त्रिपुरदीक्षाविधानम् — Tripura Dīkṣā: Prescriptive Procedure (Chapter on the Ordinance of Initiation)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । असृजच्च महातेजाः पुरुषं स्वात्मसंभवम् । एकं मायामयं तेषां धर्मविघ्नार्थमच्युतः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ତେବେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଅବ୍ୟୟ ଅଚ୍ୟୁତ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ସ୍ୱାତ୍ମାରୁ ମାୟାମୟ ଏକ ପୁରୁଷକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ତାଙ୍କର ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ।

Verse 2

मुंडिनं म्लानवस्त्रं च गुंफिपात्रसमन्वितम् । दधानं पुंजिकां हस्ते चालयंतं पदेपदे

ସେମାନେ ଦେଖିଲେ—ମୁଣ୍ଡିତମସ୍ତକ ଜଣେ, ମ୍ଲାନ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସିଲା ହୋଇଥିବା ପାତ୍ର ଧରିଛି; ହାତରେ ଛୋଟ ପୋଟଳି ନେଇ ପଦେପଦେ ତାହାକୁ ହଲାଇ ଚାଲୁଛି।

Verse 3

वस्त्रयुक्तं तथा हस्तं क्षीयमाणं मुखे सदा । धर्मेति व्याहरंतं हि वाचा विक्लवया मुनिम्

ସେମାନେ ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ହାତରେ ବସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା, ମୁହଁ ସଦା କ୍ଷୀଣ ହେଉଥିବା; ଏବଂ କମ୍ପିତ, ବିକଳ ବାଣୀରେ ସେ ନିରନ୍ତର “ଧର୍ମ” ବୋଲି ମାତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 4

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे सनत्कुमारपाराशर्य संवादे त्रिपुरदीक्षाविधानं नाम चतुर्थोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ଯୁଦ୍ଧଖଣ୍ଡରେ ସନତ୍କୁମାର–ପାରାଶର୍ୟ ସଂବାଦାନ୍ତର୍ଗତ “ତ୍ରିପୁରଦୀକ୍ଷାବିଧାନ” ନାମକ ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 5

अरिहन्नच्युतं पूज्यं किं करोमि तदादिश । कानि नामानि मे देव स्थानं वापि वद प्रभो

ହେ ପୂଜ୍ୟ ପ୍ରଭୁ, ଶତ୍ରୁନାଶକ ଅଚ୍ୟୁତ! ମୁଁ କ’ଣ କରିବି, ତାହା ଆଦେଶ କର। ହେ ଦେବ, ତୁମ ନାମମାନେ ଓ ପୂଜାର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ମୋତେ କହ, ପ୍ରଭୋ।

Verse 6

इत्येवं भगवान्विष्णुः श्रुत्वा तस्य शुभं वचः । प्रसन्नमानसो भूत्वा वचनं चेदमब्रवीत्

ଏହିପରି ତାହାର ଶୁଭ ବଚନ ଶୁଣି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଶାନ୍ତମନା ହୋଇ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତରରେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 7

विष्णुरुवाच । यदर्थं निर्मितोऽसि त्वं निबोध कथयामि ते । मदंगज महाप्राज्ञ मद्रूपस्त्वं न संशयः

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ଯେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତୁମକୁ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଛି, ତାହା ଜାଣ; ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି। ହେ ମୋ ଅଙ୍ଗଜ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ! ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ହିଁ ସ୍ୱରୂପ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 8

ममांगाच्च समुत्पन्नो मत्कार्यं कर्तुमर्हसि । मदीयस्त्वं सदा पूज्यो भविष्यति न संशयः

ମୋ ନିଜ ଅଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ତୁମେ ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ତୁମେ ମୋର; ତେଣୁ ତୁମେ ସଦା ପୂଜ୍ୟ ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 9

अरिहन्नाम ते स्यात्तु ह्यन्यानि न शुभानि च । स्थानं वक्ष्यामि ते पश्चाच्छृणु प्रस्तुतमादरात्

ତୁମର ନାମ ‘ଅରିହନ୍’ ହେବ; ଅନ୍ୟ ନାମଗୁଡ଼ିକ ଶୁଭ ନୁହେଁ। ପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ଥାନ କହିବି; ଏବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଥାକୁ ଆଦରରେ ଶୁଣ।

Verse 10

मायिन्मायामयं शास्त्रं तत्षोडशसहस्रकम् । श्रौतस्मार्तविरुद्धं च वर्णाश्रम विवर्जितम्

ହେ ମାୟାବୀ, ସେଇ ଶାସ୍ତ୍ର ମାୟାମୟ—ଷୋଳହ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ପରିମାଣର। ତାହା ଶ୍ରୌତ-ସ୍ମାର୍ତ୍ତ ବିଧିଙ୍କ ବିରୋଧୀ ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ ନିୟମବିହୀନ।

Verse 11

अपभ्रंशमयं शास्त्रं कर्मवादमयं तथा । रचयेति प्रयत्नेन तद्विस्तारो भविष्यति

ଅପଭ୍ରଂଶମୟ ଭାଷାରେ ଭରିଥିବା ଏବଂ କେବଳ କର୍ମବାଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟାସକରି ରଚ; ତେବେ ତାହାର ପ୍ରସାର ନିଶ୍ଚୟ ହେବ।

Verse 12

ददामि तव निर्माणे सामर्थ्यं तद्भविष्यति । माया च विविधा शीघ्रं त्वदधीना भविष्यति

ମୁଁ ତୁମକୁ ନିର୍ମାଣର ସାମର୍ଥ୍ୟ ଦେଉଛି; ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧ ହେବ। ଏବଂ ବିବିଧ ମାୟା ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ତୁମ ଅଧୀନ ହେବ।

Verse 13

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य हरेश्च परमात्मनः । नमस्कृत्य प्रत्युवाच स मायी तं जनार्दनम्

ପରମାତ୍ମା ହରିଙ୍କ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ମାୟାଧାରୀ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ପରେ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 14

मुण्ड्युवाच । यत्कर्तव्यं मया देव द्रुतमादिश तत्प्रभो । त्वदाज्ञयाखिलं कर्म सफलश्च भविष्यति

ମୁଣ୍ଡୀ କହିଲା: ହେ ଦେବ, ହେ ପ୍ରଭୋ, ମୋତେ ଯାହା କରିବାକୁ ହେବ ତାହା ଶୀଘ୍ର ଆଦେଶ କରନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ କର୍ମ ସଫଳ ହୋଇ ଫଳପ୍ରାପ୍ତି ହେବ।

Verse 15

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा पाठयामास शास्त्रं मायामयं तथा । इहैव स्वर्गनरकप्रत्ययो नान्यथा पुनः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏପରି କହି ସେ ମାୟାମୟ ଶାସ୍ତ୍ର ପାଠ କରାଇଲେ। ସ୍ୱର୍ଗ-ନରକର ଅନୁଭବ ଏହି ଜୀବନରେ ଏଠାରେ ହିଁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ; ପୁନଃ ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 16

तमुवाच पुनर्विष्णुः स्मृत्वा शिवपदांबुजम् । मोहनीया इमे दैत्याः सर्वे त्रिपुरवासिनः

ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ସ୍ମରଣ କରି ପୁନଃ କହିଲେ—“ତ୍ରିପୁରବାସୀ ଏହି ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟମାନେ ମାୟାଦ୍ୱାରା ମୋହିତ କରାଯିବା ଉଚିତ।”

Verse 17

कार्यास्ते दीक्षिता नूनं पाठनीयाः प्रयत्नतः । मदाज्ञया न दोषस्ते भविष्यति महामते

ହେ ମହାମତେ, ନିଶ୍ଚୟ ଦୀକ୍ଷିତମାନେ ଏହାକୁ ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ। ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମ ପାଇଁ କୌଣସି ଦୋଷ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 18

धर्मास्तत्र प्रकाशन्ते श्रौतस्मार्त्ता न संशयः । अनया विद्यया सर्वे स्फोटनीया ध्रुवं यते

ସେଠାରେ ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତିରେ କଥିତ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ହେ ଯତି, ଏହି ବିଦ୍ୟାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନ ଓ ଆବରଣ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।

Verse 19

गंतुमर्हसि नाशार्थं मुण्डिंस्त्रिपुरवासिनाम् । तमोधर्मं संप्रकाश्य नाशयस्व पुरत्रयम्

ତ୍ରିପୁରବାସୀଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେମାନଙ୍କ ତାମସିକ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରକାଶ କରି ତିନି ପୁରକୁ ବିନାଶ କରନ୍ତୁ।

Verse 20

ततश्चैव पुनर्गत्वा मरुस्थल्यां त्वया विभो । स्थातव्यं च स्वधर्मेण कलिर्यावत्समा व्रजेत्

ହେ ବିଭୋ, ତା’ପରେ ପୁଣି ମରୁଭୂମିକୁ ଯାଇ, କଳିଯୁଗ ଶେଷ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱଧର୍ମରେ ରହିବାକୁ ହେବ।

Verse 21

प्रवृत्ते तु युगे तस्मिन्स्वीयो धर्मः प्रकाश्यताम् । शिष्यैश्च प्रतिशिष्यैश्च वर्तनीयस्त्वया पुनः

ସେ ଯୁଗ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ ତୁମ ସ୍ୱଧର୍ମ ପୁଣି ପ୍ରକାଶିତ ହେଉ। ଶିଷ୍ୟ ଓ ପ୍ରଶିଷ୍ୟ ସହିତ ତୁମେ ପୁନର୍ବାର ତାହାନୁସାରେ ଆଚରଣ କରି ଧାରଣ କର।

Verse 22

मदाज्ञया भवद्धर्मो विस्तारं यास्यति ध्रुवम् । मदनुज्ञापरो नित्यं गतिं प्राप्स्यसि मामकीम्

ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମ ଧର୍ମ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବିସ୍ତାର ପାଇବ। ମୋ ଅନୁଜ୍ଞା ଓ ବିଧାନରେ ସଦା ପରାୟଣ ରହି ତୁମେ ମୋର ଗତି—ମୋର ପରମ ପଦ—ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 23

एवमाज्ञा तदा दत्ता विष्णुना प्रभविष्णुना । शासनाद्देवदेवस्य हृदा त्वंतर्दधे हरिः

ଏହିପରି ସେତେବେଳେ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ବିଷ୍ଣୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ। ଦେବଦେବ ମହାଦେବ ଶିବଙ୍କ ଶାସନରେ ହରି ତୁମ ହୃଦୟରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 24

ततस्स मुंडी परिपालयन्हरेराज्ञां तथा निर्मितवांश्च शिष्यान् । यथास्वरूपं चतुरस्तदानीं मायामयं शास्त्रमपाठयत्स्वयम्

ତାପରେ ମୁଣ୍ଡୀ ହରିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି ସେ ଦାୟିତ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କଲା ଏବଂ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଗଢ଼ିଲା। ପରେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପାନୁକୂଳ ଚତୁର ହୋଇ, ସେ ସମୟୋପଯୋଗୀ ମାୟାମୟ ଶାସ୍ତ୍ର ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କୁ ପଢ଼ାଇଲା।

Verse 25

यथा स्वयं तथा ते च चत्वारो मुंडिनः शुभाः । नमस्कृत्य स्थितास्तत्र हरये परमात्मने

ଯେପରି ସେ ନିଜେ ଥିଲା, ସେପରି ସେଇ ଚାରିଜଣ ଶୁଭ ମୁଣ୍ଡିନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରି ସେଠାରେ ପରମାତ୍ମା ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।

Verse 26

हरिश्चापि मुनेस्तत्र चतुरस्तांस्तदा स्वयम् । उवाच परमप्रीतश्शिवाज्ञापरिपालकः

ସେଠାରେ ହରି ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ ସେଇ ଚାରି ମୁନିଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ଶିବାଜ୍ଞା ପାଳନକାରୀ ସେ ପରମ ପ୍ରୀତିରେ ଭରି କଥା କହିଲେ।

Verse 27

यथा गुरुस्तथा यूयं भविष्यथ मदाज्ञया । धन्याः स्थ सद्गतिमिह संप्राप्स्यथ न संशयः

ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ଗୁରୁସଦୃଶ ହେବ। ତୁମେ ଧନ୍ୟ; ଏଠିଏ ସଦ୍ଗତି ପାଇବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 28

