शिवदूतस्य शङ्खचूडकुलप्रवेशः — The Śiva-Envoy’s Entry into Śaṅkhacūḍa’s City

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथेशानो महारुद्रो दुष्टकालस्सतांगतिः । शंखचूडवधं चित्ते निश्चिकाय सुरेच्छया

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ତାପରେ ଈଶାନ, ମହାରୁଦ୍ର—ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ଦଣ୍ଡଦାତା ଓ ସତ୍ଜନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ—ଦେବମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ମନରେ ଶଂଖଚୂଡ ବଧ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।

Verse 2

दूतं कृत्वा चित्ररथं गंधर्वेश्वरमीप्सितम् । शीघ्रं प्रस्थापयामास शंखचूडांतिके मुदा

ଇଚ୍ଛିତ ଗନ୍ଧର୍ବେଶ୍ୱର ଚିତ୍ରରଥଙ୍କୁ ଦୂତ କରି, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଶୀଘ୍ର ଶଂଖଚୂଡଙ୍କ ସମୀପକୁ ପଠାଇଲେ।

Verse 3

सर्वेश्वराज्ञया दूतो ययौ तन्नगरं च सः । महेन्द्रनगरोत्कृष्टं कुबेरभवनाधिकम्

ସର୍ବେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ଦୂତ ସେହି ନଗରକୁ ଗଲା—ଯାହା ମହେନ୍ଦ୍ରନଗରଠାରୁ ଅଧିକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ କୁବେରଭବନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଐଶ୍ୱର୍ୟଶାଳୀ ଥିଲା।

Verse 4

गत्वा ददर्श तन्मध्ये शंखचूडालयं वरम् । राजितं द्वादशैर्द्वारैर्द्वारपालसमन्वितम्

ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେ ତାହାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଶଙ୍ଖଚୂଡଙ୍କ ଅତି ଶୋଭାମୟ ପ୍ରାସାଦ ଦେଖିଲା—ଦ୍ୱାଦଶ ଦ୍ୱାରରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଦ୍ୱାରପାଳମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁକ୍ତ।

Verse 5

स दृष्ट्वा पुष्पदन्तस्तु वरं द्वारं ददर्श सः । कथयामास वृत्तांतं द्वारपालाय निर्भयः

ତାହା ଦେଖି ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱାରକୁ ଦର୍ଶନ କଲା; ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଦ୍ୱାରପାଳଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଲା।

Verse 6

अतिक्रम्य च तद्द्वारं जगामाभ्यंतरे मुदा । अतीव सुन्दरं रम्यं विस्तीर्णं समलंकृतम्

ସେଇ ଦ୍ୱାରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ରମ୍ୟ, ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୁସଜ୍ଜିତ ଅନ୍ତର୍ଭାଗ ଦେଖିଲା।

Verse 7

स गत्वा शंखचूडं तं ददर्श दनुजाधिपम् । वीरमंडल मध्यस्थं रत्नसिंहासनस्थितम्

ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେ ଦନୁଜାଧିପ ଶଙ୍ଖଚୂଡ଼କୁ ଦେଖିଲା—ବୀରମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ରତ୍ନସିଂହାସନରେ ଆସୀନ।

Verse 8

दानवेन्द्रैः परिवृतं सेवितं च त्रिकोटिभिः । शतः कोटिभिरन्यैश्च भ्रमद्भिश्शस्त्रपाणिभिः

ସେ ଦାନବେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ଥିଲେ; ତ୍ରିକୋଟି ଯୋଦ୍ଧା ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଆଉ ଶତକୋଟି—ହାତରେ ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ଚାରିଦିଗେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 9

एवंभूतं च तं दृष्ट्वा पुष्पदंतस्सविस्मयः । उवाच रणवृत्तांतं यदुक्तं शंकरेण च

ତାଙ୍କୁ ସେହି ଅସାଧାରଣ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଏବଂ ଶଙ୍କର (ଶିବ) ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେପରି ସମଗ୍ର ଯୁଦ୍ଧବୃତ୍ତାନ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।

