समयाह्वय-संस्कारः — Rite of ‘Samayāhvaya’ and the Preparatory Layout (Maṇḍapa, Vedi, Kuṇḍas, Maṇḍala, Śiva-kumbha)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । पुण्ये ऽहनि शुचौ देशे बहुदोषविवर्जिते । देशिकः प्रथमं कुर्यात्संस्कारं समयाह्वयम्

ଉପମନ୍ୟୁ କହିଲେ—ପୁଣ୍ୟ ଦିନରେ, ଶୁଚି ଓ ବହୁ ଦୋଷରହିତ ସ୍ଥାନରେ, ଦେଶିକ (ଆଚାର୍ଯ୍ୟ) ପ୍ରଥମେ ‘ସମୟ-ଆହ୍ୱୟ’ ନାମକ ସଂସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶିଷ୍ୟ ଶିବପୂଜାର ନିୟମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ।

Verse 2

परीक्ष्य भूमिं विधिवद्गंधवर्णरसादिभिः । शिल्पिशास्त्रोक्तमार्गेण मण्डपं तत्र कल्पयेत्

ଭୂମିକୁ ଗନ୍ଧ, ବର୍ଣ୍ଣ, ରସ ଆଦି ଲକ୍ଷଣରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପରୀକ୍ଷା କରି, ଶିଳ୍ପଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ପଥେ ସେଠାରେ ମଣ୍ଡପ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

कृत्वा वेदिं च तन्मध्ये कुण्डानि परिकल्पयेत् । अष्टदिक्षु तथा दिक्षु तत्रैशान्यां पुनः क्रमात्

ବେଦୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ତାହାର ମଧ୍ୟରେ କୁଣ୍ଡମାନଙ୍କୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ଅଷ୍ଟଦିଗ ଅନୁସାରେ ସଜାଇ, ପୁନଃ କ୍ରମରେ ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 4

प्रधानकुंडं कुर्वीत यद्वा पश्चिमभागतः । प्रधानमेकमेवाथ कृत्वा शोभां प्रकल्पयेत्

ଉପାସକ ପ୍ରଧାନ କୁଣ୍ଡ ନିର୍ମାଣ କରୁ; କିମ୍ବା ତାହାକୁ ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ସ୍ଥାପନ କରୁ। ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଧାନ ବେଦୀ କରି ପରେ ତାହାର ଶୋଭା ଓ ମଙ୍ଗଳ ଅଳଙ୍କାର ଯଥାବିଧି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରୁ।

Verse 5

वितानध्वजमालाभिर्विविधाभिरनेकशः । वेदिमध्ये ततः कुर्यान्मंडलं शुभलक्षणम्

ବିତାନ, ଧ୍ୱଜ ଓ ମାଳାଦିଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାନକୁ ନାନାପ୍ରକାରେ ଶୋଭିତ କରି, ପରେ ବେଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଶୁଭଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ମଣ୍ଡଳ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 6

रक्तहेमादिभिश्चूर्णैरीश्वरावाहनोचितम् । सिंदूरशालिनीवारचूर्णैरेवाथ निर्धनः

ଈଶ୍ୱରାବାହନ ପାଇଁ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ରବ୍ୟ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଦିର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ନିର୍ଧନ ଲୋକ ସିନ୍ଦୂର, ଚାଉଳ ଓ ଚିନିର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଆବାହନ କରିପାରେ।

Verse 7

एकहस्तं द्विहस्तं वा सितं वा रक्तमेव वा । एकहस्तस्य पद्मस्य कर्णिकाष्टांगुला मता

ପଦ୍ମ ଏକ ହସ୍ତ କିମ୍ବା ଦ୍ୱିହସ୍ତ ପରିମାଣର ହେବ; ତାହା ଶ୍ୱେତ କିମ୍ବା ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ହେବ। ଏକହସ୍ତ ପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକା ଅଷ୍ଟ ଅଙ୍ଗୁଳ ମନାଯାଏ।

Verse 8

केसराणि तदर्धानि शेषं चाष्टदलादिकम् । द्विहस्तस्य तु पद्मस्य द्विगुणं कर्णिकादिकम्

କେସର (ତନ୍ତୁ) ତାହାର ଅର୍ଧ ପରିମାଣର ହେବ, ଏବଂ ଶେଷ—ଅଷ୍ଟଦଳ ଆଦି—ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱିହସ୍ତ ପଦ୍ମରେ କର୍ଣ୍ଣିକା ଆଦି ଦ୍ୱିଗୁଣ ପରିମାଣର ହେବ।

Verse 9

कृत्वा शोभोपशोभाढ्यमैशान्यां तस्य कल्पयेत् । एकहस्तं तदर्धं वा पुनर्वेद्यः तु मंडलम्

ଏହା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ତାହାର ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଭାଗରେ ଶୋଭା ଓ ମଙ୍ଗଳ ଅଳଙ୍କାରରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏକ ସ୍ଥାନ ବିନ୍ୟାସ କରିବ। ପରେ ବେଦୀରେ ପୁନଃ ଏକ ହସ୍ତ—କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଧ—ପରିମାଣର ମଣ୍ଡଳ ଅଙ୍କନ କରିବ।