चत्वारो मुंडिनस्तेऽथ धर्मं पाषंडमाश्रिताः । हस्ते पात्रं दधानाश्च तुंडवस्त्रस्य धारकाः

ତାପରେ ଚାରିଜଣ ମୁଣ୍ଡିତଶିର ପୁରୁଷ ‘ଧର୍ମ’ ନାମରେ ପାଷଣ୍ଡ ମତକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ହାତରେ ପାତ୍ର ଧରି, ମୁହଁରେ ବସ୍ତ୍ର ଢାକିଥିଲେ।

Verse 29

मलिनान्येव वासांसि धारयंतो ह्यभाषिणः । धर्मो लाभः परं तत्त्वं वदंतस्त्वतिहर्षतः

ସେମାନେ ମଲିନ ବସ୍ତ୍ରମାତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଅତ୍ୟଳ୍ପ କଥା କହୁଥିଲେ। ଅତି ହର୍ଷରେ କହୁଥିଲେ—‘ଧର୍ମ ହିଁ ସତ୍ୟ ଲାଭ; ସେହି ହିଁ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ।’

Verse 30

मार्जनीं ध्रियमाणाश्च वस्त्रखंडविनिर्मिताम् । शनैः शनैश्चलन्तो हि जीवहिंसाभयाद्ध्रुवम्

ଛିଣ୍ଡା ବସ୍ତ୍ରଖଣ୍ଡରୁ ତିଆରି ଝାଡୁ ହାତେ ଧରି, ଜୀବହିଂସାର ଭୟରୁ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧୀରେ ଧୀରେ ଚାଲୁଥିଲେ।

Verse 31

ते सर्वे च तदा देवं भगवंतं मुदान्विताः । नमस्कृत्य पुनस्तत्र मुने तस्थुस्तदग्रतः

ତେବେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେଇ ଭଗବାନ୍ ଦେବଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ନମସ୍କାର କରି, ହେ ମୁନେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।

Verse 32

हरिणा च तदा हस्ते धृत्वा च गुरवेर्पिताः । अभ्यधायि च सुप्रीत्या तन्नामापि विशेषतः

ତେବେ ହରି ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ହସ୍ତରେ ଧରି ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତିରେ ସେମାନଙ୍କ ନାମମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷଭାବେ, ସବିସ୍ତାର, ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।

Verse 33

यथा त्वं च तथैवैते मदीया वै न संशयः । आदिरूपं च तन्नाम पूज्यत्वात्पूज्य उच्यते

ତୁମେ ଯେପରି, ସେପରି ଏମାନେ ମଧ୍ୟ—ନିଶ୍ଚୟ ଏମାନେ ମୋର; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏମାନଙ୍କ ନାମ ‘ଆଦିରୂପ’; ପୂଜ୍ୟ ଥିବାରୁ ‘ପୂଜ୍ୟ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 34

ऋषिर्यतिस्तथा कीर्यौपाध्याय इति स्वयम् । इमान्यपि तु नामानि प्रसिद्धानि भवंतु वः

ସେ ନିଜେ ‘ଋଷି’, ‘ଯତି’, ‘କୀର’, ‘ଉପାଧ୍ୟାୟ’ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ। ଏହି ନାମମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉ।

Verse 35

ममापि च भवद्भिश्च नाम ग्राह्यं शुभं पुनः । अरिहन्निति तन्नामध्येयं पापप्रणाशनम्

ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ପୁନଃ ଏକ ଶୁଭ ନାମ ଗ୍ରହଣ କର। ‘ଅରିହନ୍’—ଏହି ତାହାର ନାମ; ଏହା ପାପନାଶକ, ତେଣୁ ଏହାର ଧ୍ୟାନ ଓ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 36

भवद्भिश्चैव कर्तव्यं कार्यं लोकसुखावहम् । लोकानुकूलं चरतां भविष्यत्युत्तमा गतिः

ଏହେତୁ ତୁମେମାନେ ମଧ୍ୟ ଲୋକସୁଖ ଆଣୁଥିବା କଲ୍ୟାଣକର କର୍ମ କର। ଯେମାନେ ଲୋକଧର୍ମ ଓ ଜଗତ୍କ୍ରମକୁ ଅନୁକୂଳ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଶିବାନୁଗ୍ରହରେ ନିଶ୍ଚୟ ଉତ୍ତମ ଗତି—ମୋକ୍ଷ—ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।