Verse 10

पुष्पदंत उवाच । राजेन्द्र शिवदूतोऽहं पुष्पदंताभिधः प्रभो । यदुक्तं शंकरेणैव तच्छृणु त्वं ब्रवीमि ते

ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ କହିଲା—ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଶିବଙ୍କ ଦୂତ; ମୋର ନାମ ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ। ଶଙ୍କର ଯାହା କହିଛନ୍ତି ତାହା ଶୁଣ—ସେଇ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।

Verse 11

शिव उवाच । राज्यं देहि च देवानामधिकारं हि सांप्रतम् । नोचेत्कुरु रणं सार्द्धं परेण च मया सताम्

ଶିବ କହିଲେ—ଦେବମାନଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇ ଦିଅ; ଏହି ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କର ଅଧିକାର ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ। ନଚେତ୍ ତୁମ ପରମ ସହାୟ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର, ଧର୍ମୀମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଥିବା ମୋତେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେ।

Verse 12

देवा मां शरणापन्ना देवेशं शंकरं सताम् । अहं क्रुद्धो महारुद्रस्त्वां वधिष्याम्यसंशयम्

ଦେବମାନେ ମୋ ଶରଣକୁ ଆସିଛନ୍ତି—ମୁଁ ଦେବେଶ ଶଙ୍କର, ସତ୍ଜନମାନଙ୍କ ଆରାଧ୍ୟ। ଏବେ ମୁଁ କ୍ରୁଦ୍ଧ ମହାରୁଦ୍ର; ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ବଧ କରିବି।

Verse 13

हरोऽस्मि सर्वदेवेभ्यो ह्यभयं दत्तवानहम् । खलदंडधरोऽहं वै शरणागतवत्सलः

ମୁଁ ହର (ଶିବ); ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଅଭୟ ଦେଇଛି। ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ପାଇଁ ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ଶରଣାଗତଙ୍କ ପ୍ରତି ସଦା ବତ୍ସଳ।

Verse 14

राज्यं दास्यसि किं वा त्वं करिष्यसि रणं च किम् । तत्त्वं ब्रूहि द्वयोरेकं दानवेन्द्र विचार्य वै

ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ଦେବ କି, ନା ଯୁଦ୍ଧ କରିବ? ହେ ଦାନବେନ୍ଦ୍ର, ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ଏହି ଦୁଇଟିରୁ ଗୋଟିଏ ସତ୍ୟ କହ।

Verse 15

पुष्पदंत उवाच । इत्युक्तं यन्महेशेन तुभ्यं तन्मे निवेदितम् । वितथं शंभुवाक्यं न कदापि दनुजाधिप

ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ କହିଲେ—ମହେଶ୍ୱର ତୁମକୁ ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ ନିବେଦନ କରିଛି। ହେ ଦନୁଜାଧିପ! ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ବଚନ କେବେ ମିଥ୍ୟା ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 16

अहं स्वस्वामिनं गंतुमिच्छामि त्वरितं हरम् । गत्वा वक्ष्यामि किं शंभोस्तथा त्वं वद मामिह

ମୁଁ ମୋର ସ୍ୱାମୀ ହରଙ୍କ ପାଖକୁ ଶୀଘ୍ର ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ସେଠାକୁ ଯାଇ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ କ’ଣ କହିବି, ତୁମେ ଏଠାରେ ମୋତେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହ।

Verse 17

सनत्कुमार उवाच । इत्थं च पुष्पदंतस्य शिवदूतस्य सत्पतेः । आकर्ण्य वचनं राजा हसित्वा तमुवाच सः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏପରି ଶିବଦୂତ ଓ ସତ୍ପୁରୁଷ ପୁଷ୍ପଦନ୍ତଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ରାଜା ହସିଲେ ଏବଂ ପରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 18

शंखचूड उवाच । राज्यं दास्ये न देवेभ्यो वीरभोग्या वसुंधरा । रणं दास्यामि ते रुद्र देवानां पक्षपातिने

ଶଙ୍ଖଚୂଡ କହିଲେ—ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେବି ନାହିଁ; ଏହି ବସୁନ୍ଧରା ବୀରମାନଙ୍କ ଭୋଗ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ହେ ରୁଦ୍ର, ଦେବମାନଙ୍କ ପକ୍ଷପାତୀ, ତୁମକୁ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବି।

Verse 19

यस्योपरि प्रयायी स्यात्स वीरो भुवेनऽधमः । अतः पूर्वमहं रुद्र त्वां गमिष्याम्यसंशयम्

ଯେ ଅନ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଆଗେଇ ନିଜକୁ ବୀର ବୋଲି କହେ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ନରାଧମ। ତେଣୁ, ହେ ରୁଦ୍ର, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ପୂର୍ବରୁ ଯିବି।

Verse 20

प्रभात आगमिष्यामि वीरयात्रा विचारतः । त्वं गच्छाचक्ष्व रुद्राय हीदृशं वचनं मम

ପ୍ରଭାତେ ମୁଁ ଆସିବି, ବୀରମାନଙ୍କ ଯାତ୍ରାକୁ ଯଥାବିଧି ବିଚାର କରି। ତୁମେ ଏବେ ଯାଅ ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ମୋର ଏହି କଥା ଜଣାଅ।

Verse 21

इति श्रुत्वा शंखचूडवचनं सुप्रहस्य सः । उवाच दानवेन्द्रं स शंभुदूतस्तु गर्वितम्

ଶଂଖଚୂଡଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ମୃଦୁ ହସିଲା; ତାପରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦୂତ ସେଇ ଗର୍ବିତ ଦାନବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 22

अन्येषामपि राजेन्द्र गणानां शंकरस्य च । न स्थातुं संमुखे योग्यः किं पुनस्तस्य संमुखम्

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଗଣମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମଧ୍ୟ ସେ ମୁହଁମୁହିଁ ଦଢ଼ିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ତେବେ ସ୍ୱୟଂ ଶଙ୍କରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କଥା କ’ଣ!

Verse 23

स त्वं देहि च देवानामधिकाराणि सर्वशः । त्वमरे गच्छ पातालं यदि जीवितुमिच्छसि

ଏହେତୁ ଦେବମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅଧିକାର ଓ ପଦବୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଫେରାଇ ଦିଅ। ହେ ଶତ୍ରୁ! ଜୀବିତ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ପାତାଳକୁ ଯାଅ।

Verse 24

सामान्यममरं तं नो विद्धि दानवसत्तम । शंकरः परमात्मा हि सर्वेषामीश्वरेश्वरः

ହେ ଦାନବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ‘ଅମର’ ବୋଲି ଜାଣିବା ନୁହେଁ; ଶଙ୍କର ହିଁ ପରମାତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଈଶ୍ୱର।

Verse 25

इन्द्राद्यास्सकला देवा यस्याज्ञावर्तिनस्सदा । सप्रजापतयस्सिद्धा मुनयश्चाप्यहीश्वराः

ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ସଦା ଯାହାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ପ୍ରଜାପତି, ସିଦ୍ଧ, ମୁନି ଏବଂ ନାଗାଧିପତିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଧୀନ।

Verse 26

हरेर्विधेश्च स स्वामी निर्गुणस्सगुणस्स हि । यस्य भ्रूभंगमात्रेण सर्वेषां प्रलयो भवेत्

ସେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଓ ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ; ସେ ନିର୍ଗୁଣ ମଧ୍ୟ, ସଗୁଣ ମଧ୍ୟ। ତାଙ୍କ ଭ୍ରୂଭଙ୍ଗ ମାତ୍ରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଳୟ ଘଟିପାରେ।

