द्वन्द्वयुद्धवर्णनम् / Description of the Duel-Combats

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । ते गणाधिपतीन्दृष्ट्वा नन्दीभमुखषण्मुखान् । अमर्षादभ्यधावंत द्वंद्वयुद्धाय दानवाः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଶିବଗଣଙ୍କ ଅଧିପତି ନନ୍ଦୀ, ଭୃଙ୍ଗୀ ଓ ଷଣ୍ମୁଖଙ୍କୁ ଦେଖି ଦାନବମାନେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଧାଇଲେ।

Verse 2

नन्दिनं कालनेमिश्च शुंभो लंबोदरं तथा । निशुंभः षण्मुखं देवमभ्यधावत शंकितः

କାଳନେମି ଓ ଶୁମ୍ଭ ନନ୍ଦୀଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣକୁ ଆଗେଇଲେ; ଲମ୍ବୋଦର ମଧ୍ୟ ସହଯୋଗ କଲା। ଶଙ୍କିତ ନିଶୁମ୍ଭ ଷଣ୍ମୁଖ ଦେବଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଧାଇଲା।

Verse 3

निशुंभः कार्तिकेयस्य मयूरं पंचभिश्शरैः । हृदि विव्याध वेगेन मूर्छितस्स पपात ह

ନିଶୁମ୍ଭ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ମୟୂରବାହନକୁ ପାଞ୍ଚଟି ଶରରେ ବେଗେ ହୃଦୟରେ ବିଦ୍ଧ କଲା; ସେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲା।

Verse 4

ततः शक्तिधरः क्रुद्धो बाणैः पंचभिरेव च । विव्याध स्यंदने तस्य हयान्यन्तारमेव च

ତାପରେ ଶକ୍ତିଧର କାର୍ତ୍ତିକେୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କେବଳ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ତାହାର ରଥରେ ଯୋଗାଯୋଗ ହୋଇଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ମର୍ମସ୍ଥାନରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 5

शरेणान्येन तीक्ष्णेन निशुंभं देववैरिणम् । जघान तरसा वीरो जगर्ज रणदुर्मदः

ତାପରେ ରଣଦୁର୍ମଦ ବୀର ଅନ୍ୟ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ ଦେବବୈରୀ ନିଶୁମ୍ଭକୁ ବେଗେ ଆଘାତ କରି ଗର୍ଜନ କଲା।

Verse 6

असुरोऽपि निशुंभाख्यो महावीरोऽतिवीर्यवान् । जघान कार्तिकेयं तं गर्जंतं स्वेषुणा रणे

ତେବେ ନିଶୁମ୍ଭ ନାମକ ଅସୁର—ଅତିବୀର୍ୟବାନ ମହାବୀର—ରଣରେ ଗର୍ଜୁଥିବା ସେହି କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ନିଜ ଶରରେ ଆଘାତ କଲା।

Verse 7

ततश्शक्तिं कार्तिकेयो यावजग्राह रोषतः । तावन्निशुंभो वेगेन स्वशक्त्या तमपातयत्

ତେବେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ କ୍ରୋଧରେ ଶକ୍ତିକୁ ଧରିବାକୁ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିଶୁମ୍ଭ ବେଗେ ନିଜ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପତିତ କଲା।

Verse 8

एवं बभूव तत्रैव कार्तिकेयनिशुंभयोः । आहवो हि महान्व्यास वीरशब्दं प्रगर्जतोः

ଏଭଳି, ହେ ମହାବ୍ୟାସ, ସେଠାରେଇ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଓ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଯୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ଉଭୟେ ବୀରନାଦରେ ଗର୍ଜିଲେ।

Verse 9

ततो नन्दीश्वरो बाणैः कालनेमिमविध्यत । सप्तभिश्च हयान्केतुं रथं सारथिमाच्छिनत्

ତାପରେ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ବାଣଦ୍ୱାରା କାଳନେମିକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ; ଏବଂ ସାତଟି ବାଣରେ ଘୋଡ଼ା, କେତୁ (ଧ୍ୱଜ), ରଥ ଓ ସାରଥିକୁ ଛିନ୍ନ କରିଦେଲେ।

Verse 10

कालनेमिश्च संकुद्धो धनुश्चिच्छेद नंदिनः । स्वशरासननिर्मुक्तैर्महातीक्ष्णैश्शिलीमुखैः

କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ କାଳନେମି ନିଜ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ିଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଲୋହମୁଖ ବାଣରେ ନନ୍ଦିