Manu’s Progeny and the Birth of Iḍā (Genealogy and Dharma-Choice)

Verse 1

सूत उवाच । मनोर्वैवस्वतस्यासन्पुत्रा वै नव तत्समाः । पश्चान्महोन्नता धीराः क्षत्रधर्मपरायणाः

ସୂତ କହିଲେ—ବୈବସ୍ୱତ ମନୁଙ୍କର ନଅ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ପରାକ୍ରମରେ ସମାନ। ପରେ ସେମାନେ ଧୀର, ମହୋନ୍ନତ ହୋଇ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମରେ ପରାୟଣ ହେଲେ।

Verse 2

इक्ष्वाकुः शिबिनाभागौ धृष्टः शर्यातिरेव च । नरिष्यन्तोऽथ नाभागः करूषश्च प्रियव्रतः

ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ଶିବି, ନାଭାଗ, ଧୃଷ୍ଟ, ଶର୍ୟାତି, ନରିଷ୍ୟନ୍ତ, ଏବଂ ନାଭାଗ; ତଥା କରୂଷ ଓ ପ୍ରିୟବ୍ରତ—ଏମାନେ କ୍ରମକ୍ରମେ କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 3

अकरोत्पुत्त्रकामस्तु मनुरिष्टिं प्रजापति । अनुत्पन्नेषु पुत्रेषु तत्रेष्ट्यां मुनिपुंगवः

ପୁତ୍ରକାମନାରେ ପ୍ରଜାପତି ମନୁ ଇଷ୍ଟି ଯଜ୍ଞ କଲେ। ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନ ହେବାରୁ, ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେହି ଇଷ୍ଟିରେ ନିରନ୍ତର ପ୍ରବୃତ୍ତ ରହିଲେ।

Verse 4

सा हि दिव्यांबरधरा दिव्याभरणभूषिता । दिव्यसंहनना चैवमिला जज्ञे हि विश्रुता

ସେ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ। ଦିବ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମୟ ଦେହସଂହତି ସହ ‘ମିଲା’ ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧା କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲା।

Verse 5

तामिडेत्येव होवाच मनुर्दण्डधरस्तथा । अनुगच्छत्व मामेति तमिडा प्रत्युवाच ह

ତେବେ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ମନୁ ତାକୁ ‘ଇଡା’ ବୋଲି ଡାକି କହିଲେ—“ଏଠାକୁ ଆ; ମୋତେ ଅନୁଗମନ କର।” ତାହାପରେ ଇଡା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 6

इडोवाच । धर्मयुक्तमिदं वाक्यं पुत्रकामं प्रजापतिम् । मित्रावरुणयोरंशैर्जातास्मि वदतां वर

ଇଡା କହିଲା—“ଏହି ବାକ୍ୟ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ। ହେ ପୁତ୍ରକାମ ପ୍ରଜାପତି, ଜାଣ—ମୁଁ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଅଂଶଶକ୍ତିରୁ ଜନ୍ମିଛି। ହେ ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କହ।”

Verse 7

तयोस्सकाशं यास्यामि न मे धर्मे रुचिर्भवेत् । एवमुक्त्वा सती सा तु मित्रावरुणयोस्ततः

“ମୁଁ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଯିବି; ଏହି ଧର୍ମରେ ମୋର ରୁଚି ନାହିଁ।” ଏମିତି କହି ସେ ସତୀ ସେଠାରୁ ମିତ୍ର-ବରୁଣଙ୍କ ଦିଗକୁ ଗଲା।

Verse 8

गत्वांतिकं वरारोहा प्रांजलिर्वाक्यमब्रवीत् । अंशैस्तु युवयोर्जाता मनुयज्ञे महामुनी

ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲା—“ହେ ମହାମୁନି, ମନୁଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କ ଉଭୟଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଛି।”

Verse 9

आगता भवतोरंति ब्रूतं किं करवाणि वाम् । अन्यान्पुत्रान्सृज विभो तैर्वंशस्ते भविष्यति

“ଆପଣମାନେ ଉଭୟ ଆସିଛନ୍ତି,” (ସେମାନେ କହିଲେ)। “କହନ୍ତୁ—ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କ’ଣ କରିବି? ହେ ବିଭୋ, ଅନ୍ୟ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତୁ; ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ବଂଶ ଚାଲିବ।”

Verse 10

सूत उवाच । तां तथावादिनीं साध्वीमिडां मन्वध्वरोद्भवाम् । मित्रावरुणानामानौ मुनी ऊचतुरादरात्

ସୂତ କହିଲେ—ମନୁଙ୍କ ଯଜ୍ଞରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ଏବଂ ସେହିପରି କଥା କହୁଥିବା ସାଧ୍ବୀ ଇଡାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ନାମକ ଦୁଇ ମୁନି ଆଦରସହିତ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 11

मित्रावरुणावूचतुः । अनेन तव धर्मज्ञे प्रश्रयेण दमेन च । सत्येन चैव सुश्रोणि प्रीतौ द्वौ वरवर्णिनि

ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ କହିଲେ—ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞେ, ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି! ତୁମର ଏହି ବିନୟ, ଦମ (ଆତ୍ମସଂଯମ) ଓ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ପ୍ରସନ୍ନ।

Verse 12

आवयोस्त्वं महाभागे ख्यातिं चैव गमिष्यसि । मनोर्वशकरः पुत्रस्त्वमेव च भविष्यसि

ହେ ମହାଭାଗେ! ଆମ ପ୍ରସାଦରେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିବ; ଏବଂ ତୁମେ ନିଜେ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ବଶକର’ ନାମରେ ହେବ।

Verse 13

सुद्युम्न इति विख्यातस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । जगत्प्रियो धर्मशीलौ मनुवंशविवर्द्धनः

ସେ ‘ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ, ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରିୟ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ମନୁବଂଶର ମହା ବର୍ଦ୍ଧକ ଥିଲେ।

Verse 14

सूत उवाच । निवृत्ता सा तु तच्छ्रुत्वा गच्छंती पितुरंतिके । बुधेनांतरमासाद्य मैधुनायोपमंत्रिता

ସୂତ କହିଲେ—ସେ କଥା ଶୁଣି ସେ ଫେରିଲା; ପିତାଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ବୁଧ ଅବସର ପାଇ ତାକୁ ମୈଥୁନ ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ କଲା।

Verse 15

सोमपुत्रात्ततो जज्ञे तस्यां राजा पुरूरवाः । पुत्रोऽतिसुन्दरः प्राज्ञ उर्वशी पतिरुन्नतः

ତାପରେ ସୋମଙ୍କ କନ୍ୟାଠାରୁ ରାଜା ପୁରୂରବା ଜନ୍ମିଲେ—ଅତିସୁନ୍ଦର, ପ୍ରାଜ୍ଞ, ଉନ୍ନତ, ଏବଂ ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ପତି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 16

जनयित्वा च सा तत्र पुरूरवसमादरात् । पुत्रं शिवप्रसादात्तु पुनस्सुद्युम्नतां गतः

ସେଠାରେ ସେ ସ୍ନେହପୂର୍ବକ ପୁରୂରବଙ୍କୁ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଏବଂ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ କୃପାରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 17

सुद्युम्नस्य तु दायादास्त्रयः परमधार्मिकाः । उत्कलश्च गयश्चापि विनताश्वश्च वीर्यवान्

ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର ତିନିଜଣ ପରମଧାର୍ମିକ ଦାୟାଦ ଥିଲେ—ଉତ୍କଳ, ଗୟ ଏବଂ ମହାବୀର୍ୟବାନ୍ ବିନତାଶ୍ୱ।

Verse 18

उत्कलस्योत्कला विप्रा विनताश्वस्य पश्चिमाः । दिक्पूर्वा मुनि शार्दूल गयस्य तु गया स्मृताः

ହେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ! ବିପ୍ରମାନେ କହନ୍ତି—ଉତ୍କଳର ପୂର୍ବ ଦିଗ ‘ଉତ୍କଳା’; ବିନତାଶ୍ୱର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏବଂ ଗୟ ଅଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ପୂର୍ବ ଦିଗ ‘ଗୟା’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 19

प्रविष्टे तु मनौ तात दिवाकरतनुं तदा । दशधा तत्र तत्क्षेत्रमकरोत्पृथिवीं मनुः

ହେ ତାତ! ଯେତେବେଳେ ମନୁ ସେ ସମୟରେ ଦିବାକରତନୁ (ସୂର୍ୟ-ପ୍ରଦେଶ) ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେଠାରେ ସେ ଭୂମିକୁ ଦଶ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରି ପୃଥିବୀକୁ ସେହି ଦଶ ମଣ୍ଡଳରେ ସୁସଂଗଠିତ କଲେ।

Verse 20

इक्ष्वाकुः श्रेष्ठदायादो मध्यदेशमवाप्तवान् । वसिष्ठवचनादासीत्प्रतिष्ठानं महात्मनः

ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାୟାଦ, ମଧ୍ୟଦେଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଏବଂ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ବଚନାନୁସାରେ ସେ ମହାତ୍ମା ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ ନିଜ ଦୃଢ଼ ରାଜ୍ୟାସନ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 21

प्रतिष्ठां धर्मराज्यस्य सुद्युम्नोथ ततो ददौ । तत्पुरूरवसे प्रादाद्राज्यं प्राप्य महायशाः

ତାପରେ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଧର୍ମମୟ ରାଜ୍ୟର ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସ୍ଥାପନ କଲେ। ମହାଯଶସ୍ବୀ ସେ ରାଜା ରାଜ୍ୟ ପାଇ ରାଜାଧିକାର ପୁରୂରବସଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 22

मानवो यो मुनिश्रेष्ठाः स्त्रीपुंसोर्लक्षणः प्रभुः । नरिष्यंताच्छकाः पुत्रा नभगस्य सुतो ऽभवत्

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସ୍ତ୍ରୀ-ପୁରୁଷ ଉଭୟର ଲକ୍ଷଣ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେ ପ୍ରଭୁ ମାନବ ନଭାଗଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମିଲେ। ଏବଂ ନରିଷ୍ୟନ୍ତାଠାରୁ ‘ଶକ’ ନାମକ ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 23

अंबरीषस्तु बाह्लेयो बाह्लकं क्षेत्रामाप्तवान् । शर्यातिर्मिथुनं त्वासीदानर्तो नाम विश्रुतः

ବାହ୍ଲେୟାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅମ୍ବରୀଷ ‘ବାହ୍ଲକ’ ନାମକ ଭୂମିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଶର୍ୟାତିଙ୍କ ଯମଜ ସନ୍ତାନ ଥିଲା; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ‘ଆନର୍ତ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 24

पुत्रस्सुकन्या कन्या च या पत्नी च्यवनस्य हि । आनर्तस्य हि दायादो रैभ्यो नाम स रैवतः

ଚ୍ୟବନ ମୁନିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୁକନ୍ୟା ଏକ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେହି ପୁତ୍ର ଆନର୍ତଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ନାମ ରୈଭ୍ୟ, ଏବଂ ସେ ରୈବତ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ ଥିଲେ।

Verse 25

आनर्तविषये यस्य पुरी नाम कुशस्थली । महादिव्या सप्तपुरीमध्ये या सप्तमी मता

ଆନର୍ତ୍ତ ଦେଶରେ କୁଶସ୍ଥଳୀ ନାମକ ଏକ ପୁରୀ ଅଛି। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦିବ୍ୟ; ସପ୍ତପୁରୀମଧ୍ୟରେ ସପ୍ତମ ବୋଲି ମନାଯାଏ।

Verse 26

तस्य पुत्रशतं त्वासीत्ककुद्मी ज्येष्ठ उत्तमः । तेजस्वी सुबलः पारो धर्मिष्ठो ब्रह्मपालकः

ତାହାର ଶତ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କକୁଦ୍ମୀ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ—ତେଜସ୍ବୀ, ମହାବଳୀ, ଦୃଢ଼, ପରମ ଧର୍ମିଷ୍ଠ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଧର୍ମର ପାଳକ।

Verse 27

ककुद्मिनस्तु संजाता रेवती नाम कन्यका । महालावण्यसंयुक्ता दिव्यलक्ष्मीरिवापरा

କକୁଦ୍ମୀଙ୍କ ଘରେ ରେବତୀ ନାମକ ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲା—ମହାଲାବଣ୍ୟରେ ସଂଯୁକ୍ତ, ଯେନ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀ।

Verse 28

प्रष्टुं कन्यावरं राजा ककुद्मी कन्यया सह । ब्रह्मलोके विधेस्सम्यक्सर्वाधीशो जगाम ह

କନ୍ୟା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ବର ଜାଣିବାକୁ ପୃଥିବୀପତି ରାଜା କକୁଦ୍ମୀ କନ୍ୟା ସହିତ ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପରାମର୍ଶ କରିବାକୁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଗଲେ।

Verse 29

आवर्तमाने गांधर्वे स्थितो लब्धक्षणः क्षणम् । शुश्राव तत्र गांधर्वं नर्तने ब्रह्मणोंऽतिके

ଗାନ୍ଧର୍ବ ସଙ୍ଗୀତ ଉଠି ଆବର୍ତ୍ତିତ ହେଉଥିବାବେଳେ ସେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ସୁଯୋଗ ପାଇ ସେଠାରେ ଦାଁଡ଼ିଲେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମୀପରେ ନୃତ୍ୟ ହେଉଥିବା ସ୍ଥାନରେ ସେ ଦିବ୍ୟ ଗାନ୍ଧର୍ବ ଧୁନି ଶୁଣିଲେ।

Verse 30

मुहूर्तभूतं तत्काले गतं बहुयुगं तदा । न किंचिद्बुबुधे राजा ककुद्मी मुनयस्स तु

ହେ ମୁନିମାନେ, ସେଠାରେ ଯାହା କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରି ଲାଗିଲା, ସେଇ ସମୟରେ ପ୍ରକୃତରେ ଅନେକ ଯୁଗ ଅତିକ୍ରମ ହୋଇଗଲା; ତଥାପି ରାଜା କକୁଦ୍ମୀ କିଛିମାତ୍ର ଜାଣିଲେ ନାହିଁ।

Verse 31

तदासौ विधिमा नम्य स्वाभिप्रायं कृतांजलिः । न्यवेदयद्विनीतात्मा ब्रह्मणे परमात्मने

ତେବେ ସେ ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ, ବିନୀତ ଚିତ୍ତରେ ନିଜ ଅଭିପ୍ରାୟ ସେହି ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲା।

Verse 32

तदभिप्रायमाकर्ण्य स प्रहस्य प्रजापतिः । ककुद्मिनं महाराजं समाभाष्य समब्रवीत्

ତାହାର ଅଭିପ୍ରାୟ ଶୁଣି ପ୍ରଜାପତି (ବ୍ରହ୍ମା) ହସିଲେ; ପରେ ମହାରାଜ କକୁଦ୍ମିନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ଏପରି କହିଲେ।

Verse 33

ब्रह्मोवाच । शृणु राजन्रैभ्यसुत ककुद्मिन्पृथिवपिते । मद्वचः प्रीतितस्सत्यं प्रवक्ष्यामि विशेषतः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ରୈଭ୍ୟସୁତ କକୁଦ୍ମିନ, ହେ ପୃଥିବୀର ପତି ଓ ରକ୍ଷକ, ଶୁଣ। ପ୍ରୀତିସହ ମୁଁ ସତ୍ୟ ବଚନ ବିଶେଷଭାବେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କହିବି।

Verse 34

कालेन संहृतास्ते वै वरा ये ते कृता हृदि । न तद्गोत्रं हि तत्रास्ति कालस्सर्वस्य भक्षकः

କାଳରେ ତୁମେ ହୃଦୟେ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେଇ ବରମାନେ ମଧ୍ୟ ଲୟ ପାଇଛି। ସେଠାରେ ଏବେ କୌଣସି ଗୋତ୍ର କି କୁଳ ନାହିଁ; କାଳ ସମସ୍ତଙ୍କର ଭକ୍ଷକ।

Verse 35

त्वत्पुर्य्यपि हता पुण्यजनैस्सा राक्षसैर्नृप । अष्टाविंशद्द्वापरेऽद्य कृष्णेन निर्मिता पुनः

ହେ ନୃପ! ତୁମର ସେଇ ପୁରୀ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବେ ପୁଣ୍ୟଜନମାନଙ୍କ ସହିତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଆଜି ଅଷ୍ଟାବିଂଶ ଦ୍ୱାପରରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାହାକୁ ପୁନଃ ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି।

