Arjuna–Gaṇa Saṃvāda: Bāṇādhikāra, Tāpasa-veṣa, and the Ethics of Tapas (अर्जुन-गणसंवादः)

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ शृणु लीलाम्परात्मनः । भक्तवात्सल्यसंयुक्तां तद्दृढत्वविदर्भिताम्

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ ସନତ୍କୁମାର, ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା ଶୁଣ; ଏହା ଭକ୍ତବାତ୍ସଲ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ଭକ୍ତିର ଦୃଢତା ପ୍ରକାଶ କରେ।

Verse 2

शिवोप्यथ स्वभृत्यं वै प्रेषयामास स द्रुतम् । बाणार्थे च तदा तत्रार्जुनोपि समगात्ततः

ତାପରେ ଶିବ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଭୃତ୍ୟକୁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରେଷଣ କଲେ; ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ବାଣ ପାଇଁ ଅର୍ଜୁନ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 3

एकस्मिन् समये प्राप्तौ बाणार्थं तद्गणार्जुनौ । अर्जुनस्तं पराभर्त्स्य स्वबाणं चाग्रहीत्तदा

ଏକ ସମୟରେ ବାଣ ପାଇଁ ସେହି ଗଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଉଭୟ ଆସିଲେ; ତେବେ ଅର୍ଜୁନ ତାକୁ ତିରସ୍କାର କରି ସହସା ନିଜ ବାଣ ଧରିଲେ।

Verse 4

गण प्रोवाच तं तत्र किमर्थं गृह्यते शरः । बाणश्चैवास्मदीयो वै मुच्यतां ऋषिसत्तम

ଗଣମାନେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହି ଶର କାହିଁକି ଧରାଯାଉଛି? ଏହା ତ ଆମ ପକ୍ଷର ବାଣବୀରଙ୍କର। ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।”

Verse 5

इत्युक्तस्तेन भिल्लस्य गणेन मुनिसत्तमः । सोर्जुनः शंकरं स्मृत्वा वचनं च तमब्रवीत्

ସେ ଭିଲ୍ଲଗଣ ଏପରି କହିଲାପରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଜୁନ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ତାହାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 6

अर्जुन उवाच । अज्ञात्वा किंच वदसि मूर्खोसि त्वं वनेचर । बाणश्च मोचितो मेऽद्य त्वदीयश्च कथं पुनः

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ—ହେ ବନଚର ମୂର୍ଖ! ସତ୍ୟ ନ ଜାଣି କାହିଁକି କଥା କହୁଛୁ? ଆଜି ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବାଣ ମୋର; ତେବେ ସେ ପୁଣି ତୋର କିପରି?

Verse 7

रेखारूपं च पिच्छानि मन्नामांकित एव च । त्वदीयश्च कथं जातः स्वभावो दुस्त्यजस्तव

ଏହି ରେଖାରୂପ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଓ ଏହି ପିଚ୍ଛମାନେ ମୋ ନାମରେ ଅଙ୍କିତ ହୋଇଛି। ତଥାପି ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କରିପାରୁନଥିବା ଏହି ସ୍ୱଭାବ କିପରି ‘ତୁମର ନିଜ’ ହୋଇଗଲା?

Verse 8

नन्दीश्वर उवाच । इत्येवन्तद्वचः श्रुत्वा विहस्य स गणेश्वरः । अर्जुनं ऋषिरूपं तं भिल्लो वाक्यमुपाददे

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ସେହି କଥା ଶୁଣି ଗଣେଶ୍ୱର ହସିଲେ। ପରେ ଭିଲ୍ଲ (ଶିକାରୀ) ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଋଷିରୂପୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସେ କଥା କହିଲେ।

Verse 9

तापस श्रूयतां रे त्वं न तपः क्रियते त्वया । वेषतश्च तपस्वी त्वं न यथार्थं छलायते

ହେ ତାପସ, ଶୁଣ! ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ତପ କରୁନାହଁ। କେବଳ ବେଷରେ ତୁମେ ତପସ୍ବୀ; ଯଥାର୍ଥରେ ତୁମେ ଛଳରେ ଲିପ୍ତ, ସତ୍ୟ ତପରେ ନୁହେଁ।

Verse 10

तपस्वी च कथं मिथ्या भाषते कुरुते नरः । नैकाकिनं च मां त्वं च जानीहि वाहिनीपतिम्

ତପସ୍ବୀ ନର କିପରି ମିଥ୍ୟା କହିବ କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା କରିବ? ଜାଣ—ମୁଁ ଏକା ନୁହେଁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ମୋତେ ଦେବସେନାର ଅଧିପତି ‘ବାହିନୀପତି’ ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 11

बहुभिर्वनभिल्लैश्च युक्तः स्वामी स आसत । समर्थस्सर्वथा कर्तुं विग्रहानुग्रहौ पुनः

ସେଇ ସ୍ୱାମୀ ଅନେକ ବନବାସୀଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେଠାରେ ଥିଲେ। ସେ ସର୍ବଥା ସମର୍ଥ—ପୁନଃ ବିଗ୍ରହ ଓ ଅନୁଗ୍ରହ, ଅର୍ଥାତ୍ ଧର୍ମବିରୋଧୀଙ୍କ ନିଗ୍ରହ ଓ ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପା—ଦୁହେଁ କରିବାକୁ।

Verse 12

वर्तते तस्य वाणीयं यो नीतश्च त्वयाधुना । अयं बाणश्च ते पार्श्वे न स्थास्यति कदाचन

ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଏବେ ମଧ୍ୟ ଚାଲୁ ଅଛି—ଯାହାକୁ ତୁମେ ଏମାତ୍ର ନେଇଗଲ। ଏବଂ ତୁମର ଏହି ବାଣ ଆଉ କେବେ ତୁମ ପାଖରେ ରହିବ ନାହିଁ।

Verse 13

तपःफलं कथं त्वं च हातुमिच्छसि तापस । चौर्य्याच्छलार्द्यमानाच्च विस्मयात्सत्य भञ्जनात्

ହେ ତାପସ! ତୁମେ ତୁମ ତପସ୍ୟାର ଫଳ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ? ତାହା ଚୋରି ଓ ଛଳରେ ପୀଡ଼ିତ, ଏବଂ ମୋହରୁ ସତ୍ୟଭଙ୍ଗ ହୁଏ।

Verse 14

तपसा क्षीयते सत्यमेतदेव मया श्रुतम् । तस्माच्च तपसस्तेद्य भविष्यति फलं कुतः

“ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଷୟ ହୁଏ—ଏହି କଥା ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ତେଣୁ, ହେ ପୂଜ୍ୟ! ଏମିତି ତପସ୍ୟାରୁ ଫଳ କେଉଁଠୁ ହେବ?”

Verse 15

तस्माच्च मुच्यते बाणात्कृतघ्नस्त्वं भविष्यसि । ममैव स्वामिनो बाणस्तवार्थे मोचितो ध्रुवम्

ଏହିହେତୁ ତୁମେ ବାଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ; କିନ୍ତୁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ କୃତଘ୍ନ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେବ। ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ବାଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମ ପାଇଁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିଲା।

Verse 16

शत्रुश्च मारितस्तेन पुनर्बाणश्च रक्षितः । अत्यन्तं च कृतघ्नोसि तपोशुभकरस्तथा

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁ ନିହତ ହେଲା, ପୁନଃ ବାଣ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷିତ ହେଲା। ତଥାପି ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୃତଘ୍ନ; ଯଦ୍ୟପି ତୁମ ତପସ୍ୟା ଶୁଭକର ଓ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 17

सत्यं न भाषसे त्वं च किमतः सिद्धिमिच्छसि । प्रयोजनं चेद्बाणेन स्वामी च याच्यतां मम

