भूतत्रिपुरधर्मवर्णनम् (Description of the Dharma/Conduct of the Bhūta-Tripura) — Chapter 3

Verse 1

शिव उवाच । अयं वै त्रिपुराध्यक्ष पुण्यवान्वर्ततेऽधुना । यत्र पुण्यं प्रवर्तेत न हंतव्यो बुधैः क्वचित्

ଶିବ କହିଲେ—ଏହି ତ୍ରିପୁରାଧ୍ୟକ୍ଷ ଏବେ ପୁଣ୍ୟବାନ ହୋଇ ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ। ଯେଉଁଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ, ସେଠାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ବଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 2

जानामि देवकष्टं च विबुधास्सकलं महत् । दैत्यास्ते प्रबला हंतुमशक्यास्तु सुरासुरैः

ହେ ଦେବଗଣ, ତୁମମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଆସିଥିବା ମହାକଷ୍ଟକୁ ମୁଁ ଜାଣେ। ସେଇ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ; ଦେବ କି ଅସୁର—କେହି ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

Verse 3

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे त्रिपुरवधोपाख्याने भूतत्रिपुरधर्मवर्णनं नाम तृतीयोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ଯୁଦ୍ଧଖଣ୍ଡରେ, ତ୍ରିପୁରବଧୋପାଖ୍ୟାନ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ଭୂତତ୍ରିପୁରଧର୍ମବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 4

मित्रद्रोहं कथं जानन्करोमि रणकर्कशः । सुहृद्द्रोहे महत्पापं पूर्वमुक्तं स्वयंभुवा

ମୁଁ—ରଣରେ କଠୋର ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଜାଣିଶୁଣି ମିତ୍ରଦ୍ରୋହ କିପରି କରିବି? କାରଣ ସୁହୃଦ୍‌ଦ୍ରୋହ ମହାପାପ—ଏହା ସ୍ୱୟଂଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା) ପୂର୍ବରୁ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି।

Verse 5

ब्रह्मघ्नं च सुरापे च स्तेये भग्नव्रते तथा । निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା, ସୁରାପାନ, ଚୋରି ଏବଂ ବ୍ରତଭଙ୍ଗ—ଏହି ସବୁ ପାପ ପାଇଁ ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଉପକାରୀ ପ୍ରତି କୃତଘ୍ନ ଦ୍ରୋହୀ ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ।

Verse 6

मम भक्तास्तु ते दैत्या मया वध्या कथं सुराः । विचार्यतां भवद्भिश्च धर्मज्ञैरेव धर्मतः

ସେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ମୋର ଭକ୍ତ; ତାଙ୍କର ବଧ ମୋ ଦ୍ୱାରା ହେବା ଉଚିତ—ତେବେ ଦେବମାନେ କିପରି କରିବେ? ଧର୍ମଜ୍ଞ ଆପଣମାନେ ଧର୍ମାନୁସାରେ ବିଚାର କରନ୍ତୁ।

Verse 7

तावत्ते नैव हंतव्या यावद्भक्तिकृतश्च मे । तथापि विष्णवे देवा निवेद्यं कारणं त्विदम्

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଭାବରେ କରୁଛନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତଥାପି, ହେ ଦେବମାନେ, ଏହି କାରଣ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରନ୍ତୁ।

Verse 8

सनत्कुमार उवाच । इत्येवं तद्वचः श्रुत्वा देवाश्शक्रपुरोगमाः । न्यवेदयन् द्रुतं सर्वे ब्रह्मणे प्रथमं मुने

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏଭଳି ସେହି ବଚନ ଶୁଣି, ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ସେହି କଥାକୁ ପ୍ରଥମ ମୁନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 9

ततो विधिं पुरस्कृत्य सर्वे देवास्सवासवाः । वैकुंठं प्रययुश्शीघ्रं सर्वे शोभासमन्वितम्

ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି, ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 10

तत्र गत्वा हरिं दृष्ट्वा प्रणेमुर्जातसंभ्रमाः । तुष्टुवुश्च महाभक्त्या कृतांजलिपुटास्सुराः

ସେଠାକୁ ଯାଇ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେବମାନେ ହଠାତ୍ ସମ୍ଭ୍ରମରେ ଭରି ପ୍ରଣାମ କଲେ। ପରେ କରଯୋଡ଼ି ମହାଭକ୍ତିରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 11

स्वदुःखकारणं सर्वं पूर्ववत्तदनंतरम् । न्यवेदयन्द्रुतं तस्मै विष्णवे प्रभविष्णवे

ସେ ନିଜ ଦୁଃଖର ସମସ୍ତ କାରଣକୁ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ସେପରି କ୍ରମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ, ଶୀଘ୍ରେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲା।

Verse 12

देवदुःखं ततः श्रुत्वा दत्तं च त्रिपुरालये । ज्ञात्वा व्रतं च तेषां तद्विष्णुर्वचनमब्रवीत्

ତାପରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ତ୍ରିପୁରବାସୀମାନଙ୍କୁ ଯେ ଦାନ ମିଳିଥିଲା ତାହା ଜାଣି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ବ୍ରତାଚରଣକୁ ବୁଝି, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 13

विष्णुरुवाच । इदं सत्यं वचश्चैव यत्र धर्मस्सनातनः । तत्र दुःखं न जायेत सूर्ये दृष्टे यथा तमः

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟବଚନ: ଯେଉଁଠି ସନାତନ ଧର୍ମ ଅବସ୍ଥିତ, ସେଠି ଦୁଃଖ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲେ ଯେପରି ଅନ୍ଧକାର ନଶିଯାଏ।

Verse 14

सनत्कुमार उवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा देवा दुःखमुपागताः । पुनरूचुस्तथा विष्णुं परिम्लानमुखाम्बुजाः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ଦେବମାନେ ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖ ମ୍ଲାନ ହୋଇଗଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସେହିପରି କହିଲେ।

Verse 15

देवा ऊचुः । कथं चैव प्रकर्त्तव्यं कथं दुःखं निरस्यते । कथं भवेम सुखिनः कथं स्थास्यामहे वयम्

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ଆମେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? ଦୁଃଖ କିପରି ଦୂର ହେବ? ଆମେ କିପରି ସୁଖୀ ହେବୁ, ଏବଂ କିପରି ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରହିପାରିବୁ?

Verse 16

कथं धर्मा भविष्यंति त्रिपुरे जीविते सति । देवदुःखप्रदा नूनं सर्वे त्रिपुरवासिनः

ତ୍ରିପୁର ଜୀବିତ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମ କିପରି ହେବ? ନିଶ୍ଚୟ ତ୍ରିପୁରବାସୀ ସମସ୍ତେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦୁଃଖର କାରଣ।

Verse 17

किं वा ते त्रिपुरस्येह वधश्चैव विधीयताम् । नोचेदकालिकी देवसंहतिः क्रियतां ध्रुवम्

ନହେଲେ ତୁମେ ଏଠାରେ ତ୍ରିପୁରର ବଧ କର। ନଚେତ୍ ନିଶ୍ଚୟ ତୁରନ୍ତ ଦେବସେନାର ସମାବେଶ କରାଯାଉ।

Verse 18

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा ते तदा देवा दुःखं कृत्वा पुनः पुनः । स्थितिं नैव गतिं ते वै चक्रुर्देववरादिह

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏପରି କହି ସେ ଦେବମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ। ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏଠାରେ ସେମାନେ ନ ସ୍ଥିତି, ନ ଗତି କିଛି କରିପାରିଲେ।

Verse 19

तान्वै तथाविधान्दृष्ट्वा हीनान्विनयसंयुतान् । सोपि नारायणः श्रीमांश्चिंतयेच्चेतसा तथा

