Śiva’s Boon to Viśvakarman and the Manifestation of Devī (Bhavānī/Parāśakti)

Verse 1

वायुरुवाच । अथ देवो महादेवो महाजलदनादया । वाचा मधुरगंभीरशिवदश्लक्ष्णवर्णया

ବାୟୁ କହିଲେ—ତାପରେ ଦେବ ମହାଦେବ ମହାମେଘର ଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ଧ୍ୱନିରେ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ସେହି ବାଣୀ ମଧୁର, ଗମ୍ଭୀର, ଶିବମଙ୍ଗଳମୟ ଏବଂ ସିଦ୍ଧ ଉଚ୍ଚାରଣର ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା।

Verse 2

अर्थसंपन्नपदया राजलक्षणयुक्तया । अशेषविषयारंभरक्षाविमलदक्षया

ତାଙ୍କର ବାଣୀ ଅର୍ଥସମୃଦ୍ଧ ପଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ରାଜୋଚିତ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା; ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଆରମ୍ଭକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବାରେ ସେ ନିର୍ମଳ ଓ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ।

Verse 3

मनोहरतरोदारमधुरस्मितपूर्वया । संबभाषे सुसंपीतो विश्वकर्माणमीश्वरः

ଅଧିକ ମନୋହର, ଉଦାର ଓ ମଧୁର ସ୍ମିତ ସହ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଈଶ୍ୱର ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ।

Verse 4

ईश्वर उवाच । वत्स वत्स महाभाग मम पुत्र पितामह । ज्ञातमेव मया सर्वं तव वाक्यस्य गौरवम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—“ବତ୍ସ, ବତ୍ସ! ହେ ମହାଭାଗ, ମୋର ପୁତ୍ର ଓ ପିତାମହ! ତୁମ ବାକ୍ୟର ଗୌରବ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣେ।”

Verse 5

प्रजानामेव बृद्ध्यर्थं तपस्तप्तं त्वयाधुना । तपसा ऽनेन तुष्टोस्मि ददामि च तवेप्सितम्

“ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ଓ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ତୁମେ ଏବେ ତପ କରିଛ। ଏହି ତପରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ତେଣୁ ତୁମ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଦେଉଛି।”

Verse 6

इत्युक्त्वा परमोदारं स्वभावमधुरं वचः । ससर्ज वपुषो भागाद्देवीं देववरो हरः

ଏପରି ପରମ ଉଦାର ଓ ସ୍ୱଭାବତଃ ମଧୁର ବଚନ କହି, ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହର ନିଜ ଦେହର ଏକ ଅଂଶରୁ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରକଟ କଲେ।

Verse 7

यामाहुर्ब्रह्मविद्वांसो देवीं दिव्यगुणान्विताम् । परस्य परमां शक्तिं भवस्य परमात्मनः

ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୱାନମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଦେବୀ ବୋଲି କହନ୍ତି—ସେ ପରାତ୍ପର, ପରମାତ୍ମା ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କର ପରମ ଶକ୍ତି।

Verse 8

यस्यां न खलु विद्यंते जन्म मृत्युजरादयः । या भवानी भवस्यांगात्समाविरभवत्किल

ଯାହାରେ ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ଜରା ଆଦି କିଛି ନାହିଁ—ସେଇ ଭବାନୀ, କୁହାଯାଏ, ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ଅଙ୍ଗରୁ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 9

यस्या वाचो निवर्तन्ते मनसा चेंद्रियैः सह । सा भर्तुर्वपुषो भागाज्जातेव समदृश्यत

ଯାହାଙ୍କୁ ବାଣୀ, ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ସହିତ ପହଞ୍ଚି ପାରିନଥାଇ ପଛକୁ ଫେରିଯାନ୍ତି, ସେ ଦେବୀ ପ୍ରଭୁ-ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦେହର ଏକ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପରି ଦେଖାଗଲେ।

Verse 10

या सा जगदिदं कृत्स्नं महिम्ना व्याप्य तिष्ठति । शरीरिणीव स देवी विचित्रं समलक्ष्यत

ଯେ ଦେବୀ ନିଜ ମହିମାଶକ୍ତିରେ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ଧାରଣ କରି ଅବସ୍ଥିତ, ସେ ଦେବୀ ତେବେ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ, ଦେହଧାରିଣୀ ପରି ଦେଖାଗଲେ।

Verse 11

सर्वं जगदिदं चैषा संमोहयति मायया । ईश्वरात्सैव जाताभूदजाता परमार्थतः

ଏହି ମାୟା ନିଜ ମାୟାଶକ୍ତିରେ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରେ। ସେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନିର୍ଗତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପରମାର୍ଥରେ ସେ ଅଜାତ—ଅଜନ୍ମା।

Verse 12

न यस्या परमो भावः सुराणामपि गोचरः । विश्वामरेश्वरी चैव विभक्ता भर्तुरंगतः

ଯାହାଙ୍କ ପରମ ଭାବ ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅଗୋଚର, ସେ ଦେବୀ ବିଶ୍ୱ ଓ ଅମରମାନଙ୍କର ଅଧୀଶ୍ୱରୀ; ତଥାପି ଭର୍ତ୍ତା-ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅଙ୍ଗରୁ ବିଭକ୍ତ ରୂପେ ପ୍ରକଟ।

Verse 13

तां दृष्ट्वा परमेशानीं सर्वलोकमहेश्वरीम् । सर्वज्ञां सर्वगां सूक्ष्मां सदसद्व्यक्तिवर्जिताम्

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି—ପରମେଶାନୀ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ମହେଶ୍ୱରୀ—ସର୍ବଜ୍ଞା, ସର୍ବବ୍ୟାପିନୀ, ସୂକ୍ଷ୍ମା, ସତ୍-ଅସତ୍ ଭେଦାତୀତ ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତ-ସୀମାରହିତା ଦେବୀଙ୍କୁ (ସେ ଦର୍ଶନ କଲା)।

Verse 14

परमां निखिलं भासा भासयन्तीमिदं जगत् । प्रणिपत्य महादेवीं प्रार्थयामास वै विराट्

ଯାହାଙ୍କ ଭାସା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ପ୍ରକାଶିତ, ସେହି ପରମା ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି ବିରାଟ୍ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ବିନୟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲା।

Verse 15

ब्रह्मोवाच । देवि देवेन सृष्टो ऽहमादौ सर्वजगन्मयि । प्रजासर्गे नियुक्तश्च सृजामि सकलं जगत्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ଦେବି, ହେ ସର୍ବଜଗନ୍ମୟୀ! ଆଦିରେ ମୁଁ ଦେବ (ଶିବ) ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ। ପ୍ରଜାସର୍ଗ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ମୁଁ ଏହି ସକଳ ଜଗତ୍ ସୃଜନ କରେ।

Verse 16

मनसा निर्मिताः सर्वे देवि देवादयो मया । न वृद्धिमुपगच्छन्ति सृज्यमानाः पुनः पुनः

ହେ ଦେବି, ଦେବତାଦି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ କେବଳ ମନସା ନିର୍ମାଣ କରିଛି; କିନ୍ତୁ ପୁନଃପୁନଃ ସୃଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ପ୍ରକୃତ ବୃଦ୍ଧିକୁ ପାଉନାହାନ୍ତି।

Verse 17

मिथुनप्रभवामेव कृत्वा सृष्टिमतः परम् । संवर्धयितुमिच्छामि सर्वा एव मम प्रजाः

ଏହିପରି ସୃଷ୍ଟିକୁ ମିଥୁନପ୍ରଭବା (ନର-ନାରୀ ଯୁଗଳଜନ୍ୟ) କରି, ଏବେ ମୋର ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରି ବିସ୍ତାର କରିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 18

न निर्गतं पुरा त्वत्तो नारीणां कुलमव्ययम् । तेन नारीकुलं स्रष्टुं शक्तिर्मम न विद्यते

ପୂର୍ବେ ତୁମଠାରୁ ନାରୀମାନଙ୍କ ଅବ୍ୟୟ କୁଳ ନିର୍ଗତ ହୋଇନାହିଁ। ତେଣୁ ନାରୀକୁଳ ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ଶକ୍ତି ମୋ ପାଖରେ ନାହିଁ।

Verse 19

सर्वासामेव शक्तीनां त्वत्तः खलु समुद्भवः । तस्मात्सर्वत्र सर्वेषां सर्वशक्तिप्रदायिनीम्

ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଉଦ୍ଭବ ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ହିଁ। ତେଣୁ ସର୍ବତ୍ର, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ, ଆପଣେ ସର୍ବଶକ୍ତି ପ୍ରଦାୟିନୀ।

Verse 20

त्वामेव वरदां मायां प्रार्थयामि सुरेश्वरीम् । चराचरविवृद्ध्यर्थमंशेनैकेन सर्वगे

ହେ ସର୍ବବ୍ୟାପିନୀ ଦେବୀ! ବରଦାୟିନୀ ମାୟା, ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ—ମୁଁ କେବଳ ଆପଣଙ୍କୁ ହିଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ; ଚରାଚର ସମସ୍ତଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି-ବିକାଶ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ଏକ ଅଂଶରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତୁ।

Verse 21

दक्षस्य मम पुत्रस्य पुत्री भव भवार्दिनि । एवं सा याचिता देवी ब्रह्मणा ब्रह्मयोनिना

“ହେ ଭବାର୍ଦିନୀ! ମୋ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ହୁଅ।” ଏଭଳି ପରମ ମୂଳରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବୀଙ୍କୁ ଯାଚନା କଲେ।

Verse 22

शक्तिमेकां भ्रुवोर्मध्यात्ससर्जात्मसमप्रभाम् । तामाह प्रहसन्प्रेक्ष्य देवदेववरो हरः

ଭୃକୁଟିମଧ୍ୟରୁ ସେ ନିଜ ପ୍ରଭା ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ଏକ ଶକ୍ତିକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଦେବଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହର ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ହସି କହିଲେ।

Verse 23

ब्रह्माणं तपसाराध्य कुरु तस्य यथेप्सितम् । तामाज्ञां परमेशस्य शिरसा प्रतिगृह्य सा

‘ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ସେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ତାହା କର।’ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସେହି ଆଜ୍ଞାକୁ ସେ ଶିର ନମାଇ ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 24

ब्रह्मणो वचनाद्देवी दक्षस्य दुहिताभवत् । दत्त्वैवमतुलां शक्तिं ब्रह्मणे ब्रह्मरूपिणीम्

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଚନରେ ଦେବୀ ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପିଣୀ ସେ ଦେବୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଅତୁଳ ଶକ୍ତି ଦାନ କଲେ।

Verse 25

विवेश देहं देवस्य देवश्चांतरधीयत । तदा प्रभृति लोके ऽस्मिन् स्त्रियां भोगः प्रतिष्ठितः

ସେ ଦେବଙ୍କ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ଦେବ ସ୍ୱୟଂ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ସେତେବେଳୁ ଏହି ଲୋକରେ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଭୋଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।

Verse 26

प्रजासृष्टिश्च विप्रेंद्रा मैथुनेन प्रवर्तते । ब्रह्मापि प्राप सानन्दं सन्तोषं मुनिपुंगवाः

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟି ଓ ସନ୍ତାନପ୍ରବାହ ମୈଥୁନ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଚାଲେ। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସାନନ୍ଦ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଲେ।

Verse 27

एतद्वस्सर्वमाख्यातं देव्याः शक्तिसमुद्भवम् । पुण्यवृद्धिकरं श्राव्यं भूतसर्गानुपंगतः

ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମମାନଙ୍କୁ କୁହାଗଲା। ଏହା ଶ୍ରବଣଯୋଗ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟବୃଦ୍ଧିକର ଏବଂ ଭୂତସର୍ଗ ବର୍ଣ୍ଣନା ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ।

Verse 28

य इदं कीर्तयेन्नित्यं देव्याः शक्तिसमुद्भवम् । पुण्यं सर्वमवाप्नोति पुत्रांश्च लभते शुभान्

ଯେ ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ଏହି ଚରିତକୁ ନିତ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ ଏବଂ ଶୁଭ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଲାଭ କରେ।