Verse 36

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां मनुनवपुत्रवंशवर्णनंनाम षट्त्रिंशो ऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ପଞ୍ଚମ ଭାଗ ଉମାସଂହିତାରେ ‘ମନୁଙ୍କ ନବ ପୁତ୍ରଙ୍କ ବଂଶବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଛତ୍ତିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 37

तद्गच्छ तत्र प्रीतात्मा वासुदेवाय कन्यकाम् । बलदेवाय देहि त्वमिमां स्वतनयां नृप

ଏହେତୁ, ହେ ନୃପ, ପ୍ରୀତ ଓ ବିଶ୍ୱାସଭରା ହୃଦୟରେ ସେଠାକୁ ଯାଅ ଏବଂ ଏହି କନ୍ୟା—ତୋର ନିଜ କନ୍ୟାକୁ—ବାସୁଦେବ କିମ୍ବା ବଳଦେବଙ୍କୁ ବିବାହାର୍ଥେ ଦେଅ।

Verse 38

सूत उवाच । इत्यादिष्टो नृपोऽयं तं नत्वा तां च पुरीं गतः । गतान्बहून्युगाञ्ज्ञात्वा विस्मितः कन्यया युतः

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି ଆଦେଶ ପାଇ ସେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସେହି ନଗରୀକୁ ଗଲା। ବହୁ ଯୁଗ ଅତୀତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜାଣି, କନ୍ୟା ସହିତ ସେ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲା।

Verse 39

ततस्तु युवतीं कन्यां तां च स्वां सुविधानतः । कृष्णभ्रात्रे बलायाशु प्रादात्तत्र स रेवतीम्

ତାପରେ ସେ ରାଜା ଯଥାବିଧି ସେଠାରେ ନିଜ ଯୁବତୀ କନ୍ୟା ରେବତୀଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭ୍ରାତା ବଳଦେବଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଦାନ କଲା।

Verse 40

ततो जगाम शिखरं मेरोर्दिव्यं महाप्रभुः । शिवमाराधयामास स नृपस्तपसि स्थितः

ତାପରେ ସେ ମହାପ୍ରଭୁ ରାଜା ମେରୁ ପର୍ବତର ଦିବ୍ୟ ଶିଖରକୁ ଗଲେ। ତପସ୍ୟାରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ ଅଚଳ ଭକ୍ତିରେ ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ।

Verse 41

ऋषय ऊचुः । तत्र स्थितो बहुयुगं ब्रह्मलोके स रेवतः । युवैवागान्मर्त्यलोकमेतन्नः संशयो महान्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ରେବତ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ବହୁ ଯୁଗ ରହିଥିଲା; ତଥାପି ସେ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ମର୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ଫେରିଆସିଲା। ଏହା ଆମର ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ।

Verse 42

सूत उवाच । न जरा क्षुत्पिपासा वा विकारास्तत्र संति वै । अपमृत्युर्न केषांचिन्मुनयो ब्रह्मणोंऽतिके

ସୂତ କହିଲେ—ସେଠାରେ ଜରା ନାହିଁ, ଭୁଖ-ତୃଷ୍ଣା ନାହିଁ, କୌଣସି ଶାରୀରିକ ବିକାର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଥିବା କିଛି ମୁନିଙ୍କୁ ଅପମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 43

अतो न राजा संप्राप जरां मृत्युं च सा सुता । स युवैवागतस्तत्र संमंत्र्य तनयावरम्

ଏହି କାରଣରୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଜରା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା ନାହିଁ; ତାଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ସେ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ହିଁ ସେଠାକୁ ଆସି, ବିଚାର କରି କନ୍ୟା ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ବର ଚୟନ କଲେ।

Verse 44

गत्वा द्वारावतीं दिव्यां पुरीं कृष्णविनिर्मिताम् । विवाहं कारयामास कन्यायाः स बलेन हि

କୃଷ୍ଣନିର୍ମିତ ଦିବ୍ୟ ଦ୍ୱାରାବତୀ ପୁରୀକୁ ଯାଇ, ସେ ନିଜ ଅଧିକାରବଳରେ ସେହି କନ୍ୟାର ବିବାହ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ପନ୍ନ କରାଇଲେ।

Verse 45

तस्य पुत्रशतं त्वासीद्धार्मिकस्य महाप्रभो । कृष्णस्यापि सुता जाता बहुस्त्रीभ्योऽमितास्ततः

