बाणासुरस्य शङ्करस्तुतिः तथा युद्धयाचनम् | Bāṇāsura’s Praise of Śiva and Petition for Battle

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । शृणुष्वान्यच्चरित्रं च शिवस्य परमात्मनः । भक्तवात्सल्यसंगर्भि परमानन्ददायकम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—“ଏବେ ପରମାତ୍ମା ଶିବଙ୍କ ଆଉ ଗୋଟିଏ ପବିତ୍ର ଚରିତ୍ର ଶୁଣ; ଏହା ଭକ୍ତବାତ୍ସଲ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ପରମାନନ୍ଦଦାୟକ।”

Verse 2

पुरा बाणासुरो नाम दैवदोषाच्च गर्वितः । कृत्वा तांडवनृत्यं च तोषयामास शंकरम्

ପୁରାତନ କାଳରେ ବାଣାସୁର ନାମକ ଏକ ଅସୁର ଥିଲା; ଦୈବଦୋଷରୁ ସେ ଗର୍ବିତ ହେଲା। ତଥାପି ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟ କରି ସେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲା।

Verse 3

ज्ञात्वा संतुष्टमनसं पार्वतीवल्लभं शिवम् । उवाच चासुरो बाणो नतस्कन्धः कृतांजलिः

ପାର୍ବତୀବଲ୍ଲଭ ଶିବ ମନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ବୋଲି ଜାଣି, ଅସୁର ବାଣ କାନ୍ଧ ନମାଇ, କରଯୋଡ଼ି ବିନୟରେ କହିଲା।

Verse 4

बाण उवाच । देवदेव महादेव सर्वदेवशिरोमणे । त्वत्प्रसादाद्बली चाहं शृणु मे परमं वचः

ବାଣ କହିଲା: ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ମହାଦେବ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଶିରୋମଣି! ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବଳବାନ; ମୋର ପରମ ବଚନ ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 5

दोस्सहस्रं त्वया दत्तं परं भाराय मेऽभवेत् । त्रिलोक्यां प्रतियोद्धारं न लभे त्वदृते समम्

ଆପଣ ଦିଆ ସହସ୍ର ବାହୁର ଦାନ ମୋ ପାଇଁ ଯେନେ ଭାରୀ ଭାର ହୋଇପଡ଼ିଛି। ତ୍ରିଲୋକରେ ଆପଣଙ୍କ ସମାନ ପ୍ରତିଯୋଦ୍ଧା ମୁଁ ପାଉନି; ଆପଣ ବ୍ୟତୀତ କେହି ତୁଳ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 6

हे देव किमनेनापि सहस्रेण करोम्यहम् । बाहूनां गिरितुल्यानां विना युद्धं वृषध्वज

ହେ ଦେବ! ଏହି ସହସ୍ର (ସହାୟ) ମୋତେ କାହିଁକି? ହେ ବୃଷଧ୍ୱଜ! ପର୍ବତତୁଳ୍ୟ ମୋ ବାହୁବଳରେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ବିନାହିଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧିବି।

Verse 7

कडूंत्या निभृतैदोंर्भिर्युयुत्सुर्दिग्गजानहम् । पुराण्याचूर्णयन्नद्रीन्भीतास्तेपि प्रदुद्रुवुः

ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ସେ ସଂଯତ କିନ୍ତୁ ପ୍ରବଳ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଦିଗ୍‌ରକ୍ଷକ ଦିଗ୍ଗଜ ହାତୀମାନଙ୍କୁ ଧରିଲା। ପୁରାତନ ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ, ଭୀତ ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ପଳାଇଗଲେ।

Verse 8

मया यमः कृतो योद्धा वह्निश्च कृतको महान् । वरुणश्चापि गोपालो गवां पालयिता तथा

ମୋ ଦ୍ୱାରା ଯମ ଯୋଦ୍ଧା ହେଲେ, ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ମହାନ୍ ନିୟୁକ୍ତ ଶକ୍ତିରୂପେ ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଲେ। ବରୁଣ ମଧ୍ୟ ଗୋପାଳ ହେଲେ—ଗାଈମାନଙ୍କର ପାଳକ ଓ ରକ୍ଷକ ଭାବେ।

Verse 9

गजाध्यक्षः कुबेरस्तु सैरन्ध्री चापि निरृतिः । जितश्चाखंडलो लोके करदायी सदा कृतः

ଗୁହ୍ୟକମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କୁବେର ମଧ୍ୟ ବଶୀଭୂତ ହେଲେ; ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ସହିତ ନିରୃତି ମଧ୍ୟ ଜିତାଗଲା। ଲୋକରେ ଅଖଣ୍ଡଳ (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟ ପରାଜିତ ହୋଇ ସଦା କରଦାୟୀ କରାଗଲା।

Verse 10

युद्धस्यागमनं ब्रूहि यत्रैते बाहवो मम । शत्रुहस्तप्रयुक्तश्च शस्त्रास्त्रैर्जर्जरीकृताः

ମୋତେ କୁହ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କିପରି ଆସିଲା—ଶତ୍ରୁର ହସ୍ତରୁ ପ୍ରୟୁକ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରରେ ମୋର ଏହି ବାହୁଦ୍ୱୟ କିପରି ଚୁର୍ଣ୍ଣ-ବିଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲା?

Verse 11

पतंतु शत्रुहस्ताद्वा पातयन्तु सहस्रधा । एतन्मनोरथं मे हि पूर्णं कुरु महेश्वर

ମୁଁ ଶତ୍ରୁହସ୍ତରେ ପଡ଼ିଯାଉ କିମ୍ବା ସେମାନେ ମୋତେ ସହସ୍ର ଖଣ୍ଡରେ କାଟି ପତିତ କରୁନ୍ତୁ—ହେ ମହେଶ୍ୱର, ମୋର ଏହି ମନୋରଥ ପୂର୍ଣ୍ଣ କର।

Verse 12

सनत्कुमार उवाच । तच्छ्रुत्वा कुपितो रुद्रस्त्वट्टहासं महाद्भुतम् । कृत्वाऽब्रवीन्महामन्युर्भक्तबाधाऽपहारकः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ତାହା ଶୁଣି ରୁଦ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସେ ଅତ୍ୟଦ୍ଭୁତ ଗମ୍ଭୀର ଅଟ୍ଟହାସ କରି ପରେ କହିଲେ—ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ବାଧା ହରଣକାରୀ ମହାକ୍ରୋଧୀ।

Verse 13

रुद्र उवाच । धिग्धिक्त्वां सर्वतो गर्विन्सर्वदैत्यकुलाधम । बलिपुत्रस्य भक्तस्य नोचितं वच ईदृशम्

ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ଧିକ୍ ଧିକ୍ ତୋତେ, ସର୍ବଦିଗରୁ ଗର୍ବରେ ଫୁଲିଥିବା, ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟକୁଳର ଅଧମ! ବଲିର ପୁତ୍ର ଓ ଭକ୍ତ ହୋଇ ଏପରି କଥା ତୋ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ।

Verse 14

दर्पस्यास्य प्रशमनं लप्स्यसे चाशु दारुणम् । महायुद्धमकस्माद्वै बलिना मत्समेन हि

“ଏହାର ଦର୍ପ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଶମିତ ହେବା ଦେଖିବ; କାରଣ ହଠାତ୍‌ ମୋ ସମବଳୀ ଏକ ବଳବାନ ସହ ମହାଯୁଦ୍ଧ ଉପସ୍ଥିତ ହେବ।”

Verse 15

तत्र ते गिरिसंकाशा बाहवोऽनलकाष्ठवत् । छिन्ना भूमौ पतिष्यंति शस्त्रास्त्रैः कदलीकृताः

ସେଠାରେ ତାହାର ପର୍ବତସଦୃଶ ବିଶାଳ, ଅଗ୍ନିକାଠ ପରି କଠୋର ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରରେ ଛିନ୍ନ ହେଲା; କଦଳୀ ତଣ୍ଡ ପରି କଟି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 16

यदेष मानुषशिरो मयूरसहितो ध्वजः । विद्यते तव दुष्टात्मंस्तस्य स्यात्पतनं यदा

ହେ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମନ୍! ମାନବଶିରୋଧାରୀ ଓ ମୟୂରପିଚ୍ଛଶୋଭିତ ତୋର ଏହି ଧ୍ୱଜ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୋର ପତନ ରୋକାଯାଇଛି; ଯେଦିନ ସେ ଧ୍ୱଜ ପଡ଼ିବ, ସେଦିନ ନିଶ୍ଚୟ ତୋର ପତନ ହେବ।

Verse 17

स्थापितस्यायुधागारे विना वातकृतं भयम् । तदा युद्धं महाघोरं संप्राप्तमिति चेतसि

ଆୟୁଧଗାରରେ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ରଖା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କାରଣ ବିନା ଯେନେ ବାତାସ ଉତ୍ତେଜିତ କରିଥିବା ଭୟ ଜନ୍ମିଲା; ଏବଂ ମନେ ହେଲା—“ଏବେ ମହାଘୋର ଯୁଦ୍ଧ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି।”

Verse 18

निधाय घोरं संग्रामं गच्छेथाः सर्वसैन्यवान् । सांप्रतं गच्छ तद्वेश्म यतस्तद्विद्यते शिवः

“ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ ଏହି ଘୋର ସଂଗ୍ରାମ ଆରମ୍ଭ କରି, ଏବେ ସତ୍ୱର ସେହି ଗୃହକୁ ଯାଅ; କାରଣ ସେଠାରେ ହିଁ ଶିବ ଅଛନ୍ତି।”

Verse 19

तथा तान्स्वमहोत्पातांस्तत्र द्रष्टासि दुर्मते । इत्युक्त्वा विररामाथ गर्वहृद्भक्तवत्सलः

“ଏବଂ ସେଠାରେ, ହେ ଦୁର୍ମତେ, ତୁମ ନିଜ କୃତ ଏହି ମହୋତ୍ପାତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଦେଖିବ।” ଏହିପରି କହି, ହୃଦୟର ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗକାରୀ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ପରେ ନିରବ ହେଲେ।

Verse 20

सनत्कुमार उवाच । तच्छ्रुत्वा रुद्रमभ्यर्च्य दिव्यैरजंलिकुड्मलैः । प्रणम्य च महादेवं बाणश्च स्वगृहं गतः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ତାହା ଶୁଣି ବାଣ ଦିବ୍ୟ ଅଜଂଲି ଗଛର କୁଡ଼ମଳଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲା; ଏବଂ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ବାଣ ନିଜ ଘରକୁ ଗଲା।

Verse 21

कुंभाण्डाय यथावृत्तं पृष्टः प्रोवाच हर्षितः । पर्यैक्षिष्टासुरो बाणस्तं योगं ह्युत्सुकस्सदा

କୁମ୍ଭାଣ୍ଡ ପଚାରିଲେ ସେ ହର୍ଷରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ସେହିପରି ସବୁ କଥା କହିଦେଲା। ଏପଟେ ଅସୁର ବାଣ ସେଇ ଯୋଗସାଧନାକୁ ସଦା ନିରୀକ୍ଷଣ କରୁଥିଲା, ତାହା ଅଧିଗମ କରିବାକୁ ନିତ୍ୟ ଉତ୍ସୁକ।

Verse 22

अथ दैवात्कदाचित्स स्वयं भग्नं ध्वजं च तम् । दृष्ट्वा तत्रासुरो बाणो हृष्टो युद्धाय निर्ययौ

ତାପରେ ଦୈବଯୋଗରେ କେବେ ଗୋଟେ ସମୟରେ ସେଇ ଧ୍ୱଜ ଆପେଆପେ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ଦେଖାଗଲା। ସେଠାରେ ତାହା ଦେଖି ଅସୁର ବାଣ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧକୁ ନିର୍ଗତ ହେଲା।

Verse 23

स स्वसैन्यं समाहूय संयुक्तः साष्टभिर्गणैः । इष्टिं सांग्रामिकां कृत्वा दृष्ट्वा सांग्रामिकं मधु

ସେ ନିଜ ସେନାକୁ ଡାକି ଆଣି ଆଠ ଗଣ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହେଲା। ପରେ ସାଙ୍ଗ୍ରାମିକ ଇଷ୍ଟି (ଯୁଦ୍ଧ-ଯଜ୍ଞ) କରି, ଅଭିଯାନକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଥିବା ‘ସାଙ୍ଗ୍ରାମିକ ମଧୁ’କୁ ଦେଖିଲା।

Verse 24

ककुभां मंगलं सर्वं संप्रेक्ष्य प्रस्थितोऽभवत् । महोत्साहो महावीरो बलिपुत्रो महारथः

ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସବୁଠାରେ ମଙ୍ଗଳ ଲକ୍ଷଣ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି, ମହୋତ୍ସାହୀ ମହାବୀର ମହାରଥ ବଲିପୁତ୍ର ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 25

इति हृत्कमले कृत्वा कः कस्मादागमिष्यति । योद्धा रणप्रियो यस्तु नानाशस्त्रास्त्रपारगः

ଏପରି ହୃଦୟ-କମଳରେ ତାହାକୁ ସ୍ଥାପିତ କଲେ, କିଏ କେଉଁଠୁ ଆସି ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଠିଆ ହେବ? ଯୁଦ୍ଧପ୍ରିୟ ଏବଂ ନାନା ଶସ୍ତ୍ର-ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଯୋଦ୍ଧା ତେବେ ଅଜେୟ ହୁଏ।

Verse 26

यस्तु बाहुसहस्रं मे छिनत्त्वनलकाष्ठवत् । तथा शस्त्रैर्महातीक्ष्णैश्च्छिनद्मि शतशस्त्विह

ଏଠାରେ ଯେ କେହି ମୋର ସହସ୍ର ବାହୁକୁ ବନର ଶୁଖିଲା କାଠ ପରି କାଟିଦେବ, ତାକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସେହିପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପୁନଃ ପୁନଃ, ଶତଶଃ କାଟି ଫେଲିବି।

Verse 27

एतस्मिन्नंतरे कालः संप्राप्तश्शंकरेण हि । यत्र सा बाणदुहिता सुजाता कृतमंगला

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ନିୟୋଗରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କାଳ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା; ଯେଉଁଠାରେ ବାଣଙ୍କ କନ୍ୟା ସୁଜାତା ମଙ୍ଗଳକର୍ମ କରି, ପବିତ୍ର କ୍ରିୟା ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ିଥିଲା।

Verse 28

माधवं माधवे मासि पूजयित्वा महानिशि । सुप्ता चांतः पुरे गुप्ते स्त्रीभावमुपलंभिता

ମାଧବ ମାସରେ (ବୈଶାଖରେ) ମାଧବ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେଇ ମହାରାତ୍ରିରେ ସେ ନଗରର ଗୁପ୍ତ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଶୋଇଲା; ପରେ ଜାଗି/ଦେଖାଯାଇ ସେ ସ୍ତ୍ରୀଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବା ଜଣାପଡ଼ିଲା।

Verse 29

गौर्या संप्रेषितेनापि व्याकृष्टा दिव्यमायया । कृष्णात्मजात्मजेनाथ रुदंती सा ह्यनाथवत्

ଗୌରୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦିବ୍ୟ ମାୟାରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ ଟାଣି ନିଆଗଲା; ପରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ରର ପୁତ୍ର ତାକୁ ଧରିଲେ, ସେ ଅନାଥ ପରି କାନ୍ଦିଲା।

Verse 30

स चापि तां बलाद्भुक्त्वा पार्वत्याः सखिभिः पुनः । नीतस्तु दिव्ययोगेन द्वारकां निमिषांतरात्

ସେ ତାକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଅପମାନ କଲା; ପରେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସଖୀମାନେ ତାକୁ ପୁନର୍ବାର ଧରି, ଦିବ୍ୟ ଯୋଗବଳରେ ଏକ ନିମିଷରେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ନେଇଗଲେ।

Verse 31

मृदिता सा तदोत्थाय रुदंती विविधा गिरः । सखीभ्यः कथयित्वा तु देहत्यागे कृतक्षणा

ସେ ଶୋକରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡି ଉଠିଲା, କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ବିଭିନ୍ନ ବିଲାପବାଣୀ କହିଲା। ସଖୀମାନଙ୍କୁ କହି ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଦେହତ୍ୟାଗର ସଙ୍କଳ୍ପ କଲା।

Verse 32

सख्या कृतात्मनो दोषं सा व्यास स्मारिता पुनः । सर्वं तत्पूर्ववृत्तांतं ततो दृष्ट्वा च सा भवत्

ତାପରେ, ହେ ବ୍ୟାସ, ସଖୀ ତାକୁ ନିଜ ସଙ୍କଳ୍ପରୁ ହୋଇଥିବା ଦୋଷ ବିଷୟରେ ପୁନଃ ସ୍ମରଣ କରାଇଲା। ତାହାପରେ ପୂର୍ବର ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଦେଖି-ବୁଝି ସେ ସମ୍ୟକ୍ ଜାଗୃତ ହେଲା।

Verse 33

अब्रवीच्चित्रलेखां च ततो मधुरया गिरा । ऊषा बाणस्य तनया कुंभांडतनयां मुने

ତାପରେ, ହେ ମୁନି, ବାଣଙ୍କ କନ୍ୟା ଉଷା ମଧୁର ବାଣୀରେ ଚିତ୍ରଲେଖାଙ୍କୁ କହିଲା; ଚିତ୍ରଲେଖା କୁମ୍ଭାଣ୍ଡଙ୍କ କନ୍ୟା।

Verse 34

ऊषोवाच । सखि यद्येष मे भर्ता पार्वत्या विहितः पुरा । केनोपायेन ते गुप्तः प्राप्यते विधिवन्मया

ଊଷା କହିଲା—“ସଖି! ପାର୍ବତୀ ଦେବୀ ପୂର୍ବରୁ ଯାହାକୁ ମୋ ପତି ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କରିଛନ୍ତି, ସେ ଯଦି ଏହି ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ତୁମେ ଗୁପ୍ତ ରଖିଥିବା ତାଙ୍କୁ ମୁଁ କେଉଁ ଉପାୟରେ ବିଧିମତ୍ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବି?”

Verse 35

कस्मिन्कुले स वा जातो मम येन हृतं मनः । इत्युषावचनं श्रुत्वा सखी प्रोवाच तां तदा

“ଯେ ମୋ ମନ ହରିନେଲା, ସେ କେଉଁ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଛି?” ଏମିତି ଉଷା କହିଲା। ତାହା ଶୁଣି ସଖୀ ସେତେବେଳେ ଉତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 36

चित्रलेखोवाच । त्वया स्वप्ने च यो दृष्टः पुरुषो देवि तं कथम् । अहं संमानयिष्यामि न विज्ञातस्तु यो मम

ଚିତ୍ରଲେଖା କହିଲା—“ଦେବି, ତୁମେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯାହାକୁ ଦେଖିଛ, ସେ ପୁରୁଷକୁ ମୁଁ କିପରି ସମ୍ମାନ କରିବି? ସେ ତ ମୋତେ ଅଜଣା।”

Verse 37

दैत्यकन्या तदुक्ते तु रागांधा मरणोत्सुका । रक्षिता च तया सख्या प्रथमे दिवसे ततः

ସେ କଥା କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ଦୈତ୍ୟକନ୍ୟା ରାଗରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ମଧ୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷା କଲା। ତେବେ ସେହି ପ୍ରଥମ ଦିନରେ ସଖୀ ତାକୁ ରକ୍ଷା କଲା।

Verse 38

पुनः प्रोवाच सोषा वै चित्रलेखा महामतिः । कुंभांडस्य सुता बाणतनयां मुनिसत्तम

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁନଃ କୁମ୍ଭାଣ୍ଡର କନ୍ୟା, ମହାମତି ଚିତ୍ରଲେଖା ବାଣର କନ୍ୟା ଉଷାକୁ ଆଉଥରେ କହିଲା।

Verse 39

चित्रलेखोवाच । व्यसनं तेऽपकर्षामि त्रिलोक्यां यदि भाष्यते । समानेष्ये नरं यस्ते मनोहर्ता तमादिश

ଚିତ୍ରଲେଖା କହିଲେ—“ତ୍ରିଲୋକରେ କହିହେବା ଯଦି ସମ୍ଭବ, ମୁଁ ତୁମ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଦେବି। ଯେ ନର ତୁମ ମନ ହରିନେଇଛି, ସେକୁ ମୁଁ ଆଣିଦେବି—କହ, ସେ କିଏ?”

Verse 40

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा वस्त्रपुटके देवान्दैत्यांश्च दानवान् । गन्धर्वसिद्धनागांश्च यक्षादींश्च तथालिखत्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏପରି କହି ସେ ବସ୍ତ୍ରପୁଟକରେ ଦେବ, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କୁ; ତଥା ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ନାଗ ଓ ଯକ୍ଷାଦିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଲେଖିଲେ।

Verse 41

तथा नरांस्तेषु वृष्णीञ्शूरमानकदुंदुभिम् । व्यलिखद्रामकृष्णौ च प्रद्युम्नं नरसत्तमम्

ସେହିପରି ସେଇ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ—ଶୂର, ଆନକଦୁନ୍ଦୁଭି—ତଥା ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଲେଖିଲେ; ଏବଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅଙ୍କିତ କଲେ।

Verse 42

अनिरुद्धं विलिखितं प्राद्युम्निं वीक्ष्य लज्जिता । आसीदवाङ्मुखी चोषा हृदये हर्षपूरिता

ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଅଙ୍କିତ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ଚିତ୍ର ଦେଖି ଊଷା ଲଜ୍ଜିତ ହେଲା। ସେ ମୁଖ ନମାଇ, ବାକ୍‌ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ରହିଲା; ହୃଦୟରେ ହର୍ଷରେ ପୂରିତ ହେଲା।

Verse 43

ऊषा प्रोवाच चौरोऽसौ मया प्राप्तस्तु यो निशि । पुरुषः सखि येनाशु चेतोरत्नं हृतं मम

ଊଷା କହିଲା—ସଖି! ଯେ ପୁରୁଷ ରାତିରେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲା, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଚୋର; କାରଣ ସେ ଶୀଘ୍ରେ ମୋ ହୃଦୟ-ରତ୍ନକୁ ହରଣ କରିନେଲା।

Verse 44

यस्य संस्पर्शनादेव मोहिताहं तथाभवम् । तमहं ज्ञातुमिच्छामि वद सर्वं च भामिनि

ଯାହାର କେବଳ ସ୍ପର୍ଶରେ ମୁଁ ଏପରି ମୋହିତ ହୋଇଗଲି, ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ହେ ଭାମିନୀ (ତେଜସ୍ୱିନୀ), ସବୁ କଥା କୁହ।

Verse 45

कस्यायमन्वये जातो नाम किं चास्य विद्यते । इत्युक्ता साब्रवीन्नाम योगिनी तस्य चान्वयम्

“ଏହିଜଣ କେଉଁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ କ’ଣ?” ଏମିତି ପଚାରିଲେ, ଯୋଗିନୀ ତାଙ୍କ ନାମ ଓ କୁଳପରମ୍ପରା କହିଦେଲେ।

Verse 46

सर्वमाकर्ण्य सा तस्य कुलादि मुनिसत्तम । उत्सुका बाणतनया बभाषे सा तु कामिनी

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ କୁଳାଦି ସବୁ ଶୁଣି, ବାଣଙ୍କ କନ୍ୟା—ଉତ୍ସୁକା ଓ ପ୍ରେମାକୁଳା—ତେବେ କହିଲା।