ସେମାନଙ୍କୁ ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି—ହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବିନୟଯୁକ୍ତ—ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାରାୟଣ ମଧ୍ୟ ମନରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 20

किं कार्यं देवकार्येषु मया देवसहा यिना । शिवभक्तास्तु ते दैत्यास्तारकस्य सुता इति

ଦେବକାର୍ଯ୍ୟରେ ମୋର କି କାମ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କ ସହାୟ ଅଟେ? ସେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସତ୍ୟରେ ଶିବଭକ୍ତ; ସେମାନେ ତାରକଙ୍କ ପୁତ୍ର।

Verse 21

इति संचिन्त्य तत्काले विष्णुना प्रभविष्णुना । ततो यज्ञास्स्मृतास्तेन देवकार्यार्थमक्षयाः

ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି ସେହି ସମୟରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।

Verse 22

तद्विष्णुस्मृतिमात्रेण यज्ञास्ते तत्क्षणं द्रुतम् । आगतास्तत्र यत्रास्ते श्रीपतिः पुरुषोत्तमः

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସ୍ମୃତିମାତ୍ରେ ସେ ଯଜ୍ଞମାନେ ତତ୍କ୍ଷଣ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରୀପତି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ବିରାଜମାନ ଥିଲେ।

Verse 23

ततो विष्णुं यज्ञपतिं पुराणं पुरुषं हरिम् । प्रणम्य तुष्टुवुस्ते वै कृतांजलिपुटास्तदा

ତାପରେ ସେମାନେ ଯଜ୍ଞପତି, ପୁରାତନ ପୁରୁଷ ହରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ସେହି ସମୟରେ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 24

भगवानपि तान्दृष्ट्वा यज्ञान्प्राह सनातनम् । सनातनस्तदा सेंद्रान्देवानालोक्य चाच्युतः

ସେହି ଯଜ୍ଞକର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ଭଗବାନ୍ ସନାତନଙ୍କୁ କହିଲେ। ତାପରେ ଅଚ୍ୟୁତ ସନାତନ ଇନ୍ଦ୍ରସହ ଦେବମାନଙ୍କୁ ନିହାରି ଯଥୋଚିତ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 25

विष्णुरुवाच । अनेनैव सदा देवा यजध्वं परमेश्वरम् । पुरत्रयविनाशाय जगत्त्रयविभूतये

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ଦେବମାନେ, ଏହି ଉପାୟରେ ସଦା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଯଜନ କର; ତ୍ରିପୁର ବିନାଶ ପାଇଁ ଏବଂ ତ୍ରିଲୋକର ବିଭୂତି-ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ।

Verse 26

सनत्कुमार उवाच । अच्युतस्य वचः श्रुत्वा देवदेवस्य धीमतः । प्रेम्णा ते प्रणतिं कृत्वा यज्ञेशं तेऽस्तुवन्सुराः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଅଚ୍ୟୁତ (ବିଷ୍ଣୁ), ଦେବଦେବ ଧୀମାନ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଦେବମାନେ ପ୍ରେମରେ ପ୍ରଣାମ କରି ଯଜ୍ଞେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 27

एवं स्तुत्वा ततो देवा अजयन्यज्ञपूरुषम् । यज्ञोक्तेन विधानेन संपूर्णविधयो मुने

ହେ ମୁନି, ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରି ଦେବମାନେ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜୟ କଲେ। ଯଜ୍ଞୋକ୍ତ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ ବିଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ସେମାନେ ଏହା କଲେ।

Verse 28

ततस्तस्माद्यज्ञकुंडात्समुत्पेतुस्सहस्रशः । भूतसंघा महाकायाः शूलशक्तिगदायुधाः

ତାପରେ ସେହି ଯଜ୍ଞକୁଣ୍ଡରୁ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଭୂତସଂଘ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ—ମହାକାୟ, ଶୂଳ, ଶକ୍ତି ଓ ଗଦାକୁ ଆୟୁଧ କରିଥିବା।