ହେ ମହାପ୍ରଭୋ, ସେ ଧାର୍ମିକଙ୍କର ଶତ ପୁତ୍ର ଥିଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅନେକ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରେ ଅପରିମିତ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 46

अन्ववायो महांस्तत्र द्वयोरपि महात्मनोः । क्षत्रिया दिक्षु सर्वासु गता हृष्टास्सुधार्मिकाः

ସେଠାରେ ସେଇ ଦୁଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ଏକ ମହାନ ବଂଶପରମ୍ପରା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ସୁଧାର୍ମିକ ଓ ହୃଷ୍ଟ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ ହେଲେ।

Verse 47

इति प्रोक्तो हि शर्यातेर्वंशोऽन्येषां वदाम्यहम् । मानवानां हि संक्षेपाच्छृणुतादरतो द्विजाः

ଏଭଳି ଶର୍ୟାତିଙ୍କ ବଂଶ କଥିତ ହେଲା। ଏବେ ଅନ୍ୟ ମାନବ ବଂଶମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି—ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଆଦରରେ ଶୁଣ।

Verse 48

नाभागो दिष्टपुत्रोऽभूत्स तु ब्राह्मणतां गतः । स्वक्षत्रवंशं संस्थाप्य ब्रह्मकर्मभिरावृतः

ନାଭାଗ ଦିଷ୍ଟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ତଥାପି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ନିଜ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ ସ୍ଥାପନ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣୋଚିତ କର୍ମ‑ଧର୍ମରେ ଭକ୍ତିରେ ଲୀନ ହେଲେ।

Verse 49

धृष्टाद्धार्ष्टमभूत्क्षत्रं ब्रह्मभूयं गतं क्षितौ । करूषस्य तु कारूषाः क्षत्रिया युद्धदुर्मदाः

ଧୃଷ୍ଟଠାରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ଧାର୍ଷ୍ଟ’ ନାମକ ବଂଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଯାହା ପୃଥିବୀରେ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା। କରୂଷଠାରୁ ‘କାରୂଷ’—ଯୁଦ୍ଧଗର୍ବେ ମତ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ—ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 50

नृगो यो मनुपुत्रस्तु महादाता विशेषतः । नानावसूनां सुप्रीत्या विप्रेभ्यश्च गवां तथा

ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ନୃଗ ବିଶେଷକରି ମହାଦାତା ଥିଲେ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତି ଓ ଭକ୍ତିସହ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନାନା ପ୍ରକାର ଧନସମ୍ପଦ ଏବଂ ଗାଈମାନେ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରୁଥିଲେ।

Verse 51

गोदातव्यत्ययाद्यस्तु स्वकुबुद्ध्या स्वपापतः । कृकलासत्वमापन्नः श्रीकृष्णेन समुद्धृतः

କିନ୍ତୁ ଗୋଦାନରେ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁର ବ୍ୟତ୍ୟୟ କରିଥିବା ଜଣେ—ନିଜ କୁବୁଦ୍ଧି ଓ ନିଜ ପାପରୁ—କୃକଲାସତ୍ୱ (ଟିକଟିକି ଅବସ୍ଥା) ପାଇଲା; ପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ।

Verse 52

तस्येकोभूत्सुतः श्रेष्ठः प्रयातिर्धर्मवित्तथा । इति श्रुतं मया व्यासात्तत्प्रोक्तं हि समासतः

ତାଙ୍କର ଗୋଟିଏମାତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଥିଲା—ପ୍ରୟାତି—ଯିଏ ଧର୍ମଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ଏହା ମୁଁ ବ୍ୟାସଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଛି; ସେହି କଥାକୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲି।

Verse 53

वृषघ्नस्तु मनोः पुत्रो गोपालो गुरुणा कृतः । पालयामास गा यत्तो रात्र्यां वीरासनव्रतः

ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୃଷଘ୍ନକୁ ଗୁରୁ ଗୋପାଳ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ସେ ଯତ୍ନରେ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ପାଳନ-ରକ୍ଷା କଲା ଏବଂ ରାତିରେ ବୀରାସନ-ବ୍ରତ ଧରି ସଂଯମିତ ଜାଗରଣରେ ରହିଲା।

