शुक्रोत्पत्तिः तथा महेश्वरदर्शनम् (Śukra’s Emergence and the Vision of Maheśvara)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । ॐ नमस्ते देवेशाय सुरासुरनम स्कृताय भूतभव्यमहादेवाय हरितपिगललोचनाय बलाय बुद्धिरूपिणे वैयाघ्रवसनच्छदायारणेयाय त्रैलोक्यप्रभवे ईश्वराय हराय हरितनेत्राय युगान्तकरणायानलायगणेशायलोकपालाय महाभुजायमहाहस्ताय शूलिने महादंष्ट्रिणे कालाय महेश्वरायअव्ययाय कालरूपिणे नीलग्रीवाय महोदराय गणाध्यक्षाय सर्वात्मने सर्वभावनाय सर्वगाय मृत्युहंत्रे पारियात्रसुव्रताय ब्रह्मचारिणे वेदान्त गाय तपोंतगाय पशुपतये व्यंगाय शूलपाणये वृषकेतवे हरये जटिने शिखंडिने लकुटिने महायशसे भूतेश्वराय गुहावासिने वीणा पणवतालंबते अमराय दर्शनीयाय बालसूर्यनिभाय श्मशानवासिने भगवते उमापतये अरिन्दमाय भगस्याक्षिपातिने पूष्णोर्दशननाशनाय कूरकर्तकाय पाशहस्ताय प्रलयकालाय उल्कामुखायाग्निकेतवे मुनये दीप्ताय विशांपतये उन्नयते जनकाय चतुर्थकाय लोक सत्तमाय वामदेवाय वाग्दाक्षिण्याय वामतो भिक्षवे भिक्षुरूपिणे जटिने स्वयंजटिलाय शक्रहस्तप्रतिस्तंभकाय वसूनां स्तंभाय क्रतवे क्रतुकराय कालाय मेधाविने मधुकराय चलाय वानस्पत्याय वाजसनेति समाश्रमपूजिताय जगद्धात्रे जगत्कर्त्रे पुरुषाय शाश्वताय ध्रुवाय धर्माध्यक्षाय त्रिवर्त्मने भूतभावनाय त्रिनेत्राय बहुरूपाय सूर्यायुतसमप्रभाय देवाय सर्वतूर्यनिनादिने सर्वबाधाविमोचनाय बंधनाय सर्वधारिणे धर्म्मोत्तमाय पुष्पदंतायापि भागाय मुखाय सर्वहराय हिरण्यश्रवसे द्वारिणे भीमाय भीमपराक्रमाय ओंनमो नमः । सनत्कुमार उवाच । इमं मन्त्रवरं जप्त्वा शुक्रो जठरपंजरात् । निष्क्रान्तो लिंगमार्गेण शंभोश्शुक्रमिवोत्कटम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ॐ! ଦେବେଶ୍ୱର, ଦେବ ଓ ଅସୁର ଉଭୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନମସ୍କୃତ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଭୂତ-ଭବ୍ୟର ଆଧାର ମହାଦେବ; ହରିତ-ପିଙ୍ଗଳ ଲୋଚନ; ବଳସ୍ୱରୂପ, ବୁଦ୍ଧିସ୍ୱରୂପ; ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମଧାରୀ; ଅରଣ୍ୟବାସୀ; ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟପ୍ରଭବ ଈଶ୍ୱର; ହରିତନେତ୍ର ହର; ଯୁଗାନ୍ତକାରୀ ଅନଳ; ଗଣେଶ, ଲୋକପାଳ; ମହାଭୁଜ, ମହାହସ୍ତ; ଶୂଳଧାରୀ; ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ର; କାଳସ୍ୱରୂପ ମହେଶ୍ୱର; ଅବ୍ୟୟ; ନୀଳଗ୍ରୀବ; ମହୋଦର; ଗଣାଧ୍ୟକ୍ଷ; ସର୍ବାତ୍ମା; ସର୍ବଭାବନ; ସର୍ବଗ; ମୃତ୍ୟୁହନ୍ତା; ପାରିୟାତ୍ର ସୁବ୍ରତ; ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ; ବେଦାନ୍ତଗାୟକ; ତପଃଶିଖରଗ; ପଶୁପତି; ବ୍ୟକ୍ତ-ଅବ୍ୟକ୍ତ; ଶୂଳପାଣି; ବୃଷକେତୁ; ହରି; ଜଟିନ; ଶିଖଣ୍ଡି; ଲକୁଟି; ମହାଯଶ; ଭୂତେଶ୍ୱର; ଗୁହାବାସୀ; ବୀଣା-ପଣବ-ତାଳନିନାଦଯୁକ୍ତ; ଅମର; ଦର୍ଶନୀୟ; ବାଳସୂର୍ଯ୍ୟନିଭ; ଶ୍ମଶାନବାସୀ; ଭଗବାନ ଉମାପତି; ଅରିନ୍ଦମ; ଭଗନେତ୍ରପାତକ; ପୂଷଣଦନ୍ତନାଶକ; କଠୋରକର୍ମକର୍ତ୍ତା; ପାଶହସ୍ତ; ପ୍ରଳୟକାଳ; ଉଲ୍କାମୁଖ; ଅଗ୍ନିକେତୁ; ମୁନି; ଦୀପ୍ତ; ବିଶାଂପତି; ଉନ୍ନୟିତା; ଜନକ; ଚତୁର୍ଥ; ଲୋକସତ୍ତମ; ବାମଦେବ; ବାଗ୍ଦାକ୍ଷିଣ୍ୟ; ବାମମାର୍ଗୀ ଭିକ୍ଷୁ; ଭିକ୍ଷୁରୂପ; ସ୍ୱୟଂଜଟିଲ; ଶକ୍ରହସ୍ତପ୍ରତିସ୍ତମ୍ଭକ; ବସୁନାଂ ସ୍ତମ୍ଭ; କ୍ରତୁ ଓ କ୍ରତୁକର; କାଳ; ମେଧାବୀ; ମଧୁକର; ଚଳ; ବାନସ୍ପତ୍ୟ; ବାଜସନେୟ—ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମରେ ପୂଜିତ; ଜଗଦ୍ଧାତା, ଜଗତ୍କର୍ତ୍ତା; ଶାଶ୍ୱତ ପୁରୁଷ; ଧ୍ରୁବ; ଧର୍ମାଧ୍ୟକ୍ଷ; ତ୍ରିବର୍ତ୍ମ; ଭୂତଭାବନ; ତ୍ରିନେତ୍ର; ବହୁରୂପ; ସହସ୍ରସୂର୍ଯ୍ୟସମପ୍ରଭ; ସର୍ବତୂର୍ଯ୍ୟନିନାଦୀ; ସର୍ବବାଧାବିମୋଚକ; ବନ୍ଧନ ଓ ସର୍ବଧାରିଣ; ଧର୍ମୋତ୍ତମ; ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ; ଭାଗ; ମୁଖ; ସର୍ବହର; ହିରଣ୍ୟଶ୍ରବ; ଦ୍ୱାରୀ; ଭୀମ; ଭୀମପରାକ୍ରମ—ॐ ନମୋ ନମଃ! ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏହି ମନ୍ତ୍ରବର ଜପ କରି ଶୁକ୍ର ଜଠରପଞ୍ଜରରୁ ବାହାରିଲେ; ଲିଙ୍ଗମାର୍ଗରେ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଶୁକ୍ର ପରି ଉଗ୍ରତେଜସ୍ୱୀ ହେଲେ।