Verse 10

व्रीहितंदुलसिद्धार्थतिलपुष्पकुशास्तृते । तत्र लक्षणसंयुक्तं शिवकुंभं प्रसाधयेत्

ଚାଉଳ-ଧାନ୍ୟ, ସୋରିଷ, ତିଳ, ପୁଷ୍ପ ଓ କୁଶ ଛାଡ଼ିଥିବା ଆସନରେ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶୁଭଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଶିବକୁମ୍ଭକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସଜାଇ ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 11

सौवर्णं राजतं वापि ताम्रजं मृन्मयं तु वा । गन्धपुष्पाक्षताकीर्णं कुशदूर्वांकुराचितम्

କୁମ୍ଭ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରୌପ୍ୟ, ତାମ୍ର କିମ୍ବା ମୃଣ୍ମୟ ଯେ କିଛି ହେଉ; ତାହାରେ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଅକ୍ଷତ ଛିଟାଇ, କୁଶ ଓ ଦୂର୍ବା ଅଙ୍କୁରରେ ସୁଶୋଭିତ କରିବ।

Verse 12

सितसूत्रावृतं कंठे नववस्त्रयुगावृतम् । शुद्धाम्बुपूर्णमुत्कूर्चं सद्रव्यं सपिधानकम्

କଣ୍ଠରେ ଧଳା ସୂତ୍ର ବାନ୍ଧା, ଦୁଇଟି ନୂଆ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ; ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉପରେ କୂର୍ଚ୍ଛ ସହିତ, ଯଥୋଚିତ ଦ୍ରବ୍ୟଯୁକ୍ତ ଓ ଢାକଣାସହ ହେବ।

Verse 13

भृङ्गारं वर्धनीं चापि शंखं च चक्रमेव वा । विना सूत्रादिकं सर्वं पद्मपत्रमथापि वा

ଭୃଙ୍ଗାର, ବର୍ଧନୀ, ଶଙ୍ଖ କିମ୍ବା ଚକ୍ର—ଏପରି ଯେକୌଣସି ବସ୍ତୁ—ସୂତ୍ରାଦି ପବିତ୍ରକରଣ ଉପକରଣ ବିନା ହେଲେ ସବୁ ନିଷ୍ଫଳ; ପଦ୍ମପତ୍ର ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।

Verse 14

तस्यासनारविंदस्य कल्पयेदुत्तरे दले । अग्रतश्चंदनांभोभिरस्त्रराजस्य वर्धनीम्

ସେହି ପଦ୍ମାସନର ଉତ୍ତର ଦଳରେ ଯଥାବିଧି ବିନ୍ୟାସ କରିବ। ଏବଂ ସମ୍ମୁଖରେ ଚନ୍ଦନସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳରେ ଅସ୍ତ୍ରରାଜ ପାଇଁ ‘ବର୍ଧନୀ’ ପାତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ।

Verse 15

मण्डलस्य ततः प्राच्यां मंत्रकुंभे च पूर्ववत् । कृत्वा विधिवदीशस्य महापूजां समाचरेत्

ତାପରେ ମଣ୍ଡଳର ପୂର୍ବଦିଗରେ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରକୁମ୍ଭରେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବବତ୍ କରି, ବିଧିଅନୁସାରେ ଈଶଙ୍କ ମହାପୂଜା ଆଚରଣ କରିବ।

Verse 16

अथार्णवस्य तीरे वा नद्यां गोष्ठे ऽपि वा गिरौ । देवागरे गृहे वापि देशे ऽन्यस्मिन्मनोहरे

ତାପରେ ସମୁଦ୍ରତଟରେ, ନଦୀତଟରେ, ଗୋଶାଳାରେ, ପର୍ବତରେ, ଦେବାଳୟରେ, ନିଜ ଘରେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମନୋହର ସ୍ଥାନରେ—ସେଠାରେ ବନ୍ଧନମୋଚକ ପତି ଶିବଙ୍କ ପୂଜା ଓ ଧ୍ୟାନ କରିବ।

Verse 17

कृत्वा पूर्वोदितं सर्वं विना वा मंडपादिकम् । मंडलं पूर्ववत्कृत्वा स्थंडिलं च विभावसोः

ପୂର୍ବେ କୁହାଯାଇଥିବା ସବୁ କରି—କିମ୍ବା ମଣ୍ଡପ ଆଦି ବିନା ମଧ୍ୟ—ପୂର୍ବବତ୍ ମଣ୍ଡଳ କରି, ବିଭାବସୁ (ଅଗ୍ନି) ପାଇଁ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବ।

Verse 18

प्रविश्य पूजाभवनं प्रहृष्टवदनो गुरुः । सर्वमंगलसंयुक्तः समाचरितनैत्यकः

ପୂଜାଭବନରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଗୁରୁ ଆନନ୍ଦୋଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁଖରେ ଥିଲେ। ସର୍ବମଙ୍ଗଳ-ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ବିଧିପୂର୍ବକ ନିତ୍ୟକର୍ମ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 19

