रुद्रस्य परमात्मत्वे ब्रह्मपुत्रत्वादिसंशयप्रश्नः — Questions on Rudra’s Supremacy and His ‘Sonship’ to Brahmā

Verse 1

ऋषय ऊचुः । भवता कथिता सृष्टिर्भवस्य परमात्मनः । चतुर्मुखमुखात्तस्य संशयो नः प्रजायते

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଆପଣ ଭବ, ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ଯାହା କହିଲେ, ତାହା ଚତୁର୍ମୁଖ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ମୁଖରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ; ତେଣୁ ଏଥିରେ ଆମର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ।

Verse 2

देवश्रेष्ठो विरूपाक्षो दीप्तश्शूलधरो हरः । कालात्मा भगवान् रुद्रः कपर्दी नीललोहितः

ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେଇ ବିରୂପାକ୍ଷ; ଦୀପ୍ତ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ହର। କାଳସ୍ୱରୂପ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର, ଜଟାଧାରୀ କପର୍ଦୀ, ନୀଳ-ଲୋହିତ ବର୍ଣ୍ଣଧାରୀ।

Verse 3

सब्रह्मकमिमं लोकं सविष्णुमपि पावकम् । यः संहरति संक्रुद्धो युगांते समुपस्थिते

ଯୁଗାନ୍ତେ ପ୍ରଳୟକାଳ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ସେ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସଂହାରକାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହି ସମଗ୍ର ଲୋକକୁ—ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ, ବିଷ୍ଣୁ ସହିତ, ଏବଂ ପାବକ (ଅଗ୍ନି) ସହିତ—ସଂହରଣ କରନ୍ତି।

Verse 4

यस्य ब्रह्मा च विष्णुश्च प्रणामं कुरुतो भयात् । लोकसंकोचकस्यास्य यस्य तौ वशवर्तिनौ

ଯାହାଙ୍କ ଭୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି। ସେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସଂକୋଚି (ସମେଟି) ନେବାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ସେଇ ତାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ରହନ୍ତି।

Verse 5

यो ऽयं देवः स्वकादंगाद्ब्रह्मविष्णू पुरासृजत् । स एव हि तयोर्नित्यं योगक्षेमकरः प्रभुः

ଏହି ଦେବ ହିଁ ପୁରାତନ କାଳରେ ନିଜ ଅଙ୍ଗରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ସେଇ ପ୍ରଭୁ ନିତ୍ୟ ତାଙ୍କର ଯୋଗ-କ୍ଷେମ କରନ୍ତି—ପ୍ରାପ୍ତି ଦେଇ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 6

स कथं भगवान् रुद्र आदिदेवः पुरातनः । पुत्रत्वमगमच्छंभुर्ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः

ତେବେ ଆଦିଦେବ, ପୁରାତନ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର—ଶମ୍ଭୁ—ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଅଗୋଚର ଜନ୍ମବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁତ୍ରତ୍ୱକୁ କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ?

Verse 7

प्रजापतिश्च विष्णुश्च रुद्रस्यैतौ परस्परम् । सृष्टौ परस्परस्यांगादिति प्रागपि शुश्रुम

ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଛୁ—ପ୍ରଜାପତି (ବ୍ରହ୍ମା) ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ରସମ୍ବନ୍ଧରେ, ସୃଷ୍ଟିରେ ପରସ୍ପରଙ୍କ ଅଙ୍ଗରୁ ପରସ୍ପରାଶ୍ରୟରେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 8

कथं पुनरशेषाणां भूतानां हेतुभूतयोः । गुणप्रधानभावेन प्रादुर्भावः परस्परात्

ପୁନଃ କିପରି—କିଛି ମଧ୍ୟ ଅବଶେଷ ନ ରହି—ସମସ୍ତ ଭୂତ ଦୁଇ କାରଣତତ୍ତ୍ୱରୁ, ଗୁଣ ଓ ପ୍ରଧାନର ପରସ୍ପର ପ୍ରାଧାନ୍ୟଭାବ ଦ୍ୱାରା, ପରସ୍ପରରୁ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହୁଏ?