Verse 27

शिवस्य पूर्णरूपश्च लोकसंहारकारकः । सतां गतिर्दुष्टहंता निर्विकारः परात्परः

ସେ ଶିବଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ଲୋକସଂହାରକାରୀ। ସତ୍ଜନଙ୍କ ପରମଗତି, ଦୁଷ୍ଟହନ୍ତା, ନିର୍ବିକାର ଓ ପରାତ୍ପର।

Verse 28

ब्रह्मणोधिपतिस्सोऽपि हरेरपि महेश्वरः । अवमान्या न वै तस्य शासना दानवर्षभ

ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅଧିପତି, ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କର ମଧ୍ୟ ମହେଶ୍ୱର। ତେଣୁ, ହେ ଦାନବବୃଷଭ, ତାଙ୍କ ଶାସନକୁ କେବେ ଅବମାନ କରନି।

Verse 29

किं बहूक्तेन राजेन्द्र मनसा संविचार्य च । रुद्रं विद्धि महेशानं परं ब्रह्म चिदात्मकम्

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଅଧିକ କହି କ’ଣ? ମନରେ ସମ୍ୟକ୍ ବିଚାର କରି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ମହେଶାନ—ଚିଦାତ୍ମକ ପରବ୍ରହ୍ମ—ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 30

देहि राज्यं हि देवानामधिकारांश्च सर्वशः । एवं ते कुशलं तात भविष्यत्यन्यथा भयम्

ଦେବମାନଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଓ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଅଧିକାର ସବୁ ପ୍ରକାରେ ଫେରାଇ ଦେ। ଏଭଳି କଲେ, ହେ ତାତ, ତୋର କୁଶଳ ହେବ; ନହେଲେ ଭୟ (ବିପଦ) ହେବ।

Verse 31

सन्त्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा दानवेंद्रः शंखचूडः प्रतापवान् । उवाच शिवदूतं तं भवितव्यविमोहितः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏହା ଶୁଣି ପ୍ରତାପବାନ ଦାନବେନ୍ଦ୍ର ଶଂଖଚୂଡ, ଭବିତବ୍ୟର ମୋହରେ ବୁଦ୍ଧି ଆବୃତ ହୋଇ, ସେଇ ଶିବଦୂତଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 32

शंखचूड उवाच । स्वतो राज्यं न दास्यामि नाधिकारान् विनिश्चयात् । विना युद्धं महेशेन सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

ଶଂଖଚୂଡ କହିଲା—ମୁଁ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ରାଜ୍ୟ ଦେବିନି, ନା ମୋ ଅଧିକାର ଛାଡ଼ିବି; ଏହା ମୋର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ। ମହେଶଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ବିନା ଏହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେବ ନାହିଁ—ଏହି ସତ୍ୟ ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 33

कालाधीनं जगत्सर्वं विज्ञेयं सचराचरम् । कालाद्भवति सर्वं हि विनश्यति च कालतः

ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ—ଚର ଓ ଅଚର—କାଳର ଅଧୀନ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ସତ୍ୟକଥା, କାଳରୁ ହିଁ ସବୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ କାଳଦ୍ୱାରା ହିଁ ସବୁ ନଶିଯାଏ।

Verse 34

त्वं गच्छ शंकरं रुद्रं मयोक्तं वद तत्त्वत । स च युक्तं करोत्वेवं बहुवार्तां कुरुष्व नो

ତୁମେ ଶଙ୍କର ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ମୁଁ ଯାହା କହିଛି ତାହା ସତ୍ୟରୂପେ କହିଦିଅ। ସେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ତଦନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁନ୍ତୁ; ଏହି ବିଷୟର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ବାଦ ଆମ ପାଖକୁ ଫେରାଇ ଆଣ।

Verse 35

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा शिवदूतोऽसौ जगाम स्वामिनं निजम् । यथार्थं कथयामास पुष्पदंतश्च सन्मुने

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏପରି କହି ସେ ଶିବଦୂତ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଗଲା। ପରେ, ହେ ସନ୍ମୁନି, ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ ଘଟିଥିବା କଥାକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କହିଲା।