महापूजां महेशस्य कृत्वा मण्डलमध्यतः । शिवकुंभे तथा भूयः शिवमावाह्य पूजयेत्

ମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ମହେଶଙ୍କ ମହାପୂଜା କରି, ପୁନର୍ବାର ଶିବକୁମ୍ଭରେ ଶିବଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 20

पश्चिमाभिमुखं ध्यात्वा यज्ञरक्षकमीश्वरम् । अर्चयेदस्त्रवर्धन्यामस्त्रमीशस्य दक्षिणे

ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷକ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପଶ୍ଚିମାଭିମୁଖ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ (ଡାହାଣ) ପାର୍ଶ୍ୱରେ ‘ଅସ୍ତ୍ରବର୍ଧିନୀ’ ରୂପରେ ଥିବା ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 21

मन्त्रकुम्भे च विन्यस्य मन्त्रं मन्त्रविशारदः । कृत्वा मुद्रादिकं सर्वं मन्त्रयागं समाचरेत्

ମନ୍ତ୍ରବିଶାରଦ ସାଧକ ମନ୍ତ୍ରକୁ ମନ୍ତ୍ରକୁମ୍ଭରେ ବିନ୍ୟାସ କରି; ପରେ ମୁଦ୍ରାଦି ସମସ୍ତ ବିଧି ସମ୍ପାଦନ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ମନ୍ତ୍ରଯାଗ ଆଚରଣ କରୁ।

Verse 22

ततश्शिवानले होमं कुर्याद्देशिकसत्तमः । प्रधानकुण्डे परितो जुहुयुश्चापरे द्विजाः

ତତ୍ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଶିକ ଶିବାଗ୍ନିରେ ହୋମ କରୁ; ଏବଂ ପ୍ରଧାନ କୁଣ୍ଡର ଚାରିପାଖେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ ଆହୁତି ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 23

आचार्यात्पादमर्धं वा होमस्तेषां विधीयते । प्रधानकुण्ड एवाथ जुहुयाद्देशिकोत्तमः

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହୋମ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ହୋମର ଚତୁର୍ଥାଂଶ—କିମ୍ବା ଅଧିକତମ ଅର୍ଧାଂଶ—ବିଧିତ; ତାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଶିକ କେବଳ ପ୍ରଧାନ କୁଣ୍ଡରେ ଆହୁତି ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 24

स्वाध्यायमपरे कुर्युः स्तोत्रं मंगलवाचनम् । जपं च विधिवच्चान्ये शिवभक्तिपरायणाः

ଶିବଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ କିଛି ଭକ୍ତ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ କରନ୍ତି; କିଛି ଜଣ ସ୍ତୋତ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳପାଠ କରନ୍ତି; ଆଉ କିଛି ଜଣ ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁସାରେ ଜପ କରନ୍ତି।

Verse 25

नृत्यं गीतं च वाद्यं च मंगलान्यपराणि च । पूजनं च सदस्यानां कृत्वा सम्यग्विधानतः

ଯଥାବିଧି ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମଙ୍ଗଳାଚାର ସମ୍ପାଦନ କରି, ସଭାସଦମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ପରବର୍ତ୍ତୀ କର୍ମକୁ କ୍ରମେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଇବ।

Verse 26

पुण्याहं कारयित्वाथ पुनः संपूज्य शंकरम् । प्रार्थयेद्देशिको देवं शिष्यानुग्रहकाम्यया

ତାପରେ ପୁଣ୍ୟାହ ବିଧି କରାଇ, ପୁନର୍ବାର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅନୁଗ୍ରହ ହେଉ ଭାବେ ଦେଶିକ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବେ।

Verse 27

प्रसीद देवदेवेश देहमाविश्य मामकम् । विमोचयैनं विश्वेश घृणया च घृणानिधे

ହେ ଦେବଦେବେଶ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ; ମୋ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କର। ହେ ବିଶ୍ୱେଶ, କରୁଣାବଶେ—ହେ କରୁଣାନିଧି—ଏହାକୁ ବନ୍ଧନ ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କର।

Verse 28

अथ चैवं करोमीति लब्धानुज्ञस्तु देशिकः । आनीयोपोषितं शिष्यं हविष्याशिनमेव वा

ତାପରେ ‘ଏଭଳି କରିବି’ ବୋଲି ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ଅନୁମତି ପାଇଥିବା ଦେଶିକ ଉପବାସ-ନିୟମରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଶିଷ୍ୟକୁ—କିମ୍ବା ଅତି କମରେ ହବିଷ୍ୟାହାରୀକୁ—ଆଗକୁ ଆଣିବେ।

