दक्षस्य रुद्रनिन्दा-निमित्तकथनम् / The Cause of Dakṣa’s Censure of Rudra

Verse 1

ऋषय ऊचुः । देवी दक्षस्य तनया त्यक्त्वा दाक्षायणी तनुम् । कथं हिमवतः पुत्री मेनायामभवत्पुरा

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ଦେବୀ ଦାକ୍ଷାୟଣୀ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବା ପରେ, ପୂର୍ବେ ମେନାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ହିମବତଙ୍କ କନ୍ୟା କିପରି ହେଲେ?

Verse 2

कथं च निन्दितो रुद्रो दक्षेण च महात्मना । निमित्तमपि किं तत्र येन स्यान्निंदितो भवः

ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଦକ୍ଷ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କିପରି ନିନ୍ଦା କଲେ? ସେଠାରେ କେଉଁ କାରଣରୁ ଭବ (ଶିବ) ନିନ୍ଦିତ ହେଲେ?

Verse 3

उत्पन्नश्च कथं दक्षो अभिशापाद्भवस्य तु । चाक्षुषस्यांतरे पूर्वं मनोः प्रब्रूहि मारुत

ହେ ମାରୁତ (ବାୟୁ)! କୁହ—ଭବ (ଶିବ) ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅଭିଶାପରୁ ଦକ୍ଷ କିପରି ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲା? ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ବୈବସ୍ୱତ ମନୁ ପୂର୍ବରୁ, ଏହା ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।

Verse 4

वायुरुवाव । शृण्वंतु कथयिष्यामि दक्षस्य लघुचेतसः । वृत्तं पापात्प्रमादाच्च विश्वामरविदूषणम्

ବାୟୁ କହିଲେ—ଶୁଣ; ମୁଁ ଅଲ୍ପଚିତ୍ତ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଏହି ଘଟଣା କହିବି। ଏହା ପାପ ଓ ପ୍ରମାଦରୁ ଜନ୍ମି, ଦେବମାନଙ୍କୁ କଳଙ୍କିତ କଲା ଏବଂ ଜଗତ୍‌ଧର୍ମକ୍ରମକୁ ବିଘ୍ନିତ କଲା।

Verse 5

पुरा सुरासुराः सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः । कदाचिद्द्रष्टुमीशानं हिमवच्छिखरं ययुः

ପୁରାକାଳରେ ସମସ୍ତ ଦେବାସୁର, ସିଦ୍ଧ ଓ ପରମର୍ଷିମାନେ ଏକଦା ଈଶାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ହିମବତ୍ ଶିଖରକୁ ଗଲେ।

Verse 6

तदा देवश्च देवी च दिव्यासनगतावुभौ । दर्शनं ददतुस्तेषां देवादीनां द्विजोत्तमाः

ତେବେ ଦେବ ଓ ଦେବୀ—ଦୁହେଁ ଦିବ୍ୟାସନରେ ଆସୀନ ହୋଇ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଦେବାଦିମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।

Verse 7

तदानीमेव दक्षो ऽपि गतस्तत्र सहामरैः । जामातरं हरं द्रष्टुं द्रष्टुं चात्मसुतां सतीम्

ସେହି ସମୟରେ ଦକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ସେଠାକୁ ଗଲେ—ନିଜ ଜାମାତା ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଏବଂ ନିଜ କନ୍ୟା ସତୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ।

Verse 8

तदात्मगौरवाद्देवो देव्या दक्षे समागते । देवादिभ्यो विशेषेण न कदाचिदभूत्स्मृतिः

ନିଜ ସ୍ୱରୂପ-ଗୌରବର ମର୍ଯ୍ୟାଦାରୁ, ଦେବୀ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞସଭାକୁ ଆସିଥିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆଦିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବିଶେଷତଃ ପ୍ରଭୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ବାହ୍ୟ ପରିଚୟ କିମ୍ବା ଆତ୍ମୀୟତା ପ୍ରକାଶ କଲେ ନାହିଁ।

Verse 9

तस्य तस्याः परं भावमज्ञातुश्चापि केवलम् । पुत्रीत्येवं विमूढस्य तस्यां वैरमजायत

ସେ ତାହାର ପରମ ଅନ୍ତର୍ଭାବକୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲା ନାହିଁ; କେବଳ ‘(ମୋ) କନ୍ୟା’ ବୋଲି ମାତ୍ର ଜାଣିଲା। ଏଭଳି ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ତାହାର ମନରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ବୈର ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 10