Verse 37

सनत्कुमार उवाच । ततः प्रणम्य तं मायी शिष्ययुक्तस्स्वयं तदा । जगाम त्रिपुरं सद्यः शिवेच्छाकारिणं मुमा

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ତାପରେ ସେ ମାୟାବୀ ଶିଷ୍ୟସହିତ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଶିବେଚ୍ଛାନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ହୋଇ, ସତ୍ୱର ତ୍ରିପୁରକୁ ଗଲା।

Verse 38

प्रविश्य तत्पुरं तूर्णं विष्णुना नोदितो वशी । महामायाविना तेन ऋषिर्मायां तदाकरोत्

ସେହି ପୁରରେ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରବେଶ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଋଷି ତେବେ ମାୟା ପ୍ରୟୋଗ କଲେ; ମହାମାୟାବିଦ୍ ଥିବାରୁ ସେହି ସମୟରେ ତାହା ମାୟା ବିସ୍ତାର କଲେ।

Verse 39

नगरोपवने कृत्वा शिष्यैर्युक्तः स्थितितदा । मायां प्रवर्तयामास मायिनामपि मोहिनीम्

ତେବେ ସେ ନଗର ସମୀପ ଉପବନରେ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ମାୟାଧାରୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ କରିପାରୁଥିବା ମୋହିନୀ ମାୟାଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କଲା।

Verse 40

शिवार्चनप्रभावेण तन्माया सहसा मुने । त्रिपुरे न चचालाशु निर्विण्णोभूत्तदा यतिः

ହେ ମୁନେ, ଶିବାର୍ଚ୍ଚନର ପ୍ରଭାବରେ ସେଇ ମାୟା ହଠାତ୍ ନିଷ୍ଫଳ ହେଲା; ତ୍ରିପୁରରେ ତାହା ଅତିଶୀଘ୍ର ମଧ୍ୟ ଚଳିଲା ନାହିଁ। ତେବେ ସେ ଯତି ଶୀଘ୍ର ନିର୍ବିକାର ହେଲା।

Verse 41

अथ विष्णुं स सस्मार तुष्टाव च हृदा बहु । नष्टोत्साहो विचेतस्को हृदयेन विदूयता

ତାପରେ ସେ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ହୃଦୟରୁ ବହୁ ସ୍ତୁତି କଲା। ତାହାର ଉତ୍ସାହ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା, ମନ ଭ୍ରମିତ ଥିଲା, ଏବଂ ହୃଦୟରେ ଶୋକରେ ଦହୁଥିଲା।

Verse 42

तत्स्मृतस्त्वरितं विष्णुस्सस्मार शंकरं हृदि । प्राप्याज्ञां मनसा तस्य स्मृतवान्नारदं द्रुतम्

ଏପରି ସ୍ମରଣ କରାଯିବା ସହିତ ବିଷ୍ଣୁ ତୁରନ୍ତ ହୃଦୟରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମନେ ପାଇ, ସେ ଶୀଘ୍ର ନାରଦଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କଲେ।

Verse 43

स्मृतमात्रेण विष्णोश्च नारदस्समुपस्थितः । नत्वा स्तुत्वा पुरस्तस्य स्थितोभूत्सांजलिस्तदा

ବିଷ୍ଣୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିବାମାତ୍ରେ ନାରଦ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖେ ପ୍ରଣାମ କରି ସ୍ତୁତି କରି ହାତ ଯୋଡ଼ି ଦାଁଡ଼ିଲେ।

Verse 44

अथ तं नारदं प्राह विष्णुर्मुनिमतां वरः । लोकोपकारनिरतो देवकार्यकरस्सदा

ତାପରେ ମୁନିମତାମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲୋକହିତରେ ନିରତ ଓ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ସଦା ସମ୍ପାଦନକାରୀ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 45

शिवाज्ञयोच्यते तात गच्छ त्वं त्रिपुरं द्रुतम् । ऋषिस्तत्र गतः शिष्यैर्मोहार्थं तत्सुवासिनाम्

