर्यादध्वविशोधनम् । कुंडमंडलपर्यंतं तत्र कृत्वा यथा पुरा

ବିଧିକୁ ଯଥାବତ୍ ବୁଝି ଅଧ୍ୱ-ବିଶୋଧନ କରିବ। ସେଠାରେ କୁଣ୍ଡ ଓ ମଣ୍ଡଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂର୍ବ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ସେହିପରି କରିବ।

Verse 12

द्विहस्तमानं कुर्वीत प्राच्यां कलशमंडलम् । ततः स्नातश्शिवाचार्यः सशिष्यः कृतनैत्यकः

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଦୁଇହସ୍ତ ପରିମାଣର କଳଶମଣ୍ଡଳ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ସ୍ନାନ କରି ନିତ୍ୟକର୍ମ ସମାପ୍ତ କରି, ଶିଷ୍ୟସହିତ ଶିବାଚାର୍ଯ୍ୟ ପୂଜାକ୍ରମ ଆରମ୍ଭ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 13

प्रविश्य मंडलं शंभोः पूजां पूर्ववदाचरेत् । तत्राढकावरैस्सिद्धं तंदुलैः पायसं प्रभोः

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି ପୂର୍ବବତ୍ ବିଧିରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ସିଦ୍ଧ ତଣ୍ଡୁଳରୁ ଆଢକ-ଆବର ପରିମାଣର ପାୟସ (ଖୀର) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 14

अर्धं निवेद्य होमार्थं शेषं समुपकल्पयेत् । पुरतः कल्पिते वाथ मंडले वर्णिमंडिते

ତାହାର ଅର୍ଧାଂଶକୁ ହୋମାର୍ଥେ ନିବେଦନ କରି, ଶେଷ ଅଂଶକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ସମ୍ମୁଖରେ, ପବିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣରେ ଶୋଭିତ ପୂର୍ବପ୍ରସ୍ତୁତ ମଣ୍ଡଳରେ (କ୍ରିୟା ଅଗ୍ରସର କରିବା ଉଚିତ)।

Verse 15

स्थापयेत्पञ्चकलशान्दिक्षु मध्ये च देशिकः । तेषु ब्रह्माणि मूलार्णैर्बिन्दुनादसमन्वितैः

ଦେଶିକ (ଆଚାର୍ଯ୍ୟ) ପାଞ୍ଚଟି କଳଶ ସ୍ଥାପନ କରିବେ—ଚାରି ଦିଗରେ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ମଧ୍ୟରେ। ସେହି କଳଶମାନଙ୍କରେ ବିନ୍ଦୁ-ନାଦସହିତ ମୂଳାକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ଅଧିଷ୍ଠାତୃ ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବେ।

Verse 16

नम आद्यैर्यकरांतैः कल्पयेत्कल्पवित्तमः । ईशानं मध्यमे कुंभे पुरुषं पुरतः स्थिते

ତାପରେ କଳ୍ପବିନ୍ୟାସରେ ପାରଙ୍ଗତ ସାଧକ ‘ନ’ ଆରମ୍ଭ ଓ ‘ୟ’ ଅନ୍ତ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ ନ୍ୟାସ କରିବ। ମଧ୍ୟ କୁମ୍ଭରେ ଈଶାନ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବ ଏବଂ ସାମ୍ନାରେ ରଖା କୁମ୍ଭରେ ପୁରୁଷ (ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧିକାରକ ଭାବ)ଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରିବ।

Verse 17

अघोरं दक्षिणे वामे वामं सद्यं च पश्चिमे । रक्षां विधाय मुद्रा च बद्ध्वा कुंभाभिमंत्रणम्

ଦକ୍ଷିଣେ ‘ଅଘୋର’, ବାମେ ‘ବାମ’ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମେ ‘ସଦ୍ୟ’ ମନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରି ରକ୍ଷାବିଧାନ କରିବ। ପରେ ଯଥୋଚିତ ମୁଦ୍ରା ବାନ୍ଧି ମନ୍ତ୍ରେ କୁମ୍ଭକୁ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରିବ।

Verse 18

कृत्वा शिवानलैर्होमं प्रारभेत्यथा पुरा । यदर्धं पायसं पूर्वं होमार्थं परिकल्पितम्

ଶିବାଗ୍ନିରେ ହୋମ କରି ପରେ ପୂର୍ବବତ୍ ବିଧି ଆରମ୍ଭ କରିବ। ପୂର୍ବରୁ ହୋମାର୍ଥେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପାୟସର ଅର୍ଧାଂଶକୁ ହୋମକାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିବ।

Verse 19

हुत्वा शिष्यस्य तच्छेषं भोक्तुं समुपकल्पयेत् । तर्पणांतं च मंत्राणां कृत्वा कर्म यथा पुरा

ଆହୁତି ଦେଇ ଯାହା ଶେଷ ରହେ, ତାହାକୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଭୋଗ (ପ୍ରସାଦ) ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବ। ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ତର୍ପଣାନ୍ତ ବିଧାନ କରି, ପୂର୍ବବତ୍ ପରମ୍ପରାନୁସାରେ କର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କରିବ।

Verse 20

हुत्वा पूर्णाहुतिं तेषां ततः कुर्यात्प्रदीपनम् । ओंकारादनु हुंकारं ततो मूलं फडंतकम्

ସେହି କର୍ମମାନଙ୍କର ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଦେଇ ପରେ ପ୍ରଦୀପନ (ପ୍ରଜ୍ୱଳନ) କରିବ। ଓଂକାର ପରେ ହୁଂକାର ଉଚ୍ଚାରି, ତାପରେ ‘ଫଟ୍’ ଅନ୍ତଯୁକ୍ତ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କରିବ।

Verse 21

स्वाहांतं दीपने प्राहुरंगानि च यथाक्रमम् । तेषामाहुतयस्तिस्रो देया दीपनकर्मणि

ଦୀପନ କର୍ମରେ ଅଙ୍ଗମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାକ୍ରମେ ‘ସ୍ୱାହା’ ଶେଷ ସହ ପାଠ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ସେହି ଅଙ୍ଗମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପନ କର୍ମରେ ତିନୋଟି ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 22

मंत्रैरेकैकशस्तैस्तु विचिन्त्या दीप्तमूर्तयः । त्रिगुणं त्रिगुणी कृत्य द्विजकन्याकृतं सितम्

ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଶତବାର ଜପ କରି ଦୀପ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ତ୍ରିଗୁଣକୁ ତ୍ରିଗୁଣୀ କରି, ଦ୍ୱିଜକନ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଶୁଦ୍ଧ ଶ୍ୱେତ ଦ୍ରବ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 23

सूत्रं सूत्रेण संमंत्र्य शिखाग्रे बंधयेच्छिशोः । चरणांगुष्ठपर्यंतमूर्ध्वकायस्य तिष्ठतः

ଗୋଟିଏ ସୂତ୍ରକୁ ଅନ୍ୟ ସୂତ୍ରଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ରେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରି ଶିଶୁର ଶିଖାଗ୍ରେ ବାନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ଶିଶୁ ଦେହକୁ ସିଧା ରଖି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହୁ, ଏବଂ ସୂତ୍ରଟି ପାଦର ବଡ଼ ଆଙ୍ଗୁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଉ।

Verse 24

लंबयित्वा तु तत्सूत्रं सुषुम्णां तत्र योजयेत् । शांतया मुद्रयादाय मूलमंत्रेण मंत्रवित्

ସେହି ପବିତ୍ର ସୂତ୍ରକୁ ତଳକୁ ଲମ୍ବାଇ ଦେଇ, ସେଠାରେ ତାହାକୁ ସୁଷୁମ୍ଣା ନାଡୀ ସହ ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଶାନ୍ତା ମୁଦ୍ରା ଧାରଣ କରି, ମନ୍ତ୍ରବିତ୍ ମୂଳମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା କ୍ରିୟା କରିବେ।

Verse 25

हुत्वाहुतित्रयं तस्यास्सान्निध्यमुपकल्पयेत् । हृदि संताड्य शिष्यस्य पुष्पक्षेपेण पूर्ववत्

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ରିବିଧ ଆହୁତି ଦେଇ ଦେବୀଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଶିଷ୍ୟର ହୃଦୟରେ ସ୍ପର୍ଶ/ସନ୍ତାଡ୍ୟ କରି, ପୂର୍ବବତ୍ ପୁଷ୍ପକ୍ଷେପ କରି ବିଧି ସମ୍ପନ୍ନ କରିବେ।

Verse 26

चैतन्यं समुपादाय द्वादशांते निवेद्य च । सूत्रं सूत्रेण संयोज्य संरक्ष्यास्त्रेण वर्मणा

ଅନ୍ତର୍ଚେତନାକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ଦ୍ୱାଦଶାନ୍ତରେ ନିବେଦନ କର। ପରେ ସୂତ୍ରକୁ ସୂତ୍ର ସହ ଯୋଡ଼ି, ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ରରୂପୀ କବଚ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କର।

Verse 27

अवगुंठ्याथ तत्सूत्रं शिष्यदेहं विचिंतयेत् । मूलत्रयमयं पाशं भोगभोग्यत्वलक्षणम्

ତାପରେ ସେହି ଯଜ୍ଞୋପବୀତକୁ ଆବୃତ କରି ଶିଷ୍ୟଦେହକୁ ପାଶରୂପେ ଧ୍ୟାନ କରିବ। ଏହା ତିନି ମୂଳ ମଳ (ଆଣବ, ମାୟୀୟ, କାର୍ମ) ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ଏବଂ ଭୋକ୍ତା-ଭୋଗ୍ୟ ଭାବଲକ୍ଷଣରେ ଚିହ୍ନିତ।

Verse 28

विषयेन्द्रियदेहादिजनकं तस्य भावयेत् । व्योमादिभूतरूपिण्यः शांत्यतीतादयः कलाः

ବିଷୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଦେହ ଆଦିକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିବା ମୂଳ କାରଣ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବ। ବ୍ୟୋମାଦି ଭୂତରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଶାନ୍ତି, ଅତୀତା ଆଦି କଳାମାନେ ତାଙ୍କର ଵିଭୂତି।

Verse 29

सूत्रे स्वनामभिर्योज्यः पूज्यश्चैव नमोयुतैः । अथवा बीजभूतैस्तत्कृत्वा पूर्वोदितं क्रमात्

ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ-ନିଜ ନାମ ଅନୁସାରେ ସୂତ୍ରରେ ଗଠି, ‘ନମଃ’ଯୁକ୍ତ ନମସ୍କାରମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରିବ। କିମ୍ବା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବୀଜରୂପ (ବୀଜମନ୍ତ୍ର) କରି, ପୂର୍ବୋକ୍ତ କ୍ରମରେ ବିଧି କରିବ।

Verse 30

ततो मलादेस्तत्त्वादौ व्याप्तिं समलोकयेत् । कलाव्याप्तिं मलादौ च हुत्वा संदीपयेत्कलाः

ତାପରେ ମଲରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପ୍ତିକୁ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ଅବଲୋକନ କରିବ। କଳାମାନଙ୍କ ବ୍ୟାପ୍ତିକୁ ମଲ ଆଦିରେ ଆହୁତିରୂପେ ଅର୍ପଣ କରି, କଳାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଦୀପ୍ତ ଓ ଜାଗ୍ରତ କରିବ।

Verse 31

शिष्यं शिरसि संताड्य सूत्रं देहे यथाक्रमम् । शांत्यतीतपदे सूत्रं लाञ्छयेन्मंत्रमुच्चरन्

ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଶିଷ୍ୟର ଶିରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, କ୍ରମାନୁସାରେ ତାହାର ଦେହରେ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ପରାଇବେ। ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ‘ଶାନ୍ତ୍ୟତୀତ’ ନାମକ ପଦରେ ସୂତ୍ରକୁ ଚିହ୍ନିତ କରି ଦୃଢ଼ କରିବେ—ଏହା ଶିବକୃପାରେ ବନ୍ଧନାତୀତ ଗମନର ପ୍ରତୀକ।

Verse 32

एवं कृत्वा निवृत्त्यन्तं शांत्यतीतमनुक्रमात् । हुत्वाहुतित्रयं पश्चान्मण्डले च शिवं यजेत्

ଏହିପରି ବିଧିପୂର୍ବକ କ୍ରମେ ନିବୃତ୍ତିର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓ ଶାନ୍ତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ସମ୍ପାଦନ କରି, ପରେ ତିନିଟି ଆହୁତି ଦେବ; ତାପରେ ପବିତ୍ର ମଣ୍ଡଳରେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବ।

Verse 33

देवस्य दक्षिणे शिष्यमुपवेश्योत्तरामुखम् । सदर्भे मण्डले दद्याद्धोमशिष्टं चरुं गुरुः

ଦେବତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶିଷ୍ୟକୁ ଉତ୍ତରମୁଖ କରି ବସାଇ, ଦର୍ଭାଘାସରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ଗୁରୁ ହୋମ ପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଚରୁ (ଅନ୍ନ-ହବି) ଦେବେ।

Verse 34

शिष्यस्तद्गुरुणा दत्तं सत्कृत्य शिवपूर्वकम् । भुक्त्वा पश्चाद्द्विराचम्य शिवमन्त्रमुदीरयेत्

ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁ ଦିଆଥିବାକୁ ପ୍ରଥମେ ଶିବଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି ସମ୍ମାନରେ ଗ୍ରହଣ କରିବ; ଭୋଜନ ପରେ ଦୁଇଥର ଆଚମନ କରି ଶିବମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।

Verse 35

अपरे मण्डले दद्यात्पञ्चगव्यं तथा गुरुः । सो ऽपि तच्छक्तितः पीत्वा द्विराचम्य शिवं स्मरेत्

ଅନ୍ୟ ମଣ୍ଡଳରେ ଗୁରୁ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେବେ; ଶିଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ତାହା ପିଇ, ଦୁଇଥର ଆଚମନ କରି ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବ।

Verse 36

तृतीये मण्डले शिष्यमुपवेश्य यथा पुरा । प्रदद्याद्दंतपवनं यथाशास्त्रोक्तलक्षणम्

ତୃତୀୟ ମଣ୍ଡଳରେ ପୂର୍ବବତ୍ ଶିଷ୍ୟକୁ ବସାଇ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଲକ୍ଷଣ-ନିୟମ ଅନୁସାରେ ‘ଦନ୍ତପବନ’ (ଦାନ୍ତ-ଶୁଦ୍ଧି) ସଂସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରିବେ।

Verse 37

अग्रेण तस्य मृदुना प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः । वाचं नियम्य चासीनश्शिष्यो दंतान्विशोधयेत्

ତାହାର ମୃଦୁ ଦନ୍ତକାଷ୍ଠର ଅଗ୍ରଭାଗରେ, ପୂର୍ବମୁଖ କିମ୍ବା ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ, ବାକ୍‌ସଂଯମ କରି ଆସୀନ ଶିଷ୍ୟ ଦାନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ କରୁ।

Verse 38

प्रक्षाल्य दंतपवनं त्यक्त्वाचम्य शिवं स्मरेत् । प्रविशेद्देशिकादिष्टः प्रांजलिः शिवमण्डलम्

ଦନ୍ତକାଷ୍ଠକୁ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି ତ୍ୟାଗ କର; ପରେ ଆଚମନ କରି ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର। ଦେଶିକଙ୍କ ଆଦେଶରେ, କରଯୋଡ଼ି ଶିବମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କର।

Verse 39

त्यक्तं तद्दन्तपवनं दृश्यते गुरुणा यदि । प्रागुदक्पश्चिमे वाग्रे शिवमन्यच्छिवेतरम्

ଗୁରୁ ଯଦି ଦେଖନ୍ତି ଯେ ଦନ୍ତପବନ ତ୍ୟକ୍ତ ହୋଇଛି, ତେବେ ବାକ୍‌ଅଗ୍ରେ ପୂର୍ବ-ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଶିବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କର; ଶିବେତରକୁ ଅଶିବ ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 40

अशस्ताशामुखे तस्मिन्गुरुस्तद्दोषशांतये । शतमर्धं तदर्धं वाजुहुयान्मूलमन्त्रतः

ସେ ସମୟରେ ଅଶସ୍ତ ଦିଗମୁଖେ କ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହେଲେ, ସେ ଦୋଷଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଗୁରୁ ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ଶତ ଆହୁତି—କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଧ, କିମ୍ବା ପୁଣି ତାହାର ଅର୍ଧ—ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 41

ततः शिष्यं समालभ्य जपित्वा कर्णयोः शिवम् । देवस्य दक्षिणे भागे तं शिष्यमधिवासयेत्

ତାପରେ ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟକୁ ସମୀପକୁ ନେଇ ତାହାର କାନରେ ଶିବମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବେ; ତଦନନ୍ତରେ ଦେବଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ସେଇ ଶିଷ୍ୟକୁ ଅଧିବାସିତ କରିବେ।

Verse 42

अहतास्तरणास्तीर्णे स दर्भशयने शुचिः । मंत्रिते ऽन्तः शिवं ध्यायञ्शयीत प्राक्छिरा निशि

ଅହତ (ଅଖଣ୍ଡ) ଆସନ ଉପରେ ପସାରା ଦର୍ଭଶୟନରେ ଶୁଚି ହୋଇ ରହିବ; ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରି, ରାତିରେ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ଶିର ରଖି ଶୟନ କରି, ଅନ୍ତରେ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବ।

Verse 43

शिखायां बद्धसूत्रस्य शिखया तच्छिखां गुरुः । आबध्याहतवस्त्रेण तमाच्छाद्य च वर्मणा

ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟର ଶିଖାକୁ ମସ୍ତକରେ ସୂତ୍ରଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ଭାବେ ବାନ୍ଧିଲେ। ପରେ ରକ୍ଷାବସ୍ତ୍ର ଓ କବଚ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଆବୃତ କରି ସୁରକ୍ଷିତ କଲେ।

Verse 44

रेखात्रयं च परितो भस्मना तिलसर्षपैः । कृत्वास्त्रजप्तैस्तद्वाह्ये दिगीशानां बलिं हरेत्

ଭସ୍ମ ସହ ତିଳ ଓ ସରିଷ ନେଇ ଚାରିପଟେ ତିନୋଟି ପବିତ୍ର ରେଖା ଅଙ୍କନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ସେହି ଚିହ୍ନିତ ସୀମାର ବାହାରେ—ମନ୍ତ୍ରଜପରେ ପବିତ୍ର କରି—ଦିଗୀଶମାନଙ୍କୁ ବଳି-ଆହୁତି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 45

शिष्यो ऽपि परतो ऽनश्नन्कृत्वैवमधिवासनम् । प्रबुध्योत्थाय गुरवे स्वप्नं दृष्टं निवेदयेत्

ଶିଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଲଗା ରହି ଓ ଅନ୍ନ ନ ଖାଇ, ଏଭଳି ଅଧିବାସନ କରି, ଜାଗି ଉଠି ଦେଖିଥିବା ସ୍ୱପ୍ନକୁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।