भद्रस्य दिव्यरथारोहणं शङ्खनादश्च — Bhadra’s Divine Chariot-Ascent and the Conch-Blast

Verse 1

तस्मिन्नवसरे व्योम्नि समाविरभवद्रथः । सहस्रसूर्यसंकाशश्चारुचीरवृषध्वजः

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆକାଶରେ ଗୋଟିଏ ରଥ ପ୍ରକଟ ହେଲା—ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ—ବୃଷଧ୍ୱଜଧାରୀ ଓ ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ରରେ ସୁଶୋଭିତ।

Verse 2

अश्वरत्नद्वयोदारो रथचक्रचतुष्टयः । सञ्चितानेकदिव्यास्त्रशस्त्ररत्नपरिष्कृतः

ସେ ରଥଟି ଦୁଇଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନସଦୃଶ ଅଶ୍ୱରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା ଏବଂ ଚାରିଟି ଚକ୍ରରେ ସୁସଜ୍ଜିତ; ତାହାରେ ସଞ୍ଚିତ ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଥିଲା ଓ ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନରେ ଅତିଶୟ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 3

तस्यापि रथवर्यस्य स्यात्स एव हि सारथिः । यथा च त्रैपुरे युद्धे पूर्वं शार्वरथे स्थितः

ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥର ମଧ୍ୟ ସାରଥି ନିଶ୍ଚୟ ସେଇ ଏକମାତ୍ର—ଯେପରି ତ୍ରିପୁର-ଯୁଦ୍ଧରେ ପୂର୍ବେ ସେ ଶାର୍ବ ରଥରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ।

Verse 4

स तं रथवरं ब्रह्मा शासनादेव शूलिनः । हरेस्समीपमानीय कृताञ्जलिरभाषत

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ଶୂଳଧାରୀ ପ୍ରଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କ ଆଜ୍ଞାମାତ୍ରେ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥକୁ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ସମୀପକୁ ଆଣି, କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 5

भगवन्भद्र भद्रांग भगवानिन्दुभूषणः । आज्ञापयति वीरस्त्वां रथमारोढुमव्ययः

ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ଭଦ୍ର! ହେ ଶୁଭାଙ୍ଗ ବୀର! ଇନ୍ଦୁଭୂଷଣ ଭଗବାନ—ଅବ୍ୟୟ ପ୍ରଭୁ ଶିବ—ତୁମକୁ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଉଛନ୍ତି।

Verse 6

रेभ्याश्रमसमीपस्थस्त्र्यंबको ऽंबिकया सह । सम्पश्यते महाबाहो दुस्सहं ते पराक्रमम्

ରେଭ୍ୟାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ସମୀପରେ ଅବସ୍ଥିତ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ (ଶିବ) ଅମ୍ବିକା (ପାର୍ବତୀ) ସହ, ହେ ମହାବାହୋ, ତୁମର ଦୁସ୍ସହ ପରାକ୍ରମକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି।

Verse 7

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स वीरो गणकुञ्जरः । आरुरोह रथं दिव्यमनुगृह्य पितामहम्

ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ସେ ବୀର ଗଣ—ଗଣମଧ୍ୟରେ ଗଜରାଜ ସମ—ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲେ।

Verse 8

तथा रथवरे तस्मिन्स्थिते ब्रह्मणि सारथौ । भद्रस्य ववृधे लक्ष्मी रुद्रस्येव पुरद्विषः

ଏପରି ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ସାରଥି ରୂପେ ବ୍ରହ୍ମା ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବା ସହିତେ ଭଦ୍ରଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ଶ୍ରୀ ବଢ଼ିଲା—ଯେପରି ତ୍ରିପୁରଦ୍ୱେଷୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମହିମା ସଦା ବଢ଼େ।

Verse 9

ततः शंखवरं दीप्तं पूर्णचंद्रसमप्रभम् । प्रदध्मौ वदने कृत्वा भानुकंपो महाबलः

ତତଃ ମହାବଳୀ ଭାନୁକମ୍ପ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରସମ ପ୍ରଭାଯୁକ୍ତ ଦୀପ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶଙ୍ଖକୁ ମୁଖେ ଧରି ବଳପୂର୍ବକ ଫୁଙ୍କିଲେ।

Verse 10

तस्य शंखस्य तं नादं भिन्नसारससन्निभम् । श्रुत्वा भयेन देवानां जज्वाल जठरानलः

ସେହି ଶଙ୍ଖର ଭିନ୍ନସାରସ-ସଦୃଶ ନାଦ ଶୁଣି ଦେବମାନେ ଭୟାକୁଳ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଜଠରାଗ୍ନି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା।

Verse 11

यक्षविद्याधराहीन्द्रैः सिद्धैर्युद्धदिदृक्षुभिः । क्षणेन निबडीभूताः साकाशविवरा दिशाः

ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଯକ୍ଷ, ବିଦ୍ୟାଧର, ନାଗେନ୍ଦ୍ର ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ କ୍ଷଣେ ଭିଡ଼ିଗଲେ; ଆକାଶରେ ମଧ୍ୟ ଅବକାଶ ନ ରହି ଦିଗମାନେ ଘନ ହେଲା।

Verse 12

ततः शार्ङ्गेण चापाङ्कात्स नारायणनीरदः । महता बाणवर्षेण तुतोद गणगोवृषम्

ତାପରେ ମେଘଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ନାଦ କରୁଥିବା ସେ ନାରାୟଣ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷକୁ କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣି, ମହା ବାଣବର୍ଷାରେ ଶିବଗଣମାନଙ୍କ ବୃଷଭସଦୃଶ ନାୟକଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 13

तं दृष्ट्वा विष्णुमायांतं शतधा बाणवर्षिणम् । स चाददे धनुर्जैत्रं भद्रो बाणसहस्रमुक्

ବିଷ୍ଣୁମାୟାରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଶତଧାରାରେ ବାଣବର୍ଷା କରୁଥିବା ତାହାକୁ ଦେଖି, ଭଦ୍ର ମଧ୍ୟ ବିଜୟଦାୟକ ଧନୁ ଧରିଲା—ଯେନ ସହସ୍ର ବାଣର ମୁଖ—ପ୍ରତିଘାତ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା।

Verse 14

समादाय च तद्दिव्यं धनुस्समरभैरवम् । शनैर्विस्फारयामास मेरुं धनुरिवेश्वरः

ସେଇ ଦିବ୍ୟ, ସମରରେ ଭୟଙ୍କର ଧନୁକୁ ଧରି, ଈଶ୍ୱର ଧୀରେ ଧୀରେ ତାହାକୁ ଟାଣିଲେ; ଯେନ ମେରୁ ପର୍ବତ ଧନୁ ହୋଇଗଲା।

Verse 15

तस्य विस्फार्यमाणस्य धनुषो ऽभून्महास्वनः । तेन स्वनेन महता पृथिवीं समकंपयत्

ସେ ଧନୁ ଟାଣାଯାଉଥିବାବେଳେ ମହାନାଦ ହେଲା; ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ କମ୍ପିତ ହେଲା।

Verse 16

ततः शरवरं घोरं दीप्तमाशीविषोपमम् । जग्राह गणपः श्रीमान्स्वयमुग्रपराक्रमः

ତାପରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଗଣପ—ସ୍ୱୟଂ ଉଗ୍ର ପରାକ୍ରମୀ—ବିଷଧର ସର୍ପ ପରି ଦୀପ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଶରସମୂହକୁ ଧରିଲେ।

Verse 17

बाणोद्धारे भुजो ह्यस्य तूणीवदनसंगतः । प्रत्यदृश्यत वल्मीकं विवेक्षुरिव पन्नगः

ବାଣ ବାହାର କରୁଥିବାବେଳେ ତାହାର ଭୁଜ ତୂଣୀରର ମୁହଁ ପାଖକୁ ଆସି, ଯେପରି ଭୁଇଁପୋକ ଢିବିରୁ ଫଣା ଉଠାଇ ଦ୍ୱାର ଖୋଜୁଥିବା ସର୍ପ, ସେପରି ଦେଖାଗଲା।

Verse 18

समुद्धृतः करे तस्य तत्क्षणं रुरुचे शरेः । महाभुजंगसंदष्टो यथा बालभुजङ्गमः

ସେ ଶର ତାହାର ହାତରେ ଉଠିବା ସହିତେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଜ୍ଵଳି ଉଠିଲା—ଯେପରି ମହାସର୍ପ ଦଂଶି ଧରିଲେ ଏକ ଶିଶୁ ସର୍ପ ତଡ଼ପି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।

Verse 19

शरेण घनतीव्रेण भद्रो रुद्रपराक्रमः । विव्याध कुपितो गाढं ललाटे विष्णुमव्ययम्

ତେବେ ରୁଦ୍ରପରାକ୍ରମୀ ଭଦ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଘନ ଓ ତୀବ୍ର ଶରଦ୍ୱାରା ଅବ୍ୟୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲଲାଟରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ବିଦ୍ଧ କଲା।

Verse 20

ललाटे ऽभिहितो विष्णुः पूर्वमेवावमानितः । चुकोप गणपेंद्राय मृगेंद्रायेव गोवृषः

ଲଲାଟରେ କେବଳ ଚିହ୍ନ ବୋଲି ପୂର୍ବରୁ ଅବମାନିତ ହୋଇଥିବା ବିଷ୍ଣୁ ଗଣପତୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ଯେପରି ସିଂହେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତି ମହାବଳ ବୃଷଭ ରୋଷ କରେ।

Verse 21

ततस्त्वशनिकल्पेन क्रूरास्येन महेषुणा । विव्याध गणराजस्य भुजे भुजगसन्निभे

ତାପରେ ସେ କ୍ରୂରମୁଖୀ ବୀର ବଜ୍ରସମ ମହାବାଣରେ, ସର୍ପସଦୃଶ ଭୁଜାବାନ ଗଣରାଜଙ୍କ ଭୁଜକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 22

सो ऽपि तस्य भुजे भूयः सूर्यायुतसमप्रभम् । विससर्ज शरं वेगाद्वीरभद्रो महाबलः

ତେବେ ମହାବଳୀ ବୀରଭଦ୍ର ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ତାହାର ଭୁଜ ଉପରେ ମହାବେଗରେ ଏକ ଶର ଛାଡ଼ିଲେ; ଯାହା ଦଶହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ତେଜରେ ଜ୍ୱଳିଥିଲା।

Verse 23

स च विष्णुः पुनर्भद्रं भद्रो विष्णुं तथा पुनः । स च तं स च तं विप्राश्शरैस्तावनुजघ्नतुः

ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ ପୁନର୍ବାର ଭଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କଲେ, ଭଦ୍ର ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କଲା। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଦୁହେଁ ପାଳାକ୍ରମେ ଶରବୃଷ୍ଟିରେ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 24

तयोः परस्परं वेगाच्छरानाशु विमुंचतोः । द्वयोस्समभवद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम्

ସେ ଦୁହେଁ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ମହାବେଗରେ ଶୀଘ୍ର ଶର ଛାଡ଼ୁଥିଲେ। ତେଣୁ ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର, କୋଳାହଳମୟ ଓ ରୋମହର୍ଷକ ଯୁଦ୍ଧ ଘଟିଲା।

Verse 25

तद्दृष्ट्वा तुमुलं युद्धं तयोरेव परस्परम् । हाहाकारो महानासीदाकाशे खेचरेरितः

ସେ ଦୁହିଁଙ୍କର ପରସ୍ପର ଘଟୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ଓ କୋଳାହଳମୟ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ଦିବ୍ୟଜନମାନେ ଆକାଶରେ ମହା ହାହାକାର କଲେ।

Verse 26

ततस्त्वनलतुंडेन शरेणादित्यवर्चसा । विव्याध सुदृढं भद्रो विष्णोर्महति वक्षसि

ତାପରେ ଭଦ୍ର ଅଗ୍ନିମୁଖ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟତେଜରେ ଦୀପ୍ତ ଶରଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବିଶାଳ ବକ୍ଷସ୍ଥଳକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ବିଦ୍ଧ କଲା।

Verse 27

स तु तीव्रप्रपातेन शरेण दृढमाहतः । महतीं रुजमासाद्य निपपात विमोहितः

କିନ୍ତୁ ସେ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ପତିତ ଶରଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ଭାବେ ଆହତ ହେଲା। ଭୟଙ୍କର ବେଦନା ପାଇ, ମୋହରେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।

Verse 28

पुनः क्षणादिवोत्थाय लब्धसंज्ञस्तदा हरिः । सर्वाण्यपि च दिव्यास्त्राण्यथैनं प्रत्यवासृजत्

ତେବେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ପୁନଃ ଉଠି ସଂଜ୍ଞା ଲାଭ କରି, ତାହାର ବିରୋଧରେ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ନିକ୍ଷେପ କଲେ।

Verse 29

स च विष्णुर्धनुर्मुक्तान्सर्वाञ्छर्वचमूपतिः । सहसा वारयामास घोरैः प्रतिशरैः शरान्

ତାପରେ ଶର୍ବସେନାପତି ବିଷ୍ଣୁ ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ସମସ୍ତ ଶରକୁ ଘୋର ପ୍ରତିଶର ଦ୍ୱାରା ସହସା ରୋକିଦେଲେ।

Verse 30

तं बाणं बाणवर्येण भद्रो भद्राह्वयेण तु । अप्राप्तमेव भगवाञ्चिच्छेद शतधा पथि

ତେବେ ଭଦ୍ର ‘ଭଦ୍ରାହ୍ୱ’ ନାମକ ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣଦ୍ୱାରା, ଭଗବାନଙ୍କ ଅପ୍ରତିହତ ଶକ୍ତିରେ, ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଅପ୍ରାପ୍ତ ଥିବାବେଳେ ମାର୍ଗମଧ୍ୟରେ ସେ ବାଣକୁ ଶତଧା କାଟିଦେଲେ।

Verse 31

अथैकेनेषुणा शार्ङ्गं द्वाभ्यां पक्षौ गरुत्मतः । निमेषादेव चिच्छेद तदद्भुतमिवाभवत्

ତାପରେ ସେ ଗୋଟିଏ ବାଣରେ ଶାର୍ଙ୍ଗକୁ ଏବଂ ଆଉ ଦୁଇ ବାଣରେ ଗରୁଡଙ୍କ ପକ୍ଷଦ୍ୱୟକୁ ନିମେଷମାତ୍ରେ ଛେଦିଦେଲା; ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତ ପରି ଲାଗିଲା।

Verse 32

ततो योगबलाद्विष्णुर्देहाद्देवान्सुदारुणान् । शंखचक्रगदाहस्तान् विससर्ज सहस्रशः

ତାପରେ ନିଜ ଯୋଗବଳର ପ୍ରଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ଦେହରୁ ସହସ୍ରଶଃ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଦେବସ୍ୱରୂପମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକଟ କଲେ; ତାଙ୍କ ହାତରେ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଥିଲା।

Verse 33

सर्वांस्तान्क्षणमात्रेण त्रैपुरानिव शंकरः । निर्ददाह महाबाहुर्नेत्रसृष्टेन वह्निना

ତାପରେ ମହାବାହୁ ଶଙ୍କର କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ—ଯେପରି ଏକଦା ତ୍ରିପୁରକୁ ଭସ୍ମ କରିଥିଲେ—ନେତ୍ରଜନିତ ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ କରିଦେଲେ।

Verse 34

ततः क्रुद्धतरो विष्णुश्चक्रमुद्यम्य सत्वरः । तस्मिन्वीरो समुत्स्रष्टुं तदानीमुद्यतो ऽभवत्

ତାପରେ ଅଧିକ କ୍ରୋଧିତ ବିଷ୍ଣୁ ଶୀଘ୍ର ଚକ୍ର ଉଠାଇଲେ; ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ବୀର ତାହାକୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 35

तं दृष्ट्वा चक्रमुद्यम्य पुरतः समुपस्थितम् । स्मयन्निव गणेशानो व्यष्टंभयदयत्नतः

ଚକ୍ର ଉଠାଇ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଗଣମାନଙ୍କ ଈଶ୍ୱର ଗଣେଶ ଯେନେ ହସିଲେ, ଏବଂ ଅୟତ୍ନରେ ତାଙ୍କୁ ରୋକି ଧରିଲେ।

Verse 36

स्तंभितांगस्तु तच्चक्रं घोरमप्रतिमं क्वचित् । इच्छन्नपि समुत्स्रष्टुं न विष्णुरभवत्क्षमः

କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ସ୍ତମ୍ଭିତ ହୋଇଗଲା; ସେହି ଘୋର, ଅପ୍ରତିମ ଚକ୍ରଟି ନିକ୍ଷେପ କରିହେଲା ନାହିଁ। ନିକ୍ଷେପ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶିବଙ୍କ ପରମ ଅଧିସତ୍ତାରେ ବଦ୍ଧ ଥିବାରୁ ବିଷ୍ଣୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ।

Verse 37

श्वसन्निवैकमुद्धृत्य बाहुं चक्रसमन्वितम् । अतिष्ठदलसो भूत्वा पाषाण इव निश्चलः

ସେ ଯେନ କଷ୍ଟରେ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ପରି, ଚକ୍ରସହିତ ଗୋଟିଏ ବାହୁ ଉଠାଇଲା; ପରେ ଆଳସ୍ୟରେ ଜଡ ହୋଇ ପାଷାଣ ପରି ନିଶ୍ଚଳ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲା।

Verse 38

विशरीरो यथाजीवो विशृङ्गो वा यथा वृषः । विदंष्ट्रश्च यथा सिंहस्तथा विष्णुरवस्थितः

ଯେପରି ଶରୀରହୀନ ଜୀବ ଶକ୍ତିହୀନ ହୁଏ, ଯେପରି ଶୃଙ୍ଗହୀନ ବୃଷଭ ନିଷ୍ଫଳ, ଯେପରି ଦଂଷ୍ଟ୍ରାହୀନ ସିଂହ ଦୁର୍ବଳ—ସେପରି ଶିବବିୟୋଗେ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 39

तं दृष्ट्वा दुर्दशापन्नं विष्णुमिंद्रादयः सुराः । समुन्नद्धा गणेन्द्रेण मृगेंद्रेणेव गोवृषाः

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦୁର୍ଦଶାପନ୍ନ ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ସୁରମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ—ଯେପରି ଗଣନାୟକ ଉସ୍କାଇଲେ ବୃଷଭମାନେ, କିମ୍ବା ମୃଗେନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ଦେଖି ଗୋବୃଷମାନେ ଚଞ୍ଚଳ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 40

प्रगृहीतायुधा यौद्धुंक्रुद्धाः समुपतस्थिरे । तान्दृष्ट्वा समरे भद्रःक्षुद्रानिव हरिर्मृगान्

ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଇ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆଗେଇଲେ। ସମରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ବୀର ତାଙ୍କୁ ତୁଚ୍ଛ ଶତ୍ରୁ ଭାବିଲେ—ଯେପରି ସିଂହ ଛୋଟ ମୃଗମାନଙ୍କୁ ଗଣେନାହିଁ।

Verse 41

साक्षाद्रुद्रतनुर्वीरो वरवीरगणावृतः । अट्टहासेन घोरेण व्यष्टं भयदनिंदितः

ସେଇ ବୀର ସାକ୍ଷାତ୍ ରୁଦ୍ରତନୁରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ତାଙ୍କର ଘୋର ଅଟ୍ଟହାସ ଭୟକୁ ମଧ୍ୟ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲା।

Verse 42

तथा शतमखस्यापि सवज्रो दक्षिणः करः । सिसृक्षोरेव उद्वज्रश्चित्रीकृत इवाभवत्

ସେହିପରି ଶତମଖ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କର ବଜ୍ରଧାରୀ ଦକ୍ଷିଣ ହାତ ମଧ୍ୟ—ବଜ୍ର ଛାଡ଼ିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଥିଲେ ବି—ଚିତ୍ରିତ ପରି ନିଶ୍ଚଳ ଓ ଅଚଳ ହୋଇଗଲା, ଯେନେ କେହି ରୋକିଦେଇଛି।

Verse 43

अन्येषामपि सर्वेषां सरक्ता अपि बाहवः । अलसानामिवारंभास्तादृशाः प्रतियांत्युत

ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କର ବାହୁମାନେ ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆଳସୀର ଅର୍ଧହୃଦୟ ଆରମ୍ଭ ପରି ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ସେହିଭଳି ପୁନଃପୁନଃ ଫେରିଆସୁଥିଲେ।

Verse 44

एवं भगवता तेन व्याहताशेषवैभवात् । अमराः समरे तस्य पुरतः स्थातुमक्षमाः

ଏଭଳି ସେଇ ଭଗବାନ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ବୈଭବକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ; ତେଣୁ ସେହି ସମରରେ ଅମରମାନେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦାଁଡ଼ିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 45

स्तब्धैरवयवैरेव दुद्रुवुर्भयविह्वलाः । स्थितिं च चक्रिरे युद्धे वीरतेजोभयाकुलाः

ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ସ୍ତବ୍ଧ ହୋଇ ସେମାନେ ଭୟବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଏଦିକ-ସେଦିକ ଦୌଡ଼ିଲେ; ତଥାପି ସେହି ଯୁଦ୍ଧରେ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ନେଲେ—ବୀରତେଜ ଓ ଭୟ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତରେ ଆକୁଳ ହୋଇ।

Verse 46

विद्रुतांस्त्रिदशान्वीरान्वीरभद्रो महाभुजः । विव्याध निशितैर्बाणैर्मघो वर्षैरिवाचलान्

ତେବେ ମହାବାହୁ ବୀରଭଦ୍ର ପଳାଉଥିବା ସେହି ବୀର ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ—ଯେପରି ମଘବା ଇନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଉପରେ ବର୍ଷାଧାରା ବର୍ଷାଏ।

Verse 47

बहवस्तस्य वीरस्य बाहवः परिघोपमाः । शस्त्रैश्चकाशिरे दीप्तैः साग्निज्वाला इवोरगाः

ସେହି ବୀରଙ୍କର ଅନେକ ବାହୁ ପରିଘ ସଦୃଶ ପ୍ରବଳ ଥିଲା; ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରମାନେ ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳାଘେରା ସର୍ପମାନଙ୍କ ପରି ଚମକୁଥିଲେ।

Verse 48

अस्त्रशस्त्राण्यनेकानिसवीरो विसृजन्बभौ । विसृजन्सर्वभूतानि यथादौ विश्वसंभवः

ସେ ବୀର ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା। ଛାଡ଼ୁଥିବାବେଳେ ସୃଷ୍ଟିର ଆଦିରେ ବିଶ୍ୱସମ୍ଭବ ଯେପରି ସମସ୍ତ ଭୂତକୁ ପ୍ରକଟ କରେ, ସେପରି ଦେଖାଗଲା।

Verse 49

यथा रश्मिभिरादित्यः प्रच्छादयति मेदिनीम् । तथा वीरः क्षणादेव शरैः प्राच्छादयद्दिशः

ଯେପରି ଆଦିତ୍ୟ ନିଜ ରଶ୍ମିଦ୍ୱାରା ମେଦିନୀକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରନ୍ତି, ସେପରି ସେ ବୀର କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ନିଜ ଶରଦ୍ୱାରା ଦିଗମାନଙ୍କୁ ଢାକିଦେଲା।

Verse 50

खमंडले गणेन्द्रस्य शराः कनकभूषिताः । उत्पतंतस्तडिद्रूपैरुपमानपदं ययुः

ଖମଣ୍ଡଳରେ ଗଣେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସୁବର୍ଣ୍ଣଭୂଷିତ ଶରମାନେ ଉଡ଼ିଯାଉଥିବାବେଳେ ବିଦ୍ୟୁତ୍-ରୂପ ଧାରଣ କରି ଉପମାର ଯୋଗ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 51

महांतस्ते सुरगणान्मंडूकानिवडुंडुभाः । प्राणैर्वियोजयामासुः पपुश्च रुधिरासवम्

ସେଇ ମହାବଳୀ ଡୁଣ୍ଡୁଭମାନେ ଦେବଗଣଙ୍କୁ ମଣ୍ଡୂକମାନଙ୍କ ପରି ତୁଚ୍ଛ କରି ପ୍ରହାର କରି ପ୍ରାଣବିୟୋଗ କରାଇଲେ; ଏବଂ ମଦିରାରସ ପରି ରକ୍ତରସ ମଧ୍ୟ ପିଇଲେ।

Verse 52

निकृत्तबाहवः केचित्केचिल्लूनवराननाः । पार्श्वे विदारिताः केचिन्निपेतुरमरा भुवि

କେତେକ ଦେବଙ୍କର ବାହୁ କାଟିଦିଆଗଲା, କେତେକଙ୍କ ଉତ୍ତମ ମୁଖ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହେଲା, ଆଉ କେତେକଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱ ଫାଟିଗଲା; ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧକ୍ରୋଧରେ ଆହତ ହୋଇ ଅମରମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 53

विशिखोन्मथितैर्गात्रैर्बहुभिश्छिन्नसन्धिभिः । विवृत्तनयनाः केचिन्निपेतुर्भूतले मृताः

କଣ୍ଟକଯୁକ୍ତ ବାଣରେ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ଓ ମଥିତ ଅଙ୍ଗ ସହ, ଅନେକ ସନ୍ଧି କାଟିଯାଇ—କେତେକ ଦେବ ଚକ୍ଷୁ ଉଲଟି ମୃତ ହୋଇ ଭୂତଳରେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 54

भूमौ केचित्प्रविविशुः पर्वतानां गुहाः परे । अपरे जग्मुराकाशं परे च विविशुर्जलम्

କେତେକ ଭୂମି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଅନ୍ୟେ ପର୍ବତର ଗୁହାମାନେ ଭିତରେ ଗଲେ। କେତେକ ଆକାଶକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଆଉ କେତେକ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 55

तथा संछिन्नसर्वांगैस्स वीरस्त्रिदशैर्बभौ । परिग्रस्तप्रजावर्गो भगवानिव भैरवः

ଏଭଳି ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟ ତ୍ରିଦଶ ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ବୀର ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା— ଯେନେ ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ ଭୈରବ; ଏବଂ ପ୍ରଜାବର୍ଗ ଭୟ-ବିସ୍ମୟରେ ଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ଅବଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 56

दग्धत्रिपुरसंव्यूहस्त्रिपुरारिर्यथाभवत् । एवं देवबलं सर्वं दीनं बीभत्सदर्शनम्

ଯେପରି ତ୍ରିପୁରାରି ତ୍ରିପୁରର ସମଗ୍ର ସଂବ୍ୟୂହକୁ ଦଗ୍ଧ କରି ଭସ୍ମ କରିଥିଲେ, ସେପରି ଦେବବଳ ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀନ ହେଲେ— ଦୃଶ୍ୟଟି ଭୟଙ୍କର ଓ କରୁଣାଜନକ ଥିଲା।

Verse 57

गणेश्वरसमुत्पन्नं कृपणं वपुराददे । तदा त्रिदशवीराणामसृक्सलिलवाहिनी

ତେବେ ଗଣେଶ୍ୱରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏକ କୃପଣ, କରୁଣ ରୂପ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ଏବଂ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତ୍ରିଦଶ ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରକ୍ତଧାରା ଜଳପ୍ରବାହ ପରି ବହିଲା।

Verse 58

प्रावर्तत नदी घोरा प्राणिनां भयशंसिनी । रुधिरेण परिक्लिन्ना यज्ञभूमिस्तदा बभौ

ତେବେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଭୟ ସୂଚାଉଥିବା ଏକ ଘୋର ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା। ସେ ସମୟରେ ଯଜ୍ଞଭୂମି ରକ୍ତରେ ଭିଜି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲଥପଥ ଦେଖାଗଲା।

Verse 59

रक्तार्द्रवसना श्यामा हतशुंभेव कैशिकी । तस्मिन्महति संवृत्ते समरे भृशदारुणे

କୈଶିକୀ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା, ରକ୍ତରେ ଭିଜା ବସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ; ସେ ଯେନେ ଶୁମ୍ଭକୁ ବଧ କରିସାରିଛି ବୋଲି ଦେଖାଗଲା। ସେଇ ମହା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ସମରରେ ସେ ଉଗ୍ରଶକ୍ତିରୂପେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲା।

Verse 60

भयेनेव परित्रस्ता प्रचचाल वसुन्धरा । महोर्मिकलिलावर्तश्चुक्षुभे च महोदधिः

ଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେବା ପରି ବସୁନ୍ଧରା କମ୍ପି ଉଠି ଡୋଳିଲା; ଏବଂ ବିଶାଳ ତରଙ୍ଗ ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣାବର୍ତ୍ତରେ ମହୋଦଧି ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଉତ୍ତାଳ ହେଲା।

Verse 61

पेतुश्चोल्का महोत्पाताः शाखाश्च मुमुचुर्द्रुमाः । अप्रसन्ना दिशः सर्वाः पवनश्चाशिवो ववौ

ଅଗ୍ନିମୟ ଉଲ୍କା ପଡ଼ିଲା, ଭୟଙ୍କର ଉତ୍ପାତ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ବୃକ୍ଷମାନେ ଶାଖା ଝଡ଼ାଇଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅପ୍ରସନ୍ନ ଲାଗିଲା, ଏବଂ ଅଶିବ ପବନ ବହିଲା।

Verse 62

अहो विधिविपर्यासस्त्वश्वमेधोयमध्वरः । यजमानस्स्वयं दक्षौ ब्रह्मपुत्रप्रजापतिः

ହାୟ, ଏ କି ଧର୍ମବିଧିର ବିପର୍ୟୟ—ଏହି ଅଶ୍ୱମେଧ ଅଧ୍ୱର! କାରଣ ଏଠାରେ ଯଜମାନ ସ୍ୱୟଂ ଦକ୍ଷ, ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ପ୍ରଜାପତି।

Verse 63

धर्मादयस्सदस्याश्च रक्षिता गरुडध्वजः । भागांश्च प्रतिगृह्णंति साक्षादिंद्रादयः सुराः

ଧର୍ମ ଆଦି ସଭାସଦମାନେ ଗରୁଡଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ଥିଲେ; ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବମାନେ ସାକ୍ଷାତ୍ ନିଜ-ନିଜ ହବିର୍ଭାଗ গ্ৰହଣ କଲେ।

Verse 64

तथापि यजमानस्य यज्ञस्य च सहर्त्विजः । सद्य एव शिरश्छेदस्साधु संपद्यते फलम्

ତଥାପି ଯଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଓ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ—ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସହ—ଯଥୋଚିତ ଫଳ ସତ୍ୱର ଘଟିଲା: ସେଠାରେଇ ଶିରଶ୍ଛେଦ।

Verse 65

तस्मान्नावेदनिर्दिष्टं न चेश्वरबहिष्कृतम् । नासत्परिगृहीतं च कर्म कुर्यात्कदाचन

ଏହେତୁ ଯେ କର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ଯାହାକୁ ଈଶ୍ୱର ବର୍ଜନ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯାହା ଅସତ୍ ଓ ଅଧର୍ମୀମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି—ସେପରି କର୍ମ କେବେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 66

कृत्वापि सुमहत्पुण्यमिष्ट्वा यज्ञशतैरपि । न तत्फलमवाप्नोति भक्तिहीनो महेश्वरे

ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାପୁଣ୍ୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ଶତଶତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିହୀନ, ସେ ସେହି କର୍ମର ସତ୍ୟ ଫଳ ପାଉନାହିଁ।

Verse 67

कृत्वापि सुमहत्पापं भक्त्या यजति यश्शिवम् । मुच्यते पातकैः सर्वैर्नात्र कार्या विचारणा

ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ଭକ୍ତିସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାତକରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ଆଉ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ।

Verse 68

बहुनात्र किमुक्तेन वृथा दानं वृथा तपः । वृथा यज्ञो वृथा होमः शिवनिन्दारतस्य तु

ଏଠାରେ ଅଧିକ କହିବାର କଣ ଆବଶ୍ୟକ? ଯେ ଶିବନିନ୍ଦାରେ ରତ, ତାହାର ଦାନ ବ୍ୟର୍ଥ, ତପ ବ୍ୟର୍ଥ; ଯଜ୍ଞ ବ୍ୟର୍ଥ ଏବଂ ହୋମ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ।

Verse 69

ततः सनारायणकास्सरुद्राः सलोकपालास्समरे सुरौघाः । गणेंद्रचापच्युतबाणविद्धाः प्रदुद्रुवुर्गाढरुजाभिभूताः

ତାପରେ ସେହି ସମରରେ ନାରାୟଣ ସହ, ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ଏବଂ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସହ ଦେବସମୂହ—ଗଣେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ—ଘୋର ବେଦନାରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ।

Verse 70

चेलुः क्वचित्केचन शीर्णकेशाः सेदुः क्वचित्केचन दीर्घगात्राः । पेतुः क्वचित्केचन भिन्नवक्त्रा नेशुः क्वचित्केचन देववीराः

କେଉଁଠି କେହି ଛିଣ୍ଡା କେଶ ନେଇ ଘୁରୁଥିଲେ; କେଉଁଠି କେହି ଦୀର୍ଘ ଅଙ୍ଗ ପସାରି ବସିପଡ଼ିଲେ। କେଉଁଠି କେହି ବିକୃତ ମୁଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଆଉ କେଉଁଠି ଦେବବୀରମାନେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।

Verse 71

केचिच्च तत्र त्रिदशा विपन्ना विस्रस्तवस्त्राभरणास्त्रशस्त्राः । निपेतुरुद्भासितदीनमुद्रा मदं च दर्पं च बलं च हित्वा

ସେଠାରେ କେତେକ ତ୍ରିଦଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିପନ୍ନ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର, ଆଭୂଷଣ, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ସବୁ ଖସିଗଲା। ଦୀନମୁଦ୍ରା ପ୍ରକାଶ କରି ସେମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ, ମଦ ଦର୍ପ ଓ ବଳାଭିମାନ ତ୍ୟାଗ କରି।

Verse 72

सस्मुत्पथप्रस्थितमप्रधृष्यो विक्षिप्य दक्षाध्वरमक्षतास्त्रैः । बभौ गणेशस्स गणेश्वराणां मध्ये स्थितः सिंह इवर्षभाणाम्

ଅଜେୟ ଓ ଅପ୍ରତିହତ ସେଇ ଗଣେଶ ଅଚ୍ୟୁତ ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଧ୍ୱଂସ କରି ଛିଟାଇଦେଲେ। ତାପରେ ଗଣେଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ବୃଷଭମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ସିଂହ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।