Verse 54

स एकदाऽऽगतं गोष्ठे व्याघ्रं गा हिंसितुं बली । श्रुत्वा गोकदनं बुद्धो हंतुं तं खड्गधृग्ययौ

ଏକଦା ଗୋଷ୍ଠରେ ଏକ ବଳବାନ ବ୍ୟାଘ୍ର ଗାଈମାନଙ୍କୁ ହିଂସା କରିବାକୁ ଆସିଲା। ଗୋମାତାଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଶୁଣି ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଖଡ୍ଗ ଧରି ତାହାକୁ ହନନ କରିବାକୁ ଗଲା।

Verse 55

अजानन्नहनद्बभ्रोश्शिरश्शार्दूलशंकया । निश्चक्राम सभीर्व्याघ्रो दृष्ट्वा तं खड्गिनं प्रभुम्

ଚିହ୍ନିନ ପାରି ସେ ବାଘ ଭାବି ଭୂରା ହରିଣର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲା। କିନ୍ତୁ ଖଡ୍ଗଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି ବାଘ ଭୟରେ ପଛକୁ ହଟିଗଲା।

Verse 56

मन्यमानो हतं व्याघ्रं स्वस्थानं स जगाम ह । रात्र्यां तस्यां भ्रमापन्नो वर्षवातविनष्टधीः

ବାଘ ମରିଗଲା ବୋଲି ଭାବି ସେ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲା। କିନ୍ତୁ ସେଇ ରାତିରେ ବର୍ଷା ଓ ପବନରେ ବୁଦ୍ଧି ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ଭ୍ରମରେ ଭ୍ରମଣ କଲା।

Verse 57

व्युष्टायां निशि चोत्थाय प्रगे तत्र गतो हि सः । अद्राक्षीत्स हतां बभ्रुं न व्याघ्रं दुःखितोऽभवत्

ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ ସେ ଉଠି ପ୍ରଭାତେ ସେଠାକୁ ଗଲା। ସେଠାରେ ଭୂରା ହରିଣ ମରା ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲା, ବାଘକୁ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ସେ ଦୁଃଖିତ ହେଲା।

Verse 58

श्रुत्वा तद्वृत्तमाज्ञाय तं शशाप कृतागसम् । अकामतोविचार्य्येति शूद्रो भव न क्षत्रियः

ସେ ଘଟଣା ଶୁଣି ଓ ସବୁ ଜାଣି ସେ ଅପରାଧୀକୁ ଶାପ ଦେଲେ— “ବିଚାର ଓ ବିବେକ ବିନା କରିଛ; ତେଣୁ ଏବେ ତୁମେ ଶୂଦ୍ର ହେଉ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ନୁହେଁ।”

Verse 59

एवं शप्तस्तु गुरुणा कुलाचार्य्येण कोपतः । निस्सृतश्च पृषध्रस्तु जगाम विपिनं महत्

ଏଭଳି ଗୁରୁ ଓ କୁଳାଚାର୍ଯ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ଦେଲେ; ତେଣୁ ପୃଷଧ୍ର ନିଷ୍କାସିତ ହୋଇ ବିଶାଳ ବନକୁ ଗଲା।

Verse 60

निर्विण्णः स तु कष्टेन विरक्तोऽभूत्स योगवान् । वनाग्नौ दग्धदेहश्च जगाम परमां गतिम्

କଷ୍ଟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ବିଣ୍ଣ ହୋଇ ସେ ସଂସାରରୁ ବିରକ୍ତ ଓ ଯୋଗନିଷ୍ଠ ହେଲା। ବନାଗ୍ନିରେ ଦେହ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ ସେ ପରମ ଗତି ପାଇଲା।

Verse 61

कविः पुत्रो मनोः प्राज्ञश्शिवानुग्रहतोऽभवत् । भुक्त्वा सुखं दिव्यं मुक्तिं प्राप सुदुर्लभाम्

ମନୁଙ୍କ ପ୍ରାଜ୍ଞ ପୁତ୍ର କବି ଶିବାନୁଗ୍ରହରେ ମହିମାବାନ୍ ହେଲା। ଦିବ୍ୟ ସୁଖ ଭୋଗ କରି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ମୁକ୍ତି ପାଇଲା।