ततस्तेनैव वैरेण विधिना च प्रचोदितः । नाजुवाह भवं दक्षो दीक्षितस्तामपि द्विषन्

ତାପରେ ସେଇ ବୈର ଓ ବିଧିର ପ୍ରେରଣାରେ ପ୍ରଚୋଦିତ ହୋଇ, ଯଜ୍ଞଦୀକ୍ଷିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦକ୍ଷ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ନାହିଁ; ଏବଂ ତାଙ୍କୁ (ସତୀଙ୍କୁ) ଦ୍ୱେଷ କରି ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଡାକିଲେ ନାହିଁ।

Verse 11

अन्याञ्१ आमातरस्सर्वानाहूय स यथाक्रमम् । शतशः पुष्कलामर्चाञ्चकार च पृथक्पृथक्

ତାପରେ ସେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅମାତ୍ୟମାନଙ୍କୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଡାକି, ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଶତଶଃ ପ୍ରଚୁର ଅର୍ଚ୍ଚନା-ପୂଜା କଲା।

Verse 12

तथा तान्संगताञ्छ्रुत्वा नारदस्य मुखात्तदा । ययौ रुद्राय रुद्राणी विज्ञाप्य भवनं पितुः

ନାରଦଙ୍କ ମୁଖରୁ ସେ ସମସ୍ତ ଘଟିତ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଶୁଣି, ରୁଦ୍ରାଣୀ ତେବେ ପିତୃଗୃହକୁ ସୂଚନା ଦେଇ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 13

अथ संनिहितं दिव्यं विमानं विश्वतोमुखम् । लक्षणाढ्यं सुखारोहमतिमात्रमनोहरम्

ତେବେ ସମୀପରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଯାହା ସର୍ବଦିଗମୁଖ; ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଆରୋହଣରେ ସୁଖଦ ଏବଂ ମନକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୋହିତ କରୁଥିଲା।

Verse 14

तप्तजांबूनदप्रख्यं चित्ररत्नपरिष्कृतम् । मुक्तामयवितानाग्न्यं स्रग्दामसमलंकृतम्

ସେ ବିମାନ ତପ୍ତ ଜାମ୍ବୂନଦ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ବିଚିତ୍ର ରତ୍ନରେ ସୁସଜ୍ଜିତ; ମୁକ୍ତାମୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିତାନରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ମାଳା-ଦାମ-ତୋରଣରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା।

Verse 15

तप्तकंचननिर्व्यूहं रत्नस्तंभशतावृतम् । वज्रकल्पितसोपानं विद्रुमस्तंभतोरणम्

ଏହା ତପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ନିର୍ମିତ ଏକ ଭବ୍ୟ ସଂରଚନା ଥିଲା, ଯାହା ଶହ ଶହ ରତ୍ନ ସ୍ତମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ଥିଲା; ଏହାର ସିଡ଼ିଗୁଡ଼ିକ ବଜ୍ର ସଦୃଶ ଥିଲା ଏବଂ ଏହାର ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରବାଳ ସ୍ତମ୍ଭରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା |

Verse 16

पुष्पपट्टपरिस्तीर्णं चित्ररत्नमहासनम् । वज्रजालकिरच्छिद्रमच्छिद्रमणिकुट्टिमम्

ସେ ମହାସନ ପୁଷ୍ପବସ୍ତ୍ରରେ ପରିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ, ବିଚିତ୍ର ରତ୍ନରେ ଦୀପ୍ତିମାନ; ବଜ୍ରଜାଳ ସଦୃଶ କିରଣରେ ସୁରକ୍ଷିତ, ଏବଂ ଅଖଣ୍ଡ ମଣିଜଡିତ ନିର୍ଦୋଷ କୁଟ୍ଟିମ ଉପରେ ସ୍ଥିତ ଥିଲା।

Verse 17

मणिदंडमनोज्ञेन महावृषभलक्ष्मणा । अलंकृतपुरोभागमब्भ्रशुब्भ्रेण केतुना

ତାହାର ପୁରୋଭାଗ ମନୋହର ମଣିଦଣ୍ଡରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା, ଯାହାରେ ମହାବୃଷଭର ଚିହ୍ନ ଅଙ୍କିତ; ଏବଂ ମେଘସଦୃଶ ଶୁଭ୍ର ଦୀପ୍ତ କେତୁରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 18

रत्नकंचुकगुप्तांगैश्चित्रवेत्रकपाणिभिः । अधिष्ठितमहाद्वारमप्रधृष्यैर्गुणेश्वरैः

ମହାଦ୍ୱାରକୁ ଅପ୍ରଧୃଷ୍ୟ ଶିବଗଣଙ୍କ ଗଣେଶ୍ୱରମାନେ ପାହାରା ଦେଉଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ରତ୍ନଜଡିତ କଞ୍ଚୁକରେ ଗୁପ୍ତ, ଏବଂ ହାତରେ ବିଚିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣବେତ୍ର ଥିଲା।

Verse 19

मृदंगतालगीतादिवेणुवीणाविशारदैः । विदग्धवेषभाषैश्च बहुभिः स्त्रीजनैर्वृतम्

ତାହା ବହୁ ସ୍ତ୍ରୀଜନରେ ଘେରା ଥିଲା—ଯେମାନେ ମୃଦଙ୍ଗ, ତାଳ, ଗୀତ ଏବଂ ବେଣୁ-ବୀଣା କଳାରେ ବିଶାରଦ; ସୁସଜ୍ଜିତ ବେଷଭୂଷା ଓ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ।

Verse 20

आरुरोह महादेवी सह प्रियसखीजनैः । चामारव्यञ्जनं तस्या वज्रदंडमनोहरे

ମହାଦେବୀ ପ୍ରିୟ ସଖୀଜନଙ୍କ ସହ ଆରୋହଣ କରି ବସିଲେ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବଜ୍ରଦଣ୍ଡ ସଦୃଶ ମନୋହର ଦଣ୍ଡଯୁକ୍ତ ଚାମର-ବ୍ୟଞ୍ଜନ ହଲାଯାଉଥିଲା।

Verse 21

गृहीत्वा रुद्रकन्ये द्वे विवीजतुरुभे शुभे । तदाचामरयोर्मध्ये देव्या वदनमाबभौ

ତାପରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦୁଇ ଶୁଭ କନ୍ୟା ଚାମର ଧରି ଉଭୟେ ମୃଦୁଭାବେ ପଖା କଲେ। ସେହି କ୍ଷଣେ ଦୁଇ ଚାମରର ମଧ୍ୟରେ ଦେବୀଙ୍କ ମୁଖ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା।

Verse 22

अन्योन्यं युध्यतोर्मध्ये हंसयोरिव पंकजम् । छत्रं शशिनिभं तस्याश्चूडोपरि सुमालिनी

ସେମାନଙ୍କ ପରସ୍ପର ଯୁଦ୍ଧମଧ୍ୟରେ—ଦୁଇ ହଂସ ମଧ୍ୟରେ ପଦ୍ମ ପରି—ଦେବୀଙ୍କ ଚୂଡ଼ା ଉପରେ ଚନ୍ଦ୍ରସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସୁଶୋଭିତ ଛତ୍ର ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 23

धृतमुक्तापरिक्षिप्तं बभार प्रेमनिर्भरा । तच्छत्रमुज्ज्वलं देव्या रुरुचे वदनोपरि

ପ୍ରେମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବୀ ମୁକ୍ତାମାଳାରେ ଶୋଭିତ ସେଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଛତ୍ରକୁ ଧାରଣ କଲେ। ସେ ଦୀପ୍ତ ଛତ୍ର ଦେବୀଙ୍କ ମୁଖ ଉପରେ ଅତି ଶୋଭା ପାଇଲା।

Verse 24

उपर्यमृतभांडस्य मंडलं शशिनो यथा । अथ चाग्रे समासीना सुस्मितास्या शुभावती

ଯେପରି ଅମୃତଭାଣ୍ଡର ଉପରେ ଶଶିମଣ୍ଡଳ ଶୋଭା ପାଏ, ସେପରି ଶୁଭବତୀ, ମୃଦୁହାସରେ ଦୀପ୍ତମୁଖୀ ସେ ସମ୍ମୁଖେ ବସିଲେ।

Verse 25

अक्षद्यूतविनोदेन रमयामास वै सतीम् । सुयशाः पादुके देव्याश्शुभे रत्नपरिष्कृते

ପାଶା ଖେଳ ଓ କ୍ରୀଡା-ବିନୋଦରେ ସେ ଯଶସ୍ବୀ ସତୀଙ୍କୁ ରମାଇଲେ। ଦେବୀଙ୍କ ଶୁଭ ପାଦୁକାଦ୍ୱୟ ରତ୍ନରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତାରେ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା।

Verse 26

स्तनयोरंतरे कृत्वा तदा देवीमसेवतः । अन्या कांचनचार्वंगी दीप्तं जग्राह दर्पणम्

ତେବେ ସେହିଟିକୁ ଦେବୀଙ୍କ ସ୍ତନଦ୍ୱୟର ମଧ୍ୟରେ ରଖି ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସେବା କଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣା ସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗୀ କନ୍ୟା ଦୀପ୍ତ ଦର୍ପଣଟି ଉଠାଇଲା।

Verse 27

अपरा तालवृन्तं च परा तांबूलपेटिकाम् । काचित्क्रीडाशुकं चारु करे ऽकुरुत भामिनी

ଜଣେ ତାଳପତ୍ରର ପଂଖା ଧରିଲେ, ଅନ୍ୟଜଣେ ତାମ୍ବୂଳ ପେଟିକା ନେଲେ; ଆଉ ଜଣେ ସୁନ୍ଦରୀ କ୍ରୀଡା ପାଇଁ ମନୋହର ଶୁକପକ୍ଷୀକୁ ନିଜ ହାତରେ ଧରିଲେ—ସମସ୍ତେ ଶିଷ୍ଟ ସେବାରେ ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ।

Verse 28

काचित्तु सुमनोज्ञानि पुष्पाणि सुरभीणि च । काचिदाभरणाधारं बभार कमलेक्षणा

ଏକ ପଦ୍ମନୟନୀ ନାରୀ ମନୋହର ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପ ବହିଲା; ଅନ୍ୟେକ ଆଭୂଷଣ ରଖିବା ପାଇଁ ଆଧାର-ପାତ୍ର ବହିଲା।

Verse 29

काचिच्च पुनरालेपं सुप्रसूतं शुभांजनम् । अन्याश्च सदृशास्तास्ता यथास्वमुचितक्रियाः

କେତେକ ନାରୀ ପୁନଃ ସୁଗନ୍ଧିତ ଲେପ ଓ ଶୁଭ ଅଞ୍ଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ଉଚିତ କ୍ରିୟା-ସେବା କଲେ।

Verse 30

आवृत्त्या तां महादेवीमसेवंत समंततः । अतीव शुशुभे तासामंतरे परमेश्वरी

ସେମାନେ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ଚାରିପଟେ ଘେରି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସେବା କଲେ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ପରମେଶ୍ୱରୀ ଅତିଶୟ ଦୀପ୍ତିରେ ଶୋଭିତ ହେଲେ।

Verse 31

तारापरिषदो मध्ये चंद्रलेखेव शारदी । ततः शंखसमुत्थस्य नादस्य समनंतरम्

ତାରାମଣ୍ଡଳର ସେହି ପରିଷଦର ମଧ୍ୟରେ ସେ ଶରତ୍କାଳୀନ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ଶୋଭିତ ହେଲେ। ତାପରେ ସହସା ଶଙ୍ଖରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ନାଦଧ୍ୱନି ଶୁଣାଗଲା।

Verse 32

प्रास्थानिको महानादः पटहः समताड्यत । ततो मधुरवाद्यानि सह तालोद्यतैस्स्वनैः

ପ୍ରସ୍ଥାନ ସମୟରେ ମହାନାଦକାରୀ ପଟହ ବାଜିଲା। ତାପରେ ତାଳରେ ଉଠାଇ ବାଜାଯାଇଥିବା ଝାଞ୍ଜର ଝଙ୍କାର ସହିତ ମଧୁର ବାଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ନିନାଦିତ ହେଲା।

Verse 33

अनाहतानि सन्नेदुः काहलानां शतानि च । सायुधानां गणेशानां महेशसमतेजसाम्

କେହି ନ ବଜାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଶତଶତ ଯୁଦ୍ଧକାହଳ ସ୍ୱୟଂ ଧ୍ୱନିତ ହେଲା। ମହେଶସମ ତେଜସ୍ବୀ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଗଣେଶଗଣ ମହାବଳେ ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 34

सहस्राणि शतान्यष्टौ तदानीं पुरतो ययुः । तेषां मध्ये वृषारूढो गजारूढो यथा गुरुः

ସେତେବେଳେ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଆଠ ଲକ୍ଷ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷାରୂଢ ପ୍ରଭୁ—ଗଜାରୂଢ ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁ ପରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ମହିମାମୟ ଥିଲେ।

Verse 35

जगाम गणपः श्रीमान् सोमनंदीश्वरार्चितः । देवदुंदुभयो नेदुर्दिवि दिव्यसुखा घनाः

ତେବେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଗଣପ (ଗଣେଶ) ସୋମ, ନନ୍ଦୀ ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜିତ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଦିବିରେ ଦେବଦୁନ୍ଦୁଭି ନାଦିତ ହେଲା, ଏବଂ ମେଘମାନେ ଦିବ୍ୟସୁଖଦାୟୀ ବର୍ଷା କଲେ।

Verse 36

ननृतुर्मुनयस्सर्वे मुमुदुः सिद्धयोगिनः । ससृजुः पुष्पवृष्टिं च वितानोपरि वारिदाः

ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ ଏବଂ ସିଦ୍ଧ ଯୋଗୀମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଉପର ଵିତାନ ଉପରେ ବର୍ଷାବାହୀ ମେଘମାନେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ କଲେ।

Verse 37

तदा देवगणैश्चान्यैः पथि सर्वत्र संगता । क्षणादिव पितुर्गेहं प्रविवेश महेश्वरी

ତେବେ ପଥରେ ସର୍ବତ୍ର ଅନ୍ୟ ଦେବଗଣଙ୍କ ସହିତ ସଙ୍ଗତ ହୋଇ ମହେଶ୍ୱରୀ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଯେନ ପିତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 38

तां दृष्ट्वा कुपितो दक्षश्चात्मनः क्षयकारणात् । तस्या यवीयसीभ्यो ऽपि चक्रे पूजाम सत्कृताम्

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦକ୍ଷ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ କ୍ଷୟର କାରଣ ଭାବୁଥିଲେ। ତଥାପି ସେ ତାଙ୍କର କନିଷ୍ଠ ଭଗିନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସତ୍କାରସହିତ ଔପଚାରିକ ପୂଜା କଲେ।

Verse 39

तदा शशिमुखी देवी पितरं सदसि स्थितम् । अंबिका युक्तमव्यग्रमुवाचाकृपणं वचः

ତେବେ ଶଶିମୁଖୀ ଦେବୀ ଅମ୍ବିକା ସଭାରେ ଉପବିଷ୍ଟ ପିତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଯଥୋଚିତ, ସଂୟତ ଓ ଗରିମାମୟ ବଚନ ଅବ୍ୟଗ୍ର ଭାବେ କହିଲେ।

Verse 40

देव्युवाच । ब्रह्मादयः पिशाचांता यस्याज्ञावशवर्तिनः । स देवस्सांप्रतं तात विधिना नार्चितः किल

ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ତାତ! ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କୁ ନେଇ ପିଶାଚ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ଯାହାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାଧୀନ; ତଥାପି ସେଇ ଦେବ ଏବେ ବିଧିବିଧାନରେ ପୂଜିତ ହେଉନାହାନ୍ତି ବୋଲି ଲାଗେ।

Verse 41

तदास्तां मम ज्यायस्याः पुत्र्याः पूजां किमीदृशीम् । असत्कृतामवज्ञाय कृतवानसि गर्हितम्

ସେଥି ରହୁ; ମୋ ଜ୍ୟେଷ୍ଠାର କନ୍ୟାକୁ ତୁମେ କିପରି ପୂଜା କଲ? ତାକୁ ଅସତ୍କାର କରି ଅବଜ୍ଞା କରି ତୁମେ ନିନ୍ଦନୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ।

Verse 42

एवमुक्तो ऽब्रवीदेनां दक्षः क्रोधादमर्षितः । त्वत्तः श्रेष्ठा विशिष्टाश्च पूज्या बालाः सुता मम

ଏପରି କହାଯାଇଲା ପରେ କ୍ରୋଧରେ ଅସହ୍ୟ ହୋଇ ଦକ୍ଷ ତାକୁ କହିଲା—“ତୁମଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଧିକ ବିଶିଷ୍ଟ ଓ ପୂଜ୍ୟ ମୋର ଛୋଟ ଝିଅମାନେ।”

Verse 43

तासां तु ये च भर्तारस्ते मे बहुमता मुदा । गुनैश्चाप्यधिकास्सर्वैर्भर्तुस्ते त्र्यंबकादपि

ତାଙ୍କର ଯେ ସ୍ୱାମୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋ ପାଖରେ ଆନନ୍ଦସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନିତ; ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ସେମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ (ଭଗବାନ ଶିବ) ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 44

स्तब्धात्मा तामसश्शर्वस्त्वमिमं समुपाश्रिता । तेन त्वामवमन्ये ऽहं प्रतिकूलो हि मे भवः

ତୁମେ ଜଡଚିତ୍ତ ଓ ତାମସିକ ଏହି ଶର୍ବଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛ; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅବମାନ କରୁଛି, କାରଣ ଭବ (ଶିବ) ମୋ ପ୍ରତି ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପ୍ରତିକୂଳ।

Verse 45

तथोक्ता पितरं दक्षं क्रुद्धा देवी तमब्रवीत् । शृण्वतामेव सर्वेषां ये यज्ञसदसि स्थिताः

ଏପରି କୁହାଯାଇଥିବା ପରେ ଦେବୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ନିଜ ପିତା ଦକ୍ଷଙ୍କୁ କହିଲେ—ଯଜ୍ଞସଭାରେ ଥିବା ସମସ୍ତେ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ।

Verse 46

अकस्मान्मम भर्तारमजाताशेषदूषणम् । वाचा दूषयसे दक्ष साक्षाल्लोकमहेश्वरम्

ହେ ଦକ୍ଷ! କାରଣ ବିନା ତୁମେ ବାକ୍ୟରେ ମୋର ପତି-ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ—ଯାହାଙ୍କର କେବେ ଦୋଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନାହିଁ—ସାକ୍ଷାତ୍ ଲୋକମହେଶ୍ୱର ମହାଦେବଙ୍କୁ—ନିନ୍ଦା କରୁଛ।

Verse 47

विद्याचौरो गुरुद्रोही वेदेश्वरविदूषकः । त एते बहुपाप्मानस्सर्वे दंड्या इति श्रुतिः

ବିଦ୍ୟାଚୋର, ଗୁରୁଦ୍ରୋହୀ ଏବଂ ବେଦେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦୂଷଣକାରୀ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ବହୁ ପାପରେ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ; ଶ୍ରୁତି କହେ, ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଦଣ୍ଡନୀୟ।

Verse 48

तस्मादत्युत्कटस्यास्य पापस्य सदृशो भृशम् । सहसा दारुणो दंडस्तव दैवाद्भविष्यति

ଏହେତୁ ତୋର ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ପାପ ସମାନ ଦାରୁଣ ଦଣ୍ଡ, ଦୈବବିଧାନରେ, ହଠାତ୍ ତୋପରେ ପଡ଼ିବ।

Verse 49

त्वया न पूजितो यस्माद्देवदेवस्त्रियंबकः । तस्मात्तव कुलं दुष्टं नष्टमित्यवधारय

ତୁମେ ଦେବଦେବ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନାହ; ତେଣୁ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣ—ତୋର କୁଳ ଦୁଷ୍ଟ ହୋଇ ନାଶ ପାଇବ।

Verse 50

इत्युक्त्वा पितरं रुष्टा सती संत्यक्तसाध्वसा । तदीयां च तनुं त्यक्त्वा हिमवंतं ययौ गिरिम्

ଏହିପରି କହି ସତୀ ପିତାଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଭୟ ତ୍ୟାଗ କରି; ସେହି ବଂଶଜ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି ହିମବାନ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ।

Verse 51

स पर्वतपरः श्रीमांल्लब्धपुण्यफलोदयः । तदर्थमेव कृतवान् सुचिरं दुश्चरं तपः

ସେ ପର୍ବତକୁ ହିଁ ପରମ ଆଶ୍ରୟ ଭାବି, ଶ୍ରୀମାନ ଓ ପୂର୍ବପୁଣ୍ୟଫଳୋଦୟରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ; ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଦୁଷ୍କର ତପ କଲେ।

Verse 52

तस्मात्तमनुगृह्णाति भूधरेश्वरमीश्वरी । स्वेच्छया पितरं चक्रे स्वात्मनो योगमायया

ଏହି କାରଣରୁ ଈଶ୍ୱରୀ ଭୂଧରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ; ଏବଂ ନିଜ ଯୋଗମାୟାଦ୍ୱାରା ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପିତା କରିଲେ।

Verse 53

यदा गता सती दक्षं विनिंद्य भयविह्वला । तदा तिरोहिता मंत्रा विहतश्च ततो ऽध्वरः

ସତୀ ଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରି ଯେତେବେଳେ ଚାଲିଗଲେ, ସେତେବେଳେ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ତିରୋହିତ ହେଲା; ଏବଂ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ଅଧ୍ୱର (ଯଜ୍ଞ) ବିଫଳ ହୋଇ ଧ୍ୱଂସ ହେଲା।

Verse 54

तदुपश्रुत्य गमनं देव्यास्त्रिपुरुमर्दनः । दक्षाय च ऋषिभ्यश्च चुकोप च शशाप तान्

ଦେବୀଙ୍କ ଗମନ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି ତ୍ରିପୁରମର୍ଦ୍ଦନ ଶିବ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ଦକ୍ଷ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ରୋଷ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 55

यस्मादवमता दक्षमत्कृते ऽनागसा सती । पूजिताश्चेतराः सर्वाः स्वसुता भर्तृभिः सह

ଦକ୍ଷଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ସେଠାରେ ନିର୍ଦୋଷ ସତୀ ଅବମାନିତ ହେଲେ; ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କନ୍ୟା ନିଜ ନିଜ ପତିଙ୍କ ସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜିତ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।

Verse 56

वैवस्वते ऽंतरे तस्मात्तव जामातरस्त्वमी । उत्पत्स्यंते समं सर्वे ब्रह्मयज्ञेष्वयोनिजाः

ଏହିହେତୁ ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ତୁମର ଏହି ଜାମାତାମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥି ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞମାନଙ୍କରେ ଅୟୋନିଜ (ଗର୍ଭଜନ୍ମ ନୁହେଁ) ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେବେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ପ୍ରକଟତା ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମରକ୍ଷା ଓ ଜୀବମାନଙ୍କ ମୋକ୍ଷ-ପରିପକ୍ୱତା ପାଇଁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଦେଶ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।

Verse 57

भविता मानुषो राजा चाक्षुषस्य त्वमन्वये । प्राचीनबर्हिषः पौत्रः पुत्रश्चापि प्रचेतसः

ତୁମେ ଚାକ୍ଷୁଷ ବଂଶରେ ମାନବ ରାଜା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବ; ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଙ୍କ ପୌତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ହେବ।

Verse 58

अहं तत्रापि ते विघ्नमाचरिष्यामि दुर्मते । धर्मार्थकामयुक्तेषु कर्मस्वपि पुनः पुनः

ହେ ଦୁର୍ମତେ! ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ ପୁନଃପୁନଃ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରିବି—ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କର୍ମରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 59

तेनैवं व्याहृतो दक्षो रुद्रेणामिततेजसा । स्वायंभुवीं तनुं त्यक्त्वा पपात भुवि दुःखितः

ଅମିତ ତେଜସ୍ବୀ ରୁଦ୍ର ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଦକ୍ଷ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଦେହାବସ୍ଥା ତ୍ୟାଗ କରି ଦୁଃଖାକୁଳ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 60

ततः प्राचेतसो दक्षो जज्ञे वै चाक्षुषे ऽन्तरे । प्राचीनबर्हिषः पौत्रः पुत्रश्चैव प्रचेतसाम्

ତାପରେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ପ୍ରଚେତସମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଦକ୍ଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଙ୍କ ପୌତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରଚେତସମାନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ।

Verse 61

भृग्वादयो ऽपि जाता वै मनोर्वैवस्वतस्य तु । अंतरे ब्रह्मणो यज्ञे वारुणीं बिभ्रतस्तनुम्

ନିଶ୍ଚୟ ଭୃଗୁ ଆଦି ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ବୈବସ୍ୱତ ମନୁଙ୍କ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଯଜ୍ଞର ଅନ୍ତରାଳରେ, ଯେତେବେଳେ (ଦେବ) ବାରୁଣୀ-ତନୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

Verse 62

तदा दक्षस्य धर्मार्थं यज्ञे तस्य दुरात्मनः । महेशः कृतवान्विघ्नं मना ववस्वते सति

ତେବେ ଧର୍ମର ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ, ଦୁରାତ୍ମା ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ମହେଶ କେବଳ ନିଜ ସଙ୍କଳ୍ପମାତ୍ରେ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ବିବସ୍ୱାନ୍ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ସାକ୍ଷୀ ଥିବାବେଳେ।