अध्याय ५५ — बाणस्य पुनर्युद्धप्रवृत्तिः (Bāṇa’s Renewed Engagement in Battle)

Verse 1

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ ब्रह्मपुत्र नमोस्तु ते । अद्भुतेयं कथा तात श्राविता मे त्वया मुने

ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ ସନତକୁମାର, ହେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ମୁନି, ହେ ତାତ, ଆପଣ ମୋତେ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣାଇଛନ୍ତି।

Verse 2

जृंभिते जृंभणास्त्रेण हरिणा समरे हरे । हते बाणबले बाणः किमकार्षीच्च तद्वद

ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରି (କୃଷ୍ଣ) ଜୃମ୍ଭଣାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହରଙ୍କୁ (ଶିବ) ହାଇ ମାରିବାକୁ ଏବଂ ଶିଥିଳ ହେବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ, ଏବଂ ବାଣର ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା, ସେତେବେଳେ ବାଣ କ’ଣ କଲା? ତାହା ମଧ୍ୟ କୁହନ୍ତୁ।

Verse 4

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महाप्राज्ञ कथां च परमाद्भुताम् । कृष्णशंकरयोस्तात लोकलीलानुसारिणोः

ସନତକୁମାର କହିଲେ: ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ବ୍ୟାସ, କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କର ଏହି ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯେଉଁମାନେ ଲୋକ-ଲୀଳା ଅନୁସାରେ ନିଜର ଦିବ୍ୟ କ୍ରୀଡ଼ା କରନ୍ତି।

Verse 5

शयिते लीलया रुद्रे सपुत्रे सगणे सति । बाणो विनिर्गतो युद्धं कर्तुं कृष्णेन दैत्यराट्

ରୁଦ୍ର ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ଓ ଗଣମାନଙ୍କ ଘେରାଉରେ ଲୀଳାଭାବେ ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଦୈତ୍ୟରାଜ ବାଣ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ବାହାରିଲା।

Verse 6

कुंभांडसंगृहीताश्वो नानाशस्त्रास्त्रधृक् ततः । चकार युद्धमतुलं बलिपुत्रो महाबलः

ତାପରେ କୁମ୍ଭାଣ୍ଡଠାରୁ ଧରା ଘୋଡ଼ାରେ ଆରୋହଣ କରି, ନାନା ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ବଲିଙ୍କ ମହାବଳୀ ପୁତ୍ର ଅତୁଳ ଯୁଦ୍ଧ କଲା।

Verse 7

दृष्ट्वा निजबलं नष्टं स दैत्येन्द्रोऽत्यमर्षितः । चकार युद्धमतुलं बलि पुत्रो महाबलः

ନିଜ ସେନା ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ସେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲା; ତାପରେ ବଲିଙ୍କ ମହାବଳୀ ପୁତ୍ର ଅତୁଳ ଯୁଦ୍ଧ କଲା।

Verse 8

श्रीकृष्णोपि महावीरो गिरिशाप्तमहाबलः । उच्चैर्जगर्ज तत्राजौ बाणं मत्वा तृणोपमम्

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ—ମହାବୀର, ଗିରୀଶ (ଶିବ)ଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମହାବଳୀ—ରଣଭୂମିରେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଗର୍ଜିଲେ, ବାଣକୁ ତୃଣସମ ଭାବି।

Verse 9

धनुष्टंकारयामास शार्ङ्गाख्यं निजमद्भुतम् । त्रासयन्बाणसैन्यं तदवशिष्टं मुनीश्वर

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ସେ ନିଜର ଅଦ୍ଭୁତ ‘ଶାର୍ଙ୍ଗ’ ନାମକ ଧନୁଷକୁ ଘନ ଟଙ୍କାରରେ ଗୁଞ୍ଜାଇଲା; ତାହାରେ ବାଣର ଅବଶିଷ୍ଟ ସେନା ଭୟଭୀତ ହେଲା।

Verse 10

तेन नादेन महता धनुष्टंकारजेन हि । द्यावाभूम्योरंतरं वै व्याप्तमासीदनंतरम्

ସେଇ ଧନୁଷ-ଟଙ୍କାରଜନିତ ମହାନାଦ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ରେ ଦ୍ୟାବା-ଭୂମି ମଧ୍ୟର ସମଗ୍ର ଅନ୍ତରାଳକୁ ବ୍ୟାପିଗଲା।

Verse 11

चिक्षेप विविधान्बाणान्बाणाय कुपितो हरिः । कर्णान्तं तद्विकृष्याथ तीक्ष्णानाशीविषोपमान्

କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ବାଣ ଉପରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବାଣ ନିକ୍ଷେପ କଲେ | ତା’ପରେ, ନିଜ ଧନୁକୁ କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣି ସେ ବିଷଧର ସର୍ପ ସଦୃଶ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଚଳାଇଲେ |

Verse 12

आयातांस्तान्निरीक्ष्याऽथ स बाणो बलिनन्दनः । अप्राप्तानेव चिच्छेद स्वशरैस्स्वधनुश्च्युतैः

ସେତେବେଳେ ବଳିଙ୍କ ପୁତ୍ର ବାଣ ସେହି ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଆଡ଼କୁ ଆସୁଥିବାର ଦେଖି, ନିଜ ଧନୁରୁ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଲକ୍ଷ્યସ୍ଥଳରେ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ କାଟି ଦେଲେ |

Verse 13

पुनर्जगर्ज स विभुर्बाणो वैरिगणार्दनः । तत्रसुर्वृष्णयस्सर्वे कृष्णात्मानो विचेतसः

ଶତ୍ରୁ ସମୂହକୁ ବିନାଶ କରୁଥିବା ସେହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣ ପୁଣି ଗର୍ଜନ କଲେ | ସେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣଙ୍କଠାରେ ମନ ନିବେଶ କରିଥିବା ସମସ୍ତ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ ଭୟଭୀତ ଓ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇଗଲେ |

Verse 14

स्मृत्वा शिवपदाम्भोजं चिक्षेप निजसायकान् । स कृष्णायातिशूराय महागर्वो बलेस्सुतः

ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ସ୍ମରଣ କରି, ମହାଗର୍ବୀ ବଲିପୁତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିବା ଅତିଶୂର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ନିଜ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲା।

Verse 15

कृष्णोपि तानसंप्राप्तानच्छिनत्सशरैर्द्रुतम् । स्मृत्वा शिवपदाम्भोजममरारि महाबलः

ମହାବଳୀ କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ—ଦେବଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ—ଶିବଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ସ୍ମରଣ କରି, ଦ୍ରୁତ ବାଣରେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଆସିଥିବାମାନଙ୍କୁ ଛେଦିଦେଲେ।

Verse 16

रामादयो वृष्णयश्च स्वंस्वं योद्धारमाहवे । निजघ्नुर्बलिनस्सर्वे कृत्वा क्रोधं समाकुलाः

ତେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମ ଆଦି ଓ ବୃଷ୍ଣିବୀରମାନେ—ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ପ୍ରତିଯୋଦ୍ଧାକୁ ନିହତ କଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ବଳବାନ କ୍ରୋଧରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କଲେ।

Verse 17

इत्थं चिरतरं तत्र बलिनोश्च द्वयोरपि । बभूव तुमुलं युद्धं शृण्वतां विस्मयावहम्

ଏଭଳି ସେଠାରେ ସେଇ ଦୁଇ ବଳବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଲା; ଯାହା ଶୁଣୁଥିବାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିସ୍ମୟ ଦେଉଥିଲା।

Verse 18

तस्मिन्नवसरे तत्र क्रोधं कृत्वाऽतिपक्षिराट् । बाणासुरबलं सर्वं पक्षाघातैरमर्दयत्

ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେଠାରେ ପକ୍ଷିରାଜ ଗରୁଡ କ୍ରୋଧରେ ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ହୋଇ, ପକ୍ଷାଘାତରେ ବାଣାସୁରର ସମଗ୍ର ସେନାକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲା।

Verse 19

मर्दितं स्वबलं दृष्ट्वा मर्दयंतं च तं बली । चुकोपाति बलेः पुत्रः शैवराड् दितिजेश्वरः

ନିଜ ସେନା ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିବା ଦେଖି ଏବଂ ସେଇ ବଳବାନ୍ ତାହାକୁ ଅବିରତ ମର୍ଦ୍ଦନ କରୁଥିବା ଦେଖି, ବଲିଙ୍କ ପୁତ୍ର—ଦୈତ୍ୟେଶ୍ୱର, ଶୈବ-ରାଜ—କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା।

Verse 20

स्मृत्वा शिवपदाम्भोजं सहस्रभुजवान्द्रुतम् । महत्पराक्रमं चक्रे वैरिणां दुस्सहं स वै

ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କ ପଦପଦ୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରି ସେଇ ସହସ୍ରଭୁଜ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ମହାପରାକ୍ରମ ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲା—ଯାହା ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃସହ ଥିଲା।

Verse 21

चिक्षेप युगपद्बाणानमितांस्तत्र वीरहा । कृष्णादिसर्वयदुषु गरुडे च पृथक्पृथक्

ସେଠାରେ ବୀରହା ଏକାସାଥି ଅମିତ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲା—କୃଷ୍ଣ ଉପରେ, ସମସ୍ତ ଯାଦବ ଉପରେ, ଗରୁଡ ଉପରେ ମଧ୍ୟ—ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍।

Verse 22

जघानैकेन गरुडं कृष्णमेकेन पत्त्रिणा । बलमेकेन च मुने परानपि तथा बली

ଗୋଟିଏ ପତ୍ରିଦ୍ୱାରା ସେ ଗରୁଡକୁ ନିପାତ କଲା, ଅନ୍ୟଟିଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣକୁ; ଆଉ ଗୋଟିଏଦ୍ୱାରା, ହେ ମୁନେ, ସେ ବଳୀ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ବଳକୁ ମଧ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କଲା।

Verse 23

ततः कृष्णो महावीर्यो विष्णुरूपस्सुरारिहा । चुकोपातिरणे तस्मिञ्जगर्ज च महेश्वरः

ତାପରେ ମହାବୀର୍ଯ୍ୟ କୃଷ୍ଣ—ବିଷ୍ଣୁରୂପ, ସୁରଶତ୍ରୁନାଶକ—ସେଇ ରଣରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ଏବଂ ମହେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ମହାଗର୍ଜନ କଲେ।

Verse 24

जघान बाणं तरसा शार्ङ्गनिस्सृतसच्छरैः । अति तद्बलमत्युग्रं युगपत्स्मृतशंकरः

ତେବେ ଶାର୍ଙ୍ଗରୁ ନିସ୍ସୃତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶରମାନେ ଦ୍ରୁତ ବେଗରେ ସେ ବାଣକୁ ପ୍ରହାର କଲେ। ବାଣର ବଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଗ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି କ୍ଷଣେ ଶଙ୍କର-ସ୍ମରଣେ ଏକାସାଥି ଦମିତ ହେଲା।

Verse 25

चिच्छेद तद्धनुश्शीघ्रं छत्रादिकमना कुलः । हयांश्च पातयामास हत्वा तान्स्वशरैर्हरिः

ଅନାକୁଳ ହରି ଶୀଘ୍ରେ ସେହି ଧନୁଷକୁ ଛତ୍ରାଦି ରାଜଚିହ୍ନ ସହିତ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରିଦେଲେ। ପରେ ନିଜ ଶରରେ ହୟମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି ଭୂମିରେ ପତିତ କଲେ।

Verse 26

बाणोऽपि च महावीरो जगर्जाति प्रकुप्य ह । कृष्णं जघान गदया सोऽपतद्धरणीतले

ତେବେ ମହାବୀର ବାଣ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଗର୍ଜି ଉଠି, ଗଦାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲା; ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ଧରଣୀତଳେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 27

उत्थायारं ततः कृष्णो युयुधे तेन शत्रुणा । शिवभक्तेन देवर्षे लोकलीलाऽनुसारतः

ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ଉଠି, ହେ ଦେବର୍ଷି, ଲୋକଲୀଳାନୁସାରେ, ଶିବଭକ୍ତ ସେଇ ଶତ୍ରୁ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 28

एवं द्वयोश्चिरं काल बभूव सुमहान्रणः । शिवरूपो हरिः कृष्णः स च शैवोत्तमो बली

ଏଭଳି ଦୁହିଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ରଣ ଚାଲିଲା। ହରି—କୃଷ୍ଣ—ଶିବରୂପ ଧାରଣ କରି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ; ଏବଂ ସେ ବାଣ ମଧ୍ୟ ପରମ ଶୈବଭକ୍ତ ଓ ବଳବାନ ଯୋଦ୍ଧା ଥିଲା।

Verse 29

कृष्णोऽथ कृत्वा समरं चिरं बाणेन वीर्यवान् । शिवाऽऽज्ञया प्राप्तबलश्चुकोपाति मुनीश्वरः

ତେବେ ବୀର୍ୟବାନ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବାଣ ସହ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଯୁଦ୍ଧ କରି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ଶିବାଜ୍ଞାରେ ବଳ ପାଇଥିବା ସେ ମୁନୀଶ୍ୱର ଉପରେ ତାଙ୍କର ରୋଷ ଜାଗିଲା।

Verse 30

ततस्सुदर्शनेनाशु कृष्णो बाणभुजान्बहून् । चिच्छेद भगवाञ्शंभु शासनात्परवीरहा

ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଶାସନାନୁସାରେ ସୁଦର୍ଶନଧାରୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବାଣର ଅନେକ ଭୁଜା ଶୀଘ୍ର ଛେଦିଦେଲେ; ସେ ପରବୀରହନ୍ତା ହେଲେ।

Verse 31

अवशिष्टा भुजास्तस्य चत्वारोऽतीव सुन्दराः । गतव्यथो बभूवाशु शंकरस्य प्रसादतः

ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ତାହାର ଅବଶିଷ୍ଟ ଚାରିଟି ଭୁଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ହେଲା, ଏବଂ ସେ ଶୀଘ୍ରେ ପୀଡା-ବ୍ୟଥାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା।

Verse 32

गतस्मृतिर्यदा बाण शिरश्छेत्तुं समुद्यतः । कृष्णो वीरत्वमापन्नस्तदा रुद्रस्समुत्थितः

ଯେତେବେଳେ ସ୍ମୃତିହୀନ ବାଣ (କୃଷ୍ଣଙ୍କ) ଶିର ଛେଦିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ବୀର ନିଶ୍ଚୟରେ ଦୃଢ଼ ହେଲେ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ରୁଦ୍ର ଉଠିଲେ।

Verse 33

रुद्र उवाच । भगवन्देवकीपुत्र यदाज्ञप्तं मया पुरा । तत्कृतं च त्वया विप्र मदाज्ञाकारिणा सदा

ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍, ଦେବକୀପୁତ୍ର! ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଯାହା ଆଜ୍ଞା କରିଥିଲି, ହେ ବିପ୍ର, ତୁମେ ତାହା କରିଛ; କାରଣ ତୁମେ ସଦା ମୋ ଆଜ୍ଞା ପାଳନକାରୀ।

Verse 34

मा बाणस्य शिरश्छिंधि संहरस्व सुदर्शनम् । मदाज्ञया चक्रमिदं स्यान्मोघं मज्जने सदा

ବାଣଙ୍କ ଶିର କାଟିବ ନାହିଁ; ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରକୁ ପଛେ ହଟା। ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ଚକ୍ର ତାକୁ ଡୁବାଇବା/ନାଶ କରିବାରେ ସଦା ନିଷ୍ଫଳ ହେଉ।

Verse 35

दत्तं मया पुरा तुभ्यमनिवार्यं रणे तव । चक्रं जयं च गोविन्द निवर्तस्व रणात्ततः

ହେ ଗୋବିନ୍ଦ! ପୂର୍ବେ ମୁଁ ତୋତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନିବାର୍ୟ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଓ ଜୟ ଦେଇଥିଲି; ତେଣୁ ଏବେ ସେହି ରଣଭୂମିରୁ ଫେରିଆ।

Verse 36

दधीचे रावणे वीरे तारकादिपुरेष्वपि । विना मदाज्ञां लक्ष्मीश रथाङ्गं नामुचः पुरा

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି! ଦଧୀଚି, ବୀର ରାବଣ ଓ ତାରକା ଆଦିଙ୍କ ପୁରମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଆଜ୍ଞା ବିନା ଚକ୍ର ଛାଡ଼ାଯାଇନଥିଲା; ପୂର୍ବେ ନାମୁଚି ଉପରେ ମଧ୍ୟ ତାହା ନିକ୍ଷେପ ହୋଇନଥିଲା।

Verse 37

त्वं तु योगीश्वरस्स्साक्षात्परमात्मा जनार्दन । विचार्यतां स्वमनसा सर्वभूतहिते रतः

କିନ୍ତୁ ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ! ଆପଣ ସାକ୍ଷାତ୍ ଯୋଗୀଶ୍ୱର, ପରମାତ୍ମା। ତେଣୁ ନିଜ ମନରେ ବିଚାର କରି, ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ହିତରେ ରତ ରହି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ।

Verse 38

वरमस्य मया दत्तं न मृत्युर्भयमस्ति वै । तन्मे वचस्सदा सत्यं परितुष्टोस्म्यहं तव

ମୁଁ ତାକୁ ଏହି ବର ଦେଇଛି—ତାହାର ମୃତ୍ୟୁଭୟ ନଥିବ। ତେଣୁ ମୋର ବଚନ ସଦା ସତ୍ୟ ରହୁ; ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ପରମ ପ୍ରସନ୍ନ।

Verse 39

पुराऽयं गर्वितो मत्तो युद्धं देहीति मेऽब्रवीत् । भुजान्कण्डूयमानस्तु विस्मृतात्मगतिर्हरे

ପୂର୍ବେ ଏହିଜଣ ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ମୋତେ କହିଲା—“ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ।” ହେ ହରି, ଭୁଜା ଖୁଜୁଲାଇ ଦର୍ପରେ ସେ ନିଜ ଆତ୍ମଗତିକୁ ଭୁଲିଗଲା।

Verse 40

तदाहमशपं तं वै भुजच्छेत्ताऽऽगमिष्यति । अचिरेणातिकालेन गतगर्वो भविष्यसि

ତେବେ ମୁଁ ତାକୁ ଶାପ ଦେଲି—“ତୋର ଭୁଜା କାଟିବା ଜଣେ ନିଶ୍ଚୟ ଆସିବ। ଶୀଘ୍ର, ଅଧିକ ସମୟ ନ ଲାଗି; ତୋର ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ ହେବ ଏବଂ ତୁ ନିରହଂକାର ହେବୁ।”

Verse 41

मदाज्ञया हरिः प्राप्तो भुजच्छेत्ता तवाऽथ वै । निवर्तस्व रणाद्गच्छ स्वगृहं सवधूवरः

“ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ହରି ଆସିଛନ୍ତି—ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତୋର ଭୁଜ ଛେଦକ। ତେଣୁ ଏହି ରଣରୁ ନିବୃତ୍ତ ହେ; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଧୂସହିତ ନିଜ ଘରକୁ ଯା।”

Verse 42

इत्युक्तः स तयोमैत्रीं कारयित्वा महेश्वरः । तममुज्ञाप्य सगणः सपुत्रः स्वालयं ययौ

ଏପରି କହି ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କ ଦୁହିଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୈତ୍ରୀ ସ୍ଥାପନ କରାଇଲେ। ପରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ, ଶିବ ଗଣସହିତ ଓ ପୁତ୍ରସହିତ ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ।

Verse 43

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचश्शंभोस्संहृत्य च सुदर्शनम् । अक्षतांगस्तु विजयी तत्कृष्णोंतःपुरं ययौ

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରକୁ ସଂହରିଲେ। ଶରୀରେ ଅକ୍ଷତ ଓ ବିଜୟୀ ହୋଇ ସେ କୃଷ୍ଣ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଗଲେ।

Verse 44

अनिरुद्धं समाश्वास्य सहितं भार्यया पुनः । जग्राह रत्नसंघातं बाणदत्तमनेकशः

ପୁନଃ ଭାର୍ଯ୍ୟାସହିତ ଥିବା ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବହୁବାର ଦତ୍ତ ରତ୍ନର ଢେର ସେମାନେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 45

तत्सखीं चित्रलेखां च गृहीत्वा परयोगिनीम् । प्रसन्नोऽभूत्ततः कृष्णः कृतकार्यः शिवाज्ञया

ତାପରେ ତାଙ୍କ ସଖୀ ପରମଯୋଗିନୀ ଚିତ୍ରଲେଖାଙ୍କୁ ସହ ନେଇ, ଶିବାଜ୍ଞାନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେବାରୁ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 46

हृदा प्रणम्य गिरिशमामंत्र्य च बलेस्तुतम् । परिवारसमेतस्तु जगाम स्वपुरीं हरिः

ହୃଦୟରୁ ଗିରୀଶ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିବା ବଳିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନରେ ବିଦାୟ ଦେଇ, ପରିବାରସହିତ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ନିଜ ପୁରୀକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 47

पथि जित्वा च वरुणं विरुद्धं तमनेकधा । द्वारकां च पुरीं प्राप्तस्समुत्सवसमन्वितः

ପଥରେ ନାନା ପ୍ରକାରେ ବିରୋଧ କରୁଥିବା ବରୁଣଙ୍କୁ ଜୟ କରି, ମହୋତ୍ସବ ଓ ଆନନ୍ଦୋତ୍ସବ ସହିତ ସେ ଦ୍ୱାରକା ପୁରୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 48

विसर्जयित्वा गरुडं सखीन्वीक्ष्योपहस्य च । द्वारकायां ततो दृष्ट्वा कामचारी चचार ह

ଗରୁଡଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସଖାମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ କରି; ପରେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଦେଖି, ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିବା ହରି ସେଠାରେ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦେ ବିହାର କଲେ।

Verse 55

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पंचमे युद्धखंडे बाणभुजकृंतनगर्वापहारवर्णनं नाम पञ्चपञ्चाशत्तमोध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ଯୁଦ୍ଧଖଣ୍ଡରେ ‘ବାଣଙ୍କ ଭୁଜାଛେଦନ ଓ ତାଙ୍କ ଗର୍ବାପହାରର ବର୍ଣ୍ଣନା’ ନାମକ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।