ତୁମେ ସତ୍ୟ କହୁନାହ; ତେବେ ଏଥିରୁ ସିଦ୍ଧି କିପରି ଚାହୁଁଛ? ବାଣ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କିଛି ପ୍ରୟୋଜନ ଥିଲେ, ମୋ ସ୍ୱାମୀ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ତାହା ଯାଚନା କର।

Verse 18

ईदृशांश्च बहून्बाणांस्तदा दातुं क्षमः स्वयम् । राजा च वर्तते मेऽद्य किं त्वेवं याच्यते त्वया

ମୁଁ ନିଜେ ଏପରି ଅନେକ ବାଣ ଦାନ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ। ଆଜି ରାଜା ମଧ୍ୟ ମୋ ସହିତ ଅଛନ୍ତି—ତେବେ ତୁମେ ମୋତେ ଏଭଳି କାହିଁକି ଯାଚନା କରୁଛ?

Verse 19

उपकारं परित्यज्य ह्यपकारं समीहसे । नैतद्युक्तं त्वयाद्यैव क्रियते त्यज चापलम्

ଉପକାରକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ତୁମେ ଅପକାର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ। ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ—ଏହି ଚପଳ, ଅବିବେକୀ ଆଚରଣ ତୁରନ୍ତ ଛାଡ଼।

Verse 20

नन्दीश्वर उवाच । इत्येवं वचनन्तस्य श्रुत्वा पार्थोर्जुनस्तदा । क्रोधं कृत्वा शिवं स्मृत्वा मितं वाक्यमथाब्रवीत्

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ତାହାର ଏପରି କଥା ଶୁଣି ପାର୍ଥ ଅର୍ଜୁନ କ୍ରୋଧିତ ହେଲା; କିନ୍ତୁ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ସେ ମିତ ଭାଷାରେ କହିଲା।

Verse 21

अर्जुन उवाच । शृणु भिल्ल प्रवक्ष्यामि न सत्यं तव भाषणम् । यथा जातिस्तथा त्वां च जानामि हि वनेचर

ଅର୍ଜୁନ କହିଲା—ଶୁଣ, ହେ ଭିଲ୍ଲ! ମୁଁ କହୁଛି, ତୋର କଥା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯେମିତି ତୋର ଜାତି, ସେମିତି ତୁ ମଧ୍ୟ; ହେ ବନଚର, ମୁଁ ତୋତେ ଜାଣିଛି।

Verse 22

अहं राजा भवांश्चौरः कथं युद्धप्रयुक्तता । युद्धं मे सबलैः कार्यं नाधमैर्हि कदाचन

ମୁଁ ରାଜା, ତୁମେ ଚୋର; ତେବେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କିପରି ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ? ଯଦି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପଡ଼େ, ତେବେ ସେ ଯୁଦ୍ଧ ବଳବାନଙ୍କ ସହିତ; କେବେ ମଧ୍ୟ ଅଧମଙ୍କ ସହିତ ନୁହେଁ।

Verse 23

तस्मात्ते च तथा स्वामी भविष्यति भवादृशः । दातारश्च वयं प्रोक्ताश्चौरा यूयं वनेचराः

ଏହେତୁ ତୁମ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପରି ଏକ ସ୍ୱାମୀ ହେବ। ଆମେ ଦାତା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛୁ, ତୁମେ ବନଚର ଲୋକ ଚୋର ବୋଲି ପ୍ରକାଶିତ।

Verse 24

कथं याच्यो मया भिल्लराज एवं च साम्प्रतम् । त्वमेव याचसे नैव बाणं मां किं वनेचरः

ହେ ଭିଲ୍ଲରାଜ, ଏହି ସମୟରେ ମୁଁ ତୁମ ପାଖରୁ କିପରି ଯାଚନା କରିବି? ପ୍ରକୃତରେ ତୁମେ ମୋ ପାଖରୁ ଯାଚୁଛ। ହେ ବନଚର, ତୁମେ ମୋଠାରୁ ବାଣ କାହିଁକି ମାଗୁଛ?

Verse 25

ददामि ते तथा बाणान्सन्ति मे बहवो ध्रुवम् । राजा च ग्रहणं चैव न दास्यति तथा भवेत्

ମୁଁ ତୁମକୁ ସେହିପରି ବାଣ ଦେବି; ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପାଖରେ ବହୁ ବାଣ ଅଛି। ଏହିପରି ରାଜା ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ଦେବେ ନାହିଁ—ଏମିତି ହେବ।

Verse 26

किम्पुनश्च तथा बाणान्प्रयच्छामि वनेचर । यदि मे या चिकीर्षा स्यात्कथं नागम्यतेऽधुना

ପୁନଶ୍ଚ, ହେ ବନଚର, ମୁଁ ସେପରି ବାଣ କାହିଁକି ଦେବି? ଯଦି ମୋର ସତ୍ୟରେ କିଛି କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥାଆନ୍ତା, ତେବେ ଏହା ଏବେଇ କାହିଁକି ସିଦ୍ଧ ହେଉନଥାଆନ୍ତା?

Verse 27

यथागच्छतु ते भर्ता किमर्थं भाषतेऽधुना । आगत्य च मया सार्द्धं जित्वा युद्धे च माम्पुनः

ତୋର ଭର୍ତ୍ତା ଯେମିତି ଇଚ୍ଛା କରେ ସେମିତି ଆସୁ—ଏବେ ତୁ କାହିଁକି ଏଭଳି କହୁଛୁ? ସେ ଆସି ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି ପୁଣି ମୋତେ ଜିତୁ।

Verse 28

नीत्वा बाणमिमं भिल्ल स्वामी ते वाहिनीपतिः । निजालयं सुखं यातु विलंबः क्रियते कथम्

ହେ ଭିଲ୍ଲ, ଏହି ବାଣଟି ନେଇଯା। ତୋର ସ୍ୱାମୀ, ବାହିନୀପତି, ନିଜ ଆଳୟକୁ ସୁଖରେ ଯାଉ—ବିଳମ୍ବ କାହିଁକି କରାଯାଉଛି?

Verse 29

नन्दीश्वर उवाच । महेश्वरकृपाप्राप्तसद्बलस्यार्जुनस्य हि । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा भिल्लो वाक्यमथाब्रवीत्

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ କୃପାରେ ପ୍ରାପ୍ତ ସତ୍ୟବଳବାନ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ଭିଲ୍ଲ ତେବେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 30

भिल्ल उवाच । अज्ञोसि त्वं ऋषिर्नासि मरणं त्वीहसे कथम् । देहि बाणं सुखन्तिष्ठ त्वन्यथा क्लेशभाग्भवेः

ଭିଲ୍ଲ କହିଲା—ତୁ ଅଜ୍ଞ, ଋଷି ନୁହେଁ। ଏଠି ମୃତ୍ୟୁ କିପରି ଚାହୁଁଛୁ? ବାଣ ଦେଇଦେ, ସୁଖରେ ରୁହ; ନହେଲେ କ୍ଲେଶର ଭାଗୀ ହେବୁ।

Verse 31

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तस्तेन भिल्लेन शिवसच्छक्तिशोभिना । गणेन पाण्डवस्तं च प्राह स्मृत्वा च शङ्करम्

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ସେ ଭିଲ୍ଲ ଏଭଳି କହିଲାପରେ, ଶିବଙ୍କ ସତ୍‌ଶକ୍ତିରେ ଶୋଭିତ ଗଣ ସହ ପାଣ୍ଡବ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ମରି ତାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 32

अर्जुन उवाच । मद्वाक्यन्तत्त्वतो भिल्ल शृणु त्वं च वनेचर । आगमिष्यति ते स्वामी दर्शयिष्ये फलन्तदा

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ—ହେ ଭିଲ୍ଲ, ବନଚର! ମୋ କଥାକୁ ତତ୍ତ୍ୱରୂପେ ଶୁଣ। ତୋ ସ୍ୱାମୀ ଶୀଘ୍ର ଆସିବ; ସେତେବେଳେ ମୁଁ ତୋତେ ଏହାର ଫଳ ଦେଖାଇବି।

Verse 33

न शोभते त्वया युद्धं करिष्ये स्वामिना तव । उपहासकरं ज्ञेयं युद्धं सिंहसृगालयोः

ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ତୋତେ ଶୋଭା ଦେଉନାହିଁ; ମୁଁ ତୋ ସ୍ୱାମୀ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି। ସିଂହ ଓ ଶୃଗାଳର ଯୁଦ୍ଧ କେବଳ ଉପହାସର କାରଣ—ଏହା ଜାଣ।

Verse 34

श्रुतं च मद्वचस्तेऽद्य द्रक्ष्यसि त्वं महाबलम् । गच्छ स्वस्वामिनं भिल्ल यथेच्छसि तथा कुरु

ଆଜି ତୁମେ ମୋ କଥା ଶୁଣିଲ; ଏବେ ତୁମେ ମହାବଳ ଦେଖିବ। ହେ ଭିଲ୍ଲ, ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ ଏବଂ ଯେମିତି ଇଚ୍ଛା ସେମିତି କର।

Verse 35

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तस्तु गतस्तत्र भिल्लः पार्थेन वै मुने । शिवावतारो यत्रास्ते किरातो वाहिनीपतिः

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମୁନି, ଏପରି କୁହାଯାଇ ସେ ଭିଲ୍ଲ ପାର୍ଥ (ଅର୍ଜୁନ)ଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେଠାକୁ ଗଲା; ଯେଉଁଠାରେ ବାହିନୀପତି କିରାତରୂପ ଶିବାବତାର ବିରାଜିତ ଥିଲେ।

Verse 36

अथार्जुनस्य वचनं भिल्लनाथाय विस्तरात् । सर्वं निवेदयामास तस्यै भिल्लपरात्मने

ତାପରେ ସେ ଭିଲ୍ଲନାଥଙ୍କୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବଚନ ବିସ୍ତାରରେ ନିବେଦନ କଲା; ଅନ୍ତରେ ପରମେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କ ଭକ୍ତ ଥିବା ସେଇ ଭିଲ୍ଲ-ପ୍ରଧାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲା।

Verse 37

स किरातेश्वरः श्रुत्वा तद्वचो हर्षमागतः । आजगाम स्वसैन्येन शंकरो भिल्लरूपधृक्

ସେ ବଚନ ଶୁଣି କିରାତେଶ୍ୱର ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ତାପରେ ଭିଲ୍ଲରୂପ ଧାରଣ କରି ଶଙ୍କର ନିଜ ଗଣସେନା ସହ ଆସିଲେ।

Verse 38

अर्जुनश्च तदा सेनां किरातस्य च पाण्डवः । दृष्ट्वा गृहीत्वा सशरन्धनुः सन्मुख आययौ

ତେବେ ପାଣ୍ଡବ ଅର୍ଜୁନ କିରାତର ସେନାକୁ ଦେଖି, ବାଣସହ ଧନୁଷ ଧରି ସିଧା ସମ୍ମୁଖକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।

Verse 39

अथो किरातश्च पुनः प्रेषयामास तं चरम् । तन्मुखेन जगौ वाक्यम्भारताय महात्मने

ତାପରେ କିରାତ ପୁନର୍ବାର ସେଇ ଗୁପ୍ତଚର-ଦୂତକୁ ପଠାଇଲେ; ତାହାର ମୁଖେ ମହାତ୍ମା ଭାରତ (ଅର୍ଜୁନ)ଙ୍କୁ ବାର୍ତ୍ତା କହାଇଲେ।

Verse 40

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायाम किरातावतारवर्णने भिल्लार्जुनसंवादोनाम चत्वारिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ତୃତୀୟ ଶତରୁଦ୍ରସଂହିତାରେ, ଶିବଙ୍କ କିରାତାବତାରବର୍ଣ୍ଣନାନ୍ତର୍ଗତ ‘ଭିଲ୍ଲ–ଅର୍ଜୁନ ସଂବାଦ’ ନାମକ ଚତ୍ୱାରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 41

