मन्त्रसिद्ध्यर्थं गुरुपूजा–आज्ञा–पौरश्चर्यविधिः / Guru-Authorization, Offerings, and Puraścaraṇa for Mantra-Siddhi

Verse 1

ईश्वर उवाच । आज्ञाहीनं क्रियाहीनं श्रद्धाहीनं वरानने । आज्ञार्थं दक्षिणाहीनं सदा जप्तं च निष्फलम् । आज्ञासिद्धं क्रियासिद्धं श्रद्धासिद्धं ममात्मकम् । एवं चेद्दक्षिणायुक्तं मंत्रसिद्धिर्महत्फलम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ସୁନ୍ଦରୀ! ଗୁରୁ-ଆଜ୍ଞା ବିନା, ବିଧି-କ୍ରିୟା ବିନା ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ବିନା କରାଯାଇଥିବା ଜପ—ସଦା କରିଲେ ମଧ୍ୟ—ନିଷ୍ଫଳ; ଏବଂ ଗୁରୁ-ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଦକ୍ଷିଣା ବିହୀନ ହୁଏ, ତେବେ ନିଷ୍ଫଳ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଆଜ୍ଞା, କ୍ରିୟା ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସିદ્ધ ହୁଏ, ମନ୍ତ୍ର ମୋର ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ହୋଇଯାଏ। ଏଭଳି ଦକ୍ଷିଣାସହିତ ହେଲେ ମନ୍ତ୍ରସିદ્ધି ମହାଫଳ ଦିଏ।

Verse 3

उपगम्य गुरुं विप्रमाचार्यं तत्त्ववेदिनम् । जापितं सद्गुणोपेतं ध्यानयोगपरायणम् । तोषयेत्तं प्रयत्नेन भावशुद्धिसमन्वितः । वाचा च मनसा चैव कायेन द्रविणेन च

ତତ୍ତ୍ୱବେଦୀ, ଆଚାର୍ୟସ୍ୱରୂପ ସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମୀପ କରି—ଯିଏ ଜପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ସଦ୍ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଧ୍ୟାନଯୋଗରେ ପରାୟଣ—ସେହି ଗୁରୁଙ୍କୁ ଶିଷ୍ୟ ଭାବଶୁଦ୍ଧି ସହ ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁ; ବାଣୀରେ, ମନରେ, ଦେହସେବାରେ ଏବଂ ଦ୍ରବ୍ୟାର୍ପଣରେ।

Verse 5

आचार्यं पूजयेद्विप्रः सर्वदातिप्रयत्नतः । हस्त्यश्वरथरत्नानि क्षेत्राणि च गृहाणि च । भूषणानि च वासांसि धान्यानि च धनानि च । एतानि गुरवे दद्याद्भक्त्या च विभवे सति

ଦ୍ୱିଜ ଭକ୍ତ ନିତ୍ୟ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସାମର୍ଥ୍ୟ ଥିଲେ ଭକ୍ତିରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ରତ୍ନ, କ୍ଷେତ୍ର-ଗୃହ, ଭୂଷଣ-ବସ୍ତ୍ର, ଧାନ୍ୟ ଓ ଧନ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 7

वित्तशाठ्यं न कुर्वीत यदीच्छेत्सिद्धिमात्मनः । पश्चान्निवेद्य स्वात्मानं गुरवे सपरिच्छदम् । एवं संपूज्य विधिवद्यथाशक्तित्ववंचयन् । आददीत गुरोर्मंत्रं ज्ञानं चैव क्रमेण तु

ଯେ ଆତ୍ମସିଦ୍ଧି ଚାହେ, ସେ ଧନ ବିଷୟରେ ଛଳ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପରେ ନିଜକୁ, ନିଜ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି ବିଧିମତେ ପୂଜା କରି, ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ଲୁଚାଇନାହିଁ; ତାପରେ କ୍ରମେ ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ମନ୍ତ୍ର ଓ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଜ୍ଞାନ ଗ୍ରହଣ କରିବ।

Verse 9

एवं तुष्टो गुरुः शिष्यं पूजकं वत्सरोषितम् । शुश्रूषुमनहंकारं स्नातं शुचिमुपोषितम् । स्नापयित्वा विशुद्ध्यर्थं पूर्णकुंभघृतेन वै । जलेन मन्त्रशुद्धेन पुण्यद्रव्ययुतेन च

ଏଭଳି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଗୁରୁ, ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ସେବା କରିଥିବା, ପୂଜାରତ, ଅହଂକାରହୀନ, ସ୍ନାତ, ଶୁଚି ଓ ଉପବାସୀ ଶିଷ୍ୟକୁ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ; ପୂର୍ଣ୍ଣକୁମ୍ଭର ଘୃତ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରଶୁଦ୍ଧ ଜଳ, ପୁଣ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟମିଶ୍ରିତ ଜଳ ଦ୍ୱାରା।

Verse 11

अलंकृत्य सुवेषं च गंधस्रग्वस्त्रभूषणैः । पुण्याहं वाचयित्वा च ब्राह्मणानभिपूज्य च । समुद्रतीरे नद्यां च गोष्ठे देवालये ऽपि वा । शुचौ देशे गृहे वापि काले सिद्धिकरे तिथौ

ସୁଗନ୍ଧ, ମାଳା, ଶୁଚି ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ‘ପୁଣ୍ୟାହ’ ପାଠ କରାଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ପରେ ସମୁଦ୍ରତଟରେ, ନଦୀତଟରେ, ଗୋଶାଳାରେ, କିମ୍ବା ଦେବାଳୟରେ—ଅଥବା ଯେକୌଣସି ଶୁଚି ସ୍ଥାନରେ, ଘରେ ମଧ୍ୟ—ସିଦ୍ଧିକର ସମୟ ଓ ତିଥିରେ (ଶିବପୂଜା) ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 13

नक्षत्रे शुभयोगे च सर्वदोषविवर्जिते । अनुगृह्य ततो दद्याज्ज्ञानं मम यथाविधि । स्वरेणोच्चारयेत्सम्यगेकांते ऽतिप्रसन्नधीः । उच्चार्योच्चारयित्वा तमावयोर्मंत्रमुत्तमम्

ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଶୁଭଯୋଗ ଅନୁକୂଳ ଏବଂ ସର୍ବଦୋଷବିବର୍ଜିତ ହେଲେ, ପ୍ରଥମେ ଅନୁଗ୍ରହ କରି ପରେ ବିଧିମତେ ମୋର ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଏକାନ୍ତରେ, ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ଚିତ୍ତରେ, ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରେ ସମ୍ୟକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ; ନିଜେ ଜପ କରି ଓ ଶିଷ୍ୟକୁ ଜପ କରାଇ, ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟ ଉଭୟଙ୍କର ସେହି ପରମୋତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରିବ।

Verse 15

शिवं चास्तु शुभं चास्तु शोभनो ऽस्तु प्रियो ऽस्त्विति । एवं दद्याद्गुरुर्मंत्रमाज्ञां चैव ततः परम् । एवं लब्ध्वा गुरोर्मंत्रमाज्ञां चैव समाहितः । संकल्प्य च जपेन्नित्यं पुरश्चरणपूर्वकम्

“ଶିବମୟ ହେଉ, ଶୁଭ ହେଉ, ଶୋଭନ ହେଉ, ପ୍ରିୟ ହେଉ”—ଏପରି କହି ଗୁରୁ ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରିବେ ଏବଂ ପରେ ଆଜ୍ଞା ମଧ୍ୟ ଦେବେ। ଏଭଳି ଗୁରୁମନ୍ତ୍ର ଓ ଗୁରୁଆଜ୍ଞା ପାଇ ସାଧକ ମନ ସମାହିତ କରି ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ପୁରଶ୍ଚରଣାଦି ନିୟମ ସହିତ ନିତ୍ୟ ଜପ କରିବ।

Verse 17

यावज्जीवं जपेन्नित्यमष्टोत्तरसहस्रकम् । अनन्यस्तत्परो भूत्वा स याति परमां गतिम् । जपेदक्षरलक्षं वै चतुर्गुणितमादरात् । नक्ताशी संयमी यस्स पौरश्चरणिकः स्मृतः

ଜୀବନ ଯାଏଁ ପ୍ରତିଦିନ ଅଷ୍ଟୋତ୍ତର ସହସ୍ର (୧୦୦୮) ଥର (ଶିବ)ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ଅନନ୍ୟଭାବେ ତାହାରେ ପରାୟଣ ହେଲେ ସେ ପରମ ଗତି ପାଏ। ଆଦରସହିତ ମନ୍ତ୍ରାକ୍ଷରର ଏକ ଲକ୍ଷ ଜପକୁ ଚାରିଗୁଣ କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କର। ଯେ ସଂୟମୀ ହୋଇ ରାତିରେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରେ, ସେ ପୁରଶ୍ଚରଣିକ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 19

यः पुरश्चरणं कृत्वा नित्यजापी भवेत्पुनः । तस्य नास्ति समो लोके स सिद्धः सिद्धदो भवेत् । स्नानं कृत्वा शुचौ देशे बद्ध्वा रुचिरमानसम् । त्वया मां हृदि संचिंत्य संचिंत्य स्वगुरुं ततः

