जलंधरयुद्धे मायाप्रयोगः — Jalandhara’s Māyā in the Battle with Śiva

Verse 1

व्यास उवाच । विधेः श्रेष्ठसुत प्राज्ञः कथेयं श्राविताद्भुता । ततश्च किमभूदाजौ कथं दैत्यो हतो वद

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ବିଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର, ହେ ପ୍ରାଜ୍ଞ! ତୁମେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣାଇଲ। ଏବେ କୁହ—ଯୁଦ୍ଧରେ ପରେ କ’ଣ ହେଲା, ଏବଂ ଦୈତ୍ୟ କିପରି ହତ ହେଲା?

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । अदृश्य गिरिजां तत्र दैत्येन्द्रे रणमागते । गांधर्वे च विलीने हि चैतन्योऽभूद्वृषध्वजः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ସେଠାରେ ଗିରିଜା (ପାର୍ବତୀ) ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଦାନବେନ୍ଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆସିଲା, ଏବଂ ଗାନ୍ଧର୍ବ ମଧ୍ୟ ବିଲୀନ ହେଲା; ତେବେ ବୃଷଧ୍ୱଜ (ଶିବ) ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଚେତନ ଓ ସତର୍କ ହେଲେ।

Verse 3

अंतर्धानगतां मायां दृष्ट्वा बुद्धो हि शंकरः । चुक्रोधातीव संहारी लौकिकीं गतिमाश्रितः

ମାୟା ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଉଥିବା ଦେଖି ଶଙ୍କର ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ପରିସ୍ଥିତି ବୁଝିଲେ। ତାପରେ ସଂହାରକର୍ତ୍ତା ପ୍ରଭୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥେ ଲୌକିକ ଗତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ।

Verse 4

ततश्शिवो विस्मितमानसः पुनर्जगाम युद्धाय जलंधरं रुषा । स चापि दैत्यः पुनरागतं शिवं दृष्ट्वा शरोघैस्समवाकिरद्रणे

ତାପରେ ଶିବ ବିସ୍ମୟଭରା ମନେ କ୍ରୋଧ ସହିତ ପୁନର୍ବାର ଜଲନ୍ଧର ସହ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ସେ ଦୈତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ପୁନଃ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ରଣଭୂମିରେ ବାଣଧାରାରେ ତାଙ୍କୁ ଆବୃତ କଲା।

Verse 5

क्षिप्तं प्रभुस्तं शरजालमुग्रं जलंधरेणातिबलीयसा हरः । प्रचिच्छेद शरैर्वरैर्निजैर्नचित्रमत्र त्रिभवप्रहंतुः

ଅତିବଳୀ ଜଲନ୍ଧର ଛାଡ଼ିଥିବା ସେ ଭୟଙ୍କର ବାଣଜାଲକୁ ପ୍ରଭୁ ହର ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣଦ୍ୱାରା ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ କରିଦେଲେ। ଏଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ? ସେ ତ ତ୍ରିଭୁବନ-ସଂହାରକ।

Verse 6

ततो जलंधरो दृष्ट्वा रुद्र्मद्भुतविक्रमम् । चकार मायया गौरीं त्र्यम्बकं मोहयन्निव

ତେବେ ଜଲନ୍ଧର ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ପରାକ୍ରମ ଦେଖି, ମାୟାବଳେ ଗୌରୀର ରୂପ ରଚିଲା—ଯେନେ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ମୋହିତ କରୁଛି।

Verse 7

रथोपरि गतां बद्धां रुदंतीं पार्वतीं शिवः । निशुंभ शुंभदैत्यैश्च बध्यमानां ददर्श सः

ରଥ ଉପରେ ଥିବା, ବନ୍ଧା ଓ କାନ୍ଦୁଥିବା ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଶିବ ଦେଖିଲେ—ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ଶୁମ୍ଭ ଦୈତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧରି ବାନ୍ଧୁଥିଲେ।

Verse 8

गौरीं तथाविधां दृष्ट्वा लौकिकीं दर्शयन्गतिम् । बभूव प्राकृत इव शिवोप्युद्विग्नमानसः