Verse 9

नापृष्टं भवता किंचिन्नाश्रुतं च कथंचन । भगवच्छिष्यभूतेन भवता सकलं स्मृतम्

ଆପଣ କିଛିମାତ୍ର ଅପୃଷ୍ଟ ରଖିନାହାନ୍ତି, ଏବଂ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ କିଛି ଅଶ୍ରୁତ ରହିନାହିଁ। ଆପଣ ଭଗବାନଙ୍କ ସତ୍ୟ ଶିଷ୍ୟ ହେବାରୁ ସମସ୍ତକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି।

Verse 10

तत्त्वं वद यथा ब्रह्मा मुनीनामवदद्विभुः । वयं श्रद्धालवस्तात श्रोतुमीश्वरसद्यशः

ହେ ତାତ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବ୍ରହ୍ମା ଯେପରି ମୁନିମାନଙ୍କୁ ତତ୍ତ୍ୱ କହିଥିଲେ, ସେପରି ଆପଣ କହନ୍ତୁ। ଆମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ; ଏବେଇ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଯଶୋଗାଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।

Verse 11

वायुरुवाच । स्थाने पृष्टमिदं विप्रा भवद्भिः प्रश्नकोविदैः । इदमेव पुरा पृष्टो मम प्राह पितामहः

ବାୟୁ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ପ୍ରଶ୍ନକଳାରେ ନିପୁଣ ଆପଣମାନେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି ଯଥାସ୍ଥାନେ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଏକେ ବିଷୟ ପୂର୍ବେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ପଚରାଯାଇଥିଲା; ସେତେବେଳେ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ମୋତେ କହିଥିଲେ।

Verse 12

तदहं सम्प्रवक्ष्यामि यथा रुद्रसमुद्भवः । यथा च पुनरुत्पत्तिर्ब्रह्मविष्ण्वोः परस्परम्

ଏହେତୁ ଏବେ ମୁଁ କହିବି—ରୁଦ୍ର କିପରି ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ପରସ୍ପର ସମ୍ବନ୍ଧରେ କିପରି ପୁନଃ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 13

त्रयस्ते कारणात्मानो जतास्साक्षान्महेश्वरात् । चराचरस्य विश्वस्य सर्गस्थित्यंतहेतवः

ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନିଜେଁ ଠାରୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ତିନି କାରଣତତ୍ତ୍ୱ ଉଦ୍ଭବିଲେ। ସେମାନେ ଚରାଚର ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟର ହେତୁ ହେଲେ।

Verse 14

परमैश्वर्यसंयुक्ताः परमेश्वरभाविताः । तच्छक्त्याधिष्ठिता नित्यं तत्कार्यकरणक्षमाः

ସେମାନେ ପରମ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରେ ସଂଯୁକ୍ତ ଓ ପରମେଶ୍ୱର-ଭାବରେ ଭାବିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ନିତ୍ୟ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନେ ସମର୍ଥ ଥିଲେ।

Verse 15

पित्रा नियमिताः पूर्वं त्रयोपि त्रिषु कर्मसु । ब्रह्मा सर्गे हरिस्त्राणे रुद्रः संहरणे तथा

ପୂର୍ବେ ପିତା ତିନିଜଣଙ୍କୁ ତିନି କର୍ମରେ ନିୟୋଜିତ କରିଥିଲେ—ସୃଷ୍ଟିରେ ବ୍ରହ୍ମା, ରକ୍ଷାରେ ହରି, ଏବଂ ସଂହାରରେ ରୁଦ୍ର।

Verse 16

तथाप्यन्योन्यमात्सर्यादन्योन्यातिशयाशिनः । तपसा तोषयित्वा स्वं पितरं परमेश्वरम्

ତଥାପି ପରସ୍ପର ମାତ୍ସର୍ଯ୍ୟ ଓ ଏକାପରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଆକାଂକ୍ଷାରେ ସେମାନେ ତପସ୍ୟା କରି ନିଜ ପିତା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।

Verse 17

लब्ध्वा सर्वात्मना तस्य प्रसादात्परमेष्ठिनः । ब्रह्मनारायणौ पूर्वं रुद्रः कल्पान्तरे ऽसृजत्

ସେହି ପରମେଷ୍ଠୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ପାଇ, ପୂର୍ବ ଏକ କଳ୍ପାନ୍ତରେ ରୁଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ଓ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରକଟ କଲେ।

Verse 18

कल्पान्तरे पुनर्ब्रह्मा रुद्रविष्णू जगन्मयः । विष्णुश्च भगवान्रुद्रं ब्रह्माणमसृजत्पुनः

କଳ୍ପାନ୍ତରେ ବ୍ରହ୍ମା ପୁନଃ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି; ରୁଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଜଗନ୍ମୟ ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଏବଂ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ପୁନଃ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ କଲେ।

Verse 19

नारायणं पुनर्ब्रह्मा ब्रह्माणमसृजत्पुनः । एवं कल्पेषु कल्पेषु ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः

ବ୍ରହ୍ମା ପୁନଃପୁନଃ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରକଟ କରନ୍ତି, ଏବଂ ନାରାୟଣ ମଧ୍ୟ ପୁନଃପୁନଃ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରକଟ କରନ୍ତି। ଏଭଳି କଳ୍ପେ କଳ୍ପେ ବ୍ରହ୍ମା-ବିଷ୍ଣୁ-ମହେଶ୍ୱର ପୁନରାବୃତ୍ତିରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 20

परस्परेण जायंते परस्परहितैषिणः । तत्तत्कल्पान्तवृत्तान्तमधिकृत्य महर्षिभिः

ସେମାନେ ପରସ୍ପରରୁ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି ଏବଂ ପରସ୍ପର ହିତକାମୀ ଅଟନ୍ତି। ଏହିପରି ବିଭିନ୍ନ କଳ୍ପାନ୍ତର ବୃତ୍ତାନ୍ତକୁ ଆଧାର କରି ମହର୍ଷିମାନେ ଏହି କଥା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି।

Verse 21

प्रभावः कथ्यते तेषां परस्परसमुद्भवात् । शृणु तेषां कथां चित्रां पुण्यां पापप्रमोचिनीम्

ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ପରସ୍ପର-ସମୁଦ୍ଭବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେମାନଙ୍କ ଚିତ୍ରବିଚିତ୍ର, ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ପାପପ୍ରମୋଚିନୀ କଥା ଶୁଣ।

Verse 22

कल्पे तत्पुरुषे वृत्तां ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । पुरा नारायणो नाम कल्पे वै मेघवाहने

ତତ୍ପୁରୁଷ କଳ୍ପରେ ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କଥିତ ହୁଏ। ଏବଂ ମେଘବାହନ କଳ୍ପରେ ପୂର୍ବେ ‘ନାରାୟଣ’ ନାମକ ଜଣେ ଥିଲେ।

Verse 23

दिव्यं वर्षसहस्रं तु मेघो भूत्वावहद्धराम् । तस्य भावं समालक्ष्य विष्णोर्विश्वजगद्गुरुः

ଦିବ୍ୟ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ସେ ମେଘ ହୋଇ ଧରାରେ ବର୍ଷା କଲେ। ତାଙ୍କର ସେଇ ଭାବ ଓ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ବିଶ୍ୱଜଗଦ୍‌ଗୁରୁ ଏହାକୁ ବିଷ୍ଣୁସମ୍ବନ୍ଧୀ ବୋଲି ବୁଝିଲେ।

Verse 24

सर्वस्सर्वात्मभावेन प्रददौ शक्तिमव्ययाम् । शक्तिं लब्ध्वा तु सर्वात्मा शिवात्सर्वेश्वरात्तदा

ତେବେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ସର୍ବାତ୍ମଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ଅବ୍ୟୟ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କଲେ। ସର୍ବେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କଠାରୁ ସେଇ ଶକ୍ତି ପାଇ ସର୍ବାତ୍ମା ଶକ୍ତିମାନ ହେଲେ।

Verse 25

ससर्ज भगावन् विष्णुर्विश्वं विश्वसृजा सह । विष्णोस्तद्वैभवं दृष्ट्वा सृष्टस्तेन पितामहः

ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ବିଶ୍ୱସୃଜା ସହ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେଇ ବୈଭବ ଦେଖି ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 26

आवयोरधिकश्चास्ति स रुद्रो नात्र संशयः । तस्य देवाधिदेवस्य प्रसादात्परमेष्ठिनः

ଆମ ଦୁହେଁ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ସତ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ରୁଦ୍ର—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଦେବାଧିଦେବ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ଏହି ସତ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ।

Verse 27

स्रष्टा त्वं भगवानाद्यः पालकः परमार्थतः । अहं च तपसाराध्य रुद्रं त्रिदशनायकम्

ହେ ଆଦ୍ୟ ଭଗବାନ! ଆପଣ ହିଁ ପରମାର୍ଥତଃ ସ୍ରଷ୍ଟା ଓ ପାଳକ। ଏବଂ ମୁଁ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଦଶନାୟକ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରେ।

Verse 28

त्वया सह जगत्सर्वं स्रक्ष्याम्यत्र न संशयः । एवं विष्णुमुपालभ्य भगवानब्जसम्भवः

ତୁମ ସହିତ ମୁଁ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଭଳି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କମଳଜ ଭଗବାନ (ବ୍ରହ୍ମା) କହିଲେ।

Verse 29

एवं विज्ञापयामास तपसा प्राप्य शंकरम् । भगवन् देवदेवेश विश्वेश्वर महेश्वर

ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେ ଏଭଳି ନିବେଦନ କଲେ—“ହେ ଭଗବାନ! ଦେବଦେବେଶ, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ମହେଶ୍ୱର!”

Verse 30

तव वामांगजो विष्णुर्दक्षिणांगभवो ह्यहम् । मया सह जगत्सर्वं तथाप्यसृजदच्युतः

ବିଷ୍ଣୁ ଆପଣଙ୍କ ବାମ ଅଙ୍ଗରୁ ଜନ୍ମିତ, ଏବଂ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ଅଙ୍ଗରୁ ଉଦ୍ଭୂତ। ତଥାପି ଅଚ୍ୟୁତ ମୋ ସହିତ ମିଶି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 31

स मत्सरादुपालब्धस्त्वदाश्रयबलान्मया । मद्भावान्नाधिकस्तेति भावस्त्वयि महेश्वरे

ଇର୍ଷ୍ୟାବଶେ ମୁଁ ତୁମ ଆଶ୍ରୟବଳକୁ ଭରସା କରି ତାକୁ ଉପାଳମ୍ଭ ଦେଲି; କିନ୍ତୁ ସେ ମୋ ପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠ ଥିବାରୁ, ତାହାର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଥିଲା— “ହେ ମହେଶ୍ୱର, ତୁମଠାରୁ ଉଚ୍ଚ କେହି ନାହିଁ।”

Verse 32

त्वत्त एव समुत्पत्तिरावयोस्सदृशी यतः । तस्य भक्त्या यथापूर्वं प्रसादं कृतवानसि

ଆମ ଦୁହଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ସତ୍ୟରେ ତୁମଠାରୁ ହେବାରୁ ତାହା ସମାନ; ତେଣୁ ତାହାର ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା, ପୂର୍ବବତ୍, ତୁମେ ତା’ପରେ ପ୍ରସାଦ-କୃପା କରିଛ।

Verse 33

तथा ममापि तत्सर्वं दातुमर्हसि शंकर । इति विज्ञापितस्तेन भगवान् भगनेत्रहा

“ସେହିପରି, ହେ ଶଙ୍କର, ସେ ସମସ୍ତ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ” ବୋଲି ସେ ନିବେଦନ କଲା; ତାହାରେ ଭଗନେତ୍ରହା ଭଗବାନ୍ (ଭଗଙ୍କ ନେତ୍ର ନାଶକ) ଶୁଣିଲେ।

Verse 34

न्यायेन वै ददौ सर्वं तस्यापि स घृणानिधिः । लब्ध्वैवमीश्वरादेव ब्रह्मा सर्वात्मतां क्षणात्

ଧର୍ମାନୁସାରେ ସେ କରୁଣାନିଧି ତାକୁ ମଧ୍ୟ ସବୁକିଛି ଦେଲେ; ଏଭଳି କେବଳ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ପାଇ ବ୍ରହ୍ମା କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସର୍ବାତ୍ମଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 35

त्वरमाणोथ संगम्य ददर्श पुरुषोत्तमम् । क्षीरार्णवालये शुभ्रे विमाने सूर्यसंनिभे

ତ୍ୱରା କରି ସେ ଯାଇ କ୍ଷୀରସାଗରର ଶୁଭ୍ର ଧାମରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ତେଜଯୁକ୍ତ ଶୁଭ ବିମାନରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲା।

Verse 36

हेमरत्नान्विते दिव्ये मनसा तेन निर्मिते । अनंतभोगशय्यायां शयानं पंकजेक्षणम्

ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ମନୋବଳେ ନିର୍ମିତ ଦିବ୍ୟ ଶୟ୍ୟାରେ ସେ ଅନନ୍ତନାଗର ବହୁକୁଣ୍ଡଳୀ ଶୟ୍ୟାରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ପଦ୍ମନେତ୍ର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 37

चतुर्भुजमुदारांगं सर्वाभरणभूषितम् । शंखचक्रधरं सौम्यं चन्द्रबिंबसमाननम्

ସେ ଚତୁର୍ଭୁଜ, ଉଦାର ଅଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟ, ସମସ୍ତ ଆଭରଣରେ ଭୂଷିତ; ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ରଧାରୀ, ସୌମ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବସମ ମୁଖବିଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ।

Verse 38

श्रीवत्सवक्षसं देवं प्रसन्नमधुरस्मितम् । धरामृदुकरांभोजस्पर्शरक्तपदांबुजम्

ସେମାନେ ଶ୍ରୀବତ୍ସଚିହ୍ନିତ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଥିବା ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ପ୍ରସନ୍ନ, ମଧୁର ସ୍ମିତଯୁକ୍ତ; ଧରାର ମୃଦୁ ପଦ୍ମସଦୃଶ କରସ୍ପର୍ଶରେ ଯାହାଙ୍କ ପଦ୍ମପାଦ ରକ୍ତିମ ହୋଇଥିଲା।

Verse 39

क्षीरार्णवामृतमिव शयानं योगनिद्रया । तमसा कालरुद्राख्यं रजसा कनकांडजम्

ସେ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ କ୍ଷୀରସାଗରରେ ଅମୃତ ପରି ଶୟନ କରୁଥିଲେ। ତମୋଗୁଣରେ ସେ କାଳରୁଦ୍ର ନାମେ, ରଜୋଗୁଣରେ ସେ କନକାଣ୍ଡଜ (ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ) ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

Verse 40

सत्त्वेन सर्वगं विष्णुं निर्गुणत्वे महेश्वरम् । तं दृष्ट्वा पुरुषं ब्रह्मा प्रगल्भमिदमब्रवीत्

ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣରେ ସେ ସର୍ବଗତ ବିଷ୍ଣୁତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅନୁଭବ କଲେ, ଏବଂ ନିର୍ଗୁଣ ସ୍ୱରୂପରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ। ସେହି ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ନିର୍ଭୀକ ଭାବେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 41

ग्रसामि त्वामहं विष्णो त्वमात्मानं यथा पुरा । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रतिबुद्ध्य पितामहम्

ହେ ବିଷ୍ଣୁ! ମୁଁ ତୁମକୁ ଗ୍ରସିବି—ଯେପରି ତୁମେ ପୂର୍ବେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଗ୍ରସିଥିଲ। ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସତ୍ୟରେ ପ୍ରବୁଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 42

उदैक्षत महाबाहुस्स्मितमीषच्चकार च । तस्मिन्नवसरे विष्णुर्ग्रस्तस्तेन महात्मना

ମହାବାହୁ ସେ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଅଳ୍ପ ସ୍ମିତ କଲେ। ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ମହାତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁ ଗ୍ରସିତ ହେଲେ।

Verse 43

सृष्टश्च ब्रह्मणा सद्यो भ्रुवोर्मध्यादयत्नतः । तस्मिन्नवसरे साक्षाद्भगवानिन्दुभूषणः

ବ୍ରହ୍ମା ଭୃକୁଟିମଧ୍ୟରୁ ଅୟତ୍ନରେ ସଦ୍ୟଃ ତାହାକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଇନ୍ଦୁଭୂଷଣ ଭଗବାନ ଶିବ ସାକ୍ଷାତ୍ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 44

शक्तिं तयोरपि द्रष्टुमरूपो रूपमास्थितः । प्रसादमतुलं कर्तुं पुरा दत्तवरस्तयोः

ସେମାନେ ଉଭୟ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦେଖିପାରିବେ ବୋଲି ଅରୂପ ଭଗବାନ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ଅତୁଳ ପ୍ରସାଦ ଦେବାକୁ, ପୂର୍ବେ ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ବର ଦେଇଥିଲେ, ସେ ଏଭଳି ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 45

आगच्छत्तत्र यत्रेमौ ब्रह्मनारायणौ स्थितौ । अथ तुष्टुवतुर्देवं प्रीतौ भीतौ च कौतुकात्

ସେ ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ନାରାୟଣ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ତାପରେ କୌତୁକ-ବିସ୍ମୟରେ, ଏକାସାଥି ପ୍ରୀତ ଓ ଭୀତ ହୋଇ, ସେମାନେ ସେଇ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 46

प्रणेमतुश्च बहुशो बहुमानेन दूरतः । भवोपि भगवानेतावनुगृह्य पिनाकधृक्

ସେମାନେ ଦୂରରୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଭକ୍ତି-ମାନ ସହିତ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ତେବେ ପିନାକଧାରୀ ଭଗବାନ ଭବ (ଶିବ) କୃପା କରି ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 47

सादरं पश्यतोरेव तयोरंतरधीयत

ସେ ଦୁଇଜଣ ଭକ୍ତିସହ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଭଗବାନ୍ ଶିବ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିପଥରୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।