Verse 29

एकाशनं वा विरतं स्नातं प्रातःकृतक्रियम् । जपंतं प्रणवं देवं ध्यायंतं कृतमंगलम्

ସେ ଏକାଶନ କରୁଥିବା କିମ୍ବା ବିରତ (ସଂୟମୀ) ହେଉ; ସ୍ନାନ କରି ପ୍ରାତଃକ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ କରିଥିବା ହେଉ; ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’ ଜପ କରୁଥିବା, ଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା, ଏବଂ ମଙ୍ଗଳକର୍ମରେ ମଙ୍ଗଳସ୍ଥ ହେଉ।

Verse 30

द्वारस्य पश्चिमस्याग्रमण्डले दक्षिणस्य वा । दर्भासने समासीनं विधायोदङ्मुखं शिशुम्

ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରର ଅଗ୍ରମଣ୍ଡଳରେ କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାର ସମୀପରେ, ଦର୍ଭାସନରେ ଶିଶୁକୁ ବସାଇ ତାକୁ ଉତ୍ତରାଭିମୁଖ କରି ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 31

स्वयं प्राग्वदनस्तिष्ठन्नूर्ध्वकायं कृतांजलिम् । संप्रोक्ष्य प्रोक्षणौतोयैर्मूर्धन्यस्त्रेण मुद्रया

ନିଜେ ପୂର୍ବାଭିମୁଖ ହୋଇ ସିଧା ଦେହରେ କରଯୋଡ଼ି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହି; ପରେ ପ୍ରୋକ୍ଷଣଜଳରେ ନିଜକୁ ଛିଟାଇ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ମୂର୍ଧନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରର ମୁଦ୍ରାଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା-ସଂସ୍କାର କରିବ।

Verse 32

पुष्पक्षेपेण संताड्य बध्नीयाल्लोचनं गुरुः । दुकूलार्धेन वस्त्रेण मंत्रितेन नवेन च

ପୁଷ୍ପକ୍ଷେପରେ ମୃଦୁ ଭାବେ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଗୁରୁ ମନ୍ତ୍ରିତ ନୂତନ ଦୁକୂଳ ବସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଧଭାଗରେ ଶିଷ୍ୟର ଚକ୍ଷୁ ବାନ୍ଧିବେ।

Verse 33

ततः प्रवेशयेच्छिष्यं गुरुर्द्वारेण मंडलम् । सो ऽपि तेनेरितः शंभोराचरेत्त्रिः प्रदक्षिणम्

ତାପରେ ଗୁରୁ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଶିଷ୍ୟକୁ ମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କରାଇବେ; ତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଶିଷ୍ୟ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରିବ।

Verse 34

ततस्सुवर्णसंमिश्रं दत्त्वा पुष्पांजलिं प्रभोः । प्राङ्मुखश्चोदङ्मुखो वा प्रणमेद्दंडवत्क्षितो

ତାପରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣମିଶ୍ରିତ ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଅର୍ପଣ କରି, ପୂର୍ବମୁଖ କିମ୍ବା ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ, ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରିବ।

Verse 35

ततस्संप्रोक्ष्य मूलेन शिरस्यस्त्रेण पूर्ववत् । संताड्य देशिकस्तस्य मोचयेन्नेत्रबंधनम्

ତତଃ ଦେଶିକ ପୂର୍ବବତ୍ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଓ ଶିରସ୍ୟାସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ରରେ ଶିଷ୍ୟକୁ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରି, ବିଧିମତେ ତାଡନ କରି ତାହାର ନେତ୍ରବନ୍ଧନ ମୋଚନ କରିବେ।

Verse 36

स दृष्ट्वा मंडलं भूयः प्रणमेत्साञ्जलिः प्रभुम् । अथासीनं शिवाचार्यो मंडलस्य तु दक्षिणे

ସେ ପୁନର୍ବାର ମଣ୍ଡଳକୁ ଦେଖି ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଡ଼ି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବ। ତାପରେ ଶିବାଚାର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରିବେ।

Verse 37

उपवेश्यात्मनस्सव्ये शिष्यं दर्भासने गुरुः । आराध्य च महादेवं शिवहस्तं प्रविन्यसेत्

ଗୁରୁ ନିଜ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦର୍ଭାସନରେ ଶିଷ୍ୟକୁ ବସାଇ, ପ୍ରଥମେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି, ପରେ ବିଧିମତେ ‘ଶିବହସ୍ତ’ ନ୍ୟାସ କରିବେ।

Verse 38

शिवतेजोमयं पाणिं शिवमंत्रमुदीरयेत् । शिवाभिमानसंपन्नो न्यसेच्छिष्यस्य मस्तके

ଦେଶିକ ନିଜ ପାଣିକୁ ଶିବତେଜମୟ କରି ଶିବମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ; ଶିବଭାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେହି ହାତ ଶିଷ୍ୟର ମସ୍ତକରେ ନ୍ୟାସ କରିବେ।

Verse 39

सर्वांगालंबनं चैव कुर्यात्तेनैव देशिकः । शिष्यो ऽपि प्रणमेद्भूमौ देशिकाकृतमीश्वरम्

