कौशिकी-गौरी तथा शार्दूलरूप-निशाचरस्य पूर्वकर्मवर्णनम् | Kauśikī-Gaurī and Brahmā’s account of the tiger-formed niśācara

Verse 1

वायुरुवाच । उत्पाद्य कौशिकीं गौरी ब्रह्मणे प्रतिपाद्य ताम् । तस्य प्रत्युपकाराय पितामहमथाब्रवीत्

ବାୟୁ କହିଲେ—କୌଶିକୀ ରୂପିଣୀ ଗୌରୀଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରି, ତାଙ୍କ ଉପକାରର ପ୍ରତ୍ୟୁପକାର ପାଇଁ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ତେବେ କହିଲେ।

Verse 2

देव्युवाच । दृष्टः किमेष भवता शार्दूलो मदुपाश्रयः । अनेन दुष्टसत्त्वेभ्यो रक्षितं मत्तपोवनम्

ଦେବୀ କହିଲେ—ମୋ ଆଶ୍ରୟକୁ ଆସିଥିବା ଏହି ବାଘକୁ ତୁମେ ଦେଖିଛ କି? ଏହିଏ ଦୁଷ୍ଟ ସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ମୋ ତପୋବନକୁ ରକ୍ଷା କରିଛି।

Verse 3

मय्यर्पितमना एष भजते मामनन्यधीः । अस्य संरक्षणादन्यत्प्रियं मम न विद्यते

ମୋଠାରେ ମନ ଅର୍ପଣ କରି ଏହି ଭକ୍ତ ଅନନ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିରେ ମୋର ଭଜନ କରୁଛି। ଏହାର ରକ୍ଷା କରିବା ଅପେକ୍ଷା ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ପ୍ରିୟ ନାହିଁ।

Verse 4

भवितव्यमनेनातो ममान्तःपुरचारिणा । गणेश्वरपदं चास्मै प्रीत्या दास्यति शंकरः

ଏହେତୁ ମୋ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ସେବା କରୁଥିବା ଏହି ପରିଚାରକ ପାଇଁ ଏହିପରି ହେବା ନିୟତ; ପ୍ରସନ୍ନ ଶଙ୍କର ପ୍ରେମରେ ତାକୁ ଗଣେଶ୍ୱର ପଦ ଦେବେ।

Verse 5

एनमग्रेसरं कृत्वा सखीभिर्गन्तुमुत्सहे । प्रदीयतामनुज्ञा मे प्रजानां पतिना १ त्वया

ଏହାକୁ ଆଗରେ ନେତା କରି ମୁଁ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ। ତେଣୁ ହେ ପ୍ରଜାପତି, ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 6

इत्युक्तः प्रहसन्ब्रह्मा देवीम्मुग्धामिव स्मयन् । तस्य तीव्रैः पुरावृत्तैर्दौरात्म्यं समवर्णयत्१

ଏପରି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ହସିଲେ ଏବଂ ଯେନେ ନିର୍ମଳ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି ସ୍ମିତ କରୁଛନ୍ତି, ସେପରି ପୂର୍ବର କଠୋର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ତାହାର ଦୁଷ୍ଟତା ଦେବୀଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।

Verse 7

ब्रह्मोवाच । पशौ देवि मृगाः क्रूराः क्व च ते ऽनुग्रहः शुभः । आशीविषमुखे साक्षादमृतं किं निषिच्यते

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ପଶୁ ଓ ମୃଗ ସ୍ୱଭାବତଃ କ୍ରୂର; ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମର ଶୁଭ ଅନୁଗ୍ରହ କେଉଁଠି? ବିଷଧର ସର୍ପର ମୁହଁରେ କି ସାକ୍ଷାତ୍ ଅମୃତ ଢାଳାଯାଏ?

Verse 8

व्याघ्रमात्रेण सन्नेष दुष्टः को ऽपि निशाचरः । अनेन भक्षिता गावो ब्राह्मणाश्च तपोधनाः

ଏଠାରେ କେବଳ ବ୍ୟାଘ୍ରର ରୂପ ଧରିଥିବା କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ନିଶାଚର ଅଛି। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଗାଈମାନେ ଓ ତପୋଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ଷିତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 9

तर्पयंस्तान्यथाकामं कामरूपी चरत्यसौ । अवश्यं खलु भोक्तव्यं फलं पापस्य कर्मणः

ସେମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ତର୍ପଣ କରି, ସେ କାମରୂପ ଧାରଣ କରି ଚରେ; ପାପକର୍ମର ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ।

Verse 10

अतः किं कृपया कृत्यमीदृशेषु दुरात्मसु । अनेन देव्याः किं कृत्यं प्रकृत्या कलुषात्मना

ଏହେତୁ ଏପରି ଦୁରାତ୍ମାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କୃପା କରି କ’ଣ ଲାଭ? ଯାହାର ପ୍ରକୃତି ମଲିନ, ସେ ଲୋକରେ ଦେବୀଙ୍କର କ’ଣ କାମ?

Verse 11

देव्युवाच । यदुक्तं भवता सर्वं तथ्यमस्त्वयमीदृशः । तथापि मां प्रपन्नो ऽभून्न त्याज्यो मामुपाश्रितः

ଦେବୀ କହିଲେ—ଆପଣ କହିଥିବା ସବୁ ସତ୍ୟ; ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଏପରି ଅଟେ। ତଥାପି ସେ ମୋ ଶରଣ ନେଇଛି; ମୋ ଆଶ୍ରିତକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 12

ब्रह्मोवाच । अस्य भक्तिमविज्ञाय प्राग्वृत्तं ते निवेदितम् । भक्तिश्चेदस्य किं पापैर्न ते भक्तः प्रणश्यति

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାହାର ଭକ୍ତି ନ ଜାଣି ମୁଁ ପୂର୍ବବୃତ୍ତାନ୍ତ ଆପଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲି। କିନ୍ତୁ ଯଦି ତାହାର ଭକ୍ତି ଅଛି, ପାପ କ’ଣ କରିପାରିବ? ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 13

पुण्यकर्मापि किं कुर्यात्त्वदीयाज्ञानपेक्षया । अजा प्रज्ञा पुराणी च त्वमेव परमेश्वरी

ତୁମ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ଆଶ୍ରୟ ବିନା ପୁଣ୍ୟକର୍ମ ମଧ୍ୟ କ’ଣ ସାଧିବ? ତୁମେଇ ଅଜା, ପରମ ପ୍ରଜ୍ଞା, ଆଦ୍ୟା—ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ପରମେଶ୍ୱରୀ।

Verse 14

त्वदधीना हि सर्वेषां बंधमोक्षव्यवस्थितिः । त्वदृते परमा शक्तिः संसिद्धिः कस्य कर्मणा

ସମସ୍ତଙ୍କର ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷର ବ୍ୟବସ୍ଥା ତୁମ ଅଧୀନ। ତୁମ ବିନା କାହାର କର୍ମଦ୍ୱାରା ପରମ ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ସତ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ହେବ?

Verse 15

त्वमेव विविधा शक्तिः भवानामथ वा स्वयम् । अशक्तः कर्मकरणे कर्ता वा किं करिष्यति

ତୁମେଇ ବିବିଧ ଶକ୍ତି—ସମସ୍ତ ଭୂତଜୀବଙ୍କର ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ଶକ୍ତିସ୍ୱରୂପ ମଧ୍ୟ। ସେଇ ଶକ୍ତି ବିନା କର୍ମକରଣେ କର୍ତ୍ତା କ’ଣ ସାଧିପାରିବ?

Verse 16

विष्णोश्च मम चान्येषां देवदानवरक्षसाम् । तत्तदैश्वर्यसम्प्राप्त्यै तवैवाज्ञा हि कारणम्

ବିଷ୍ଣୁ, ମୁଁ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ—ଦେବ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସ—ସମସ୍ତଙ୍କର ନିଜ ନିଜ ଐଶ୍ୱର୍ୟଲାଭର କାରଣ କେବଳ ତୁମ ଆଜ୍ଞା; ତୁମ ଅନୁମୋଦନ ହିଁ ସତ୍ୟ ହେତୁ।

Verse 17

अतीताः खल्वसंख्याता ब्रह्माणो हरयो भवाः । अनागतास्त्वसंख्यातास्त्वदाज्ञानुविधायिनः

ଅତୀତରେ ଅସଂଖ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର ହୋଇଗଲେ। ଆଗାମୀରେ ମଧ୍ୟ ଅସଂଖ୍ୟ ଆସିବେ—ସମସ୍ତେ ତୁମ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ।

Verse 18

त्वामनाराध्य देवेशि पुरुषार्थचतुष्टयम् । लब्धुं न शक्यमस्माभिरपि सर्वैः सुरोत्तमैः

ହେ ଦେବେଶି ଦେବୀ! ତୁମ ଆରାଧନା ବିନା ଆମେ—ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ—ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଏହି ଚାରି ପୁରୁଷାର୍ଥ ପାଇପାରୁ ନାହିଁ।

Verse 19

व्यत्यासो ऽपि भवेत्सद्यो ब्रह्मत्वस्थावरत्वयोः । सुकृतं दुष्कृतं चापि त्वयेव स्थापितं यतः

ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ଓ ସ୍ଥାବରତ୍ୱ—ଏ ଦୁଇ ଅବସ୍ଥାରେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରେ; କାରଣ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଏବଂ ତାହାର ଫଳ ତୁମେ ହିଁ ସ୍ଥାପନ କରିଛ।

Verse 20

त्वं हि सर्वजगद्भर्तुश्शिवस्य परमात्मनः । अनादिमध्यनिधना शक्तिराद्या सनातनी

ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରକ ପରମାତ୍ମା ଶିବଙ୍କର ଆଦ୍ୟ, ସନାତନ ଶକ୍ତି ତୁମେ ହିଁ; ତୁମର ନ ଆଦି, ନ ମଧ୍ୟ, ନ ଅନ୍ତ।

Verse 21

समस्तलोकयात्रार्थं मूर्तिमाविश्य कामपि । क्रीडसे २ विविधैर्भावैः कस्त्वां जानाति तत्त्वतः

ସମସ୍ତ ଲୋକର ଯାତ୍ରା-ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯେକୌଣସି ମୂର୍ତ୍ତିରେ ପ୍ରବେଶ କର। ତୁମେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଲୀଳା କର—ତୁମକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ କିଏ ଜାଣିପାରିବ?

Verse 22

अतो दुष्कृतकर्मापि व्याघ्रो ऽयं त्वदनुग्रहात् । प्राप्नोतु परमां सिद्धिमत्र कः प्रतिबन्धकः

ଏହେତୁ ଏହି ବ୍ୟାଘ୍ର ଦୁଷ୍କୃତ କର୍ମ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହରେ ପରମ ସିଦ୍ଧି (ମୋକ୍ଷ) ପାଉ; ଏଠାରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ କିଏ?

Verse 23

इत्यात्मनः परं भावं स्मारयित्वानुरूपतः । ब्रह्मणाभ्यर्थिता गौरी तपसो ऽपि न्यवर्तत

ଏପରି ନିଜର ପରମ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବକୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଗୌରୀ ତପସ୍ୟାରୁ ମଧ୍ୟ ବିରତ ହେଲେ।

Verse 24

ततो देवीमनुज्ञाप्य ब्रह्मण्यन्तर्हिते सति । देवीं च मातरं दृष्ट्वा मेनां हिमवता सह

ତାପରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅନୁମତି ନେଇ, ବ୍ରହ୍ମା ଅନ୍ତର୍ହିତ ହୋଇଗଲାପରେ, ସେ ଦେବୀଙ୍କ ମାତା ମେନାଙ୍କୁ ହିମବାନଙ୍କ ସହ ଦେଖିଲା।

Verse 25

प्रणम्याश्वास्य बहुधा पितरौ विरहासहौ । तपः प्रणयिनो देवी तपोवनमहीरुहान्

ପ୍ରଣାମ କରି ଦେବୀ ବିରହ ସହିପାରୁନଥିବା ପିତାମାତାଙ୍କୁ ବହୁବାର ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ। ତପସ୍ୟାରେ ଅନୁରକ୍ତ ସେ ଦେବୀ ପରେ ତପୋବନର ମହାବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ ଗଲେ।

Verse 26

विप्रयोगशुचेवाग्रे पुष्पबाष्पं विमुंचतः । तत्तुच्छाखासमारूढविहगो दीरितै रुतैः

ଆଗରେ ବିୟୋଗଶୋକରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେ ପୁଷ୍ପସଦୃଶ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲା। ସେହି ଛୋଟ ଶାଖାରେ ବସିଥିବା ଏକ ପକ୍ଷୀ ଦୀର୍ଘ ରୁତରେ କରୁଣ ଡାକ ଦେଲା।

Verse 27

व्याकुलं बहुधा दीनं विलापमिव कुर्वतः । सखीभ्यः कथयंत्येवं सत्त्वरा भर्तृदर्शने

ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲା; ପୁନଃପୁନଃ ଦୀନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପଡ଼ି, ଯେନ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ବିଲାପ କରୁଛି ପରି ଲାଗିଲା। ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ହିଁ ସେ ଶୀଘ୍ରେ ସଖୀମାନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 28

पुरस्कृत्य च तं व्याघ्रं स्नेहात्पुत्रमिवौरसम् । देहस्य प्रभया चैव दीपयन्ती दिशो दश

ସେଇ ବ୍ୟାଘ୍ରସଦୃଶ ବୀରଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଔରସ ପୁତ୍ର ପରି ଭାବି ସେ ଆଗେଇଲା; ତାହାର ଦେହପ୍ରଭାରେ ଯେନ ଦଶଦିଗ ଆଲୋକିତ ହେଲା।

Verse 29

प्रययौ मंदरं गौरी यत्र भर्ता महेश्वरः । सर्वेषां जगतां धाता कर्ता पाता विनाशकृत्

ଗୌରୀ ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ପ୍ରୟାଣ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଭର୍ତ୍ତା ମହେଶ୍ୱର ବିରାଜିତ—ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାତା, କର୍ତ୍ତା, ପାତା ଓ ବିନାଶକର୍ତ୍ତା।