Verse 29

ददृशुस्ते सुरास्तान् वै भूतसंघान्सहस्रशः । शूल शक्तिगदाहस्तान्दण्डचापशिलायुधान्

ତେବେ ଦେବମାନେ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଭୂତସଂଘକୁ ଦେଖିଲେ—ହାତରେ ଶୂଳ, ଶକ୍ତି, ଗଦା ଧରିଥିବା, ଏବଂ ଦଣ୍ଡ, ଧନୁ, ଶିଳାକୁ ମଧ୍ୟ ଆୟୁଧ କରିଥିବା।

Verse 30

नानाप्रहरणोपेतान् नानावेषधरांस्तथा । कालाग्निरुद्रसदृशान्कालसूर्योपमांस्तदा

ସେମାନେ ନାନାପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରରେ ସଜ୍ଜିତ ଥିଲେ ଏବଂ ନାନା ବେଶ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ସେମାନେ କାଳାଗ୍ନିରୁଦ୍ର ସଦୃଶ ଓ କାଳସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।

Verse 31

दृष्ट्वा तानब्रवीद्विष्णुः प्रणिपत्य पुरःस्थितान् । भूतान्यज्ञपतिः श्रीमानुद्राज्ञाप्रतिपालकः

ସେମାନେ ନିଜ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ଯଜ୍ଞପତି ଶ୍ରୀମାନ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସେହି ଭୂତମାନଙ୍କୁ କହିଲେ; କାରଣ ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାର ନିଷ୍ଠାବାନ ପାଳକ ଥିଲେ।

Verse 32

विष्णुरुवाच । भूताः शृणुत मद्वाक्यं देवकार्यार्थमुद्यताः । गच्छन्तु त्रिपुरं सद्यस्सर्वे हि बलवत्तराः

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ଭୂତଗଣ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳବାନ—ତୁରନ୍ତ ତ୍ରିପୁରକୁ ଯାଅ।

Verse 33

गत्वा दग्ध्वा च भित्त्वा च भङ्क्त्वा दैत्यपुरत्रयम् । पुनर्यथागता भूतागंतुमर्हथ भूतये

ଯାଇ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ତିନି ପୁରକୁ ଦଗ୍ଧ କର, ଭେଦ କର, ଏବଂ ଭଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣ କର। ପରେ ଯେପରି ଗଲ, ସେପରି ଫେରି ଆସି, ହେ ଭୂତଗଣ, ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ହିତ ଓ ପୁନଃସ୍ଥାପନା ପାଇଁ ପୁନର୍ବାର ଆସ।

Verse 34

सनत्कुमार उवाच । तच्छ्रुत्वा भगवद्वाक्यं ततो भूतगणाश्च ते । प्रणम्य देवदेवं तं ययुर्दैत्यपुरत्रयम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଭଗବାନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେଇ ଭୂତଗଣ ଦେବାଧିଦେବ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ତ୍ରିପୁର ନାମକ ଦୈତ୍ୟ-ପୁରତ୍ରୟ ପ୍ରତି ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 35

गत्वा तत्प्रविशंतश्च त्रिपुराधिपतेजसि । भस्मसादभवन्सद्यश्शलभा इव पावके

ସେଠାକୁ ଯାଇ ତ୍ରିପୁରାଧିପତିଙ୍କ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତେଜରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାମାତ୍ରେ ସେମାନେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହେଲେ—ଯେପରି ଶଲଭ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ି ଜଳିଯାଏ।

Verse 36

अवशिष्टाश्च ये केचित्पलायनपरायणाः । निस्सृत्यारं समायाता हरेर्निकटमाकुलाः

ଏବଂ ଯେ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ—ପଳାୟନରେ ମାତ୍ର ପରାୟଣ—ସେମାନେ ଦ୍ୱାରମାର୍ଗରେ ବାହାରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକୁଳ ହୋଇ ଶରଣ ପାଇଁ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।