ଯେ ପୁରଶ୍ଚରଣ କରି ପୁଣି ନିତ୍ୟଜାପୀ ହୁଏ, ଲୋକରେ ତାହାର ସମାନ କେହି ନାହିଁ; ସେ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ଏବଂ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧି ଦେବାଳା ମଧ୍ୟ ହୁଏ। ସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ସ୍ଥାନରେ ବସି, ମନକୁ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ସ୍ଥିର କରି, ପ୍ରଥମେ ହୃଦୟରେ ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କର; ପରେ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତନ କର।

Verse 21

उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वा मौनी चैकाग्रमानसः । विशोध्य पञ्चतत्त्वानि दहनप्लावनादिभिः । मन्त्रन्यासादिकं कृत्वा सफलीकृतविग्रहः । आवयोर्विग्रहौ ध्यायन्प्राणापानौ नियम्य च

ଉତ୍ତରମୁଖ କିମ୍ବା ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ, ମୌନ ଧାରଣ କରି ଏକାଗ୍ରମନା ହେବା ଉଚିତ। ଦହନ, ପ୍ଲାବନ ଆଦି ଉପାୟରେ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱକୁ ବିଶୋଧନ କରିବ। ମନ୍ତ୍ରନ୍ୟାସ ଆଦି କରି ଦେହ/ବିଗ୍ରହକୁ ସଫଳ କରି, ଉପାସକ ଓ ଭଗବାନ—ଉଭୟଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ବିଗ୍ରହ ଧ୍ୟାନ କରିବ ଏବଂ ପ୍ରାଣ-ଅପାନକୁ ନିୟମିତ କରିବ।

Verse 23

विद्यास्थानं स्वकं रूपमृषिञ्छन्दो ऽधिदैवतम् । बीजं शक्तिं तथा वाक्यं स्मृत्वा पञ्चाक्षरीं जपेत् । उत्तमं मानसं जाप्यमुपांशुं चैवमध्यमम् । अधमं वाचिकं प्राहुरागमार्थविशारदाः

ମନ୍ତ୍ରର ବିଦ୍ୟାସ୍ଥାନ, ନିଜ ସ୍ୱରୂପ, ଋଷି, ଛନ୍ଦ ଓ ଅଧିଦେବତା—ତଥା ବୀଜ, ଶକ୍ତି ଓ ବାକ୍ୟ—ସ୍ମରଣ କରି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ଜପରେ ଉତ୍ତମ ମାନସିକ, ମଧ୍ୟମ ଉପାଂଶୁ, ଅଧମ ବାଚିକ—ଏହିପରି ଆଗମାର୍ଥବିଶାରଦମାନେ କହନ୍ତି।

Verse 25

उत्तमं रुद्रदैवत्यं मध्यमं विष्णुदैवतम् । अधमं ब्रह्मदैवत्यमित्याहुरनुपूर्वशः । यदुच्चनीचस्वरितैःस्पष्टास्पष्टपदाक्षरैः । मंत्रमुच्चारयेद्वाचा वाचिको ऽयं जपस्स्मृतः

କ୍ରମାନୁସାରେ ସେମାନେ କହନ୍ତି—ଉତ୍ତମ ଜପର ଅଧିଦେବତା ରୁଦ୍ର; ମଧ୍ୟମର ଅଧିଦେବତା ବିଷ୍ଣୁ; ଅଧମର ଅଧିଦେବତା ବ୍ରହ୍ମା। ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ-ସ୍ୱରିତ ସ୍ୱର ସହ, ସ୍ପଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ପଦାକ୍ଷରରେ, ବାଣୀଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ତାହାକୁ ‘ବାଚିକ ଜପ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

Verse 27

जिह्वामात्रपरिस्पंदादीषदुच्चारितो ऽपि वा । अपरैरश्रुतः किंचिच्छ्रुतो वोपांशुरुच्यते । धिया यदक्षरश्रेण्या वर्णाद्वर्णं पदात्पदम् । शब्दार्थचिंतनं भूयः कथ्यते मानसो जपः

ଜିଭାର ଅଳ୍ପ ସ୍ପନ୍ଦନମାତ୍ରେ ଯେ ଜପ ଅଳ୍ପ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ, ଅନ୍ୟମାନେ ଶୁଣନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ନିଜେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୀଣଭାବେ ଶୁଣେ, ସେହିଟି ଉପାଂଶୁ ଜପ କୁହାଯାଏ। ମନରେ ଅକ୍ଷରଶ୍ରେଣୀକୁ ବର୍ଣ୍ଣେ-ବର୍ଣ୍ଣ, ପଦେ-ପଦେ ପୁନଃପୁନଃ ଅନୁସରି ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥ ଉଭୟର ଚିନ୍ତନ କରାଯାଏ, ସେହିଟି ମାନସ ଜପ ବୋଲି କଥିତ।