ବତ୍ସ, ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ କହୁଛି—ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ତ୍ରିପୁରକୁ ଯାଅ। ସେଠାରେ ଏକ ଋଷି ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ନଗରବାସୀଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବା ପାଇଁ ଗଲେ।

Verse 46

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य नारदो मुनिसत्तमः । गतस्तत्र द्रुतं यत्र स ऋषिर्मायिनां वरः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ— ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମାୟାଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେଇ ଋଷି ଥିଲେ।

Verse 47

नारदोऽपि तथा मायी नियोगान्मायिनः प्रभोः । प्रविश्य तत्पुरं तेन मायिना सह दीक्षितः

ସେହିପରି ନାରଦ ମଧ୍ୟ ମାୟାଧିପତି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମାୟାଧାରୀ ହୋଇ ସେହି ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏବଂ ସେହି ମାୟାବୀ ସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ ଦୀକ୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 48

ततश्च नारदो गत्वा त्रिपुराधीशसन्निधौ । क्षेमप्रश्नादिकं कृत्वा राज्ञे सर्वं न्यवेदयत्

ତାପରେ ନାରଦ ତ୍ରିପୁରାଧୀଶଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଗଲେ। କୁଶଳ-ପ୍ରଶ୍ନ ଆଦି କରି ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 49

नारद उवाच कश्चित्समागतश्चात्र यतिर्धर्मपरायणः । सर्वविद्याप्रकृष्टो हि वेदविद्यापरान्वितः

ନାରଦ କହିଲେ—ଏଠାରେ ଜଣେ ଯତି ଆସିଛନ୍ତି, ଯିଏ ଧର୍ମରେ ପରାୟଣ। ସେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଶେଷତଃ ବେଦବିଦ୍ୟାରେ ସମ୍ପନ୍ନ।

Verse 50

दृष्ट्वा च बहवो धर्मा नैतेन सदृशाः पुनः । वयं सुदीक्षिताश्चात्र दृष्ट्वा धर्मं सनातनम्

ବହୁ ଧର୍ମମାର୍ଗ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ସମାନ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଆମେ ସୁଦୀକ୍ଷିତ ହେଲୁ, କାରଣ ସନାତନ ଧର୍ମର ଦର୍ଶନ କରିଛୁ।

Verse 51

तवेच्छा यदि वर्तेत तद्धर्मे दैत्यसत्तम । तद्धर्मस्य महाराज ग्राह्या दीक्षा त्वया पुनः

ହେ ଦୈତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯଦି ତୁମ ଇଚ୍ଛା ସତ୍ୟସତ୍ୟ ସେହି ଧର୍ମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ହେ ମହାରାଜ, ସେହି ଧର୍ମର ଦୀକ୍ଷା ତୁମେ ପୁନଃ ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 52

सनत्कुमार उवाच । तदीयं स वचः श्रुत्वा महदर्थसुगर्भितम् । विस्मितो हृदि दैत्येशो जगौ तत्र विमोहितः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଗଭୀର ଅର୍ଥରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ଦାନବାଧିପ ହୃଦୟରେ ବିସ୍ମିତ ହେଲା; ଏବଂ ସେଠାରେଇ ମୋହିତ ହୋଇ କହିଲା।

Verse 53

नारदो दीक्षितो यस्माद्वयं दीक्षामवाप्नुमः । इत्येवं च विदित्वा वै जगाम स्वयमेव ह

“ନାରଦ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇଥିବାରୁ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଦୀକ୍ଷା ପାଇଲୁ।” ଏପରି ଜାଣି ସେ ପରେ ସ୍ୱୟଂ ଚାଲିଗଲା।

Verse 54

तद्रूपं च तदा दृष्ट्वा मोहितो मायया तथा । उवाच वचनं तस्मै नमस्कृत्य महात्मने

ସେହି ରୂପକୁ ତେବେ ଦେଖି ସେ ମାୟାରେ ମୋହିତ ହେଲା। ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ତାଙ୍କୁ ବଚନ କହିଲା।

Verse 55

त्रिपुराधिप उवाच । दीक्षा देया त्वया मह्यं निर्मलाशय भो ऋषे । अहं शिष्यो भविष्यामि सत्यं सत्यं न संशयः

ତ୍ରିପୁରାଧିପ କହିଲା—ହେ ନିର୍ମଳାଶୟ ଋଷି, ଆପଣ ମୋତେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୀକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ହେବି—ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 56

इत्येवं तु वचः श्रुत्वा दैत्यराजस्य निर्मलम् । प्रत्युवाच सुयत्नेन ऋषिस्स च सनातनः

ଦୈତ୍ୟରାଜଙ୍କ ନିର୍ମଳ ଓ ସରଳ ବଚନ ଏଭଳି ଶୁଣି, ସେଇ ସନାତନ ଋଷି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯତ୍ନରେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 57

मदीया करणीया स्याद्यद्याज्ञा दैत्यसत्तम । तदा देया मया दीक्षा नान्यथा कोटियत्नतः

ହେ ଦୈତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯଦି ମୋର ଆଜ୍ଞା ତୁମେ କାର୍ଯ୍ୟରୂପେ ପାଳନ କର, ତେବେ ମାତ୍ର ମୁଁ ଦୀକ୍ଷା ଦେବି; ନହେଲେ କୋଟି ପ୍ରୟାସରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 58

इत्येवं तु वचः श्रुत्वा राजा मायामयोऽभवत् । उवाच वचनं शीघ्रं यतिं तं हि कृतांजलिः

ଏହିପରି ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ରାଜା ମାୟାବଶ ହୋଇ ମନେ ବିମୂଢ଼ ହେଲା। ପରେ କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ସେ ଶୀଘ୍ର ଯତିଙ୍କୁ କଥା କହିଲା।

Verse 59

दैत्य उवाच । यथाज्ञां दास्यसि त्वं च तत्तथैव न चान्यथा । त्वदाज्ञां नोल्लंघयिष्ये सत्यं सत्यं न संशयः

ଦୈତ୍ୟ କହିଲା—ଆପଣ ଯେପରି ଆଜ୍ଞା ଦେବେ, ସେପରି ହିଁ କରିବି, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ମୁଁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବି ନାହିଁ; ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 60

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य त्रिपुराधीशितुस्तदा । दूरीकृत्य मुखाद्वस्त्रमुवाच ऋषिसत्तमः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ତେବେ ତ୍ରିପୁରାଧୀଶଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁହଁରୁ ବସ୍ତ୍ର ହଟାଇ କଥା କହିଲେ।

Verse 61

दीक्षां गृह्णीष्व दैत्येन्द्र सर्वधर्मोत्तमोत्तमाम् । ददौ दीक्षाविधानेन प्राप्स्यसि त्वं कृतार्थताम्

ହେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର! ସମସ୍ତ ଧର୍ମମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏହି ଦୀକ୍ଷାକୁ ଗ୍ରହଣ କର। ଦୀକ୍ଷାବିଧାନ ଅନୁସାରେ ତୁମକୁ ଦୀକ୍ଷା ଦିଆଗଲେ ତୁମେ କୃତାର୍ଥତା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 62

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा स तु मायावी दैत्यराजाय सत्वरम् । ददौ दीक्षां स्वधर्मोक्तां तस्मै विधिविधानतः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ— ଏପରି କହି ସେ ମାୟାବୀ ଦୈତ୍ୟରାଜଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର, ନିଜ ଧର୍ମରେ କହିଥିବା ଦୀକ୍ଷାକୁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଧିବିଧାନ ଅନୁସାରେ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 63

दैत्यराजे दीक्षिते च तस्मिन्ससहजे मुने । सर्वे च दीक्षिता जातास्तत्र त्रिपुरवासिनः

ସେହି ସହଜ ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୈତ୍ୟରାଜ ଦୀକ୍ଷିତ ହେବା ସହିତ, ସେଠାରେ ତ୍ରିପୁରର ସମସ୍ତ ନିବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୀକ୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 64

मुनेः शिष्यैः प्रशिष्यैश्च व्याप्तमासीद्द्रुतं तदा । महामायाविनस्तत्तु त्रिपुरं सकलं मुने

ତେବେ, ହେ ମୁନେ, ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ମୁନିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଓ ପ୍ରଶିଷ୍ୟ—ମହାମାୟାବିଦ୍‌ମାନେ—ସମଗ୍ର ତ୍ରିପୁରକୁ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପି ଦେଲେ।