ତାପରେ ଦେଶିକ (ଗୁରୁ) ‘ସର୍ବାଙ୍ଗାଲମ୍ବନ’ ବିଧି କରିବେ—ଅର୍ଥାତ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଶାସନରେ ଶିଷ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବେ। ଶିଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ଗୁରୁକୃତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବ।

Verse 40

ततश्शिवानले देवं समभ्यर्च्य यथाविधि । हुताहुतित्रयं शिष्यमुपवेश्य यथा पुरा

ତତ୍ପରେ ଶିବାଗ୍ନିରେ ବିଧିମତେ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ସେ ତ୍ରିବିଧ ଆହୁତି ଦେଲେ; ଏବଂ ପୂର୍ବବତ୍ ଶିଷ୍ୟକୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଆସନରେ ବସାଇଲେ।

Verse 41

दर्भाग्रैः संस्पृशंस्तं च विद्ययात्मानमाविशेत् । नमस्कृत्य महादेवं नाडीसंधानमाचरेत्

ଦର୍ଭାଗ୍ରଦ୍ୱାରା ସେହି (ଆଧାର/ଆସନ)କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ବିଦ୍ୟାଶକ୍ତିରେ ଆତ୍ମସ୍ଥ ହୋଇ ପ୍ରବେଶ କରିବ; ମହାଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ପରେ ନାଡୀ-ସନ୍ଧାନ ଅଭ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 42

शिवशास्त्रोक्तमार्गेण कृत्वा प्राणस्य निर्गमम् । शिष्यदेहप्रवेशं च स्मृत्वा मंत्रांस्तु तर्पयेत्

ଶିବଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ମାର୍ଗରେ ପ୍ରାଣର ନିର୍ଗମ କରାଇ, ଶିଷ୍ୟଦେହରେ ତାହାର ପ୍ରବେଶକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି, ପରେ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବ।

Verse 43

संतर्पणाय मूलस्य तेनैवाहुतयो दश । देयास्तिस्रस्तथांगानामंगैरेव यथाक्रमम्

ମୂଳ (ମନ୍ତ୍ର/ଦେବତା) ସନ୍ତର୍ପଣ ପାଇଁ ସେହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଦଶ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାକ୍ରମେ ନିଜ ନିଜ ଅଙ୍ଗମନ୍ତ୍ରରେ ତିନି ତିନି ଆହୁତି ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 44

ततः पूर्णाहुतिं दत्त्वा प्रायश्चित्ताय देशिकः । पुनर्दशाहुतीन्कुर्यान्मूलमंत्रेण मंत्रवित्

ତାପରେ ଦେଶିକ (ଆଚାର୍ଯ୍ୟ) ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ପାଇଁ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଦେବେ; ପୁନଃ ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ ହୋଇ ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ଦଶ ଆହୁତି କରିବେ।

Verse 45

पुनः संपूज्य देवेशं सम्यगाचम्य देशिकः । हुत्वा चैव यथान्यायं स्वजात्या वैश्यमुद्धरेत्

ତାପରେ ଦେଶିକ ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୁନଃ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି ସମ୍ୟକ୍ ଆଚମନ କରି, ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁସାରେ ହୋମ କରୁ; ଏବଂ ନିଜ ବର୍ଣ୍ଣାଚାର ଅନୁଯାୟୀ ବୈଶ୍ୟ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ଶିବକୃପାରେ କଲ୍ୟାଣ ଓ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗେ ନେଉ।

Verse 46

तस्यैवं जनयेत्क्षात्रमुद्धारं च ततः पुनः । कृत्वा तथैव विप्रत्वं जनयेदस्य देशिकः

ଏହିପରି ଦେଶିକ ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କର କ୍ଷାତ୍ରଭାବ ଓ ଉଦ୍ଧାରବିଧି ଜନାଇବେ; ପରେ ପୁନଃ ସେହି ଭଳି ବିଧିରେ କର୍ମ କରି ତାଙ୍କର ବିପ୍ରତ୍ୱ (ବ୍ରାହ୍ମଣଭାବ) ମଧ୍ୟ ଜନାଇବେ।

Verse 47

राजन्यं चैवमुद्धृत्य कृत्वा विप्रं पुनस्तयोः । रुद्रत्वं जनयेद्विप्रे रुद्रनामैव साधयेत्

ଏହିପରି ରାଜନ୍ୟଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ପୁନଃ ତାଙ୍କୁ ଆଚରଣରେ ବିପ୍ର କରି; ସେହି ବିପ୍ରରେ ରୁଦ୍ରତ୍ୱ ଜଗାଇବା ଉଚିତ; ଏହି ସିଦ୍ଧି ରୁଦ୍ରନାମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସାଧିତ ହୁଏ।

Verse 48

प्रोक्षणं ताडनं कृत्वा शिशोस्स्वात्मानमात्मनि । शिवात्मकमनुस्मृत्य स्फुरंतं विस्फुलिंगवत्

