शिवशङ्खचूडयुद्धवर्णनम् / Description of the Battle between Śiva and Śaṅkhacūḍa
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବ୍ୟାସ ପଚାରନ୍ତି—କାଳୀଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଶିବ କ’ଣ କଲେ ଓ କ’ଣ କହିଲେ। ସନତ୍କୁମାର କହନ୍ତି—ପରମେଶ୍ୱର ଶଙ୍କର ହସି କାଳୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ ଏବଂ ବ୍ୟୋମବାଣୀ ଶୁଣି ଗଣମାନଙ୍କ ସହ ସ୍ୱୟଂ ରଣଭୂମିକୁ ଗଲେ। ସେ ନନ୍ଦୀ ମହାବୃଷଭରେ ଆରୂଢ ହୋଇ ବୀରଭଦ୍ର, ଭୈରବ, କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ଆଦି ରକ୍ଷକମାନଙ୍କ ସହ ଆସି, ଶତ୍ରୁ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ ବୀରରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖି ଶଙ୍ଖଚୂଡ ବିମାନରୁ ଅବତରି ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ କଲା; ପରେ ଯୋଗବଳରେ ପୁଣି ଉଠି ଧନୁ ଧରି ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା। ଶତବର୍ଷ ଧରି ଘୋର ସଂଗ୍ରାମ ଚାଲିଲା, ବାଣବର୍ଷା ହେଲା। ଶଙ୍ଖଚୂଡର ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଶିବ ସହଜରେ ଛେଦିଦେଲେ; ରୁଦ୍ର ଦୁଷ୍ଟଦଣ୍ଡକ ଓ ସଜ୍ଜନଶରଣ ହୋଇ ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ଶସ୍ତ୍ରବର୍ଷା କଲେ।
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । श्रुत्वा काल्युक्तमीशानो किं चकार किमुक्तवान् । तत्त्वं वद महाप्राज्ञ परं कौतूहलं मम
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—କାଳୀ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି ଈଶାନ (ଭଗବାନ ଶିବ) କ’ଣ କଲେ, କ’ଣ କହିଲେ? ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ତତ୍ତ୍ୱ କହ; ମୋର କୌତୁହଳ ଅତ୍ୟଧିକ।
Verse 2
सनत्कुमार उवाच । काल्युक्तं वचनं श्रुत्वा शंकरः परमेश्वरः । महालीलाकरश्शंभुर्जहासाश्वासयञ्च ताम्
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—କାଳୀଙ୍କ ସୁଯୁକ୍ତ ବଚନ ଶୁଣି ଶଙ୍କର ପରମେଶ୍ୱର, ମହାଲୀଳାକାର ଶମ୍ଭୁ, ହସିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ।
Verse 3
व्योमवाणीं समाकर्ण्य तत्त्वज्ञानविशारदः । ययौ स्वयं च समरे स्वगणैस्सह शंकरः
ଆକାଶବାଣୀ ଶୁଣି, ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଶଙ୍କର ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କ ସହ ସ୍ୱୟଂ ରଣଭୂମିକୁ ଗଲେ।
Verse 4
महावृषभमारूढो वीरभद्रादिसंयुतः । भैरवैः क्षेत्रपालैश्च स्वसमानैस्समन्वितः
ମହାବୃଷଭରେ ଆରୂଢ ହୋଇ, ବୀରଭଦ୍ର ଆଦି ବୀର ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହ, ନିଜ ସମାନ ପରାକ୍ରମୀ ଭୈରବ ଓ କ୍ଷେତ୍ରପାଳମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ।
Verse 5
रणं प्राप्तो महेशश्च वीररूपं विधाय च । विरराजाधिकं तत्र रुद्रो मूर्त इवांतकः
ମହେଶ ରଣଭୂମିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ବୀରରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ସେଠାରେ ରୁଦ୍ର ଅତ୍ୟଧିକ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ—ଯେନ ସାକ୍ଷାତ୍ ଅନ୍ତକ (ମୃତ୍ୟୁ) ମୂର୍ତ୍ତିମାନ।
Verse 6
शंखचूडश्शिवं दृष्ट्वा विमानादवरुह्य सः । ननाम परया भक्त्या शिरसा दंडवद्भुवि
ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖି ଶଂଖଚୂଡ ଵିମାନରୁ ଅବତରିଲା। ସେ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ହୋଇ, ଶିର ଭୂମିରେ ରଖି ପ୍ରଣାମ କଲା।
Verse 7
तं प्रणम्य तु योगेन विमानमारुरोह सः । तूर्णं चकार सन्नाहं धनुर्जग्राह सेषुकम्
ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସେ ଯୋଗବଳରେ ଵିମାନକୁ ଆରୋହଣ କଲା। ତୁରନ୍ତ ସେ ସନ୍ନାହ (କବଚ) ପିନ୍ଧି, ତୂଣୀର ସହିତ ଧନୁଷ ଧରିଲା।
Verse 8
शिवदानवयोर्युद्धं शतमब्दं बभूव ह । बाणवर्षमिवोग्रं तद्वर्षतोर्मोघयोस्तदा
ଭଗବାନ ଶିବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଶତବର୍ଷ ଚାଲିଲା। ସେତେବେଳେ ଭୟଙ୍କର ବାଣବର୍ଷା ହେଲା, କିନ୍ତୁ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ପାଇଁ ତାହା ନିଷ୍ଫଳ ରହିଲା।
Verse 9
शंखचूडो महावीरश्शरांश्चिक्षेप दारुणान् । चिच्छेद शंकरस्तान्वै लीलया स्वशरोत्करैः
ମହାବୀର ଶଂଖଚୂଡ ଭୟଙ୍କର ବାଣମାଳା ନିକ୍ଷେପ କଲା; କିନ୍ତୁ ଶଂକର ନିଜ ବାଣବର୍ଷାରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଲୀଳାମାତ୍ରେ ଛେଦ କରିଦେଲେ।
Verse 10
तदंगेषु च शस्त्रोघैस्ताडयामास कोपतः । महारुद्रो विरूपाक्षो दुष्टदण्डस्सतां गति
ତାହାପରେ କ୍ରୋଧରେ ମହାରୁଦ୍ର—ବିରୂପାକ୍ଷ—ଶସ୍ତ୍ରବର୍ଷାରେ ତାହାର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରହାର କଲେ। ସେ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ଦଣ୍ଡଦାତା ଏବଂ ସତ୍ଜନଙ୍କ ପରମ ଗତି।
Verse 11
दानवो निशितं खड्गं चर्म चादाय वेगवान् । वृषं जघान शिरसि शिवस्य वरवाहनम्
ବେଗବାନ ଦାନବ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଖଡ୍ଗ ଓ ଢାଳ ଧରି, ଶିବଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାହନ ବୃଷଭର ମସ୍ତକରେ ପ୍ରହାର କଲା।
Verse 12
ताडिते वाहने रुद्रस्तं क्षुरप्रेण लीलया । खड्गं चिच्छेद तस्याशु चर्म चापि महोज्ज्वलम्
ବାହନ ଆଘାତ ପାଇଲାମାତ୍ରେ ରୁଦ୍ର ଲୀଳାଭାବେ କ୍ଷୁରଧାର ବାଣରେ ସେ ଶତ୍ରୁର ଖଡ୍ଗକୁ ତୁରନ୍ତ ଛେଦିଦେଲେ, ଏବଂ ମହାଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଢାଳକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷଣେ ଚିରିଦେଲେ।
Verse 13
छिन्नेऽसौ चर्मणि तदा शक्तिं चिक्षेप सोऽसुरः । द्विधा चक्रे स्वबाणेन हरस्तां संमुखागताम्