Verse 37

तान्दृष्ट्वा स हरिः श्रुत्वा तच्च वृत्तमशेषतः । चिंतयामास भगवान्मनसा पुरुषोत्तमः

ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଏବଂ ସେହି ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣି, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଭଗବାନ ହରି ମନମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତନ କଲେ—ସେହି ସଂଘର୍ଷରେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 38

किं कृत्यमधुना कार्यमिति संतप्तमानसः । संतप्तानमरान्सर्वानाज्ञाय च सवासवान्

ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ମନ ନେଇ ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଏବେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? କେଉଁ ଉପାୟ ଅବଶିଷ୍ଟ?” ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ସମସ୍ତ ଅମର ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତପ୍ତ ବୋଲି ଜାଣି, ତାଙ୍କ ଦୁଃଖସ୍ଥିତିକୁ ମନେ ବିଚାର କଲେ।

Verse 39

कथं तेषां च दैत्यानां बलाद्धत्वा पुरत्रयम् । देवकार्यं करिष्यामीत्यासीच्चिंतासमाकुलः

ସେ ଚିନ୍ତାରେ ଆକୁଳ ହେଲେ—“ସେହି ବଳବାନ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ତ୍ରିପୁରକୁ ମୁଁ ବଳପ୍ରୟୋଗରେ କିପରି ଧ୍ୱଂସ କରି, ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିବି?”

Verse 40

नाशोऽभिचारतो नास्ति धर्मिष्ठानां न संशयः । इति प्राह स्वयं चेशः श्रुत्याचारप्रमाणकृत्

“ଯେମାନେ ପରମ ଧର୍ମିଷ୍ଠ, ସେମାନଙ୍କର ନାଶ ଅଭିଚାର (ମନ୍ତ୍ର-ତନ୍ତ୍ର) ଦ୍ୱାରା ହୁଏ ନାହିଁ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ଏପରି କହି ସ୍ୱୟଂ ଈଶ୍ୱର ଶ୍ରୁତି ଓ ସଦାଚାରକୁ ପ୍ରମାଣ ରୂପେ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 41

दैत्याश्च ते हि धर्मिष्ठास्सर्वे त्रिपुरवासिनः । तस्मादवध्यतां प्राप्ता नान्यथा सुरपुंगवाः

ସେହି ଦୈତ୍ୟମାନେ ଏବଂ ତ୍ରିପୁରର ସମସ୍ତ ନିବାସୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ! ସେଥିପାଇଁ ସେମାନେ ଅବଧ୍ୟତା ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 42

कृत्वा तु सुमहत्पापं रुद्रमभ्यर्चयंति ते । मुच्यंते पातकैः सर्वैः पद्मपत्रमिवांभसा

ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାପାପ କରି ମଧ୍ୟ ଯଦି ସେମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଯେପରି ପଦ୍ମପତ୍ର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 43

रुद्राभ्यर्चनतो देवाः सर्वे कामा भवंति हि । नानोपभोगसंपत्तिर्वश्यतां याति वै भुवि

ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ପୃଥିବୀରେ ନାନା ପ୍ରକାର ଭୋଗର ସମ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ବଶୀକରଣ ଶକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 44

तस्मात्तद्भोगिनो दैत्या लिंगार्चनपरायणाः । अनेकविधसंपत्तेर्मोक्षस्यापि परत्र च

ସେଥିପାଇଁ ସେହି ଦୈତ୍ୟମାନେ ଲିଙ୍ଗ-ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ନିବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେହି ସବୁ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ପରଲୋକରେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରନ୍ତି।

Verse 45

ततः कृत्वा धर्मविघ्नं तेषामेवात्ममायया । दैत्यानां देवकार्यार्थं हरिष्ये त्रिपुरं क्षणात्

ତା’ପରେ ମୁଁ ନିଜ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ଧର୍ମରେ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସେହି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ତ୍ରିପୁରକୁ କ୍ଷଣକ ମଧ୍ୟରେ ବିନାଶ କରିବି।

Verse 46

विचार्येत्थं ततस्तेषां भगवान्पुरुषोत्तमः । कर्तुं व्यवस्थितः पश्चाद्धर्मविघ्नं सुरारिणाम्

ଏଭଳି ବିଚାର କରି ଭଗବାନ୍ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ପରେ ଦେବଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଧର୍ମରେ ବିଘ୍ନ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, ଯେପରି ତାଙ୍କର ଅଧର୍ମବଳ ରୋକାଯାଉ।

Verse 47

यावच्च वेद धर्मास्तु यावद्वै शंकरार्चनम् । यावच्च शुचिकृत्यादि तावन्नाशो भवेन्न हि

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବେଦଧର୍ମ ପାଳିତ ହୁଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନା ହୁଏ, ଏବଂ ଶୁଚିକର୍ମାଦି ଆଚରିତ ହୁଏ—ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଶ୍ଚୟ ନାଶ (ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପତନ) ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 48

तस्मादेवं प्रकर्तव्यं वेदधर्मस्ततो व्रजेत् । त्यक्तलिंगार्चना दैत्या भविष्यंति न संशयः

ଏହେତୁ ଏଭଳି ହିଁ କରିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ବେଦଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଚାଲିବା ଉଚିତ। ଦୈତ୍ୟମାନେ ଶିବଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନା ତ୍ୟାଗ କରିବେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 49

इति निश्चित्य वै विष्णुर्विघ्नार्थमकरोत्तदा । तेषां धर्मस्य दैत्यानामुपायं श्रुति खण्डनम्

ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି ବିଷ୍ଣୁ ସେତେବେଳେ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଧର୍ମକୁ ବାଧା ଦେବା ଉପାୟ ଭାବେ ସେ ଶ୍ରୁତିର ପ୍ରାମାଣ୍ୟ ‘ଖଣ୍ଡନ’—ବିକୃତି—ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 50

तदैवोवाच देवान्स विष्णुर्देवसहायकृत् । शिवाज्ञया शिवेनैवाज्ञप्तस्त्रैलोक्यरक्षणे

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହାୟକ ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ; କାରଣ ତ୍ରିଲୋକର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେ ଶିବାଜ୍ଞାରେ, ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ନିଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 51

विष्णुरुवाच । हे देवास्सकला यूयं गच्छत स्वगृहान्ध्रुवम् । देवकार्यं करिष्यामि यथामति न संशयः

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ନିଜ ନିଜ ଧାମକୁ ଯାଅ। ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ ମୋ ବୁଦ୍ଧିଅନୁସାରେ କରିବି; କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 52

तान्रुद्राद्विमुखान्नूनं करिष्यामि सुयत्नतः । स्वभक्तिरहिताञ्ज्ञात्वा तान्करिष्यति भस्मसात्

ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଯେମାନେ ବିମୁଖ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଅତି ଯତ୍ନରେ ପରାଙ୍ମୁଖ କରିଦେବି। ସେମାନେ ସତ୍ୟଭକ୍ତିହୀନ ବୋଲି ଜାଣି ସେ (ରୁଦ୍ର) ସେମାନଙ୍କୁ ଭସ୍ମସାତ୍ କରିଦେବେ।

Verse 53

सनत्कुमार उवाच । तदाज्ञां शिरसाधायश्वासितास्तेऽमरा मुने । स्वस्वधामानि विश्वस्ता ययुर्ब्रह्मापि मोदिताः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ହେ ମୁନି, ସେଇ ଆଜ୍ଞାକୁ ଶିରସାଧ୍ୟ କରି ଦେବଗଣ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହେଲେ। ବିଶ୍ୱାସରେ ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

Verse 54

ततश्चैवाकरोद्विष्णुर्देवार्थं हितमुत्तमम् । तदेव श्रूयतां सम्यक्सर्वपापप्रणाशनम्

ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଦେବମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଧ୍ୟାନଦେଇ ଶୁଣ; ଏହା ସର୍ବ ପାପର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶକ।