सत्याः पुनस्तपश्चर्या — Satī’s Return to Austerity (Tapas) and Fearless Liṅga-Worship

Verse 1

वायुरुवाच । ततः प्रदक्षिणीकृत्य पतिमम्बा पतिव्रता । नियम्य च वियोगार्तिं जगाम हिमवद्गिरिम्

ବାୟୁ କହିଲେ—ତାପରେ ପତିବ୍ରତା ଅମ୍ବା ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି; ବିୟୋଗଜନିତ ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ସଂଯମ କରି ହିମବତ୍ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ।

Verse 2

तपःकृतवती पूर्वं देशे यस्मिन्सखीजनैः । तमेव देशमवृनोत्तपसे प्रणयात्पुनः

ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ସେ ପୂର୍ବେ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହ ତପ କରିଥିଲେ, ସେଇ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରେମଭକ୍ତିରେ ପୁନଃ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ବାଛିଲେ।

Verse 3

ततः स्वपितरं दृष्ट्वा मातरं च तयोर्गृहे । प्रणम्य वृत्तं विज्ञाप्य ताभ्यां चानुमता सती

ତାପରେ ସତୀ ତାଙ୍କ ଘରେ ନିଜ ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଜଣାଇଲେ, ଏବଂ ଉଭୟଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ତଦନୁସାରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 4

पुनस्तपोवनं गत्वा भूषणानि विसृज्य च । स्नात्वा तपस्विनो वेषं कृत्वा परमपावनम्

ପୁନର୍ବାର ସେ ତପୋବନକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ ତ୍ୟାଗ କଲା; ସ୍ନାନ କରି ପରମ ପାବନ ତପସ୍ବୀର ବେଶ ଧାରଣ କଲା।

Verse 5

संकल्प्य च महातीव्रं तपः परमदुश्चरम् । सदा मनसि सन्धाय भर्तुश्चरणपंकजम्

ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀବ୍ର ଓ ପରମ ଦୁଶ୍ଚର ତପ କରିବାକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ସେ ସଦା ମନରେ ନିଜ ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କ ଚରଣପଦ୍ମକୁ ଧାରଣ କଲା।

Verse 6

तमेव क्षणिके लिंगे ध्यात्वा बाह्यविधानतः । त्रिसन्ध्यमभ्यर्चयन्ती वन्यैः पुष्पैः फलादिभिः

କ୍ଷଣିକ (ଅସ୍ଥାୟୀ) ଲିଙ୍ଗରେ କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ବାହ୍ୟ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ସେ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟାରେ ବନଫୁଲ, ଫଳ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ଚନା କଲା।

Verse 7

स एव ब्रह्मणो मूर्तिमास्थाय तपसः फलम् । प्रदास्यति ममेत्येवं नित्यं कृत्वा ऽकरोत्तपः

“ସେଇ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମାରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋ ତପର ଫଳ ଦେବେ” ଏହି ନିତ୍ୟ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ସେ ଅବିଚଳ ଭାବେ ତପ କଲା।

Verse 8

तथा तपश्चरन्तीं तां काले बहुतिथे गते । दृष्टः कश्चिन्महाव्याघ्रो दुष्टभावादुपागमत्

ଏଭଳି ସେ ତପଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ଦୀର୍ଘକାଳ ଅତିତ ହେଲାପରେ ଜଣେ ମହାବ୍ୟାଘ୍ର ତାକୁ ଦେଖି ଦୁଷ୍ଟଭାବରେ ନିକଟକୁ ଆସିଲା।

Verse 9

तथैवोपगतस्यापि तस्यातीवदुरात्मनः । गात्रं चित्रार्पितमिव स्तब्धं तस्यास्सकाशतः

ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁରାତ୍ମା ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେବୀଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ତାହାର ଦେହ ଚିତ୍ରପଟରେ ଅଙ୍କିତ ମୂର୍ତ୍ତି ପରି ସ୍ତବ୍ଧ ହୋଇଗଲା।

Verse 10

तं दृष्ट्वापि तथा व्याघ्रं दुष्टभावादुपागतम् । न पृथग्जनवद्देवी स्वभावेन विविच्यते

ଦୁଷ୍ଟଭାବରେ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବା ସେ ବ୍ୟାଘ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେବୀ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନଙ୍କ ପରି ଭେଦବୁଦ୍ଧି କଲେ ନାହିଁ; ସ୍ୱଭାବତଃ ସେ ବିବେକୀ ଓ ଅଚଳ ରହିଲେ।

Verse 11

स तु विष्टब्धसर्वांगो बुभुक्षापरिपीडितः । ममामिषं ततो नान्यदिति मत्वा निरन्तरम्

କିନ୍ତୁ ସେ ସର୍ବାଙ୍ଗ ସ୍ତବ୍ଧ ହୋଇ, ଭୁଖର ଚାପରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ନିରନ୍ତର ଭାବୁଥିଲା—“ଏହି ମାଂସ ମୋର; ଏହାଛଡ଼ା ମୋ ପାଇଁ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ।”

Verse 12

निरीक्ष्यमाणः सततं देवीमेव तदा ऽनिशम् । अतिष्ठदग्रतस्तस्या उपासनमिवाचरत्

ତେବେ ସେ ନିରନ୍ତର କେବଳ ଦେବୀଙ୍କୁ ହିଁ ନିହାରି, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସଦା ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲା ଏବଂ ଯେନେ ଉପାସନା କରୁଛି—ସେପରି ଆଚରଣ କଲା।

Verse 13

देव्याश्च हृदये नित्यं ममैवायमुपासकः । त्राता च दुष्टसत्त्वेभ्य इति प्रववृते कृपा

ତେବେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ହୃଦୟରେ କରୁଣା ଉଦିତ ହେଲା—“ଏହି ମୋର ଉପାସକ ଦେବୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ନିତ୍ୟ ବସେ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ରକ୍ଷକ”; ଏପରି କହି କୃପା ପ୍ରବାହିତ ହେଲା।

Verse 14

तस्या एव कृपा योगात्सद्योनष्टमलत्रयः । बभूव सहसा व्याघ्रो देवीं च बुबुधे तदा

ତାଙ୍କର କୃପାଶକ୍ତିର ଯୋଗରେ ତ୍ରିମଳ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ନଷ୍ଟ ହେଲା; ସେଇ ବ୍ୟାଘ୍ର କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ତେବେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଜଗନ୍ମାତା ଭାବେ ଚିହ୍ନିଲା।

Verse 15

न्यवर्तत बुभुक्षा च तस्यांगस्तम्भनं तथा । दौरात्म्यं जन्मसिद्धं च तृप्तिश्च समजायत

ତାହାର ଭୋଜନ-ଲୋଭ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କର ସ୍ତମ୍ଭନ ମଧ୍ୟ ନିବୃତ୍ତ ହେଲା। ଜନ୍ମସିଦ୍ଧ ଦୁଷ୍ଟତା ମଧ୍ୟ ଖସିଗଲା ଏବଂ ଅନ୍ତରେ ତୃପ୍ତି ଜାଗିଲା।

Verse 16

तदा परमभावेन ज्ञात्वा कार्तार्थ्यमात्मनः । सद्योपासक एवैष सिषेवे परमेश्वरीम्

ତେବେ ପରମ ଭାବରେ ନିଜ ଜୀବନ କୃତାର୍ଥ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜାଣି, ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସତ୍ୟ ଉପାସକ ହୋଇ ଭକ୍ତିରେ ପରମେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ସେବା କଲା।

Verse 17

दुष्टानामपि सत्त्वानां तथान्येषान्दुरात्मनाम् । स एव द्रावको भूत्वा विचचार तपोवने

ଦୁଷ୍ଟ ସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁରାତ୍ମାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିବାରକ ହୋଇ, ତପୋବନରେ ବିଚରଣ କଲା।

Verse 18

तपश्च ववृधे देव्यास्तीव्रं तीव्रतरात्मकम् । देवाश्च दैत्यनिर्बन्धाद्ब्रह्माणं शरणं गताः

ଦେବୀଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଆହୁରି ବଢ଼ିଲା—ତୀବ୍ର, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ତୀବ୍ରତର। ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ନିର୍ବନ୍ଧନରେ ପୀଡ଼ିତ ଦେବମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।

Verse 19

चक्रुर्निवेदनं देवाः स्वदुःखस्यारिपीडनात् । यथा च ददतुः शुम्भनिशुम्भौ वरसम्मदात्

ଶତ୍ରୁପୀଡନ ଓ ନିଜ ଦୁଃଖଭାରରେ ପୀଡିତ ଦେବମାନେ ବିଧିପୂର୍ବକ ନିବେଦନ କଲେ। ବରଦାନର ଗର୍ବରେ ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ଶୁମ୍ଭ-ନିଶୁମ୍ଭ କିପରି ଆଚରଣ କଲେ, ସେଥି ସବୁ ବିସ୍ତାରେ କହିଲେ।

Verse 20

सो ऽपि श्रुत्वा विधिर्दुःखं सुराणां कृपयान्वितः । आसीद्दैत्यवधायैव स्मृत्वा हेत्वाश्रयां कथाम्

ଦେବମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଶୁଣି ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମା କରୁଣାରେ ପ୍ରେରିତ ହେଲେ। କାରଣାଧାରିତ ଉପାୟ ଓ ଯୁକ୍ତି ସ୍ମରି ସେ ଦୈତ୍ୟବଧ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।

Verse 21

सामरः प्रार्थितो ब्रह्मा ययौ देव्यास्तपोवनम् । संस्मरन्मनसा देवदुःखमोक्षं स्वयत्नतः

ଏଭଳି ଭାବେ ଦେବମାନଙ୍କ ଗଭୀର ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବୀଙ୍କ ତପୋବନକୁ ଗଲେ। ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ ଦେବଦୁଃଖ କିପରି ମୋଚନ ହେବ, ମନେମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 22

ददर्श च सुरश्रेष्ठः श्रेष्ठे तपसि निष्ठिताम् । प्रतिष्ठामिव विश्वस्य भवानीं परमेश्वरीम्

ତେବେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରମ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠିତ ପରମେଶ୍ୱରୀ ଭବାନୀଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ—ସେ ଯେନେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ଆଧାର।

Verse 23

ननाम चास्य जगतो मातरं स्वस्य वै हरेः । रुद्रस्य च पितुर्भार्यामार्यामद्रीश्वरात्मजाम्

ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା—ଯିଏ ଏହି ଜଗତର ମାତା, ନିଜ ପିତା ହରିଙ୍କ ଆର୍ଯ୍ୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା—ଅଦ୍ରୀଶ୍ୱରଙ୍କ କନ୍ୟା ଆର୍ଯ୍ୟା।

Verse 24

ब्रह्माणमागतं दृष्ट्वा देवी देवगणैः सह । अर्घ्यं तदर्हं दत्त्वा ऽस्मै स्वागताद्यैरुपाचरत्

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ଦେବୀ ଦେବଗଣ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଯଥାର୍ହ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ସ୍ୱାଗତବାକ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାରରେ ସମ୍ମାନ କଲେ।

Verse 25

तां च प्रत्युपचारोक्तिं पुरस्कृत्याभिनंद्य च । पप्रच्छ तपसो हेतुमजानन्निव पद्मजः

ତାଙ୍କର ସ୍ୱାଗତ-ଉପଚାର ବାକ୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ କରି ଓ ପ୍ରଶଂସା କରି, ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା) ତପସ୍ୟାର କାରଣ ଜାଣିନଥିବା ପରି ପଚାରିଲେ।

Verse 26

ब्रह्मोवाच । तीव्रेण तपसानेन देव्या किमिह साध्यते । तपःफलानां सर्वेषां त्वदधीना हि सिद्धयः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ଏହି ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଏଠାରେ କ’ଣ ସାଧ୍ୟ ହେବ? କାରଣ ତପଫଳର ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ଅଧୀନ।

Verse 27

यश्चैव जगतां भर्ता तमेव परमेश्वरम् । भर्तारमात्मना प्राप्य प्राप्तञ्च तपसः फलम्

ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧର୍ତ୍ତା, ସେଇ ପରମେଶ୍ୱର—ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ନାଥ—କୁ ଆତ୍ମାରେ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ହିଁ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ମିଳେ।

Verse 28

अथवा सर्वमेवैतत्क्रीडाविलसितं तव । इदन्तु चित्रं देवस्य विरहं सहसे कथम्

ନହେଲେ ଏ ସବୁ ତୁମ କ୍ରୀଡା-ଲୀଳାମାତ୍ର ହେବ। କିନ୍ତୁ ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ—ଦେବାଧିଦେବ ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କ ବିରହକୁ ତୁମେ କିପରି ସହୁଛ?

Verse 29

देव्युवाच । सर्गादौ भवतो देवादुत्पत्तिः श्रूयते यदा । तदा प्रजानां प्रथमस्त्वं मे प्रथमजः सुतः

ଦେବୀ କହିଲେ—ସୃଷ୍ଟିର ଆଦିରେ ତୁମ ଦିବ୍ୟ ଉତ୍ପତ୍ତି ସେଇ ଦେବଙ୍କଠାରୁ ହେଲା ବୋଲି ଯେତେବେଳେ ଶୁଣାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ; ତୁମେ ମୋର ପ୍ରଥମଜ ପୁତ୍ର।

Verse 30

५

“ପାଞ୍ଚ”—ଏହା କେବଳ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ଶ୍ଲୋକ-କ୍ରମ ସୂଚକ ସଂଖ୍ୟା-ଚିହ୍ନ; ଏହାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅର୍ଥ ନାହିଁ।

Verse 31

यदा भवद्गिरीन्द्रस्ते पुत्रो मम पिता स्वयम् । तदा पितामहस्त्वं मे जातो लोकपितामह

ହେ ଗିରୀନ୍ଦ୍ର! ଯେତେବେଳେ ତୁମ ପୁତ୍ର ନିଜେ ମୋର ପିତା ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ମୋର ପିତାମହ ହେଲ—ହେ ଲୋକପିତାମହ!

Verse 32

तदीदृशस्य भवतो लोकयात्राविधायिनः । वृत्तवन्तःपुरे भर्ता कथयिष्ये कथं पुनः

ହେ ଦେହ-ନଗରର ଅନ୍ତଃପୁରାଧିପତି, ଯିଏ ଲୋକଯାତ୍ରାର ବିଧାନ କରନ୍ତି—ଆପଣଙ୍କ ଏପରି ସ୍ୱରୂପକୁ ମୁଁ ପୁନଃ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି?

Verse 33

किमत्र बहुना देहे यश्चायं मम कालिमा । त्यक्त्वा सत्त्वविधानेन गौरी भवितुमुत्सहे

ଏହି ଦେହ ବିଷୟରେ ଅଧିକ କହି କ’ଣ ଲାଭ? ମୋର ଏହି କାଳିମାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସତ୍ତ୍ୱବିଧାନରେ ମୁଁ ଗୌରୀ ହେବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରୁଛି।

Verse 34

ब्रह्मोवाच । एतावता किमर्थेन तीव्रं देवि तपः कृतम् । स्वेच्छैव किमपर्याप्ता क्रीडेयं हि तवेदृशी

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ଏତେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆପଣ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏପରି ତୀବ୍ର ତପ କଲେ? ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱେଚ୍ଛା ମାତ୍ରେ କି ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ? ଏପରି କ୍ରୀଡା ତ ଆପଣଙ୍କୁ ହିଁ ଶୋଭେ।

Verse 35

क्रीडा ऽपि च जगन्मातस्तव लोकहिताय वै । अतो ममेष्टमनया फलं किमपि साध्यताम्

ହେ ଜଗନ୍ମାତା, ଆପଣଙ୍କ କ୍ରୀଡା ମଧ୍ୟ ଲୋକହିତ ପାଇଁ ହିଁ। ତେଣୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଦ୍ୱାରା ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କିଛି ଇଷ୍ଟଫଳ ସିଦ୍ଧ ହେଉ।

Verse 36

निशुंभशुंभनामानौ दैत्यौ दत्तवरौ मया । दृप्तौ देवान्प्रबाधेते त्वत्तो लब्धस्तयोर्वधः

ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ଶୁମ୍ଭ ନାମର ଦୁଇ ଦୈତ୍ୟ—ମୋ ଦ୍ୱାରା ବର ପାଇ—ଦର୍ପିତ ହୋଇ ଦେବମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ବଧ ତୁମଠାରୁ ହିଁ ଲଭ୍ୟ; ତୁମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ତାଙ୍କର ନାଶ ହେବ।

Verse 37

अलं विलंबनेनात्र त्वं क्षणेन स्थिरा भव । शक्तिर्विसृज्यमाना ऽद्य तयोर्मृत्युर्भविष्यति

ଏବେ ବିଳମ୍ବ କର ନାହିଁ, ଏହି କ୍ଷଣରେ ସ୍ଥିର ହୁଅ। ଆଜି ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଉଛି, ତାହା ସେହି ଦୁହିଁଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟାଇବ।

Verse 38

ब्राह्मणाभ्यर्थिता चैव देवी गिरिवरात्मजा । त्वक्कोशं सहसोत्सृज्य गौरी सा समजायत

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାର୍ଥିତ ହୋଇ, ପର୍ବତରାଜ କନ୍ୟା ଦେବୀ ତତକ୍ଷଣାତ୍ ନିଜର ତ୍ୱଚା କୋଷ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଏବଂ ଗୌରୀ ହେଲେ।

Verse 39

सा त्वक्कोशात्मनोत्सृष्टा कौशिकी नाम नामतः । काली कालाम्बुदप्रख्या कन्यका समपद्यत

ତାଙ୍କ ତ୍ୱଚା କୋଷରୁ ନିର୍ଗତ ସେହି କନ୍ୟା କୌଶିକୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ; ସେ କଳା ମେଘ ସଦୃଶ କାଳୀ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 40

सा तु मायात्मिका शक्तिर्योगनिद्रा च वैष्णवी । शंखचक्रत्रिशूलादिसायुधाष्टमहाभुजा

ସେ ମାୟାସ୍ୱରୂପିଣୀ ଶକ୍ତି ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବୀ ଯୋଗନିଦ୍ରା ମଧ୍ୟ। ଅଷ୍ଟମହାଭୁଜା ସେ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ତ୍ରିଶୂଳ ଆଦି ଆୟୁଧ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 41

सौम्या घोरा च मिश्रा च त्रिनेत्रा चन्द्रशेखरा । अजातपुंस्पर्शरतिरधृष्या चातिसुन्दरी

ସେ ସୌମ୍ୟା, ଘୋରା ଓ ମିଶ୍ରରୂପିଣୀ; ସେ ତ୍ରିନେତ୍ରା ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରା। କେବଳ ଶିବସ୍ପର୍ଶରେ ରତ, ଅଜେୟ ଓ ଅତିସୁନ୍ଦରୀ।

Verse 42

दत्ता च ब्रह्मणे देव्या शक्तिरेषा सनातनी । निशुंभस्य च शुंभस्य निहंत्री दैत्यसिंहयोः

ଦେବୀଙ୍କ ଏହି ସନାତନ ଶକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦତ୍ତ ହୋଇଥିଲା; ସେଇ ଦାନବସିଂହ ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ନିହନ୍ତ୍ରୀ।

Verse 43

ब्रह्मणापि प्रहृष्टेन तस्यै परमशक्तये । प्रबलः केसरी दत्तो वाहनत्वे समागतः

ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରହୃଷ୍ଟ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସେଇ ପରମଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଏକ ପ୍ରବଳ କେସରୀ (ସିଂହ) ଦାନ କଲେ; ସେ ତାଙ୍କର ବାହନ ହୋଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।

Verse 44

विन्ध्ये च वसतिं तस्याः पूजामासवपूर्वकैः । मांसैर्मत्स्यैरपूपैश्च निर्वर्त्यासौ समादिशत्

ବିନ୍ଧ୍ୟ ପ୍ରଦେଶରେ ସେ ତାହାର ନିବାସ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲା ଏବଂ ଆସବ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ନୈବେଦ୍ୟ ସହ ମାଂସ, ମତ୍ସ୍ୟ ଓ ଅପୂପ ଅର୍ପଣ କରି ପୂଜା ସମାପ୍ତ କରି, ପରେ ଆଦେଶ ଦେଲା।

Verse 45

सा चैव संमता शक्तिर्ब्रह्मणो विश्वकर्मणः । प्रणम्य मातरं गौरीं ब्रह्माणं चानुपूर्वशः

ସେ ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ରହ୍ମା—ବିଶ୍ୱକର୍ମା—ଙ୍କ ସ୍ୱୀକୃତ ଶକ୍ତି ଥିଲା। ସେ କ୍ରମେ ପ୍ରଥମେ ମାତା ଗୌରୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କଲା।

Verse 46

शक्तिभिश्चापि तुल्याभिः स्वात्मजाभिरनेकशः । परीता प्रययौ विन्ध्यं दैत्येन्द्रौ हन्तुमुद्यता

ନିଜର ଅନେକ ଆତ୍ମଜା—ନିଜ ସମାନ ଶକ୍ତିମାନ ଶକ୍ତିମାନେ—ଦ୍ୱାରା ସବୁଦିଗରୁ ଘେରାଯାଇ, ସେ ଦୁଇ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତକୁ ପ୍ରୟାଣ କଲା।

Verse 47

निहतौ च तया तत्र समरे दैत्यपुंगवौ । तद्बाणैः कामबाणैश्च च्छिन्नभिन्नांगमानसौ

ସେହି ସମରରେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ସେ ଦୁଇଜଣ ନିହତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ବାଣ—କାମଦେବଙ୍କ ବାଣ ସଦୃଶ—ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗକୁ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ କରି, ମନକୁ ମଧ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲା।

Verse 48

तद्युद्धविस्तरश्चात्र न कृतो ऽन्यत्र वर्णनात् । ऊहनीयं परस्माच्च प्रस्तुतं वर्णयामि वः

ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ବିସ୍ତାର ଏଠାରେ କରାଯାଇନାହିଁ, କାରଣ ଅନ୍ୟତ୍ର ଏହାର ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି। ତଥାପି ସେଠାରୁ ଯାହା ଯୋଗ୍ୟ, ତାହା ଗ୍ରହଣ କରି ପ୍ରସଙ୍ଗୋଚିତ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।