ଗୌରୀଙ୍କୁ ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ଯେନେ ସେ ଲୌକିକ ଭାବ ଦେଖାଉଛନ୍ତି, ପରମ ଶିବ ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହେଲେ।

Verse 9

अवाङ्मुखस्थितस्तूष्णीं नानालीलाविशारदः । शिथिलांगो विषण्णात्मा विस्मृत्य स्वपराक्रमम्

ନାନା ଲୀଳା-ଉପାୟରେ ପାରଦର୍ଶୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମୁହଁ ନମାଇ ନିରବ ରହିଲେ; ଅଙ୍ଗ ଶିଥିଳ, ମନ ବିଷଣ୍ଣ—ଯେନେ ନିଜ ପରାକ୍ରମ ଭୁଲିଗଲେ।

Verse 10

ततो जलंधरो वेगात्त्रिभिर्विव्याध सायकैः । आपुंखमग्नैस्तं रुद्रं शिरस्युरसि चोदरे

ତାପରେ ଜଲନ୍ଧର ବେଗରେ ଆଗେଇ ଆସି, ପଙ୍ଖ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗାଢ଼ିଥିବା ତିନିଟି ବାଣରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲା—ମୁଣ୍ଡରେ, ବକ୍ଷରେ ଓ ଉଦରରେ।

Verse 11

ततो रुद्रो महालीलो ज्ञानतत्त्वः क्षणात्प्रभुः । रौद्ररूपधरो जातो ज्वालामालातिभीषणः

ତେବେ ମହାଲୀଳାମୟ, ଜ୍ଞାନତତ୍ତ୍ୱସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁ ରୁଦ୍ର କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ରୌଦ୍ରରୂପ ଧାରଣ କରି ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଜ୍ୱାଳାମାଳାରେ ଅତିଭୟଙ୍କର ଥିଲେ।

Verse 12

तस्यातीव महारौद्ररूपं दृष्ट्वा महासुराः । न शेकुः प्रमुखे स्थातुं भेजिरे ते दिशो दश

ତାଙ୍କର ଅତିଭୟଙ୍କର ମହାରୌଦ୍ର ରୂପ ଦେଖି ମହାସୁରମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହୋଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ପଳାଇ ଦଶଦିଗକୁ ଧାଇଲେ।

Verse 13

निशुंभशुंभावपि यौ विख्यातौ वीरसत्तमौ । आपे तौ शेकतुर्नैव रणे स्थातुं मुनीश्वर

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ବିଖ୍ୟାତ ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ଶୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ଭୟାକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଠିଆ ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 14

जलंधरकृता मायांतर्हिताभूच्च तत्क्षणम् । हाहाकारो महानासीत्संग्रामे सर्वतोमुखे

ସେହି କ୍ଷଣରେ ଜଲନ୍ଧର କୃତ ମାୟାରେ ସବୁକିଛି ଆଡ଼ ହୋଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା। ସର୍ବଦିଗରୁ ମୁହାଁମୁହିଁ ହୋଇଥିବା ସେଇ ସଙ୍ଗ୍ରାମରେ ମହା ହାହାକାର ଉଠିଲା।

Verse 15

ततश्शापं ददौ रुद्रस्तयोश्शुंभनिशुंभयोः । पलायमानौ तौ दृष्ट्वा धिक्कृत्य क्रोधसंयुतः

ତାପରେ କ୍ରୋଧସଂଯୁକ୍ତ ରୁଦ୍ର ଶୁମ୍ଭ-ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ପଳାଉଥିବା ଦେଖି ଧିକ୍କାର କଲେ ଏବଂ ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଉପରେ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 16

रुद्र उवाच । युवां दुष्टावतिखलावपराधकरौ मम । पार्वतीदंडदातारौ रणादस्मात्पराङ्मुखौ

ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖଳ, ମୋ ପ୍ରତି ଅପରାଧୀ। ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ; ତେଣୁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରୁ ମୁହଁ ଫେରାଇ ପଛକୁ ହଟ।

Verse 17

पराङ्मुखो न हंतव्य इति वध्यौ न मे युवाम् । मम युद्धादतिक्रांतौ गौर्य्या वध्यौ भविष्यतः

“ଯେ ପରାଙ୍ମୁଖ ହୋଇଛି, ତାକୁ ଆଘାତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ”—ଏହିପରି ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ୟ ନୁହ। କିନ୍ତୁ ମୋର ଯୁଦ୍ଧଧର୍ମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଥିବାରୁ ତୁମେ ଗୌରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ୟ ହେବ।

Verse 18

एवं वदति गौरीशे सिन्धुपुत्रो जलंधरः । चुक्रोधातीव रुद्राय ज्वलज्ज्वलनसन्निभः

ଗୌରୀନାଥଙ୍କୁ ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ଜଲନ୍ଧର ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲା ଏବଂ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଦହିଉଠିଲା।

Verse 19

रुद्रे रणे महावेगाद्ववर्ष निशिताञ्छरान् । बाणांधकारसंछन्नं तथा भूमितलं ह्यभूत्

ଯୁଦ୍ଧରେ ରୁଦ୍ର ମହାବେଗରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣବର୍ଷା କଲେ; ତେଣୁ ଭୂମିତଳ ବାଣରୂପ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ହୋଇଗଲା।

Verse 20

यावद्रुद्रः प्रचिच्छेद तस्य बाणगणान्द्रुतम् । तावत्सपरिघेणाशु जघान वृषभं बली

ଯେତେବେଳେ ରୁଦ୍ର ତାହାର ବାଣଗଣକୁ ଦ୍ରୁତ ଛେଦନ କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ବଳବାନ ଯୋଦ୍ଧା ଲୋହ ପରିଘରେ ଶୀଘ୍ରେ ବୃଷଭକୁ ପ୍ରହାର କଲା।

Verse 21

वृषस्तेन प्रहारेण परवृत्तो रणांगणात् । रुद्रेण कृश्यमाणोऽपि न तस्थौ रणभूमिषु

ବୃଷଭର ସେହି ପ୍ରହାରରେ ସେ ରଣାଙ୍ଗଣରୁ ପଛକୁ ଫେରିଗଲା; ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୀଣ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦଢ଼ ହୋଇ ରହିପାରିଲା ନାହିଁ।

Verse 22

अथ लोके महारुद्रस्स्वीयं तेजोऽतिदुस्सहम् । दर्शयामास सर्वस्मै सत्यमेतन्मुनीश्वर

ତାପରେ ଲୋକମଧ୍ୟରେ ମହାରୁଦ୍ର ନିଜର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃସହ ତେଜ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦର୍ଶାଇଲେ। ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ।

Verse 23

ततः परमसंक्रुद्धो रुद्रो रौद्रवपुर्धरः । प्रलयानलवद्धोरो बभूव सहसा प्रभुः

ତାପରେ ପରମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପ୍ରଭୁ ରୁଦ୍ର ରୌଦ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ସହସା ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ପରି ଘୋର ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 24

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलंधरवर्णनं नाम चतुर्विशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ଯୁଦ୍ଧଖଣ୍ଡରେ ‘ଜଲନ୍ଧରବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଚତୁର୍ବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 25

ब्रह्मणो वचनं रक्षन्रक्षको जगतां प्रभुः । हृदानुग्रहमातन्वंस्तद्वधाय मनो दधत्

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଚନକୁ ରକ୍ଷା କରି, ଜଗତର ରକ୍ଷକ ପ୍ରଭୁ ହୃଦୟରୁ ଅନୁଗ୍ରହ ବିସ୍ତାର କଲେ ଏବଂ ସେଇ ଶତ୍ରୁବଧ ପାଇଁ ମନ ଦୃଢ଼ କଲେ।

Verse 26

कोपं कृत्वा परं शूली पादांगुष्ठेन लीलया । महांभसि चकाराशु रथांगं रौद्रमद्भुतम्

ତେବେ ଶୂଳଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ପରମ କ୍ରୋଧ କରି, ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠରେ ଲୀଳାଭାବେ, ମହାଜଳରେ ଶୀଘ୍ର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ରୌଦ୍ର ରଥଚକ୍ର-ସଦୃଶ ଅସ୍ତ୍ର ଗଢ଼ିଲେ।

Verse 27

कृत्वार्णवांभसि शितं भगवान्रथांगं स्मृत्वा जगत्त्रयमनेन हतं पुरारिः । दक्षान्धकांतकपुरत्रययज्ञहंता लोकत्रयांतककरः प्रहसन्नुवाच

ସମୁଦ୍ରଜଳରେ ନିଜ ଚକ୍ରକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କରି ଭଗବାନ ପୁରାରି ଶିବ ସ୍ମରଣ କଲେ—ଏହି ଅସ୍ତ୍ରରେ ଏକଦା ତ୍ରିଲୋକ ଦମିତ ହୋଇଥିଲା। ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞହନ୍ତା, ଅନ୍ଧକାନ୍ତକ, ତ୍ରିପୁରବିନାଶକ, ତ୍ରିଲୋକାନ୍ତକର—ସେ ହସି କହିଲେ।

Verse 28

महारुद्र उवाच । पादेन निर्मितं चक्रं जलंधर महाम्भसि । बलवान्यदि चोद्धर्त्तुं तिष्ठ योद्धुं न चान्यथा

ମହାରୁଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ଜଲନ୍ଧର, ଏହି ମହାଜଳମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ପାଦଦ୍ୱାରା ଏହି ଚକ୍ର ନିର୍ମାଣ କରିଛି। ଯଦି ତୁ ନିଜେ ସତ୍ୟରେ ଏହା ଉଠାଇପାରୁଥିବା ବଳବାନ, ତେବେ ଦାଁଡା ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କର; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 29

सनत्कुमार उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा क्रोधेनादीप्तलोचनः । प्रदहन्निव चक्षुर्भ्यां प्राहालोक्य स शंकरम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ତାହାର ସେଇ କଥା ଶୁଣି ସେ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା; ତାହାର ଚକ୍ଷୁ ଅଗ୍ନିପରି ଦୀପ୍ତ ହେଲା। ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦହନ କରୁଥିବା ପରି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ କହିଲା।

Verse 30

जलंधर उवाच । रेखामुद्धृत्य हत्वा च सगणं त्वां हि शंकर । हत्वा लोकान्सुरैस्सार्द्धं स्वभागं गरुडो यथा

ଜଲନ୍ଧର କହିଲା—ହେ ଶଙ୍କର, ସୀମାରେଖା ଉଦ୍ଧୃତ କରି ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁମ ଗଣସହିତ ବଧ କରିବି। ପରେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନାଶ କରି, ଗରୁଡ ଯେପରି ନିଜ ଭାଗ ନେଇଥାଏ ସେପରି ମୋ ଭାଗ ମୁଁ ନେବି।

Verse 32

हंतुं चराचरं सर्वं समर्थोऽहं सवासवम् । को महेश्वर मद्बाणैरभेद्यो भुवनत्रये । बालभावेन भगवांतपसैव विनिर्जितः । ब्रह्मा बलिष्ठः स्थाने मे मुनिभिस्सुरपुंगवैः

“ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ନେଇ ସମସ୍ତ ଚରାଚରକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାରେ ସମର୍ଥ। ହେ ମହେଶ୍ୱର! ତ୍ରିଭୁବନରେ ମୋ ବାଣରେ କିଏ ଅଭେଦ୍ୟ? ଶିଶୁକ୍ରୀଡ଼ା ପରି, କେବଳ ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଶ କରିଛି। ବଲିଷ୍ଠ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ମୋ କାରଣରୁ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ—ମୁନି ଓ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ଆଧାରରେ।”

Verse 33

दग्धं क्षणेन सकलं त्रैलोक्यं सचराचरम् । तपसा किं त्वया रुद्र निर्जितो भगवानपि

କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଚରାଚରସହିତ ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଗଲା। ହେ ରୁଦ୍ର, ତୁମେ କେମିତି ତପ କଲା ଯେ ଭଗବାନ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଜିତାଯାଇଥିବା ପରି ହେଲେ?

Verse 34

इन्द्राग्नियमवित्तेशवायुवारीश्वरादयः । न सेहिरे यथा नागा गंधं पक्षिपतेरिव

ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ, କୁବେର, ବାୟୁ, ବରୁଣ, ଈଶ୍ୱର ଆଦି ଦେବମାନେ ତାହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ—ଯେପରି ପକ୍ଷିରାଜ ଗରୁଡ଼ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ପରି ଗନ୍ଧକୁ ନାଗମାନେ ସହିନଥାନ୍ତି।

Verse 35

न लब्धं दिवि भूमौ च वाहनं मम शंकर । समस्तान्पर्वतान्प्राप्य धर्षिताश्च गणेश्वराः

ହେ ଶଙ୍କର, ସ୍ୱର୍ଗରେ ନା ପୃଥିବୀରେ ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ବାହନ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ମଧ୍ୟ ଗଣେଶ୍ୱରମାନେ ଅପମାନିତ ହୋଇ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାତ ହେଲେ।

Verse 36

गिरीन्द्रो मन्दरः श्रीमान्नीलो मेरुस्सुशोभनः । धर्षितो बाहुदण्डेन कण्डा उत्सर्पणाय मे

ଶ୍ରୀମାନ୍ ଗିରିରାଜ ମନ୍ଦର, ନୀଳ ପର୍ବତ ଓ ସୁଶୋଭିତ ମେରୁ ମଧ୍ୟ ମୋ ଭୁଜଦଣ୍ଡର ବଳରେ ଆଘାତିତ ହେଲେ; ତେଣୁ ଏହି ସ୍ଫୀତି (କଣ୍ଡା) ମୋଠାରୁ ଦୂର ହେଉ।

Verse 37

गंगा निरुद्धा बाहुभ्यां लीलार्थं हिमवद्गिरौ । अरोणां मम भृत्यैश्च जयो लब्धो दिवौकसात्

ହିମବତ୍ ପର୍ବତରେ ଲୀଳାର୍ଥେ ମୁଁ ମୋ ଦୁଇ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗାକୁ ରୋକିଥିଲି; ଏବଂ ମୋ ଭୃତ୍ୟମାନେ ଅରୁଣ ସେନାକୁ ଦମନ କରି ଦେବମାନଙ୍କ ଉପରେ ଜୟ ଲାଭ କଲେ।

Verse 38

वडवाया मुखं बद्धं गृहीत्वा तां करेण तु । तत्क्षणादेव सकलमेकार्णवमभूत्तदा

ହାତରେ ଧରି ବଡ଼ବା (ଘୋଡ଼ାମୁଖୀ)ର ମୁହଁକୁ ବାନ୍ଧିଦେଲା; ସେଇ କ୍ଷଣରେ ସମସ୍ତେ ଏକ ମହାସାଗର ହୋଇଗଲା।

Verse 39

ऐरावतादयो नागाः क्षिप्ताः सिन्धुजलोपरि । सरथो भगवानिन्द्रः क्षिप्तश्च शतयोजनम्

ଐରାବତ ଆଦି ଗଜମାନେ ସମୁଦ୍ରଜଳ ଉପରେ ଛାଡ଼ାଗଲେ; ଏବଂ ରଥସହିତ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଶତଯୋଜନ ଦୂରକୁ ଛିଟକିଗଲେ।

Verse 40

गरुडोऽपि मया बद्धो नागपाशेन विष्णुना । उर्वश्याद्या मयानीता नार्यः कारागृहांतरम्

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗରୁଡକୁ ମୁଁ ନାଗପାଶରେ ବାନ୍ଧିଦେଲି; ଉର୍ବଶୀ ଆଦି ଦିବ୍ୟ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋ କାରାଗୃହର ଅନ୍ତଃକକ୍ଷକୁ ନେଇଗଲି।

Verse 41

मां न जानासि रुद्र त्वं त्रैलोक्यजयकारिणाम् । जलंधरं महादैत्यं सिंधुपुत्रं महाबलम्

ହେ ରୁଦ୍ର, ତୁମେ ମୋତେ ଚିହ୍ନ ନାହାଁ—ମୁଁ ତ୍ରିଲୋକ-ଜୟକାରୀ, ସିନ୍ଧୁପୁତ୍ର, ମହାବଳୀ ମହାଦୈତ୍ୟ ଜଲନ୍ଧର।

Verse 42

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वाथ महादेवं तदा वारिधिनन्दनः । न चचाल न सस्मार निहतान्दानवान्युधि

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏପରି କହି ମହାଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧି ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ସେତେବେଳେ ଅଚଳ ହୋଇ ରହିଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନେ ନିହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନ ହଲା, ନ ଅନ୍ୟ କିଛି ସ୍ମରଣ କଲା।

Verse 43

दुर्मदेनाविनीतेन दोर्भ्यामास्फोट्य दोर्बलात् । तिरस्कृतो महादेवो वचनैः कटुकाक्षरैः

ଦୁଷ୍ଟ ଅହଙ୍କାରରେ ଅନ୍ଧ ଓ ଅବିନୀତ ହୋଇ ସେ ବଳଦର୍ପରେ ନିଜ ଭୁଜା ଝାଡ଼ି ଦେଖାଇଲା; ଏବଂ କଟୁ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କଲା।

Verse 44

तच्छ्रुत्वा दैत्यवचनममंगलमतीरितम् । विजहास महादेवाः परमं क्रोधमादधे

ଦୈତ୍ୟର ଅମଙ୍ଗଳ ମନୋଭାବରେ କହାଯାଇଥିବା ସେହି କଥା ଶୁଣି ମହାଦେବ ହସିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପରମ କ୍ରୋଧ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 45

सुदर्शनाख्यं यच्चक्रं पदांगुष्ठविनिर्मितम् । जग्राह तत्करे रुद्रस्तेन हंतुं समुद्यतः

ତେବେ ରୁଦ୍ର ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠରୁ ନିର୍ମିତ ‘ସୁଦର୍ଶନ’ ନାମକ ଚକ୍ରଟି ନିଜ ହସ୍ତରେ ଧରିଲେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁକୁ ହନନ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 46

सुदर्शनाख्यं तच्चक्रं चिक्षेप भगवान्हरः । कोटिसूर्यप्रतीकाशं प्रलयानलसन्निभम्

ତେବେ ଭଗବାନ୍ ହର ‘ସୁଦର୍ଶନ’ ନାମକ ସେଇ ଚକ୍ରକୁ ଛାଡ଼ିଲେ—କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତ, ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ସଦୃଶ ପ୍ରଚଣ୍ଡ।

Verse 47

प्रदहद्रोदसी वेगात्तदासाद्य जलंधरम् । जहार तच्छिरो वेगान्महदायतलोचनम्

ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବେଗରେ, ଯେନେ ଦୁଇ ଲୋକକୁ ଦହୁଛି, ସେ ଜଲନ୍ଧରଙ୍କୁ ଆସାଦ୍ୟ କରି, ସେହି ବେଗରେ ବିଶାଳ ବିସ୍ତୃତ ନୟନବାନ ତାଙ୍କର ଶିର ଶୀଘ୍ର ହରଣ କଲା।

Verse 48

रथात्कायः पपातोर्व्यां नादयन्वसुधातलम् । शिरश्चाप्यब्धिपुत्रस्य हाहाकारो महानभूत्

ରଥରୁ ଶରୀର ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଲା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଧରଣୀ କମ୍ପିତ ହେଲା । ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ରର ମସ୍ତକ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଲା ଏବଂ ମହାନ ହାହାକାର ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ।

Verse 49

द्विधा पपात तद्देहो ह्यंजनाद्रिरिवाचलः । कुलिशेन यथा वारांनिधौ गिरिवरो द्विधा

ସେହି ଶରୀର ଅଞ୍ଜନ ପର୍ବତ ପରି ଅଚଳ ହୋଇ ଦୁଇ ଭାଗରେ ପଡ଼ିଲା, ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ବିଶାଳ ପର୍ବତ ଦ୍ୱିଖଣ୍ଡିତ ହୁଏ ।