ପ୍ରୋକ୍ଷଣ ଓ ତାଡନ କରି, ଶିଶୁର ଆତ୍ମାକୁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନ୍ୟାସ କର; ପରେ ଆତ୍ମାକୁ ଶିବସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଅନୁସ୍ମରଣ କରି, ତାହାକୁ ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗ ପରି ସ୍ଫୁରିତ ହେଉଥିବା ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କର।

Verse 49

नाड्या यथोक्तया वायुं रेचयेन्मंत्रतो गुरुः । निर्गम्य प्रविशेन्नाड्या शिष्यस्य हृदयं तथा

ଗୁରୁ, ଯଥୋକ୍ତ ନାଡୀ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ରସହିତ ପ୍ରାଣବାୟୁକୁ ରେଚନ (ବିସର୍ଜନ) କରିବେ। ଏବଂ ସେହିପରି ନାଡୀରେ ନିର୍ଗତ ହୋଇ, ପୁନଃ ନାଡୀ ମାର୍ଗେ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ।

Verse 50

प्रविश्य तस्य चैतन्यं नीलबिन्दुनिभं स्मरन् । स्वतेजसापास्तमलं ज्वलंतमनुचिंतयेत्

ସେଇ ଚେତନ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାହାକୁ ନୀଳ ବିନ୍ଦୁ ସଦୃଶ ସ୍ମରଣ କର। ନିଜ ତେଜରେ ମଳ ନିବୃତ୍ତ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସେ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ନିରନ୍ତର ଧ୍ୟାନ କର।

Verse 51

तमादाय तया नाड्या मंत्री संहारमुद्रया । न पूरकेण निवेश्यैनमेकीभावार्थमात्मनः

ତାପରେ ସେଇ ନାଡୀ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଉଠାଇ, ମନ୍ତ୍ରସାଧକ ସଂହାରମୁଦ୍ରାରେ ତାହାକୁ ଭିତରେ ସ୍ଥାପନ କରୁ—ପୂରକ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ଆତ୍ମାରେ ଏକୀଭାବ-ଲୟ ନିମିତ୍ତ।

Verse 52

कुंभकेन तथा नाड्या रेचकेन यथा पुरा । तस्मादादाय शिष्यस्य हृदये तन्निवेशयेत्

ପୂର୍ବବତ୍—କୁମ୍ଭକ ଦ୍ୱାରା, ନାଡୀପଥେ ନେଇ, ରେଚକ ଦ୍ୱାରା—ଏଭଳି ତାହାକୁ ଆଦାୟ କରି ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟର ହୃଦୟରେ ସେ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ଥାପନ କରାଉ।

Verse 53

तमालभ्य शिवाल्लब्धं तस्मै दत्त्वोपवीतकम् । हुत्वाहुतित्रयं पश्चाद्दद्यात्पूर्णाहुतिं ततः

ଶିବଙ୍କ ଠାରୁ ଲଭ୍ୟ ସେଇ (ଉପବୀତ) ଗ୍ରହଣ କରି, ତାହା ତାଙ୍କୁ ଉପବୀତ ଧାରଣ କରାଉ। ପରେ ଅଗ୍ନିରେ ତିନି ଆହୁତି ଦେଇ, ତାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଅର୍ପଣ କର।

Verse 54

देवस्य दक्षिणे शिष्यमुपवेश्यवरासने । कुशपुष्पपरिस्तीर्णे बद्धांजलिरुदङ्मुखम्

ଦେବଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ କୁଶ ଓ ପୁଷ୍ପ ପରିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ ଶିଷ୍ୟକୁ ବସାଇ, ହାତ ଯୋଡ଼ି ଉତ୍ତରମୁଖ କରି ବସାଇଲେ।

Verse 55

स्वस्तिकासनमारूढं विधाय प्राङ्मुखः स्वयम् । वरासनस्थितो मंत्रैर्महामंगलनिःस्वनैः

ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ ସେ ନିଜେ ସ୍ୱସ୍ତିକାସନ ବିଧାନ କରି, ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ ବସିଲେ; ମହାମଙ୍ଗଳ ନିନାଦରେ ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାର ହେଉଥିଲା।

Verse 56

समादाय घटं पूर्णं पूर्णमेव प्रसादितम् । ध्यायमानः शिवं शिष्यमाभिषिंचेत देशिकः

ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳଭରା ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସାଦିତ ଘଟକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ଦେଶିକ ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ (ଦୀକ୍ଷା-ସ୍ନାନ) କରାଇବେ।

Verse 57

अथापनुद्य स्नानांबु परिधाय सितांबरम् । आचान्तोलंकृतश्शिष्यः प्रांजलिर्मंडपं व्रजेत्

ତାପରେ ସ୍ନାନଜଳ ପୋଛି ସିତାମ୍ବର (ଧଳା ବସ୍ତ୍ର) ପିନ୍ଧି; ଆଚମନ କରି ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ ଶିଷ୍ୟ ହାତ ଯୋଡି ମଣ୍ଡପକୁ ଯିବ।