Verse 2

गौर्या गृहीतः पुत्रार्थं विश्वेशेन ततः कृतः । अजरश्चामरः श्रीमान्द्वितीय इव शंकरः

ପୁତ୍ରଲାଭ ପାଇଁ ଗୌରୀ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ପରେ ବିଶ୍ୱେଶ (ଶିବ) ତାଙ୍କୁ ଗଢ଼ିଲେ। ସେ ଅଜର-ଅମର, ଶ୍ରୀମାନ୍—ମନେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶଙ୍କର ହେଲେ।

Verse 3

त्रिभिर्वर्षसहस्रैस्तु समतीतैर्महीतले । महेश्वरात्पुनर्जातः शुक्रो वेदनिधिर्मुनिः

ପୃଥିବୀରେ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ଅତିତ ହେବା ପରେ, ବେଦନିଧି ମୁନି ଶୁକ୍ର ମହେଶ୍ୱର (ଶିବ)ଙ୍କ କୃପା-ଶକ୍ତିରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 4

ददर्श शूले संशुष्कं ध्यायंतं परमेश्वरम् । अंधकं धैर्यसद्वन्यदानवेशं तपस्विनम्

ସେ ଦାନବାଧିପ ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ ଦେଖିଲା—ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଷୀଣ, ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ଅଚଳ, ଶୂଳାସନରେ ଆସୀନ, ପରମେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ, ବନତପସ୍ବୀ ପରି ତପୋବଳପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ।

Verse 5

महादेवं विरूपाक्षं चन्द्रार्द्धकृतशेखरम् । अमृतं शाश्वतं स्थाणुं नीलकंठं पिनाकिनम्

ମୁଁ ମହାଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ—ବିରୂପାକ୍ଷ, ଯାହାଙ୍କ ଶିରୋଭୂଷଣ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରରେ ଶୋଭିତ; ଅମୃତ, ଶାଶ୍ୱତ, ସ୍ଥାଣୁ; ନୀଳକଣ୍ଠ ଓ ପିନାକଧାରୀ।

Verse 6

वृषभाक्षं महाज्ञेयं पुरुषं सर्वकामदम् । कामारिं कामदहनं कामरूपं कपर्दिनम्

ମୁଁ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛି—ମହାଜ୍ଞେୟ ପରମ ପୁରୁଷ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଧର୍ମୋଚିତ କାମନା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ସେ କାମାରି, କାମଦହନ; ତଥାପି ଭକ୍ତାଭୀଷ୍ଟ ଅନୁସାରେ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା କପର୍ଦୀ।

Verse 7

विरूपं गिरिशं भीमं स्रग्विणं रक्तवाससम् । योगिनं कालदहनं त्रिपुरघ्नं कपालिनम्

ସେମାନେ ଗିରିଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ବିସ୍ମୟକର ରୂପଧାରୀ, ଭୀମ; ସ୍ରଗ୍ଧାରୀ, ରକ୍ତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ। ସେ ମହାଯୋଗୀ, କାଳଦହନ, ତ୍ରିପୁରଘ୍ନ ଓ କପାଳୀ।

Verse 8

गूढव्रतं गुप्तमंत्रं गंभीरं भावगोचरम् । अणिमादिगुणाधारत्रिलोक्यैश्वर्य्यदायकम्

ଏହା ଗୂଢ଼ ବ୍ରତ ଓ ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ର—ଅତି ଗମ୍ଭୀର, ଅନ୍ତର୍ଭକ୍ତିରେ ଗୋଚର। ଅଣିମାଦି ସିଦ୍ଧିର ଆଧାର ଏବଂ ତ୍ରିଲୋକରେ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ-ସମୃଦ୍ଧି ଦାନକାରୀ।

Verse 9

वीरं वीरहणं घोरं विरूपं मांसलं पटुम् । महामांसादमुन्मत्तं भैरवं वै महेश्वरम्

ସେ ବୀର ଓ ବୀରହନ୍ତା—ଘୋର, ଭୟ-ବିସ୍ମୟଜନକ, ସାଧାରଣ ରୂପରୁ ଅତୀତ; ବଳିଷ୍ଠ ଦେହଧାରୀ ଓ ପରମ ପଟୁ। ସର୍ବ ମାଂସଭକ୍ଷକ ‘ମହାମାଂସାଦ’, ନିଜ ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ଉନ୍ମତ୍ତ—ସେଇ ଭୈରବ, ସେଇ ମହେଶ୍ୱର।

Verse 10

त्रैलोक्यद्रावणं लुब्धं लुब्धकं यज्ञसूदनम् । कृत्तिकानां सुतैर्युक्तमुन्मत्तकृत्तिवाससम्

ସେ ତ୍ରିଲୋକକୁ କମ୍ପାଇଦେବା ଭୟଙ୍କର, ଲୋଭୀ, ସ୍ୱଭାବତଃ ଶିକାରୀ ଏବଂ ଯଜ୍ଞବିନାଶକ ଥିଲା। କୃତ୍ତିକାମାନଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଉନ୍ମତ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଚର୍ମବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।

Verse 11

गजकृत्तिपरीधानं क्षुब्धं भुजगभूषणम् । दद्यालंबं च वेतालं घोरं शाकिनिपूजितम्

ସେ ଗଜଚର୍ମକୁ ପରିଧାନ କରି, କ୍ଷୁବ୍ଧ ଦେହରେ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ଭୂଷଣ ଭାବେ ଧାରଣ କରିଥିଲା। ତାଙ୍କ ସହ ନିକଟେ ଝୁଲୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ବେତାଳ ମଧ୍ୟ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ଶାକିନୀମାନେ ପୂଜନ୍ତି—ଶିବଙ୍କ ଘୋର ରୌଦ୍ର ରୂପ।

Verse 12

अघोरं घोरदैत्यघ्नं घोरघोषं वनस्पतिम् । भस्मांगं जटिलं शुद्धं भेरुंडशतसेवितम्

ମୁଁ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି—ଯିଏ ଅଘୋର, ତଥାପି ଘୋର ଦୈତ୍ୟଗଣଙ୍କୁ ସଂହାର କରନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଭୟଙ୍କର; ଯିଏ ଅରଣ୍ୟର ଅଧିପତି ବୃକ୍ଷ ପରି ଦୃଢ଼; ଯାହାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଭସ୍ମରେ ପବିତ୍ର; ଯିଏ ଜଟାଧାରୀ ଓ ପରମ ଶୁଦ୍ଧ; ଏବଂ ଯାହାଙ୍କୁ ଶତଶଃ ଭେରୁଣ୍ଡ-ସଦୃଶ ବଳବାନମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି।

Verse 13

भूतेश्वरं भूतनाथं पञ्चभूताश्रितं खगम् । क्रोधितं निष्ठुरं चण्डं चण्डीशं चण्डिकाप्रियम्

ସେ ଭୂତେଶ୍ୱର, ଭୂତନାଥଙ୍କୁ ଦେଖିଲା—ପଞ୍ଚମହାଭୂତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ପକ୍ଷୀ ପରି ବେଗବାନ; କ୍ରୋଧିତ, ନିଷ୍ଠୁର, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଚଣ୍ଡୀଶ, ଚଣ୍ଡିକାଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ।

Verse 14

चण्डं तुंगं गरुत्मंतं नित्यमासवभोजनम् । लेलिहानं महारौद्रं मृत्युं मृत्योरगोचरम्

ସେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଓ ଉଚ୍ଚ, ଗରୁଡ ସମ ପକ୍ଷବଳରେ ଅପ୍ରତିହତ ବେଗବାନ; ନିତ୍ୟ ଆସବ-ରସର ଭୋକ୍ତା। ଜିହ୍ୱା ଲେଲିହାନ ମହାରୌଦ୍ର—ସେ ନିଜେ ମୃତ୍ୟୁ, ତଥାପି ମୃତ୍ୟୁର ଅଗୋଚର।

Verse 15

मृत्योर्मृत्युं महासेनं श्मशानारण्यवासिनम् । रागं विरागं रागांधं वीतरागशताचितम्

ସେ ମୃତ୍ୟୁର ମୃତ୍ୟୁ, ମହାସେନାପତି, ଶ୍ମଶାନ ଓ ଅରଣ୍ୟ-ନିବାସୀ। ସେଇ ରାଗ, ସେଇ ବିରାଗ; ରାଗାନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ସେ, ଏବଂ ବୀତରାଗ ଶତଚିତ୍ତରେ ବିଭୂଷିତ ମଧ୍ୟ ସେ।

Verse 16

सत्त्वं रजस्तमोधर्ममधर्मं वासवानुजम् । सत्यं त्वसत्यं सद्रूपमसद्रूपमहेतुकम्

ସେ ସତ୍ତ୍ୱ-ରଜ-ତମ ତତ୍ତ୍ୱ; ସେଇ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ଅନୁଜ ମଧ୍ୟ। ସେ ସତ୍ୟ, ତଥାପି ଅସତ୍ୟର ଗ୍ରାହ୍ୟତାରୁ ପରେ; ସେ ସଦ୍ରୂପ ଓ ଅସଦ୍ରୂପ—କାରଣପୂର୍ବ ଅହେତୁକ।

Verse 17

अर्द्धनारीश्वरं भानुं भानुकोटिशतप्रभम् । यज्ञं यज्ञपतिं रुद्रमीशानं वरदं शिवम्

ଭକ୍ତ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଦ୍ଧନାରୀଶ୍ୱର, ଭାନୁ, ଏବଂ କୋଟି କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରଭାମୟ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରେ; ସେଇ ଯଜ୍ଞ ଓ ଯଜ୍ଞପତି, ରୁଦ୍ର, ପରମ ଈଶାନ, ବରଦାତା—ଶିବ, ମଙ୍ଗଳମୟ ପ୍ରଭୁ।

Verse 18

अष्टोत्तरशतं ह्येतन्मूर्तीनां परमात्मनः । शिवस्य दानवो ध्यायन्मुक्तस्तस्मान्महाभयात्

ଏହିଗୁଡ଼ିକ ପରମାତ୍ମା ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କର ଏକଶେ ଆଠ ଦିବ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତି। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ସେଇ ଦାନବ ମଧ୍ୟ ସେହି ମହାଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା।

Verse 19

दिव्येनामृतवर्षेण सोऽभिषिक्तः कपर्दिना । तुष्टेन मोचितं तस्माच्छूलाग्रादवरोपितः

ତାପରେ କପର୍ଦ୍ଦୀ ଭଗବାନ ଶିବ ଦିବ୍ୟ ଅମୃତବର୍ଷାରେ ତାହାକୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ। ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଶିବ ତାକୁ ଶୂଳାଗ୍ରରୁ ମୋଚନ କରି ତଳେ ଅବରୋହଣ କରାଇଲେ।

Verse 20

उक्तश्चाथ महादैत्यो महेशानेन सोंऽधकः । असुरस्सांत्वपूर्वं यत्कृतं सर्वं महात्मना

ତାପରେ ମହେଶାନ (ଭଗବାନ ଶିବ) ସେଇ ମହାଦୈତ୍ୟ ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ଅସୁରଟି ମହାତ୍ମା ପ୍ରଭୁ ପୂର୍ବରୁ ସାନ୍ତ୍ୱନାପୂର୍ବକ ଯାହା କରିଥିଲେ ଓ କହିଥିଲେ, ସେସବୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣିଲା।

Verse 21

ईश्वर उवाच । भो भो दैत्येन्द्रतुष्टोऽस्मि दमेन नियमेन च । शौर्येण तव धैर्येण वरं वरय सुव्रत

ଇଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ହେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର! ତୁମ ଦମ ଓ ନିୟମରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମ ଶୌର୍ଯ୍ୟ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ। ହେ ସୁବ୍ରତ, ବର ମାଗ—ବର ବାଛ।

Verse 22

आराधितस्त्वया नित्यं सर्वनिर्धूतकल्मषः । वरदोऽहं वरार्हस्त्वं महादैत्येन्द्रसत्तम

ତୁମେ ନିତ୍ୟ ମୋର ଆରାଧନା କରିଛ; ତେଣୁ ତୁମର ସମସ୍ତ କଲ୍ମଷ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଧୋଇଯାଇଛି। ମୁଁ ବରଦାତା; ତୁମେ ବରାର୍ହ, ହେ ମହାଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 23

प्राणसंधारणादस्ति यच्च पुण्यफलं तव । त्रिभिर्वर्षसहस्रैस्तु तेनास्तु तव निर्वृतिः

ପ୍ରାଣ-ସନ୍ଧାରଣ ତପରୁ ତୁମେ ଯେ ପୁଣ୍ୟଫଳ ଲାଭ କରିଛ, ସେହି ପୁଣ୍ୟରେ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମର ନିର୍ବୃତି ଓ ଶାନ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ହେଉ।

Verse 24

सनत्कुमार उवाच । एतच्छ्रुत्वांधकः प्राह वेपमानः कृतांजलिः । भूमौ जानुद्वयं कृत्वा भगवंतमुमापतिम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏହା ଶୁଣି ଅନ୍ଧକ କମ୍ପିତ ହୋଇ କରଯୋଡି କହିଲା। ଭୂମିରେ ଦୁଇ ଘୁଁଡି ରଖି ଭଗବାନ ଉମାପତି ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖେ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 25

अंधक उवाच । भगवन्यन्मयोक्तोऽसि दीनोदीनः परात्परः । हर्षगद्गदया वाचा मया पूर्वं रणाजिरे

ଅନ୍ଧକ କହିଲା—ହେ ଭଗବାନ! ତୁମେ ପରାତ୍ପର ପରମ, ତଥାପି ଦୀନ ଓ ଦୁଃଖିତଙ୍କ ପ୍ରତି କରୁଣାମୟ। ପୂର୍ବେ ରଣାଙ୍ଗଣରେ ହର୍ଷରେ ଗଦ୍ଗଦ ବାଣୀରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିଥିଲି।

Verse 26

यद्यत्कृतं विमूढत्वात्कर्म लोकेषु गर्हितम् । अजानता त्वां तत्सर्वं प्रभो मनसि मा कृथाः

ମୋହବଶରେ ଏହି ଲୋକରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଯେଯେ ନିନ୍ଦ୍ୟ କର୍ମ ହୋଇଛି—ତୁମକୁ ନ ଜାଣି—ହେ ପ୍ରଭୁ, ସେସବୁ ମନରେ ଧରିବ ନାହିଁ।

Verse 27

पार्वत्यामपि दुष्टं यत्कामदोषात्कृतं मया । क्षम्यतां मे महादेव कृपणो दुःखितो भृशम्

ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ କାମଦୋଷରୁ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଯେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଛି—ହେ ମହାଦେବ, ମୋତେ କ୍ଷମା କର। ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୃପଣ ଓ ଭାରି ଦୁଃଖିତ।

Verse 28

दुःखितस्य दया कार्या कृपणस्य विशेषतः । दीनस्य भक्तियुक्तस्य भवता नित्यमेव हि

ଦୁଃଖିତଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା କରିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷକରି ଅସହାୟ ଓ ଗରିବଙ୍କ ପ୍ରତି; ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଦୀନ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ତୁମେ ସଦା କୃପା କର।

Verse 29

सोहं दीनो भक्तियुक्त आगतश्शरणं तव । रक्षा मयि विधातव्या रचितोऽयं मयांजलिः

ମୁଁ ଦୀନ, ତଥାପି ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ; ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛି। ମୋର ରକ୍ଷା କର—ଦେଖ, ମୁଁ କୃତାଞ୍ଜଳି କରି ନିବେଦନ କରିଛି।

Verse 30

इयं देवी जगन्माता परितुष्टा ममोपरि । क्रोधं विहाय सकलं प्रसन्ना मां निरीक्षताम्

ଏହି ଦେବୀ—ଜଗନ୍ମାତା—ମୋ ପ୍ରତି ପରିତୁଷ୍ଟ। ସେ ସମସ୍ତ କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୋତେ ଅନୁଗ୍ରହଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁନ୍ତୁ।

Verse 31

क्वास्याः क्रोधः क्व कृपणो दैत्योऽहं चन्द्रशेखर । तत्सोढा नाहमर्द्धेन्दुचूड शंभो महेश्वर

ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ କେଉଁଠି, ଆଉ ମୁଁ ଏହି ଦୀନ ଦୈତ୍ୟ କେଉଁଠି, ହେ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର! ହେ ଅର୍ଧେନ୍ଦୁଚୂଡ ଶମ୍ଭୁ ମହେଶ୍ୱର, ତାହା ସହିବାକୁ ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।

Verse 32

क्व भवान्परमोदारः क्व चाहं विवशीकृतः । कामक्रोधादिभिर्दोषैर्जरसा मृत्युना तथा

ଆପଣ କେଉଁଠି—ପରମ ଉଦାର—ଆଉ ମୁଁ କେଉଁଠି, ବିବଶ କରାଯାଇଥିବା! କାମ, କ୍ରୋଧ ଆଦି ଦୋଷମାନେ ଏବଂ ଜରା-ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅଭିଭୂତ।

Verse 33

अयं ते वीरकः पुत्रो युद्धशौंडो महाबलः । कृपणं मां समालक्ष्य मा मन्युवशमन्वगाः

ଏହି ତୁମର ବୀର ପୁତ୍ର—ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ମହାବଳୀ। ମୋତେ ଏହି ଦୟନୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି କ୍ରୋଧବଶ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 34

तुषारहारशीतांशुशंखकुन्देन्दुवर्ण भाक् । पश्येयं पार्वतीं नित्यं मातरं गुरुगौरवात्

ହିମହାର, ଶୀତକିରଣ ଚନ୍ଦ୍ର, ଶଙ୍ଖ, କୁନ୍ଦ ଓ ଇନ୍ଦୁ ସଦୃଶ ବର୍ଣ୍ଣଧାରିଣୀ ମାତା ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ, ଗୁରୁଗୌରବ ଓ ତାଙ୍କ ପବିତ୍ର ଅଧିକାର ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧାରୁ ମୁଁ ନିତ୍ୟ ଦର୍ଶନ କରୁ।

Verse 35

नित्यं भवद्भ्यां भक्तस्तु निर्वैरो दैवतैः सह । निवसेयं गणैस्सार्द्धं शांता त्मा योगचिंतकः

ମୁଁ ଆପଣମାନେ ଉଭୟଙ୍କର ନିତ୍ୟ ଭକ୍ତ ହେଉ, ଅନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ନିର୍ବୈର ରହୁ। ଗଣମାନଙ୍କ ସହ ବସି—ଶାନ୍ତ ହୃଦୟରେ ଯୋଗଚିନ୍ତନରେ ନିଷ୍ଠ ରହୁ।

Verse 36

मा स्मरेयं पुनर्जातं विरुद्धं दानवोद्भवम् । त्वत्कृपातो महेशान देह्येतद्वरमुत्तमम्

ହେ ମହେଶାନ! ତୁମ କୃପାରେ ଦାନବୀୟ ବିରୋଧରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଉଥିବା ସେହି ପୁନର୍ଜନ୍ମକୁ ମୁଁ ପୁଣି କେବେ ସ୍ମରଣ ନ କରିବି, ତାହାରେ ପୁଣି ଆକୃଷ୍ଟ ନ ହେବି। ମୋତେ ଏହି ପରମ ଉତ୍ତମ ବର ଦିଅ।

Verse 37

सनत्कुमार उवाच । एतावदुक्त्वा वचनं दैत्येन्द्रो मौनमास्थितः । ध्यायंस्त्रिलोचनं देवं पार्वतीं प्रेक्ष्य मातरम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏତେ କଥା କହି ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ମୌନ ଧାରଣ କଲା। ସେ ତ୍ରିଲୋଚନ ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ମାତା ଭାବେ ଦେଖି ତାଙ୍କଠାରେ ଚିତ୍ତ ସ୍ଥିର କଲା।

Verse 38

ततो दृष्टस्तु रुद्रेण प्रसन्नेनैव चक्षुषा । स्मृतवान्पूर्ववृत्तांतमात्मनो जन्म चाद्भुतम्

ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଶାନ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରୁଦ୍ର ଯେତେବେଳେ ତାକୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ସହସା ପୂର୍ବବୃତ୍ତାନ୍ତ ଓ ନିଜର ଅଦ୍ଭୁତ ଜନ୍ମକଥା ସ୍ମରଣ କଲା।

Verse 39

तस्मिन्स्मृते च वृत्तांते ततः पूर्णमनोरथः । प्रणम्य मातापितरौ कृतकृत्योऽभवत्ततः

ସେହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ ସ୍ମରଣ ହେବା ସହିତ ସେ ମନୋରଥପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ମାତାପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପରେ ସେ କୃତକୃତ୍ୟ ହେଲା।

Verse 40

पार्वत्या मूर्ध्न्युपाघ्रातश्शंकरेण च धीमता । तथाऽभिलषितं लेभे तुष्टाद्बालेन्दुशेखरात्

ଧୀମାନ୍ ଶଙ୍କର, ବାଲେନ୍ଦୁଶେଖର, ସ୍ନେହପୂର୍ବକ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ମସ୍ତକକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଆଶୀର୍ବାଦରୂପେ ଶିରୋସୌରଭ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ତେଣୁ ପାର୍ବତୀ ଇଚ୍ଛିତ ବର ପାଇଲେ।

Verse 41

एतद्वस्सर्वमाख्यातमन्धकस्य पुरातनम् । गाणपत्यं महादेवप्रसादात्परसौख्यदम्

ଅନ୍ଧକଙ୍କ ଏହି ପୁରାତନ କଥା ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଲି। ମହାଦେବଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ସେ ଗଣପଦ (ଗାଣପତ୍ୟ) ପାଇଲା, ଯାହା ପରମ ସୁଖଦାୟକ।

Verse 42

मृत्युंजयश्च कथितो मंत्रो मृत्युविनाशनः । पठितव्यः प्रयत्नेन सर्वकामफलप्रदः

ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମନ୍ତ୍ର କଥିତ ହୋଇଛି—ଏହା ମୃତ୍ୟୁବିନାଶକ। ଏହା ସମସ୍ତ ଧର୍ମ୍ୟ କାମନାର ଫଳ ଦେଉଛି; ତେଣୁ ପ୍ରୟାସରେ ପାଠ/ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 49

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे अंधकगण जीवितप्राप्तिवर्णनं नामैकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ଯୁଦ୍ଧଖଣ୍ଡରେ ‘ଅନ୍ଧକଗଣ ଜୀବିତପ୍ରାପ୍ତିବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଉନପଞ୍ଚାଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।