दक्षयज्ञदर्शनम् — The Vision of Dakṣa’s Great Sacrifice (and the Onset of Vīrabhadra’s Terror)

Verse 1

वायुरुवाच । ततो विष्णुप्रधानानां सुराणाममितौजसाम् । ददर्श च महत्सत्रं चित्रध्वजपरिच्छदम्

ବାୟୁ କହିଲେ—ତାପରେ ସେ ବିଷ୍ଣୁ-ପ୍ରଧାନ, ଅମିତ ତେଜସ୍ବୀ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ବିଚିତ୍ର ଧ୍ୱଜ ଓ ଉତ୍ସବୀୟ ଚିହ୍ନରେ ସୁଶୋଭିତ ମହା ସତ୍ରଯଜ୍ଞକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

Verse 2

सुदर्भऋतुसंस्तीर्णं सुसमिद्धहुताशनम् । कांचनैर्यज्ञभांडैश्च भ्राजिष्णुभिरलंकृतम्

ଯଜ୍ଞଭୂମି ଉତ୍ତମ ଦର୍ଭ ଘାସରେ ସୁନ୍ଦରଭାବେ ପସାରିଥିଲା ଏବଂ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମିଧାରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୋମାଗ୍ନି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା। ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଯଜ୍ଞପାତ୍ରର ଝଲମଲ ଶୋଭାରେ ତାହା ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ହେଉଥିଲା।

Verse 3

ऋषिभिर्यज्ञपटुभिर्यथावत्कर्मकर्तृभिः । विधिना वेददृष्टेन स्वनुष्ठितबहुक्रमम्

ଯଜ୍ଞରେ ପାରଙ୍ଗତ ଋଷିମାନେ—ବିଧିର ସତ୍ୟ କର୍ତ୍ତା—ବେଦଦୃଷ୍ଟ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ, ଯଥାକ୍ରମ ଓ ଯଥାବିଧି, ଅନେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଦକ୍ରମ ସାବଧାନରେ ପାଳନ କରି ଯଜ୍ଞକୁ ସୁସମ୍ପନ୍ନ କଲେ।

Verse 4

देवांगनासहस्राढ्यमप्सरोगणसेवितम् । वेणुवीणारवैर्जुष्टं वेदघोषैश्च बृंहितम्

ସେଠାରେ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଦେବାଙ୍ଗନା ଭରିଥିଲେ ଏବଂ ଅପ୍ସରାଗଣଙ୍କ ସେବାରେ ତାହା ଶୋଭିତ ଥିଲା। ବେଣୁ ଓ ବୀଣାର ମଧୁର ନାଦରେ ସେ ମୁଖରିତ, ଏବଂ ବେଦଘୋଷର ପ୍ରତିଧ୍ୱନିରେ ଅଧିକ ମହିମାମୟ ହୋଇଉଠିଥିଲା।

Verse 5

दृष्ट्वा दक्षाध्वरे वीरो वीरभद्रः प्रतापवान् । सिंहनादं तदा चक्रे गंभीरो जलदो यथा

ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଦେଖି ପ୍ରତାପଶାଳୀ ବୀର ବୀରଭଦ୍ର ସେତେବେଳେ ସିଂହନାଦ କଲେ—ଯାହା ମେଘଗର୍ଜନ ପରି ଗମ୍ଭୀର ଓ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିମୟ ଥିଲା।

Verse 6

ततः किलकिलाशब्द आकाशं पूरयन्निव । गणेश्वरैः कृतो जज्ञे महान्न्यक्कृतसागरः

ତାପରେ ‘କିଲକିଲା’ ଧ୍ୱନିର ମହା କୋଳାହଳ ଯେନ ଆକାଶ ସମଗ୍ରକୁ ପୂରଣ କରୁଥିଲା। ଗଣେଶ୍ୱରମାନେ ଏହାକୁ ଉଠାଇଲେ, ଏବଂ ତାହା କ୍ଷୁବ୍ଧ ସାଗର ପରି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଉଛଳିଲା।

Verse 7

तेन शब्देन महताः ग्रस्ता सर्वेदिवौकसः । दुद्रुवुः परितो भीताः स्रस्तवस्त्रविभूषणाः

ସେଇ ମହା ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଦେବଲୋକବାସୀ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ। ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସେମାନେ ସବୁଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ; ଆତଙ୍କରେ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣ ଢିଲା ହୋଇ ଖସିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 8

किंस्विद्भग्नो महामेरुः किंस्वित्संदीर्यते मही । किमिदं किमिदं वेति जजल्पुस्त्रिदशा भृशम्

“ମହାମେରୁ କି ଭାଙ୍ଗିଗଲା? ପୃଥିବୀ କି ଫାଟୁଛି?”—ଏଭଳି କହି ତ୍ରିଦଶମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ପୁନଃପୁନଃ, “ଏହା କଣ, ଏହା କଣ?” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ।

Verse 9

मृगेन्द्राणां यथा नादं गजेंद्रा गहने वने । श्रुत्वा तथाविधं केचित्तत्यजुर्जीवितं भयात्

ଯେପରି ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ମୃଗେନ୍ଦ୍ରର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ଗଜେନ୍ଦ୍ରମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିଉଠନ୍ତି, ସେପରି ସେଇ ଭୟାନକ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି କେତେକେ ଭୟରେ ପ୍ରାଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 10

पर्वताश्च व्यशीर्यंत चकम्पे च वसुंधरा । मरुतश्च व्यघूर्णंत चुक्षुभे मकरालयः

ପର୍ବତମାନେ ଭାଙ୍ଗିଭାଙ୍ଗି ଝରିପଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ବସୁନ୍ଧରା କମ୍ପିଉଠିଲା। ପବନମାନେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ, ଏବଂ ମକରମାନଙ୍କ ଆଲୟ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଉଥଳିଲା।

Verse 11

अग्नयो नैव दीप्यंते न च दीप्यति भास्करः । ग्रहाश्च न प्रकाशंते नक्षत्राणि च तारकाः

ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳେ ନାହିଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ଦେଉନାହିଁ। ଗ୍ରହମାନେ ଆଲୋକିତ ହୁଅନାହାନ୍ତି, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—ଯେନ ସମସ୍ତ ଜ୍ୟୋତି ଆହରିତ ହୋଇଯାଇଛି।

Verse 12

एतस्मिन्नेव काले तु यज्ञवाटं तदुज्ज्वलम् । संप्राप भगवान्भद्रो भद्रैश्च सह भद्रया

ସେହି ସମୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଯଜ୍ଞବାଟକୁ ଭଗବାନ୍ ଭଦ୍ର ପହଞ୍ଚିଲେ—ଭଦ୍ରମାନଙ୍କ ସହ, ଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ନେଇ।

Verse 13

तं दृष्ट्वा भीतभीतो ऽपि दक्षो दृढ इव स्थितः । क्रुद्धवद्वचनं प्राह को भवान् किमिहेच्छसि

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟରେ କମ୍ପିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦକ୍ଷ ଦୃଢ଼ ଭଳି ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ। କ୍ରୋଧଭରା ବଚନ କହିଲେ—“ତୁମେ କିଏ? ଏଠାରେ କ’ଣ ଚାହୁଁଛ?”

Verse 14

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दक्षस्य च दुरात्मनः । वीरभद्रो महातेजा मेघसंभीरनिस्स्वनः

ଦୁରାତ୍ମା ଦକ୍ଷଙ୍କ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ମହାତେଜସ୍ବୀ ବୀରଭଦ୍ର ଘନମେଘ ଗର୍ଜନା ପରି ଗମ୍ଭୀର ନାଦ କଲେ।

Verse 15

स्मयन्निव तमालोक्य दक्षं देवाश्च ऋत्विजः । अर्थगर्भमसंभ्रान्तमवोचदुचितं वचः

ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ଓ ଋତ୍ୱିଜମାନେ ଯେନେ ହସୁଥିବା ପରି, ଅସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ପ୍ରସଙ୍ଗୋଚିତ ଅର୍ଥଗର୍ଭ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 16

वीरभद्र उवाच । वयं ह्यनुचराः सर्वे शर्वस्यामिततेजसः । भागाभिलिप्सया प्राप्ता भागो नस्संप्रदीयताम्

ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ—ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ଶର୍ବ (ଭଗବାନ ଶିବ)ଙ୍କ ଅନୁଚର। ଆମ ଯଥୋଚିତ ଭାଗର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଆସିଛୁ; ତେଣୁ ଆମ ଭାଗ ଯଥାବିଧି ଆମକୁ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉ।

Verse 17

अथ चेदध्वरे ऽस्माकं न भागः परिकल्पितः । कथ्यतां कारणं तत्र युध्यतां वा मयामरैः

ଯଦି ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଆମ ପାଇଁ କୌଣସି ଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇନାହିଁ, ତେବେ ସେଠାରେ ତାହାର କାରଣ କୁହାଯାଉ; ନଚେତ୍ ଦେବମାନେ ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ।

Verse 18

इत्युक्तास्ते गणेंद्रेण देवा दक्षपुरोगमाः । ऊचुर्मन्त्राः प्रमाणं नो न वयं प्रभवस्त्विति

ଗଣେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦକ୍ଷଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବମାନେ କହିଲେ—“ଆମ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ହିଁ ପ୍ରମାଣ; ଆମେ ନିଜେ (ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି) ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିପାରୁନାହିଁ।”

Verse 19

मन्त्रा ऊचुस्सुरा यूयं मोहोपहतचेतसः । येन प्रथमभागार्हं न यजध्वं महेश्वरम्

ମନ୍ତ୍ରମାନେ କହିଲେ—“ହେ ଦେବମାନେ, ତୁମ ଚିତ୍ତ ମୋହରେ ଆହତ; ତେଣୁ ପ୍ରଥମ ଭାଗର ଅର୍ହ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ତୁମେ ଯଜନ କରୁନାହ।”

Verse 20

मंत्रोक्ता अपि ते देवाः सर्वे संमूढचेतसः । भद्राय न ददुर्भागं तत्प्रहाणमभीप्सवः

ମନ୍ତ୍ରମାନେ କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ମୂଢ଼ଚିତ୍ତ ରହିଲେ; ଭଦ୍ରାକୁ ଭାଗ ଦେଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ତାହାର ପରିତ୍ୟାଗ ଓ ବହିଷ୍କାର ଚାହୁଁଥିଲେ।

Verse 21

यदा तथ्यं च पथ्यं च स्ववाक्यं तद्वृथा ऽभवत् । तदा ततो ययुर्मंदा ब्रह्मलोकं सनातनम्

ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ନିଜ ବାକ୍ୟ—ସତ୍ୟ ଓ ପଥ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଗଲା, ସେତେବେଳେ ସେହି କ୍ଲାନ୍ତମାନେ ସେଠାରୁ ଯାଇ ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 22

अथोवाच गणाध्यक्षो देवान्विष्णुपुरोगमान् । मन्त्राः प्रमाणं न कृता युष्माभिर्बलगर्वितैः

ତେବେ ଶିବଗଣମୁଖ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ-ଅଗ୍ରଗାମୀ ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ବଳଗର୍ବିତମାନେ! ତୁମେ ମନ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିନାହ; ନ ତାହାକୁ ଧର୍ମାଚରଣର ସତ୍ୟ ମାପଦଣ୍ଡ କରିଛ।”

Verse 23

यस्मादस्मिन्मखे देवैरित्थं वयमसत्कृताः । तस्माद्वो जीवितैस्सार्धमपनेष्यामि गर्वितम्

ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଦେବମାନେ ଏପରି ଭାବେ ଆମକୁ ଅସତ୍କାର କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ହେ ଗର୍ବିତମାନେ! ତୁମ ଜୀବନ ସହିତ ସବୁକିଛି ମୁଁ ହରିନେବି।

Verse 24

इत्युक्त्वा भगवान् क्रुद्धो व्यदहन्नेत्रवह्निना । यक्षवाटं महाकूटं यथातिस्रः पुरो हरः

ଏପରି କହି ଭଗବାନ କ୍ରୋଧେ ଜ୍ୱଳି ନେତ୍ରାଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ଯକ୍ଷବାଟ ଓ ମହାକୂଟ ପର୍ବତଶିଖରକୁ ଦହିଦେଲେ—ଯେପରି ପୂର୍ବେ ହର ତ୍ରିପୁରକୁ ନାଶ କରିଥିଲେ।

Verse 25

ततो गणेश्वरास्सर्वे पर्वतोदग्रविग्रहाः । यूपानुत्पाट्य होत्ःणां कंठेष्वाबध्य रज्जुभिः

ତାପରେ ପର୍ବତସମ ଭୀମକାୟ ସମସ୍ତ ଗଣେଶ୍ୱର ଯଜ୍ଞସ୍ତମ୍ଭଗୁଡ଼ିକୁ ଉପାଡ଼ି, ହୋତାମାନଙ୍କ ଗଳାରେ ରଜ୍ଜୁ ବାନ୍ଧି ସେମାନଙ୍କୁ ଧରିନେଲେ।

Verse 26

यज्ञपात्राणि चित्राणि भित्त्वा संचूर्ण्य वारिणि । गृहीत्वा चैव यज्ञांगं गंगास्रोतसि चिक्षिपुः

ସେମାନେ ଯଜ୍ଞର ଚିତ୍ରବିଚିତ୍ର ଅଲଙ୍କୃତ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗି ଜଳରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ; ଏବଂ ଯଜ୍ଞାଙ୍ଗ ଉପକରଣମାନେ ମଧ୍ୟ ନେଇ ଗଙ୍ଗାସ୍ରୋତରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।

Verse 27

तत्र दिव्यान्नपानानां राशयः पर्वतोपमाः । क्षीरनद्यो ऽमृतस्रावाः सुस्निग्धदधिकर्दमाः

ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଅନ୍ନପାନର ରାଶି ପର୍ବତ ସମାନ ଥିଲା। କ୍ଷୀରନଦୀମାନେ ବହୁଥିଲେ, ଅମୃତଧାରା ଝରୁଥିଲା, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଦଧି ତଟରେ ମୃଦୁ କାଦୁଆ ପରି ହୋଇଥିଲା।

Verse 28

उच्चावचानि मांसानि भक्ष्याणि सुरभीणि च । रसवन्ति च पानानि लेह्यचोष्याणि तानि वै

ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମାଂସ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଭକ୍ଷ୍ୟ, ଏବଂ ରସବନ୍ତ ପାନୀୟ ଥିଲା; ତଥା ଲେହ୍ୟ ଓ ଚୋଷ୍ୟ—ଚାଟିବା ଓ ଚୁଷିବା ଯୋଗ୍ୟ ପଦାର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଥିଲେ।

Verse 29

वीरास्तद्भुजते वक्त्रैर्विलुंपंति क्षिपंति च । वज्रैश्चक्रैर्महाशूलैश्शक्तिभिः पाशपट्टिशैः

ସେହି ବୀର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମୁଖରେ ଧରି ସେମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି, ଛିଣ୍ଡି ଚିରି ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି। ବଜ୍ର, ଚକ୍ର, ମହାଶୂଳ, ଶକ୍ତି, ପାଶ ଓ ପଟ୍ଟିଶ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରହାର କରନ୍ତି।

Verse 30

मुसलैरसिभिष्टंकैर्भिधिपालैः परश्वधैः । उद्धतांस्त्रिदशान्सर्वांल्लोकपालपुरस्सरान्

ମୁସଳ, ଖଡ଼୍ଗ, ଟଙ୍କ, ଭିନ୍ଦିପାଳ ଓ ପରଶ୍ୱଧ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଅହଂକାର-କ୍ରୋଧରେ ଉଠିଥିବା ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଧତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ପତିତ କରିଦେଲେ।

Verse 31

बिभिदुर्बलिनो वीरा वीरभद्रांगसंभवाः । छिंधि भिंधि क्षिप क्षिप्रं मार्यतां दार्यतामिति

ତେବେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ଅଙ୍ଗରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସେଇ ବଳବାନ ବୀରମାନେ ଧାଇଁ ଆସି ଆଘାତ କଲେ, ଚିତ୍କାର କରି—“ଛିନ୍ଦ! ଭିନ୍ଦ! ଶୀଘ୍ର ଛାଡ଼! ମାର! ଫାଡ଼!” ବୋଲି।

Verse 32

हरस्व प्रहरस्वेति पाटयोत्पाटयेति च । संरंभप्रभवाः क्रूराश्शब्दाः श्रवणशंकवः

“ଧର! ପ୍ରହାର କର!” ଏବଂ “ଫାଡ଼! ଉପାଡ଼!”—ଉଗ୍ର ଆବେଗରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସେଇ କ୍ରୂର ଶବ୍ଦମାନେ କାନକୁ ଶୂଳ ପରି ବିଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 33

यत्रतत्र गणेशानां जज्ञिरे समरोचिताः । विवृत्तनयनाः केचिद्दष्टदंष्ट्रोष्ठतालवः

ଏଠି ସେଠି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଗଣେଶଙ୍କ ସମୂହ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। କାହାର ଆଖି ଘୂରୁଥିଲା ତ କାହାର ଦାନ୍ତ, ଓଠ ଓ ତାଳୁ କ୍ରୋଧରେ ବିକୃତ ଥିଲା।

Verse 34

आश्रमस्थान्समाकृष्य मारयन्ति तपोधनात् । स्रुवानपहरन्तश्च क्षिपन्तोग्निं जलेषु च

ସେମାନେ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରୁ ଟାଣି ଆଣି ହତ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାତ୍ର ଚୋରି କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳରେ ଫିଙ୍ଗୁଛନ୍ତି।

Verse 35

कलशानपि भिन्दंतश्छिंदंतो मणिवेदिकाः । गायंतश्च नदन्तश्च हसन्तश्च मुहुर्मुहुः

ସେମାନେ କଳସଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗୁଛନ୍ତି ଏବଂ ମଣି-ଖଚିତ ବେଦୀଗୁଡ଼ିକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଛନ୍ତି; ସେମାନେ ବାରମ୍ବାର ଗାଉଛନ୍ତି, ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ହସୁଛନ୍ତି।

Verse 36

रक्तासवं पिबन्तश्च ननृतुर्गणपुंगवाः । निर्मथ्य सेंद्रानमरान् गणेन्द्रान्वृषेन्द्रनागेन्द्रमृगेन्द्रसाराः

ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଆସବ ପିଇ ଶିବଗଣଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଅମରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମଥି ଝକଝୋରି, ସେଇ ଗଣେନ୍ଦ୍ରମାନେ ବୃଷଭ, ଗଜେନ୍ଦ୍ର ଓ ମୃଗେନ୍ଦ୍ର ପରି ପ୍ରବଳ ଓ ବେଗବାନ୍ ହୋଇ ବିଚରିଲେ।

Verse 37

चक्रुर्बहून्यप्रतिमभावाः सहर्षरोमाणि विचेष्टितानि । नन्दंति केचित्प्रहरन्ति केचिद्धावन्ति केचित्प्रलपन्ति केचित्

ଅପ୍ରତିମ ଭାବାବେଶରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ, ହର୍ଷରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଅନେକ ସ୍ୱୟଂସ୍ଫୂର୍ତ୍ତ ଚେଷ୍ଟା କଲେ—କେହି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, କେହି ପ୍ରହାର କଲେ, କେହି ଧାଇଲେ, ଆଉ କେହି ପ୍ରଲାପ କଲେ।

Verse 38

नृत्यन्ति केचिद्विहसन्ति केचिद्वल्गन्ति केचित्प्रमथा बलेन । केचिज्जिघृक्षंति घनान्स तोयान्केचिद्ग्रहीतुं रविमुत्पतंति

କେତେକ ପ୍ରମଥ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି, କେତେକ ଉଚ୍ଚହାସ କରନ୍ତି, କେତେକ ବଳରେ ଲାଫାଲାଫି କରନ୍ତି। କେତେକ ମେଘ ଓ ତାହାର ଜଳକୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ଆଉ କେତେକ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଧରିବା ପରି ଉପରକୁ ଝାପ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 39

केचित्प्रसर्तुं पवनेन सार्धमिच्छंति भीमाः प्रमथा वियत्स्थाः । आक्षिप्य केचिच्च वरायुधानि महा भुजंगानिव वैनतेयाः

ଆକାଶରେ ଅବସ୍ଥିତ କେତେକ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରମଥ ବାୟୁ ସହିତ ସହିତ ବେଗରେ ଧାଉଁବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ। ଆଉ କେତେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆୟୁଧ ଧରି, ଗରୁଡ ଯେପରି ମହାସର୍ପ ଉପରେ ଝାପ ଦିଏ, ସେପରି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଛୁଟିଲେ।

Verse 40

भ्रमंति देवानपि विद्रवंतः खमंडले पर्वतकूटकल्पाः । उत्पाट्य चोत्पाट्यगृहाणि केचित्सजालवातायनवेदिकानि

ସେମାନେ ଦୌଡ଼ିବୁଲି ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଳାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରି, ଆକାଶମଣ୍ଡଳରେ ପର୍ବତଶିଖର ପରି ବିଚରଣ କଲେ। କେତେକ ଜାଲିଦାର ଜନାଲା ଓ ଉଚ୍ଚ ବେଦିକା ସହିତ ଘରଗୁଡ଼ିକୁ ଉପାଡ଼ି ଉପାଡ଼ି ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

Verse 41

विक्षिप्य विक्षिप्य जलस्य मध्ये कालांबुदाभाः प्रमथा निनेदुः । उद्वर्तितद्वारकपाटकुड्यं विध्वस्तशालावलभीगवाक्षम्

ଜଳମଧ୍ୟରେ ତାହାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଛାଡ଼ି, କାଳାମ୍ବୁଦସଦୃଶ ପ୍ରମଥମାନେ ଗର୍ଜିଲେ। ଦ୍ୱାର, କପାଟ ଓ କୁଡ଼୍ୟ ଉଲଟି ଉଖଡ଼ିଗଲା; ଶାଳା, ଭଲଭୀ ଓ ଗବାକ୍ଷ ଭାଙ୍ଗି ଧ୍ୱଂସ ହେଲା।

Verse 42

अहो बताभज्यत यज्ञवाटमनाथवद्वाक्यमिवायथार्थम् । हा नाथ तातेति पितुः सुतेति भ्रतर्ममाम्बेति च मातुलेति

ହାୟ! ଯଜ୍ଞବାଟ ଭାଙ୍ଗିଗଲା; କହିଥିବା କଥା ମଧ୍ୟ ଅନାଥର ବାକ୍ୟ ପରି ନିଷ୍ଫଳ ହେଲା। “ହା ନାଥ!”, “ହା ତାତ!”, “ପିତୃସୁତ!”, “ଭ୍ରାତ!”, “ମମ ଅମ୍ବେ!”, “ମାତୁଳ!”—ଏଭଳି ସେମାନେ ଆର୍ତ୍ତନାଦ କଲେ।

Verse 43

उत्पाट्यमानेषु गृहेषु नार्यो ह्यानाथशब्दान्बहुशः प्रचक्रुः

ଘରଗୁଡ଼ିକ ଉପାଡ଼ାଯାଉଥିବାବେଳେ ନାରୀମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ‘ଆମେ ଅନାଥ, ରକ୍ଷକହୀନ!’ ବୋଲି କରୁଣ ଚିତ୍କାର କଲେ।