Verse 58

उपवेश्य यथापूर्वं तं गुरुर्दर्भविष्टरे । संपूज्य मंडलं देवं करन्यासं समाचरेत्

ପୂର୍ବବତ୍ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦର୍ଭବିଷ୍ଟରେ ବସାଇ, ଗୁରୁ ଦେବମଣ୍ଡଳକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ପରେ କରନ୍ୟାସ ଆଚରଣ କରିବେ।

Verse 59

ततस्तु भस्मना देवं ध्यायन्मनसि देशिकः । समालभेत पाणिभ्यां शिशुं शिवमुदीरयेत्

ତାପରେ ଦେଶିକ ଭସ୍ମ ସହିତ ମନରେ ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଦୁଇ ହାତରେ ଶିଶୁକୁ ସ୍ନିଗ୍ଧଭାବେ ସ୍ପର୍ଶ କରି ‘ଶିବ’ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ।

Verse 60

अथ तस्य शिवाचार्यो दहनप्लावनादिकम् । सकलीकरणं कृत्वा मातृकान्यासवर्त्मना

ତାପରେ ତାଙ୍କର ଶୈବ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ମାତୃକା-ନ୍ୟାସ ପଥରେ ଦହନ-ଶୁଦ୍ଧି, ଜଳ-ପ୍ରୋକ୍ଷଣ ଆଦି କ୍ରିୟା କରି ପୂଜାର ସକଲୀକରଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ।

Verse 61

ततः शिवासनं ध्यात्वा शिष्यमूर्ध्नि देशिकः । तत्रावाह्य यथान्यायमर्चयेन्मनसा शिवम्

ତାପରେ ଦେଶିକ ଶିବାସନକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଶିଷ୍ୟର ମୁଣ୍ଡରେ (ମାନସିକ ଭାବେ) ସ୍ଥାପନ କରିବେ; ପରେ ଯଥାବିଧି ସେଠାରେ ଶିବଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି ମନେ ମନେ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବେ।

Verse 62

प्रार्थयेत्प्रांजलिर्देवं नित्यमत्र स्थितो भव । इति विज्ञाप्य तं शंभोस्तेजसा भासुरं स्मरेत्

କରଯୋଡ଼ି ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବ—“ଆପଣ ସଦା ଏଠି ଅବସ୍ଥିତ ରୁହନ୍ତୁ।” ଏଭଳି ନିବେଦନ କରି ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଭାସ୍ୱର ରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବ।

Verse 63

संपूज्याथ शिवं शैवीमाज्ञां प्राप्य शिवात्मिकाम् । कर्णे शिष्यस्य शनकैश्शिवमन्त्रमुदीरयेत्

ତାପରେ ଶିବଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ସମ୍ପୂଜନ କରି, ଶିବାତ୍ମକ ଶୈବ ଆଜ୍ଞା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଶିଷ୍ୟର କାନରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶିବମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।

Verse 64

स तु बद्धांजलिः श्रुत्वा मन्त्रं तद्गतमानसः । शनैस्तं व्याहरेच्छिष्यशिवाचार्यस्य शासनात्

ମନ୍ତ୍ର ଶୁଣି ଶିଷ୍ୟ ହାତ ଯୋଡ଼ି, ମନକୁ ସେହି ମନ୍ତ୍ରରେ ନିବେଶ କରି, ଶିବାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ତାହାକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ମୃଦୁ ସ୍ୱରରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।

Verse 65

ततः शाक्तं च संदिश्य मन्त्रं मन्त्रविचक्षणः । उच्चारयित्वा च सुखं तस्मै मंगलमादिशेत्

ତତ୍ପରେ ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ତାହାକୁ ଶାକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଉପଦେଶ କରି, ସହଜ ଓ ମୃଦୁ ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳାଶୀର୍ବାଦ ଦେବେ।

Verse 66

ततस्समासान्मन्त्रार्थं वाच्यवाचकयोगतः । समदिश्येश्वरं रूपं योगमासनमादिशेत्

ତାପରେ ବାଚ୍ୟ-ବାଚକ ସମ୍ବନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି, ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ରୂପକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦର୍ଶାଇ, ଧ୍ୟାନ ପାଇଁ ଯୋଗାସନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବେ।

Verse 67

अथ गुर्वाज्ञया शिष्यः शिवाग्निगुरुसन्निधौ । भक्त्यैवमभिसंधाय दीक्षावाक्यमुदीरयेत्

ତାପରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଶିଷ୍ୟ—ଶିବ, ଦୀକ୍ଷିତ ଅଗ୍ନି ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ—ଭକ୍ତିରେ ଏମିତି ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ଦୀକ୍ଷାବାକ୍ୟକୁ ଗମ୍ଭୀର ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।

Verse 68

वरं प्राणपरित्यागश्छेदनं शिरसो ऽपि वा । न त्वनभ्यर्च्य भुंजीय भगवन्तं त्रिलोचनम्

ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ—କିମ୍ବା ଶିରଚ୍ଛେଦ ମଧ୍ୟ—ଶ୍ରେଷ୍ଠ; କିନ୍ତୁ ତ୍ରିଲୋଚନ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା ନ କରି ମୁଁ ଅନ୍ନ ଗ୍ରହଣ କରିବି ନାହିଁ।