Verse 50

तस्य रौद्रेण रक्तेन सम्पूर्णमभवज्जगत् । ततस्समस्ता पृथिवी विकृताभून्मुनीश्वर

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ତାଙ୍କର ସେହି ଭୟଙ୍କର ରକ୍ତରେ ସମଗ୍ର ଜଗତ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା । ତା’ପରେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ବିକୃତ ଓ ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସିଗଲା ।

Verse 51

तद्रक्तमखिलं रुद्रनियोगान्मांसमेव च । महारौरवमासाद्य रक्तकुंडमभूदिह

ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେହି ସମସ୍ତ ରକ୍ତ ଓ ମାଂସ ମହାରୌରବ ନରକରେ ପଡ଼ିଲା; ଏବଂ ଏହିପରି ଭାବରେ, ଏଠାରେ ସେହି ଭୟଙ୍କର 'ରକ୍ତକୁଣ୍ଡ' ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ।

Verse 52

तत्तेजो निर्गतं देहाद्रुद्रे च लयमागमत् । वृन्दादेहोद्भवं यद्वद्गौर्य्यां हि विलयं गतम्

ସେହି ତେଜ ଦେହରୁ ନିର୍ଗତ ହୋଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେଠାରେ ଲୟ ପାଇଲା; ଯେପରି ବୃନ୍ଦାର ଦେହରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ପ୍ରକାଶ ଶେଷେ ଗୌରୀରେ ବିଲୀନ ହୋଇଥିଲା।

Verse 53

जलंधरं हतं दृष्ट्वा देवगन्धर्वपन्नगाः । अभवन्सुप्रसन्नाश्च साधु देवेति चाब्रुवन्

ଜଲନ୍ଧର ହତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ନାଗମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ—“ସାଧୁ! ହେ ଦେବ!”

Verse 54

सर्वे प्रसन्नतां याता देवसिद्धमुनीश्वराः । पुष्पवृष्टिं प्रकुर्वाणास्तद्यशो जगुरुच्चकैः

ସମସ୍ତ ଦେବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କରି କରି ସେମାନେ ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଓ ସେହି ବିଜୟକର୍ମର ଯଶ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଗାଇଲେ।

Verse 55

देवांगना महामोदान्ननृतुः प्रेमविह्वलाः । कलस्वराः कलपदं किन्नरैस्सह संजगुः

ମହା ଆନନ୍ଦରେ ଦେବାଙ୍ଗନାମାନେ ପ୍ରେମରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ମଧୁର ସ୍ୱର ଓ ସୁନ୍ଦର ଲୟରେ ସେମାନେ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି ଗାନ କଲେ।

Verse 56

दिशः प्रसेदुस्सर्वाश्च हते वृन्दापतौ मुने । ववुः पुण्यास्सुखस्पर्शा वायवस्त्रिविधा अपि

ହେ ମୁନି! ବୃନ୍ଦାପତି ହତ ହେବା ପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ପ୍ରଶାନ୍ତ ହେଲା। ତିନି ପ୍ରକାର ବାୟୁ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ସୁଖସ୍ପର୍ଶୀ ହୋଇ ବହିଲା।

Verse 57

चन्द्रमाः शीततां यातो रविस्तेपे सुतेजसा । अग्नयो जज्वलुश्शांता बभूव विकृतं नभः

ଚନ୍ଦ୍ରମା ନିଜ ଶୀତଳତା ହରାଇଲା, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ତେଜରେ ଦହନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଶାନ୍ତ ଅଗ୍ନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲେ, ଆକାଶ ସୁଦ୍ଧା ବିକୃତ ହେଲା।

Verse 58

एवं त्रैलोक्यमखिलं स्वास्थ्यमापाधिकं मुने । हतेऽब्धितनये तस्मिन्हरेणानतमूर्तिना

ଏହିପରି, ହେ ମୁନି, ସମସ୍ତେ ଯାହାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି ସେହି ହରି ଦ୍ୱାରା ସେ ଅବ୍ଧିତନୟ ହତ ହେବା ପରେ, ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକ ଅଧିକ ଶ୍ରେୟ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଲା।