भद्रस्य देवसंघेषु विक्रमः (Bhadra’s Onslaught among the Deva Hosts)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବାୟୁ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଯୁଦ୍ଧପ୍ରସଙ୍ଗ ଆସେ; ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ପ୍ରମୁଖ ଦେବମାନେ ଭୟାକୁଳ ହୋଇ ଛିଟିଯାଆନ୍ତି। ନିଜର (ପୂର୍ବେ ନିର୍ମଳ) ଅଙ୍ଗସାମର୍ଥ୍ୟରେ ଦେବମାନେ ପୀଡିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଦଣ୍ଡନୀୟମାନେ ଦଣ୍ଡ ବିନା ରହିଗଲେ ବୋଲି ଭାବି, ରୁଦ୍ରକ୍ରୋଧଜନ୍ୟ ଗଣନାୟକ ଭଦ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୁଏ। ସେ ଶର୍ବଶକ୍ତିକୁ ଦମନ କରିପାରୁଥିବା ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଦୃଷ୍ଟି ଓ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମୁଖ ସହ, ହାତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ପରି ଦେବସେନା ଉପରେ ଝାପିପଡ଼େ। ତାହାର ଗତି ମତ୍ତ ଗଜ ପରି, ତାହାର ଉଗ୍ର କ୍ରିୟା ମହାସରୋବରକୁ ନାନା ରଙ୍ଗରେ ମଥିଦେବା ପରି ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ତାରକାଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଭଦ୍ର ଦେବସଂଘମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉପକାରୀ ବନଦାବ ପରି ବିଚରେ; ଦେବମାନେ ଏକ ଯୋଦ୍ଧାକୁ ହଜାର ପରି ଦେଖନ୍ତି। ଭଦ୍ରକାଳୀ ମଧ୍ୟ ରଣରୋଷବୃଦ୍ଧିରେ ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ହୋଇ କ୍ରୋଧିତ ହୁଏ ଓ ଜ୍ୱାଳାମୟ ତ୍ରିଶୂଳରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କରେ। ଏଭଳି ଭଦ୍ର ରୁଦ୍ରକ୍ରୋଧର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଉଦ୍ଗାର ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ରୁଦ୍ରଗଣମାନେ ଦଣ୍ଡନ-ଶୋଧନକାରୀ ଦିବ୍ୟ ଇଚ୍ଛାର ବିସ୍ତାର ବୋଲି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରେ।
Shlokas
Verse 1
वायुरुवाच । ततस्त्रिदशमुख्यास्ते विष्णुशक्रपुरोगमाः । सर्वे भयपरित्रस्तादुद्रुवुर्भयविह्वलाः
ବାୟୁ କହିଲେ—ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ସେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତ୍ରସ୍ତ ହୋଇ, ଭୀତିବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ।
Verse 2
निजैरदूषितैरंगैर्दृष्ट्वा देवानुपद्रुतान् । दंड्यानदंडितान्मत्वा चुकोप गणपुंगवः
ଦେବମାନେ ଉପଦ୍ରୁତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ନିଜ ଅଦୂଷିତ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଅକ୍ଷତ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଶିବଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଣପୁଙ୍ଗବ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ—ଦଣ୍ଡ୍ୟମାନେ ଅଦଣ୍ଡିତ ରହିଗଲେ ବୋଲି ଭାବି।
Verse 3
ततस्त्रिशूलमादाय शर्वशक्तिनिबर्हणम् । ऊर्ध्वदृष्टिर्महाबाहुर्मुखाज्ज्वालाः समुत्सृजन्
ତାପରେ ଶର୍ବଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁବଳ ନିବାରକ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି, ମହାବାହୁ ଶିବ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଊର୍ଧ୍ୱେ ସ୍ଥିର କରି ମୁଖରୁ ଜ୍ୱାଳା ନିକ୍ଷେପ କଲେ॥
Verse 4
अमरानपि दुद्राव द्विरदानिव केसरी । तानभिद्रवतस्तस्य गमनं सुमनोहरम्
ଯେପରି ସିଂହ ହାତୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଁଛି, ସେପରି ସେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଳାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲା। ତାଙ୍କୁ ପଛୁଆଇ ଧାଉଥିବା ତାହାର ଗତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଦିଶୁଥିଲା।
Verse 5
वाराणस्येव मत्तस्य जगाम प्रेक्षणीयताम् । ततस्तत्क्षोभयामास महत्सुरबलं बली
ସେ ମତ୍ତ ହାତୀ ପରି ଦର୍ଶନୀୟ ଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଉଠିଲା। ତାପରେ ସେଇ ବଳବାନ ଦେବମାନଙ୍କ ମହାସେନାକୁ ଭାରି ଉଦ୍ବେଳିତ କଲା।
Verse 6
महासरोवरं यद्वन्मत्तो वारणयूथपः । विकुर्वन्बहुधावर्णान्नीलपांडुरलोहितान्
ଯେପରି ବିଶାଳ ସରୋବରରେ ମତ୍ତ ହାତୀଦଳର ନାୟକ କ୍ରୀଡା କରି ନୀଳ, ପାଣ୍ଡୁର ଓ ଲୋହିତ—ବହୁ ବର୍ଣ୍ଣକୁ ଉଦ୍ବେଳିତ କରେ, ସେପରି ସେ ଏକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ନାନା ରୂପ ପ୍ରକାଶ କଲା।
Verse 7
विभ्रद्व्याघ्राजिनं वासो हेमप्रवरतारकम् । छिन्दन्भिन्दन्नुद १ लिन्दन्दारयन्प्रमथन्नपि
ସେ ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମକୁ ବସ୍ତ୍ରରୂପେ ଧାରଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ସେ କାଟି, ଭାଙ୍ଗି, ଠେଲି, ଛିଣ୍ଡି, ଫାଡ଼ି ଓ ଦମନ କରି ମଧ୍ୟ ଅପରାଜେୟ ଭାବେ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।
Verse 8
व्यचरद्देवसंघेषु भद्रो ऽग्निरिव कक्षगः । तत्र तत्र महावेगाच्चरंतं शूलधारिणम्
ଭଦ୍ର ଦେବସଂଘମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବନାଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ ବିଚରିଲା। ମହାବେଗରେ ଶୂଳଧାରୀ ସେ ଏଠି-ସେଠି ଧାଉଥିଲା।
Verse 9
तमेकं त्रिदशाः सर्वे सहस्रमिव मेनिरे । भद्रकाली च संक्रुद्धा युद्धवृद्धमदोद्धता
ସମସ୍ତ ତ୍ରିଦଶ ଦେବତା ସେଇ ଏକଜଣକୁ ସହସ୍ରଜଣ ପରି ମନେ କଲେ। ଭଦ୍ରକାଳୀ ମଧ୍ୟ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧବୃଦ୍ଧ ମଦରେ ଉଦ୍ଧତ ହେଲା।
Verse 10
मुक्तज्वालेन शूलेन निर्बिभेद रणे सुरान् । स तया रुरुचे भद्रो रुद्रकोपसमुद्भवः
ଜ୍ୱାଳାମୟ ଶୂଳ ଛାଡ଼ି ସେ ରଣମଧ୍ୟରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲା। ରୁଦ୍ରକୋପଜ ଭଦ୍ର ସେଇ ଶୂଳରେ ଆଉ ଅଧିକ ଦୀପ୍ତ ହେଲା।
Verse 11
प्रभयेव युगांताग्निश्चलया धूमधूम्रया । भद्रकाली तदायुद्धे विद्रुतत्रिदशाबभौ
ସେଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭଦ୍ରକାଳୀ ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ନି ପରି—ଚଞ୍ଚଳ, ଧୂମରେ ଧୂମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଧୂମାବୃତ ଅନ୍ଧକାରମୟ—ଦେଖାଦେଲା; ତେଣୁ ତ୍ରିଦଶମାନେ ପଳାଇଲେ।
Verse 12
कल्पे शेषानलज्वालादग्धाविश्वजगद्यथा । तदा सवाजिनं सूर्यं रुद्रान्रुद्रगणाग्रणीः
କଳ୍ପାନ୍ତେ ଶେଷନାଗର ଅନଳଜ୍ୱାଳାରେ ଯେପରି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଦଗ୍ଧ ହୁଏ, ସେପରି ତେବେ ରୁଦ୍ରଗଣାଗ୍ରଣୀ (ଶିବ) ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ତାଙ୍କ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ସହ—ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ବଶରେ ଆଣନ୍ତି।
Verse 13
भद्रो मूर्ध्नि जघानाशु वामपादेन लीलया । असिभिः पावकं भद्रः पट्टिशैस्तु यमं यमी
ଭଦ୍ର ଲୀଳାଭାବେ ବାମ ପାଦରେ ଶୀଘ୍ର ଶତ୍ରୁର ମୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରହାର କଲା। ଭଦ୍ର ତଳୱାରରେ ପାବକ (ଅଗ୍ନିଦେବ)କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପଟ୍ଟିଶରେ ଯମକୁ; ଯମୀ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କଲା।
Verse 14
रुद्रान्दृढेन शूलेन मुद्गरैर्वरुणं दृढैः । परिघैर्निरृतिं वायुं टंकैष्टंकधरः स्वयम्
ତେବେ ସ୍ୱୟଂ ଟଙ୍କଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ଦୃଢ ତ୍ରିଶୂଳରେ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦମନ କଲେ; କଠୋର ମୁଦ୍ଗରରେ ବରୁଣଙ୍କୁ ବଶ କଲେ, ଲୋହ ପରିଘରେ ନିରୃତିକୁ ରୋକିଲେ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କୁଠାରରେ ବାୟୁକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
Verse 15
निर्बिभेद रणे वीरो लीलयैव गणेश्वरः । सर्वान्देवगणान्सद्यो मुनीञ्छंभोर्विरोधिनः
ଯୁଦ୍ଧରେ ବୀର ଗଣେଶ୍ୱର ଲୀଳାମାତ୍ରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଭେଦିଦେଲେ; ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ବିରୋଧୀ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଓ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଦମନ କଲେ।
Verse 16
ततो देवः सरस्वत्या नासिकाग्रं सुशोभनम् । चिच्छेद करजाग्रेण देवमातुस्तथैव च
ତାପରେ ଦେବ ନିଜ ନଖର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଗ୍ରଦ୍ୱାରା ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ସୁଶୋଭିତ ନାସିକାଗ୍ରକୁ ଛେଦିଦେଲେ; ସେହିପରି ଦେବମାତାଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ତେଣୁ କଲେ।
Verse 17
चिच्छेद च कुठारेण बाहुदंडं विभावसोः । अग्रतो द्व्यंगुलां जिह्वां मातुर्देव्या लुलाव च
କୁଠାରଦ୍ୱାରା ସେ ବିଭାବସୁ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କ ବାହୁଦଣ୍ଡକୁ ଛେଦିଦେଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମାତୃଦେବୀଙ୍କ ଜିହ୍ୱାରୁ ଦୁଇ ଅଙ୍ଗୁଳ ପରିମାଣ କାଟି ଅଲଗା କଲେ।
Verse 18
स्वाहादेव्यास्तथा देवो दक्षिणं नासिकापुटम् । चकर्त करजाग्रेण वामं च स्तनचूचुकम्
ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ସେହି ପ୍ରକାରେ ସ୍ୱାହାଦେବୀଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ନାସିକାପୁଟକୁ ନଖାଗ୍ରଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ବାମ ସ୍ତନର ଚୂଚୁକକୁ ମଧ୍ୟ ଛେଦ କଲେ।
Verse 19
भगस्य विपुले नेत्रे शतपत्रसमप्रभे । प्रसह्योत्पाटयामास भद्रः परमवेगवान्
ତାପରେ ପରମବେଗବାନ୍ ଭଦ୍ର ବଳପୂର୍ବକ ଭଗଙ୍କ ଶତପତ୍ର ପଦ୍ମସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦୁଇଟି ବିପୁଳ ନେତ୍ରକୁ ଉପାଡ଼ି ନେଲେ।
Verse 20
पूष्णो दशनरेखां च दीप्तां मुक्तावलीमिव । जघान धनुषः कोट्या स तेनास्पष्टवागभूत्
ସେ ଧନୁଷର କୋଟିଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତାମାଳା ପରି ଦୀପ୍ତ ପୂଷଣଙ୍କ ଦନ୍ତଶ୍ରେଣୀକୁ ପ୍ରହାର କଲେ; ସେଇ ଆଘାତରେ ପୂଷଣଙ୍କ ବାଣୀ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା।
Verse 21
ततश्चंद्रमसं देवः पादांगुष्ठेन लीलया । क्षणं कृमिवदाक्रम्य घर्षयामास भूतले
ତାପରେ ଦେବାଧିଦେବ ଲୀଳାରେ ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ କ୍ଷଣମାତ୍ର କୃମି ପରି ଦଳି ଭୂତଳରେ ଘଷିଦେଲେ।
Verse 22
शिरश्चिच्छेद दक्षस्य भद्रः परमकोपतः । क्रोशंत्यामेव वैरिण्यां भद्रकाल्यै ददौ च तत्
ପରମ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିତ ଭଦ୍ର ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶିର କାଟିଦେଲେ; ଶତ୍ରୁଭାବରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ବେଳେ ସେଇ ଶିର ଭଦ୍ରକାଳୀଙ୍କୁ ଦେଲେ।
Verse 23
तत्प्रहृष्टा समादाय शिरस्तालफलोपमम् । सा देवी कंडुकक्रीडां चकार समरांगणे
ତାହାରେ ଦେବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ହୋଇ, ଶିର ସମାନ ତାଳଫଳ ପରି ତାହାକୁ ଉଠାଇ, ସମରାଙ୍ଗଣରେ କନ୍ଦୁକକ୍ରୀଡା (ବଲ୍ ଖେଳ) କରିଲେ।
Verse 24
ततो दक्षस्य यज्ञस्त्री कुशीला भर्तृभिर्यथा । पादाभ्यां चैव हस्ताभ्यां हन्यते स्म गणेश्वरैः
ତାପରେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞବେଦୀକୁ ଗଣେଶ୍ୱରମାନେ ପାଦରେ ଲାତ ମାରି ଓ ହସ୍ତରେ ପିଟି ଆଘାତ କଲେ—ଯେପରି କୁଶୀଳା ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଭର୍ତ୍ତାମାନେ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି।
Verse 25
अरिष्टनेमिने सोमं धर्मं चैव प्रजापतिम् । बहुपुत्रं चांगिरसं कृशाश्वं कश्यपं तथा
ଅରିଷ୍ଟନେମି ପାଇଁ ସୋମ, ଧର୍ମ ଓ ପ୍ରଜାପତି; ତଥା ଅଙ୍ଗିରସ-ବଂଶୀ ବହୁପୁତ୍ର, ଏବଂ କୃଶାଶ୍ୱ ଓ କଶ୍ୟପ—ଏମାନଙ୍କୁ (ତାଙ୍କ ପାଇଁ) ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରାଗଲା।
Verse 26
गले प्रगृह्य बलिनो गणपाः सिंहविक्रमाः । भर्त्सयंतो भृशं वाग्भिर्निर्जघ्नुर्मूर्ध्नि मुष्टिभिः
ସିଂହବିକ୍ରମୀ ବଳବାନ ଗଣପମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗଳାରେ ଧରିଲେ। କଠୋର ବାକ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଭର୍ତ୍ସନା କରି, ମୁଷ୍ଟିଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରହାର କଲେ।
Verse 27
धर्षिता भूतवेतालैर्दारास्सुतपरिग्रहाः । यथा कलियुगे जारैर्बलेन कुलयोषितः
ଭୂତ ଓ ବେତାଳମାନେ ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁତ୍ର ଓ ଗୃହପରିଗ୍ରହ (ପରିବାର-ସମ୍ପତ୍ତି) କୁ ଧର୍ଷଣ/ପୀଡନ କଲେ—ଯେପରି କଳିଯୁଗରେ ଜାରମାନେ ବଳପୂର୍ବକ କୁଳୟୋଷିତଙ୍କୁ ଅପମାନିତ କରନ୍ତି।
Verse 28
तच्च विध्वस्तकलशं भग्नयूपं गतोत्सवम् । प्रदीपितमहाशालं प्रभिन्नद्वारतोरणम्
ସେହି ସ୍ଥାନ ଏପରି ଦେଖାଗଲା—କଳଶ ଧ୍ୱଂସ, ଯୂପ (ଯଜ୍ଞସ୍ତମ୍ଭ) ଭଙ୍ଗ, ଉତ୍ସବ ନିର୍ବାପିତ; ମହାଶାଳା ଜ୍ୱଳିତ, ଏବଂ ଦ୍ୱାର ଓ ତୋରଣ ଫାଟିଯାଇଥିଲା।
Verse 29
उत्पाटितसुरानीकं हन्यमानं तपोधनम् । प्रशान्तब्रह्मनिर्घोषं प्रक्षीणजनसंचयम्
ଦେବସେନା ଉତ୍ପାଟିତ ହୋଇ ଅସ୍ଥିର ହେଲା; ତପୋଧନ ମଧ୍ୟ ଆଘାତ ପାଇଲା। ବ୍ରହ୍ମନିର୍ଘୋଷ ଶାନ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ଜନସଂଚୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀଣ ହେଲା।
Verse 30
क्रन्दमानातुरस्त्रीकं हताशेषपरिच्छदम् । शून्यारण्यनिभं जज्ञे यज्ञवाटं तदार्दितम्
ତେବେ ସେ ଯଜ୍ଞବାଟିକା ଧ୍ୱଂସ ହୋଇ ଦେଖାଦେଲା—ଆର୍ତ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ କ୍ରନ୍ଦନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅବଶିଷ୍ଟ ସମସ୍ତ ପରିଚ୍ଛଦ ହୀନ, ଏବଂ ଶୂନ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ ସଦୃଶ।
Verse 31
शूलवेगप्ररुग्णाश्च भिन्नबाहूरुवक्षसः । विनिकृत्तोत्तमांगाश्च पेतुरुर्व्यां सुरोत्तमाः
ଶୂଳର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବେଗରେ ଆଘାତ ପାଇ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଲେ—କେହିଙ୍କ ବାହୁ, ଊରୁ ଓ ବକ୍ଷ ଭିନ୍ନ ହୋଇଗଲା, ଆଉ କେହିଙ୍କ ଶିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛେଦିତ ହେଲା।
Verse 32
हतेषु तेषु देवेषु पतितेषुः सहस्रशः । प्रविवेश गणेशानः क्षणादाहवनीयकम्
ସେ ଦେବମାନେ ହତ ହୋଇ ସହସ୍ରଶଃ ପତିତ ହେବା ସମୟରେ, ଗଣେଶାନ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଆହବନୀୟ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Verse 33
प्रविष्टमथ तं दृष्ट्वा भद्रं कालाग्निसंनिभम् । दुद्राव मरणाद्भीतो यज्ञो मृगवपुर्धरः
ତେବେ ପ୍ରଳୟକାଳାଗ୍ନି ସଦୃଶ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଭଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦେଖି, ମୃତ୍ୟୁଭୟରେ କମ୍ପିତ ମୃଗଦେହଧାରୀ ଯଜ୍ଞ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଲା।
Verse 34
स विस्फार्य महच्चापं दृढज्याघोषणभीषणम् । भद्रस्तमभिदुद्राव विक्षिपन्नेव सायकान्
ସେ ମହାଧନୁଷକୁ ଟାଣି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବାଙ୍କା କଲା; ଦୃଢ଼ ଜ୍ୟାର ଗର୍ଜନ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା। ତେବେ ଭଦ୍ର ବାଣବୃଷ୍ଟି ଛିଟାଇବା ପରି ତା’ପାଖକୁ ଧାଇଲା।
Verse 35
आकर्णपूर्णमाकृष्टं धनुरम्बुदसंनिभम् । नादयामास च ज्यां द्यां खं च भूमिं च सर्वशः
ସେ ମେଘସଦୃଶ ଶ୍ୟାମ ଧନୁଷକୁ କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଟାଣିଲା ଏବଂ ଜ୍ୟାକୁ ଏମିତି ମ୍ରୋଗାଇଲା ଯେ ତାହାର ନାଦ ସ୍ୱର୍ଗ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀରେ ସର୍ବଦିଗରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଲା।
Verse 36
तमुपश्रित्य सन्नादं हतो ऽस्मीत्येव विह्वलम् । शरणार्धेन वक्रेण स वीरो ऽध्वरपूरुषम्
ସେଇ ତୁମୁଳ ନାଦକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ‘ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ହତ’ ବୋଲି ଭାବି ବିହ୍ୱଳ ହୋଇଥିବା ସେ ବୀର, ବାଙ୍କା କରି ଧରା ଅର୍ଧଢାଳ ସହ ଅଧ୍ୱରପୁରୁଷ (ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ) ନିକଟକୁ ଗଲା।
Verse 37
महाभयस्खलत्पादं वेपन्तं विगतत्विषम् । मृगरूपेण धावन्तं विशिरस्कं तदाकरोत्
ମହାଭୟରେ ତା’ର ପାଦ ଖସୁଥିଲା, ଦେହ କମ୍ପୁଥିଲା, ତେଜ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହୋଇଥିଲା; ସେ ମୃଗରୂପେ ଧାଉଥିବାବେଳେ—ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ (ଶିବଶକ୍ତି) ତାକୁ ଶିରୋହୀନ କରିଦେଲା।
Verse 38
तमीदृशमवज्ञातं दृष्ट्वा वै सूर्यसंभवम् । विष्णुः परमसंक्रुद्धो युद्धायाभवदुद्यतः
ସୂର୍ଯ୍ୟସମ୍ଭବ ସେ ପୁତ୍ରକୁ ଏଭଳି ଅବମାନିତ ଦେଖି ବିଷ୍ଣୁ ପରମ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।
Verse 39
तमुवाह महावेगात्स्कन्धेन नतसंधिना । सर्वेषां वयसां राजा गरुडः पन्नगाशनः
ତାପରେ ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରାଜା, ସର୍ପଭକ୍ଷକ ଗରୁଡ ମହାବେଗରେ ତାକୁ ବହିନେଲେ—ବିନୟରେ ସନ୍ଧିଗୁଡ଼ିକୁ ନମାଇ କାନ୍ଧ ଉପରେ ଧାରଣ କରି।
Verse 40
देवाश्च हतशिष्टा ये देवराजपुरोगमाः । प्रचक्रुस्तस्य साहाय्यं प्राणांस्त्यक्तुमिवोद्यताः
ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଗ୍ରଗାମୀ ଯେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଦେବମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟକୁ ଶୀଘ୍ର ଧାଇଲେ—ମନେ ହେଲା ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ୟତ।
Verse 41
विष्णुना सहितान्देवान्मृगेन्द्रः क्रोष्टुकानिव । दृष्ट्वा जहास भूतेन्द्रो मृगेन्द्र इव विव्यथः
ବିଷ୍ଣୁ ସହିତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦେଖି—ଯେପରି ସିଂହ ଶିଆଳମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଦେଖେ—ଭୂତେନ୍ଦ୍ର ଶିବ ହସିଲେ; ଏବଂ ସେ ‘ମୃଗେନ୍ଦ୍ର’ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ, ମହାସିଂହ ସମ୍ମୁଖେ ସିଂହ ଯେପରି କମ୍ପେ, ସେପରି କମ୍ପିଲା।
Frequently Asked Questions
A combat sequence where Bhadra—arising from Rudra’s anger—charges and wounds the deva hosts with a flame-emitting triśūla, causing Viṣṇu, Indra, and other devas to flee in fear; Bhadrakālī is also depicted as battle-enraged.
It signals the disproportionate potency of Rudra-śakti: a single gaṇa-embodiment of Śiva’s wrath functions as overwhelming, many-fold power, underscoring Śiva’s supremacy over collective deva authority.
Bhadra as Rudra’s wrath-incarnation, Bhadrakālī as a fierce battle-power, and the triśūla as the principal weapon-symbol of punitive cosmic governance.