ଢାଳ ଛିନ୍ନ ହେବା ସହିତ ସେ ଅସୁର ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ିଲା; ସମ୍ମୁଖକୁ ଧାଇଆସୁଥିବା ସେ ଶକ୍ତିକୁ ହର (ଶିବ) ନିଜ ବାଣରେ ଦ୍ୱିଧା କରିଦେଲେ।
Verse 14
कोपाध्मातश्शंखचूडश्चक्रं चिक्षेप दानवः । मुष्टिपातेन तच्चाप्यचूर्णयत्सहसा हरः
କ୍ରୋଧରେ ଫୁଲିଉଠିଥିବା ଦାନବ ଶଂଖଚୂଡ ଚକ୍ର ଛାଡ଼ିଲା; କିନ୍ତୁ ହର (ଶିବ) ସହସା ମୁଷ୍ଟିପାତରେ ତାହାକୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।
Verse 15
गदामाविध्य तरसा संचिक्षेप हरं प्रति । शंभुना सापि सहसा भिन्ना भस्मत्वमागता
ସେ ଗଦାକୁ ଭୟଙ୍କର ବେଗରେ ଘୁରାଇ ହରଙ୍କ ପ୍ରତି ଛାଡ଼ିଲା; କିନ୍ତୁ ଶମ୍ଭୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ତାହାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଏବଂ ସେ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା।
Verse 16
ततः परशुमादाय हस्तेन दानवेश्वरः । धावति स्म हरं वेगाच्छंखचूडः क्रुधाकुलः
ତାପରେ ଦାନବେଶ୍ୱର ଶଙ୍ଖଚୂଡ଼ ହସ୍ତରେ ପରଶୁ ଧରି, କ୍ରୋଧାକୁଳ ହୋଇ, ବହୁ ବେଗରେ ହରଙ୍କ ପ୍ରତି ଧାଇଲା।
Verse 17
समाहृत्य स्वबाणौघैरपातयत शंकरः । द्रुतं परशुहस्तं तं भूतले लीलयासुरम्
ନିଜ ବାଣମାଳାର ପ୍ରବଳ ପ୍ରବାହ ସମାହରି ଶଙ୍କର ସେ ପରଶୁଧାରୀ ଅସୁରକୁ ଶୀଘ୍ରେ ଭୂତଳେ ପତିତ କଲେ—ଯେନ ଲୀଳାମାତ୍ର।
Verse 18
ततः क्षणेन संप्राप्य संज्ञामारुह्य सद्रथम् । धृतदिव्यायुधशरो बभौ व्याप्याखिलं नभः
ତତଃ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସଞ୍ଜ୍ଞା ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲା; ଦିବ୍ୟ ଆୟୁଧ ଓ ଶର ଧାରଣ କରି ସମଗ୍ର ନଭକୁ ବ୍ୟାପି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା।
Verse 19
आयांतं तं निरीक्ष्यैव डमरुध्वनि मादरात् । चकार ज्यारवं चापि धनुषो दुस्सहं हर
ତାହାକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ହର ଆଦରରେ ଡମରୁଧ୍ୱନି କଲେ; ଏବଂ ଧନୁଷର ଜ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ ଦୁସ୍ସହ ଭୟଙ୍କର ନାଦରେ ମ୍ରୋଗ କରାଇଲେ।
Verse 20
पूरयामास ककुभः शृंगनादेन च प्रभुः । स्वयं जगर्ज गिरिशस्त्रासयन्नसुरांस्तदा
ତେବେ ପ୍ରଭୁ ଶୃଙ୍ଗନାଦରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପୂରିଦେଲେ; ଗିରୀଶ ସ୍ୱୟଂ ଗର୍ଜନ କରି ସେତେବେଳେ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କଲେ।
Verse 21
त्याजितेभ महागर्वैर्महानादैर्वृषेश्वरः । पूरयामास सहसा खं गां वसुदिशस्तथा
ତାପରେ ବୃଷେଶ୍ୱର—ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ ଶିବ—ମହାଗର୍ବଭରା ସେଇ ମହାନାଦରେ ସହସା ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପୂରିଦେଲେ।
Verse 22
महाकालस्समुत्पत्या ताडयद्गां तथा नभः । कराभ्यां तन्निनादेन क्षिप्ता आसन्पुरारवाः
ମହାକାଳ ଉଠି ଦୁଇ ହାତରେ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶକୁ ତାଡ଼ିଲେ; ସେଇ ଆଘାତର ନିନାଦରେ ପୁରାତନ ପୁର-ଶତ୍ରୁମାନେ ଛିଟକିଗଲେ।
Verse 23
अट्टाट्टहासमशिवं क्षेत्रपालश्चकार ह । भैरवोऽपि महानादं स चकार महाहवे
ସେଇ ମହାହବରେ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ଅଶିବ ଭୟଙ୍କର ଅଟ୍ଟହାସ କଲେ; ଭୈରବ ମଧ୍ୟ ରଣଭୂମିରେ ମହାନାଦ କଲେ।
Verse 24
महाकोलाहलो जातो रणमध्ये भयंकरः । वीरशब्दो बभूवाथ गणमध्ये समंततः
ରଣମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ମହାକୋଳାହଳ ଉଠିଲା; ତାପରେ ଶିବଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ‘ବୀର! ବୀର!’ ଧ୍ୱନି ଗୁଞ୍ଜିଲା।
Verse 25
संत्रेसुर्दानवास्सर्वे तैश्शब्दैर्भयदैः खरैः । चुकोपातीव तच्छ्रुत्वा दानवेन्द्रो महाबलः
ସେଇ କଠୋର, ଭୟଦାୟକ ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଦାନବ ଭୀତ ହୋଇ କମ୍ପିଲେ। ତାହା ଶୁଣି ମହାବଳୀ ଦାନବେନ୍ଦ୍ର ତୁରନ୍ତ ଫୁଟିପଡିବା ପରି କ୍ରୋଧିତ ହେଲା।
Verse 26
तिष्ठतिष्ठेति दुष्टात्मन्व्याजहार यदा हरः । देवैर्गणैश्च तैः शीघ्रमुक्तं जय जयेति च
ଯେତେବେଳେ ହର (ଭଗବାନ ଶିବ) “ତିଷ୍ଠ, ତିଷ୍ଠ, ହେ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା!” ବୋଲି କହିଲେ, ସେତେବେଳେ ଦେବମାନେ ଓ ଗଣମାନେ ତୁରନ୍ତ “ଜୟ! ଜୟ!” ବୋଲି ଘୋଷ କଲେ।
Verse 27
अथागत्य स दंभस्य तनयस्सुप्रतापवान् । शक्तिं चिक्षेप रुद्राय ज्वालामालातिभीषणाम्
ତାପରେ ଦମ୍ଭର ଅତିପ୍ରତାପୀ ପୁତ୍ର ଆଗକୁ ଆସି, ଜ୍ୱାଳାମାଳାରେ ଅତିଭୀଷଣ ଶକ୍ତି (ଭାଳ) ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲା।
Verse 28
वह्निकूटप्रभा यांती क्षेत्रपालेन सत्वरम् । निरस्तागत्य साजौ वै मुखोत्पन्नमहोल्कया
ଅଗ୍ନିକୂଟ ପରି ଦୀପ୍ତ ସେ (ଶକ୍ତି) କ୍ଷେତ୍ରପାଳଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଧାଇଲା; କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ସହିତ ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମହା ଅଗ୍ନି‑ଉଲ୍କା ତାହାକୁ ତୁରନ୍ତ ନିରସ୍ତ କଲା।
Verse 29
पुनः प्रववृते युद्धं शिवदानवयोर्महत् । चकंपे धरणी द्यौश्च सनगाब्धिजलाशया
ପୁନର୍ବାର ଭଗବାନ ଶିବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରବଳ ହେଲା। ପର୍ବତ, ସମୁଦ୍ର ଓ ଜଳାଶୟ ସହିତ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶ କମ୍ପିଲା।
Verse 30
दांभिमुक्ताच्छराञ्शंभुश्शरांस्तत्प्रहितान्स च । सहस्रशश्शरैरुग्रैश्चिच्छेद शतशस्तदा
ତେବେ ଶମ୍ଭୁ ଦାମ୍ଭି ଛାଡ଼ିଥିବା ଓ ନିଜ ଉପରେ ପ୍ରହିତ ତୀରମାନଙ୍କୁ, ହଜାର ହଜାର ଉଗ୍ର ତୀରଦ୍ୱାରା ଶତଶଃ ଛେଦ କରିଦେଲେ।
Verse 31