Verse 29

वाचिकस्त्वेक एव स्यादुपांशुः शतमुच्यते । साहस्रं मानसः प्रोक्तः सगर्भस्तु शताधिकः । प्राणायामसमायुक्तस्सगर्भो जप उच्यते । आद्यंतयोरगर्भो ऽपि प्राणायामः प्रशस्यते

ଜପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଚିକ ଜପ ଏକ ମାତ୍ର ଗଣାଯାଏ; ଉପାଂଶୁ ଜପ ଶତଗୁଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ମାନସ ଜପ ସହସ୍ରଗୁଣ ଘୋଷିତ। ପ୍ରାଣାୟାମ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଜପକୁ ‘ସଗର୍ଭ’ ଜପ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଶତାଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଜପର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ କରାଯାଇଥିବା ‘ଅଗର୍ଭ’ ପ୍ରାଣାୟାମ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 31

चत्वारिंशत्समावृत्तीः प्राणानायम्य संस्मरेत् । मंत्रं मंत्रार्थविद्धीमानशक्तः शक्तितो जपेत् । पञ्चकं त्रिकमेकं वा प्राणायामं समाचरेत् । अगर्भं वा सगर्भं वा सगर्भस्तत्र शस्यते

ଚାଳିଶ ସମାବୃତ୍ତିରେ ପ୍ରାଣକୁ ନିୟମିତ କରି (ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ) ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥ ଜାଣିଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମର୍ଥ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ମନ୍ତ୍ରଜପ କରୁ। ପ୍ରାଣାୟାମ ପାଞ୍ଚ, ତିନି କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ ସେଟ୍‌ରେ କରାଯାଇପାରେ। ଅଗର୍ଭ ହେଉ କି ସଗର୍ଭ, ଏଠାରେ ସଗର୍ଭ ପ୍ରଥା ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 33

सगर्भादपि साहस्रं सध्यानो जप उच्यते । एषु पञ्चविधेष्वेकः कर्तव्यः शक्तितो जपः । अङ्गुल्या जपसंख्यानमेकमेवमुदाहृतम् । रेखयाष्टगुणं विद्यात्पुत्रजीवैर्दशाधिकम्

ସଗର୍ଭ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସହସ୍ରଗୁଣ ଯେ ଜପ ଧ୍ୟାନସହିତ କରାଯାଏ, ସେହିଟି ‘ସଧ୍ୟାନ ଜପ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଜପ ମଧ୍ୟରୁ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଗୋଟିଏ ଅବଶ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଜପଗଣନାରେ ଆଙ୍ଗୁଳିଦ୍ୱାରା ଗଣନା ଏକ ମାନ; ରେଖା ଟାଣି ଗଣନା ଅଷ୍ଟଗୁଣ; ଏବଂ ପୁତ୍ରଜୀବ ମଣିଦ୍ୱାରା ଗଣନା ତାହାଠାରୁ ଦଶ ଅଧିକ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

Verse 35

शतं स्याच्छंखमणिभिः प्रवालैस्तु सहस्रकम् । स्फटिकैर्दशसाहस्रं मौक्तिकैर्लक्षमुच्यते । पद्माक्षैर्दशलक्षन्तु सौवर्णैः कोटिरुच्यते । कुशग्रंथ्या च रुद्राक्षैरनंतगुणितं भवेत्

ଶଙ୍ଖମଣିର ମାଳାରେ ଶତଗୁଣ, ପ୍ରବାଳରେ ସହସ୍ରଗୁଣ କୁହାଯାଏ। ସ୍ଫଟିକରେ ଦଶସହସ୍ରଗୁଣ, ମୌକ୍ତିକ (ମୋତି)ରେ ଲକ୍ଷଗୁଣ ଘୋଷିତ। ପଦ୍ମାକ୍ଷ (କମଳବୀଜ)ରେ ଦଶଲକ୍ଷଗୁଣ, ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ କୋଟିଗୁଣ କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ କୁଶ-ଗ୍ରନ୍ଥିରେ ବନ୍ଧା ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଳାରେ ଫଳ ଅନନ୍ତଗୁଣିତ ହୁଏ।

Verse 37

त्रिंशदक्षैः कृता माला धनदा जपकर्मणि । सप्तविंशतिसंख्यातैरक्षैः पुष्टिप्रदा भवेत् । पञ्चविंशतिसंख्यातैः कृता मुक्तिं प्रयच्छति । अक्षैस्तु पञ्चदशभिरभिचारफलप्रदा

ତିରିଶି ମଣିର ମାଳା ଜପକର୍ମରେ ଧନ ଦେଇଥାଏ। ସତାଇଶି ମଣିର ମାଳା ପୁଷ୍ଟି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଦିଏ। ପଚିଶି ମଣିର ମାଳା ମୋକ୍ଷ ପ୍ରଦାନ କରେ। କିନ୍ତୁ ପନ୍ଦର ମଣିର ମାଳା ଅଭିଚାର (ବଶୀକରଣାଦି) କର୍ମର ଫଳ ଦିଏ।