Verse 47

ऊषोवाच । उपायं रचय प्रीत्या तत्प्राप्त्यै सखि तत्क्षणात् । येनोपायेन तं कांतं लभेयं प्राणवल्लभम्

ଊଷା କହିଲା—ସଖି, ପ୍ରୀତିରେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଏକ ଉପାୟ ରଚ; ଯେଉଁ ଉପାୟରେ ମୁଁ ମୋ ପ୍ରାଣପ୍ରିୟ କାନ୍ତକୁ ପାଇପାରିବି।

Verse 48

यं विनाहं क्षणं नैकं सखि जीवितुमुत्सहे । तमानयेह सद्यत्नात्सुखिनीं कुरु मां सखि

ସଖି, ତାଙ୍କ ବିନା ମୁଁ ଏକ କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିବାକୁ ସାହସ କରିପାରେନି। ସମସ୍ତ ଯତ୍ନରେ ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଏଠାକୁ ଆଣି ମୋତେ ସୁଖିନୀ କର, ସଖି।

Verse 49

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्ता सा तथा बाणात्मजया मंत्रिकन्यका । विस्मिताभून्मुनिश्रेष्ठ सुविचारपराऽभवत्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ବାଣଙ୍କ କନ୍ୟା ଏପରି କହିବା ପରେ ସେ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କନ୍ୟା ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲା, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ସୁବିଚାରରେ ମନ ଲଗାଇଲା।

Verse 50

ततस्सखीं समाभाष्य चित्रलेखा मनोजवा । बुद्ध्वा तं कृष्णपौत्रं सा द्वारकां गंतुमुद्यता

ତାପରେ ସଖୀ ସହ କଥା ହୋଇ, ମନୋଜବା ଚିତ୍ରଲେଖା—ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୌତ୍ର ବୋଲି ଜାଣି—ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା।

Verse 51

ज्येष्ठकृष्णचतुर्दश्यां तृतीये तु गतेऽहनि । आप्रभातान्मुहूर्ते तु संप्राप्ता द्वारकां पुरीम्

ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ, ତୃତୀୟ ଦିନ ଗତ ହେବା ପରେ, ପ୍ରଭାତ ପୂର୍ବର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ଦ୍ୱାରକା ପୁରୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 52

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहि तायां पंचमे युद्धखण्डे ऊषाचरित्रवर्णनं नाम द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ଯୁଦ୍ଧଖଣ୍ଡରେ ‘ଊଷାଚରିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦ୍ୱିପଞ୍ଚାଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 53

क्रीडन्नारीजनैस्सार्द्धं प्रपिबन्माधवी मधु । सर्वांगसुन्दरः श्यामः सुस्मितो नवयौवनः

ନାରୀଜନଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡା କରୁଥିବା ସେ ମାଧବୀ ମଧୁ ପାନ କରୁଥିଲା। ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ସର୍ବାଙ୍ଗସୁନ୍ଦର, ମୃଦୁହାସ୍ୟ, ନବଯୌବନର ଦୀପ୍ତିରେ ଭାସୁଥିଲା।

Verse 54

ततः खट्वां समारूढमंधकारपटेन सा । आच्छादयित्वा योगेन तामसेन च माधवम्

ତତଃ ସେ ଖଟ୍ୱାରେ ଆରୋହଣ କରି, ତାମସ ଯୋଗବଳରେ ମାଧବ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ଅନ୍ଧକାରର ପଟେ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରି ତାଙ୍କ ବୋଧକୁ ଢାକିଦେଲା।

Verse 55

ततस्सा मूर्ध्नि तां खट्वां गृहीत्वा निमिषांतरात् । संप्राप्ता शोणितपुरं यत्र सा बाणनंदिनी

ତାପରେ ସେ ଖଟ୍ୱାକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧରି, ନିମିଷମାତ୍ରେ ଶୋଣିତପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲା—ଯେଉଁଠାରେ ବାଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ କନ୍ୟା ଥିଲା।

Verse 56

कामार्ता विविधान्भावाञ्चकारोन्मत्तमानसा । आनीतमथ तं दृष्ट्वा तदा भीता च साभवत्

କାମାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ତାହାର ମନ ଉନ୍ମତ୍ତ ହେଲା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭାବ ପ୍ରକାଶ କଲା; କିନ୍ତୁ ସେ ଆଣାଯାଇ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖିବା ସହିତ ସେ ଭୀତ ହେଲା।

Verse 57

अंतःपुरे सुगुप्ते च नवे तस्मिन्समागमे । यावत्क्रीडितुमारब्धं तावज्ज्ञातं च तत्क्षणात्

ଅନ୍ତଃପୁରର ସେଇ ନୂତନ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ସମାଗମରେ, କ୍ରୀଡା ଆରମ୍ଭ ହେବାମାତ୍ରେ ସେହି କ୍ଷଣରେ ତାହା ଜଣାପଡ଼ିଗଲା।

Verse 58

अंतःपुरद्वारगतैर्वेत्रजर्जरपाणिभिः । इंगितैरनुमानैश्च कन्यादौःशील्यमाचरन्

ଅନ୍ତଃପୁର ଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ସେବକମାନେ ଦଣ୍ଡ ହାତରେ ଧରି ଦାଁଡ଼ି, ସଙ୍କେତ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅନୁମାନରେ କନ୍ୟାର ଶୀଳ-ଆଚରଣ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ତଦନୁସାରେ ଆଚରଣ କଲେ।

Verse 59

स चापि दृष्टस्तैस्तत्र नरो दिव्यवपुर्धरः । तरुणो दर्शनीयस्तु साहसी समरप्रियः

ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ତେଜୋମୟ ଦେହଧାରୀ ଜଣେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଯୁବକ, ଦର୍ଶନୀୟ, ସାହସୀ ଓ ସମରପ୍ରିୟ।

Verse 60

तं दृष्ट्वा सर्वमाचख्युर्बाणाय बलिसूनवे । पुरुषास्ते महावीराः कन्यान्तःपुररक्षकाः

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେଇ ମହାବୀର ପୁରୁଷମାନେ—କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରର ରକ୍ଷକ—ବଲିପୁତ୍ର ବାଣଙ୍କୁ ସବୁ କଥା କହିଲେ।

Verse 61

द्वारपाला ऊचुः । देव कश्चिन्न जानीते गुप्तश्चांतःपुरे बलात् । स कस्तु तव कन्यां वै स्वयंग्राहादधर्षयत्

ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ କହିଲେ—“ହେ ଦେବ! ସେ କିଏ କେହି ଜାଣେନାହିଁ; ସେ ବଳପୂର୍ବକ ଅନ୍ତଃପୁରେ ଗୁପ୍ତ ହୋଇ ପସିଛି। ତେବେ ସେ କିଏ, ଯେ ନିଜ ହାତରେ ତୁମ କନ୍ୟାକୁ ଧରି ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଭଙ୍ଗ କଲା?”

Verse 62

दानवेन्द्र महाबाहो पश्यपश्यैनमत्र च । यद्युक्तं स्यात्तत्कुरुष्व न दुष्टा वयमित्युत

“ହେ ଦାନବେନ୍ଦ୍ର, ମହାବାହୋ! ଏଠାରେ ଏହାକୁ ଦେଖ, ଦେଖ। ଯାହା ଯୁକ୍ତ ଓ ଉଚିତ, ସେହି କର; ଆମେ ଦୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ”—ବୋଲି ସେମାନେ କହିଲେ।

Verse 63

सनत्कुमार उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा दानवेन्द्रो महाबलः । विस्मितोभून्मुनिश्रेष्ठ कन्यायाः श्रुतदूषणः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମହାବଳୀ ଦାନବେନ୍ଦ୍ର ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲା; କାରଣ ସେ ଏହି କନ୍ୟା ବିଷୟରେ ନିନ୍ଦାଜନକ କଥା ଶୁଣିଥିଲା।