ततश्शंभुस्त्रिशूलेन संकुद्धस्तं जघान ह । तत्प्रहारमसह्याशु कौ पपात स मूर्च्छितः
ତାପରେ ଶମ୍ଭୁ କ୍ରୋଧାବେଶରେ ତ୍ରିଶୂଳଦ୍ୱାରା ତାକୁ ପ୍ରହାର କଲେ। ସେଇ ଅସହ୍ୟ ଆଘାତ ସହିନପାରି କୌ ତୁରନ୍ତ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲା।
Verse 32
ततः क्षणेन संप्राप संज्ञां स च तदासुरः । आजघान शरै रुद्रं तान्सर्वानात्तकार्मुकः
ତାପରେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସେ ଅସୁର ସଞ୍ଜ୍ଞା ପାଇଲା। ଧନୁ ଧରି ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବାଣବର୍ଷାରେ ପ୍ରହାର କଲା।
Verse 33
बाहूनागयुतं कृत्वा छादयामास शंकरम् । चक्रायुतेन सहसा शंखचूडः प्रतापवान्
ତେବେ ପ୍ରତାପବାନ ଶଙ୍ଖଚୂଡ଼ ସହସା ବାହୁ ଓ ନାଗମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଏକତ୍ର କରି, ଅସଂଖ୍ୟ ଚକ୍ରାୟୁଧ ସହ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଢାକିଦେଲା।
Verse 34
ततो दुर्गापतिः क्रुद्धो रुद्रो दुर्गार्तिनाशनः । तानि चक्राणि चिच्छेद स्वशरैरुत्तमै द्रुतम्
ତେବେ ଦୁର୍ଗାପତି, ଦୁର୍ଗାର ଆର୍ତ୍ତିନାଶକ ରୁଦ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ନିଜ ଉତ୍ତମ ଶରମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଚକ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଶୀଘ୍ର ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ କରିଦେଲେ।
Verse 35
ततो वेगेन सहसा गदामादाय दानवः । अभ्यधावत वै हंतुं बहुसेनावृतो हरम्
ତାପରେ ସେ ଦାନବ ହଠାତ୍ ବେଗରେ ଗଦା ଧରି, ବହୁ ସେନାରେ ଘେରା ହୋଇ, ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଧାଇଲା।
Verse 36
गदां चिच्छेद तस्याश्वापततः सोऽसिना हरः । शितधारेण संक्रुद्धो दुष्टगर्वापहारकः
ଘୋଡ଼ାରୁ ଅବତରୁଥିବା ସେ ଶତ୍ରୁର ଗଦାକୁ କ୍ରୋଧିତ ହର ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାର ଖଡ଼୍ଗରେ କାଟିଦେଲେ; ପ୍ରଭୁ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ଗର୍ବ ହରଣକାରୀ।
Verse 37
छिन्नायां स्वगदायां च चुकोपातीव दानवः । शूलं जग्राह तेजस्वी परेषां दुस्सहं ज्वलत्
ନିଜ ଗଦା ଛିନ୍ନ ହେବା ସହିତ ଦାନବ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା; ପରେ ସେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ ଜ୍ୱଲନ୍ତ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଲା।
Verse 38
सुदर्शनं शूलहस्तमायांते दानवेश्वरम् । स्वत्रिशूलेन विव्याध हृदि तं वेगतो हरः
ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି ଭୟଙ୍କର ରୂପେ ଧାଉଥିବା ଦାନବେଶ୍ୱରକୁ ହର (ଶିବ) ନିଜ ତ୍ରିଶୂଳରେ ବେଗରେ ହୃଦୟରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
Verse 39
त्रिशूलभिन्नहृदयान्निष्क्रांतः पुरुषः परः । तिष्ठतिष्ठेति चोवाच शंखचूडस्य वीर्यवान्
ତ୍ରିଶୂଳରେ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଶଂଖଚୂଡ଼ର ହୃଦୟରୁ ଏକ ପରମ ପୁରୁଷ ବାହାରିଲା; ସେ ବଳବାନ “ଥାମ, ଥାମ” ବୋଲି କହିଲା।
Verse 40
निष्क्रामतो हि तस्याशु प्रहस्य स्वनवत्ततः । चिच्छेद च शिरो भीम मसिनासोऽपतद्भुवि
ସେ ଶୀଘ୍ର ବାହାରୁଥିବାବେଳେ ହସି ଉଚ୍ଚ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା; ତେବେ ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଯୋଦ୍ଧା ଖଡ଼୍ଗରେ ତାହାର ଶିର କାଟିଦେଲା, ଏବଂ ଛିନ୍ନ ଶିର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା।
Verse 41
ततः कालीं चखादोग्रं दंष्ट्राक्षुण्णशिरोधरान् । असुरांस्तान् बहून् क्रोधात् प्रसार्य स्वमुखं तदा
ତାପରେ ଉଗ୍ର କାଳୀ କ୍ରୋଧବେଗରେ ନିଜ ମୁଖ ପ୍ରସାରି, ଦଂଷ୍ଟ୍ରାରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ଶିର-ଗ୍ରୀବାଧାରୀ ସେଇ ଅନେକ ଅସୁରଙ୍କୁ ଗିଳିଗଲା।
Verse 42
क्षेत्रपालश्चखादान्यान्बहून्दैत्यान्क्रुधाकुलः । केचिन्नेशुर्भैरवास्त्रच्छिन्ना भिन्नास्तथापरे
ତାପରେ କ୍ରୋଧାକୁଳ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଦୈତ୍ୟଙ୍କୁ ଗିଳିଗଲା। କେହି ଭୈରବାସ୍ତ୍ରରେ ଛିନ୍ନ ହୋଇ ମରିଲେ, ଆଉ କେହି ଭଙ୍ଗାଚୁରା ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହେଲେ।
Verse 43
वीरभद्रोऽपरान्धीमान्बहून् क्रोधादनाशयत् । नन्दीश्वरो जघानान्यान्बहूनमरमर्दकान्
କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ବୀରଭଦ୍ର ବିପକ୍ଷର ଅନେକ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ ନାଶ କଲେ। ଦେବମର୍ଦ୍ଦକ ଅନ୍ୟ ଅନେକଙ୍କୁ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ରଣେ ହତ କଲେ।
Verse 44
एवं बहुगणा वीरास्तदा संनह्य कोपतः । व्यनाशयन्बहून्दैत्यानसुरान् देव मर्दकान्
ଏଭଳି ସେତେବେଳେ କ୍ରୋଧରେ ସନ୍ନଦ୍ଧ ହୋଇ ଅନେକ ଶୂର ଗଣ ଦେବମର୍ଦ୍ଦକ ଅନେକ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଅସୁରଙ୍କୁ ନାଶ କଲେ।
Frequently Asked Questions
The narration of the Śiva–Śaṅkhacūḍa confrontation: Śiva marches with his gaṇas and fierce attendants, and a long, intense battle of missiles and arrows unfolds.
The battle functions as a theological allegory of īśvara’s governance: divine force operates as līlā and dharma-restoration, where the Lord’s “fierce” form is protective and corrective rather than merely destructive.
Śiva’s heroic and punitive Rudra aspect, his Vṛṣabha-mounted presence, and the retinue of Vīrabhadra, Bhairavas, and Kṣetrapālas—figures signaling protection, guardianship, and disciplined cosmic power.