Verse 39

अंगुष्ठं मोक्षदं विद्यात्तर्जनीं शत्रुनाशिनीम् । मध्यमां धनदां शांतिं करोत्येषा ह्यनामिका । अष्टोत्तरशतं माला तत्र स्यादुत्तमोत्तमा । शतसंख्योत्तमा माला पञ्चाशद्भिस्तु मध्यमा

ଅଙ୍ଗୁଠାକୁ ମୋକ୍ଷଦାତା ଏବଂ ତର୍ଜନୀକୁ ଶତ୍ରୁନାଶିନୀ ବୋଲି ଜାଣ। ମଧ୍ୟମା ଧନଦାୟିନୀ; ଅନାମିକା ନିଶ୍ଚୟ ଶାନ୍ତି କରେ। ଏହି ପ୍ରୟୋଗରେ ୧୦୮ ମଣିର ମାଳା ସର୍ବୋତ୍ତମ; ୧୦୦ ମଣିର ମାଳା ଉତ୍ତମ, ଏବଂ ୫୦ ମଣିର ମାଳା ମଧ୍ୟମ କୁହାଯାଏ।

Verse 41

चतुः पञ्चाशदक्षैस्तु हृच्छ्रेष्ठा हि प्रकीर्तिता । इत्येवं मालया कुर्याज्जपं कस्मै न दर्शयेत् । कनिष्ठा क्षरिणी प्रोक्ता जपकर्मणि शोभना । अंगुष्ठेन जपेज्जप्यमन्यैरंगुलिभिस्सह

ଚଉବନ ମଣିର ମାଳା ହୃଦୟପ୍ରିୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏମିତି ମାଳାରେ ଜପ କରି, ତାହାକୁ ଯାହାକୁ-ତାହାକୁ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କନିଷ୍ଠା (ଛୋଟ ଆଙ୍ଗୁଠି) ‘କ୍ଷରିଣୀ’ ବୋଲି କଥିତ; ଜପକର୍ମରେ ତାହା ଶୋଭା ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଅଙ୍ଗୁଠାଦ୍ୱାରା, ଅନ୍ୟ ଆଙ୍ଗୁଳିମାନଙ୍କ ସହ (ଛୋଟ ଆଙ୍ଗୁଠି ବାଦ ଦେଇ) ମନ୍ତ୍ରଗଣନା କର।

Verse 43

अंगुष्ठेन विना जप्यं कृतं तदफलं यतः । गृहे जपं समं विद्याद्गोष्ठे शतगुणं विदुः । पुण्यारण्ये तथारामे सहस्रगुणमुच्यते । अयुतं पर्वते पुण्ये नद्यां लक्षमुदाहृतम्

ଅଙ୍ଗୁଠା ବିନା କରାଯାଇଥିବା ଜପ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ। ଘରେ କରା ଜପ ସାଧାରଣ ଫଳ ଦିଏ; ଗୋଶାଳାରେ ତାହା ଶତଗୁଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପୁଣ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ର ଉଦ୍ୟାନରେ ସହସ୍ରଗୁଣ। ପୁଣ୍ୟ ପର୍ବତରେ ଅୟୁତଗୁଣ, ଏବଂ ନଦୀତଟେ କିମ୍ବା ନଦୀଜଳରେ ଲକ୍ଷଗୁଣ ଫଳ ଘୋଷିତ।

Verse 45

कोटिं देवालये प्राहुरनन्तं मम सन्निधौ । सूर्यस्याग्नेर्गुरोरिंदोर्दीपस्य च जलस्य च । विप्राणां च गवां चैव सन्निधौ शस्यते जपः । तत्पूर्वाभिमुखं वश्यं दक्षिणं चाभिचारिकम्

ଦେବାଳୟରେ ଜପଫଳ କୋଟିଗୁଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ମୋର ସନ୍ନିଧିରେ ଅନନ୍ତ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ଗୁରୁ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଦୀପ ଓ ଜଳର ସନ୍ନିଧିରେ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଗାଈମାନଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ କରାଯାଇଥିବା ଜପ ପ୍ରଶଂସିତ। (ନିମ୍ନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ) ପୂର୍ବମୁଖ ବଶୀକରଣ ପାଇଁ, ଦକ୍ଷିଣମୁଖ ଅଭିଚାର ପାଇଁ କୁହାଯାଏ।

Verse 47

पश्चिमं धनदं विद्यादौत्तरं शातिदं भवेत् । सूर्याग्निविप्रदेवानां गुरूणामपि सन्निधौ । अन्येषां च प्रसक्तानां मन्त्रं न विमुखो जपेत् । उष्णीषी कुंचुकी नम्रो मुक्तकेशो गलावृतः