Verse 69

स एव दद्यान्नियतो यावन्मोहविपर्ययः । तावदाराधयेद्देवं तन्निष्ठस्तत्परायणः

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋହଜନିତ ବିପର୍ୟୟ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ନିୟତ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଜାରି ରଖୁ। ତାହା ଦୂର ହେଉଅବଧି ସେଇ ଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରୁ—ତାଙ୍କରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ତାଙ୍କୁ ହିଁ ପରମ ଶରଣ ମାନି।

Verse 70

ततः स समयो नाम भविष्यति शिवाश्रमे । लब्धाधिकारो गुर्वाज्ञापालकस्तद्वशो भवेत्

ତତ୍ପରେ ଶିବାଶ୍ରମରେ ‘ସମୟ’ ନାମକ ଏକ ଅବସ୍ଥା ଉଦ୍ଭବିତ ହେବ। ଯଥୋଚିତ ଅଧିକାର ପାଇ ସେ ଗୁରୁଆଜ୍ଞା ପାଳନକାରୀ ହୋଇ ସେହି ଶାସନର ଅଧୀନ ରହିବ।

Verse 71

अतः परं न्यस्तकरो भस्मादाय स्वहस्ततः । दद्याच्छिष्याय मूलेन रुद्राक्षं चाभिमंत्रितम्

ତାପରେ ହାତକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ଥିର କରି, ନିଜ ହାତରେ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିବ। ପରେ ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟକୁ ଦେବ।

Verse 72

प्रतिमा वापि देवस्य गूढदेहमथापि वा । पूजाहोमजपध्यानसाधनानि च संभवे

ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରତିମା ହେଉ କି ତାଙ୍କ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗୂଢଦେହରୂପ ସନ୍ନିଧି—ହେ ଶମ୍ଭୁ, ପୂଜା, ହୋମ, ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନ—ଏସବୁ ସାଧନାର ଉପାୟ।

Verse 73

सोपि शिष्यः शिवाचार्याल्लब्धानि बहुमानतः । आददीताज्ञया तस्य देशिकस्य न चान्यथा

ସେହି ଶିଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଶିବାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଯାହା କିଛି ଗଭୀର ଭକ୍ତି-ସମ୍ମାନରେ ପାଏ, ତାହା କେବଳ ସେହି ଦେଶିକ (ଗୁରୁ)ଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଗ୍ରହଣ କରିବ—ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 74

आचार्यादाप्तमखिलं शिरस्याधाय भक्तितः । रक्षयेत्पूजयेच्छंभुं मठे वा गृह एववा

ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ସମସ୍ତକୁ ଭକ୍ତିରେ ଶିରେ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଶମ୍ଭୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ମଠରେ କିମ୍ବା ଘରେ।

Verse 75

अतः परं शिवाचारमादिशेदस्य देशिकः । भक्तिश्रद्धानुसारेण प्रज्ञायाश्चानुसारतः

ତାପରେ ଦେଶିକ (ଗୁରୁ) ତାଙ୍କୁ ଶିବାଚାର ଉପଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ—ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅନୁସାରେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରଜ୍ଞାର ପରିମାଣ ଅନୁସାରେ।

Verse 76

यदुक्तं यत्समाज्ञातं यच्चैवान्यत्प्रकीर्तितम् । शिवाचार्येण समये तत्सर्वं शिरसा वहेत्

ଯାହା କୁହାଯାଇଛି, ଯାହା ବିଧିପୂର୍ବକ ଆଜ୍ଞାପିତ, ଏବଂ ଯାହା ଅନ୍ୟଥା ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ—ଯଥାସମୟରେ ଶିବାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ବୋଲି ଜାଣି, ସେ ସବୁକୁ ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 77

शिवागमस्य ग्रहणं वाचनं श्रवणं तथा । देशिकदेशतः कुर्यान्न स्वेच्छातो न चान्यतः

ଶିବାଗମର ଗ୍ରହଣ, ପାଠ ଓ ଶ୍ରବଣ—ଏସବୁ ଅଧିକୃତ ଦେଶିକ ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ, ଯଥାଯଥ ଦେଶ-ପରମ୍ପରା ଓ ସ୍ଥାନରେ ହିଁ କରିବା ଉଚିତ; ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନୁହେଁ, ନ ଯେକୌଣସି ଅନିୟମିତ ଉତ୍ସରୁ।

Verse 78

इति संक्षेपतः प्रोक्तः संस्कारः समयाह्वयः । साक्षाच्छिवपुरप्राप्तौ नृणां परमसाधनम्

ଏହିପରି ସଂକ୍ଷେପରେ ‘ସମୟ’ ନାମକ ସଂସ୍କାର କୁହାଗଲା। ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶିବପୁର ପ୍ରାପ୍ତିର ଏହା ପରମ ସାଧନ।