भ्रातरस्तव दुःखार्त्ताः कलत्रं च ततः परम् । पृथिवी हस्ततस्तेद्य यास्यतीति मतिर्मम

ତୁମ ଭାଇମାନେ ଦୁଃଖରେ ଆର୍ତ୍ତ, ତାଙ୍କ ପରେ ତୁମ ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ। ଆଜି ତ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ତୁମ ହାତରୁ ଖସିଯିବ—ଏହି ମୋର ଦୃଢ଼ ମତ।

Verse 42

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तं परमेशेन पार्थदार्ढ्यपरीक्षया । सर्वथार्जुनरक्षार्थं धृतरूपेण शंभुना

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ପାର୍ଥଙ୍କ ଦୃଢତା ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ପରମେଶ୍ୱର ଏହି କଥା କହିଥିଲେ। ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରକ୍ଷାର୍ଥେ ଶମ୍ଭୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏପରି କହିଲେ।

Verse 43

इत्युक्तस्तु तदागत्य सगणश्शंकरश्च तत् । विस्तराद्वृत्तमखिलमर्जुनाय न्यवेदयत्

ଏପରି କୁହାଯାଇଥିବାରୁ ଗଣସହିତ ଶଙ୍କର ସେଠାକୁ ଆସି, ସମସ୍ତ ଘଟଣାକ୍ରମକୁ ବିସ୍ତାରରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।

Verse 44

तच्छ्रुत्वा तु पुनः प्राह प्रार्थस्तं दूतमागतम् । वाहिनीपतये वाच्यम्विपरीतम्भविष्यति

ଏହା ଶୁଣି ସେ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରାର୍ଥନା ସହ ଆସିଥିବା ଦୂତକୁ କହିଲା—“ତୋର ସେନାପତିଙ୍କୁ କହ, ଫଳ ଆଶାର ବିପରୀତ ହେବ।”

Verse 45

यद्यहं चैव ते बाणं यच्छामि च मदीयकम् । कुलस्य दूषणं चाहं भविष्यामि न संशयः

“ଯଦି ମୁଁ ତୋତେ ମୋର ନିଜ ବାଣ ଦେଇଦେଉ, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ମୋ କୁଳର କଳଙ୍କ ହେବି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 46

भ्रातरश्चैव दुखार्ताः भवन्तु च तथा ध्रुवम् । विद्याश्च निष्फलाः स्युस्तास्तस्मादागच्छ वै ध्रुवम्

ତୋ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉନ୍ତୁ। ତାଙ୍କର ବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ଫଳ ହେଉ; ତେଣୁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁରନ୍ତ ଫେରିଆ।

Verse 47

सिंहश्चैव शृगालाद्वा भीतो नैव मया श्रुतः । तथा वनेचराद्राजा न बिभेति कदाचन

ମୁଁ କେବେ ଶୁଣିନାହିଁ ଯେ ସିଂହ ଶୃଗାଳକୁ ଭୟ କରେ। ସେହିପରି ବନଚରମାନଙ୍କ ରାଜା କେବେ ଭୟ ପାଏନାହିଁ।

Verse 48

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तस्तं पुनर्गत्वा स्वामिनं पाण्डवेन सः । सर्वं निवेदयामास तदुक्तं हि विशेषतः

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏପରି କୁହାଯାଇ ସେ ପୁନର୍ବାର ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା ଏବଂ ପାଣ୍ଡବ କହିଥିବା କଥାକୁ ବିଶେଷତଃ ସହିତ ସବୁ ନିବେଦନ କଲା।

Verse 49

अथ सोपि किराताह्वो महादेवस्ससैन्यकः । तच्छ्रुत्वा सैन्यसंयुक्तो ह्यर्जुनं चागमत्तदा

ତେବେ କିରାତ (ଶିକାରୀ) ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହାଦେବ ନିଜ ଗଣସେନା ସହ ଏହା ଶୁଣି, ସେନାସହିତ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଅଗ୍ରସର ହୋଇ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।