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଧନଦାୟିନୀ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଶାନ୍ତିଦାୟିନୀ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବଗଣ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ନିକଟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁହଁ ଫେରାଇ ମନ୍ତ୍ରଜପ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଶିର ଢାକି, ଉପରିବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ନମ୍ର ହୋଇ, କେଶ ଖୋଲା ରଖି, କଣ୍ଠ ଢାକି ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 49

अपवित्रकरो ऽशुद्धो विलपन्न जपेत्क्वचित् । क्रोधं मदं क्षुतं त्रीणि निष्ठीवनविजृंभणे । दर्शनं च श्वनीचानां वर्जयेज्जपकर्मणि । आचमेत्संभवे तेषां स्मरेद्वा मां त्वया सह

ଦେହ ଓ ଆଚରଣରେ ଅଶୁଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଲାପ କରୁଥିବାବେଳେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଜପ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଜପ ସମୟରେ କ୍ରୋଧ, ମଦ/ମତ୍ତତା ଓ ଛିଙ୍କ—ଏହି ତିନିଟିକୁ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ; ଥୁକିବା ଓ ଜମ୍ଭାଇ ନେବାକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଜପକର୍ମରେ କୁକୁର ଓ ନୀଚମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ/ସଙ୍ଗ ବର୍ଜନୀୟ। ଏମିତି ହେଲେ ଆଚମନ କରି, ତୁମ ସହ (ମୋ ଶକ୍ତି ସହିତ) ମୋତେ ସ୍ମରି ପୁନଃ ଜପ କର।

Verse 51

ज्योतींषि च प्रपश्येद्वा कुर्याद्वा प्राणसंयमम् । अनासनः शयाने वा गच्छन्नुत्थित एव वा । रथ्यायामशिवे स्थाने न जपेत्तिमिरान्तरे । प्रसार्य न जपेत्पादौ कुक्कुटासन एव वा

ପବିତ୍ର ଜ୍ୟୋତି (ଦୀପ ଆଦି)କୁ ଦେଖିବା କିମ୍ବା ପ୍ରାଣସଂୟମ କରିବା ଉଚିତ। ଯଥାଯଥ ଆସନ ବିନା, ଶୋଇଥିବାବେଳେ, ଚାଲୁଥିବାବେଳେ, କିମ୍ବା କେବଳ ଦାଁଡିଥିବାବେଳେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ରାସ୍ତାରେ, ଅଶୁଭ ସ୍ଥାନରେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପାଦ ପସାରି, କିମ୍ବା କୁକ୍କୁଟାସନରେ ବସି ମଧ୍ୟ ଜପ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 53

यानशय्याधिरूढो वा चिंताव्याकुलितो ऽथ वा । शक्तश्चेत्सर्वमेवैतदशक्तः शक्तितो जपेत् । किमत्र बहुनोक्तेन समासेन वचः शृणु । सदाचारो जपञ्छुद्धं ध्यायन्भद्रं समश्नुते

ଯାନରେ ବସିଥାଉ କି ଶୟ୍ୟାରେ ଶୋଇଥାଉ, କିମ୍ବା ଚିନ୍ତାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଉ—ସାମର୍ଥ୍ୟ ଥିଲେ ଏହି ସମସ୍ତ ଆଚାର ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ କର; ଅସାମର୍ଥ୍ୟ ହେଲେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଜପ କର। ଅଧିକ କଥା କାହିଁକି? ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ—ସଦାଚାର ରଖି ଶୁଦ୍ଧ ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ମଙ୍ଗଳ ପାଏ।

Verse 55

आचारः परमो धर्म आचारः परमं धनं । आचारः परमा विद्या आचारः परमा गतिः । आचारहीनः पुरुषो लोके भवति निंदितः । परत्र च सुखी न स्यात्तस्मादाचारवान्भवेत्

ଆଚାର ହିଁ ପରମ ଧର୍ମ, ଆଚାର ହିଁ ପରମ ଧନ। ଆଚାର ହିଁ ପରମ ବିଦ୍ୟା, ଆଚାର ହିଁ ପରମ ଗତି। ଆଚାରହୀନ ପୁରୁଷ ଏହି ଲୋକରେ ନିନ୍ଦିତ ହୁଏ, ଏବଂ ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ସୁଖୀ ହୁଏ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଆଚାରବାନ ହେବା ଉଚିତ।

Verse 57

यस्य यद्विहितं कर्म वेदे शास्त्रे च वैदिकैः । तस्य तेन समाचारः सदाचारो न चेतरः । सद्भिराचरितत्वाच्च सदाचारः स उच्यते । सदाचारस्य तस्याहुरास्तिक्यं मूलकारणम्

ବେଦ ଓ ବୈଦିକ ଋଷିମାନେ ପ୍ରତିପାଦିତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯାହା ପାଇଁ ଯେ କର୍ମ ବିହିତ, ସେହି ଅନୁସାରେ ଆଚରଣ ହିଁ ସଦାଚାର; ଅନ୍ୟ ନୁହେଁ। ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ଆଚରଣ କରୁଥିବାରୁ ତାହାକୁ ‘ସଦାଚାର’ କୁହାଯାଏ। ଏହି ସଦାଚାରର ମୂଳ କାରଣ ‘ଆସ୍ତିକ୍ୟ’—ବେଦ-ଶାସ୍ତ୍ରର ପ୍ରାମାଣ୍ୟ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଅନ୍ତଃସାର ପରମେଶ୍ୱର ଶିବ (ପତି) ଉପରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା—ବୋଲି କୁହନ୍ତି।

Verse 59

आस्तिकश्चेत्प्रमादाद्यैः सदाचारादविच्युतः । न दुष्यति नरो नित्यं तस्मादास्तिकतां व्रजेत् । यथेहास्ति सुखं दुःखं सुकृतैर्दुष्कृतैरपि । तथा परत्र चास्तीति मतिरास्तिक्यमुच्यते

ଯଦି ମନୁଷ୍ୟ ଆସ୍ତିକ ହୋଇ ପ୍ରମାଦ ଆଦି କାରଣରେ ମଧ୍ୟ ସଦାଚାରରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ନ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ନିତ୍ୟ ଦୂଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଆସ୍ତିକତାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ। ଯେପରି ଏହି ଲୋକରେ ପୁଣ୍ୟ-ପାପରୁ ସୁଖ-ଦୁଃଖ ହୁଏ, ସେପରି ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଅଛି—ଏହି ଦୃଢ଼ ମତିକୁ ‘ଆସ୍ତିକ୍ୟ’ କୁହାଯାଏ।

Verse 61

रहस्यमन्यद्वक्ष्यामि गोपनीयमिदं प्रिये । न वाच्यं यस्य कस्यापि नास्तिकस्याथ वा पशोः । सदाचारविहीनस्य पतितस्यान्त्यजस्य च । पञ्चाक्षरात्परं नास्ति परित्राणं कलौ युगे

ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ରହସ୍ୟ କହୁଛି—ଏହି ଉପଦେଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୋପନୀୟ। ଯାହାକୁ-ତାହାକୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ନାସ୍ତିକକୁ ନୁହେଁ, ପଶୁବତ୍ ଆଚରଣକାରୀକୁ ନୁହେଁ; ସଦାଚାରହୀନ, ପତିତ ଓ ଅନ୍ତ୍ୟଜକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। କଳିଯୁଗରେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଶରଣ ଓ ପରିତ୍ରାଣ ନାହିଁ।

Verse 63

गच्छतस्तिष्ठतो वापि स्वेच्छया कर्म कुर्वतः । अशुचेर्वा शुचेर्वापि मन्त्रो ऽयन्न च निष्फलः । अनाचारवतां पुंसामविशुद्धषडध्वनाम् । अनादिष्टो ऽपि गुरुणा मन्त्रो ऽयं न च निष्फलः

ଚାଲୁଥିବାବେଳେ କିମ୍ବା ଠିଆ ହୋଇ, ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ କର୍ମ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଅଶୁଚି ହେଉ କି ଶୁଚି—ଏହି ମନ୍ତ୍ର ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ। ଅନାଚାରୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଯାହାଙ୍କର ଷଡଧ୍ୱ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଶୁଦ୍ଧ, ଗୁରୁ ଯଦି ଔପଚାରିକ ଭାବେ ଦେଇନଥାନ୍ତି ମଧ୍ୟ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ନିଷ୍ଫଳ ନୁହେଁ।

Verse 65

अन्त्यजस्यापि मूर्खस्य मूढस्य पतितस्य च । निर्मर्यादस्य नीचस्य मंत्रो ऽयं न च निष्फलः । सर्वावस्थां गतस्यापि मयि भक्तिमतः परम् । सिध्यत्येव न संदेहो नापरस्य तु कस्यचित्

ଅନ୍ତ୍ୟଜ ହେଉ କି, ମୂର୍ଖ ହେଉ କି, ମୋହିତ ହେଉ କି, ପତିତ ହେଉ କି—ହଁ, ମର୍ଯ୍ୟାଦାହୀନ ଓ ନୀଚ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଏହି ମନ୍ତ୍ର କେବେ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେ କେହି ଯେକୌଣସି ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ମୋପ୍ରତି ପରମ ଭକ୍ତି ଧାରଣ କରେ, ତାହାର ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟ କାହାରି ନୁହେଁ।

Verse 67

न लग्नतिथिनक्षत्रवारयोगादयः प्रिये । अस्यात्यंतमवेक्ष्याः स्युर्नैष सप्तस्सदोदितः । न कदाचिन्न कस्यापि रिपुरेष महामनुः । सुसिद्धो वापि सिद्धो वा साध्यो वापि भविष्यति

ପ୍ରିୟେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗ୍ନ, ତିଥି, ନକ୍ଷତ୍ର, ବାର, ଯୋଗ ଆଦିକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଖତିଆନ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ଏହି ମହାମନ୍ତ୍ର ସଦା ସେହି ସାତ ବିଚାରରେ ବନ୍ଧା ନୁହେଁ। ଏହା କେବେ କାହାରି ଶତ୍ରୁ ନୁହେଁ। ସୁସିଦ୍ଧ ହେଉ, ସିଦ୍ଧ ହେଉ କିମ୍ବା ସାଧ୍ୟ ହେଉ—ନିଶ୍ଚୟ ସଫଳତା ଦେବ।

Verse 69

सिद्धेन गुरुणादिष्टस्सुसिद्ध इति कथ्यते । असिद्धेनापि वा दत्तस्सिद्धसाध्यस्तु केवलः । असाधितस्साधितो वा सिध्यत्वेन न संशयः । श्रद्धातिशययुक्तस्य मयि मंत्रे तथा गुरौ

ସିଦ୍ଧ ଗୁରୁ ଯେ ମନ୍ତ୍ର ଉପଦେଶ କରନ୍ତି, ସେ ‘ସୁସିଦ୍ଧ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଅସିଦ୍ଧ ଲୋକ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ସ୍ୱଭାବତଃ ସିଦ୍ଧି-ସାଧ୍ୟ। ଅସାଧିତ ହେଉ କି ସାଧିତ ହେଉ—ସିଦ୍ଧି ହୁଏ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ବିଶେଷକରି ଯାହାର ମୋତେ, ମନ୍ତ୍ରକୁ ଓ ଗୁରୁକୁ ନେଇ ଅତିଶୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅଛି।

Verse 71

तस्मान्मंत्रान्तरांस्त्यक्त्वा सापायान् १ धिकारतः । आश्रमेत्परमां विद्यां साक्षात्पञ्चाक्षरीं बुधः । मंत्रान्तरेषु सिद्धेषु मंत्र एष न सिध्यति । सिद्धे त्वस्मिन्महामंत्रे ते च सिद्धा भवंत्युत

ଏହିହେତୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ ନିଜ ଅଧିକାର ଅନୁସାରେ ଦୋଷଯୁକ୍ତ କିମ୍ବା ଅନୁପଯୁକ୍ତ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ପରମ ବିଦ୍ୟା—ସାକ୍ଷାତ୍ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ—ର ଆଶ୍ରୟ ନେବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଏହି ମହାମନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ସେ ଅନ୍ୟମନ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 73

यथा देवेष्वलब्धो ऽस्मि लब्धेष्वपि महेश्वरि । मयि लब्धे तु ते लब्धा मंत्रेष्वेषु समो विधिः । ये दोषास्सर्वमंत्राणां न ते ऽस्मिन्संभवंत्यपि । अस्य मंत्रस्य जात्यादीननपेक्ष्य प्रवर्तनात्

ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ, ଦେବମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି—ଏହି ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ସମାନ। ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ଯେ ଦୋଷ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ; କାରଣ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଜାତି ଆଦିକୁ ଅପେକ୍ଷା ନ କରି ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।

Verse 75

तथापि नैव क्षुद्रेषु फलेषु प्रति योगिषु । सहसा विनियुंजीत तस्मादेष महाबलः । उपमन्युरुवाच । एवं साक्षान्महादेव्यै महादेवेन शूलिना । हिता य जगतामुक्तः पञ्चाक्षरविधिर्यथा

ତଥାପି ଯୋଗୀ କ୍ଷୁଦ୍ର ଫଳ ପାଇଁ ଏହାକୁ ସହସା ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଏହା ମହାବଳଶାଳୀ। ଉପମନ୍ୟୁ କହିଲେ—ଜଗତ୍‌ହିତାର୍ଥେ ଶୂଳଧାରୀ ମହାଦେବ ସାକ୍ଷାତ୍ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରର ଯଥାବିଧି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉପଦେଶ କଲେ।

Verse 77

य इदं कीर्तयेद्भक्त्या शृणुयाद्वा समाहितः । सर्वपापविनिर्मुक्तः प्रयाति परमां गतिम्

ଯେ ଭକ୍ତିରେ ଏହାକୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ କିମ୍ବା ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଶୁଣେ, ସେ ସର୍ବପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପରମ ଗତି—ଶିବସାୟୁଜ୍ୟ—କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।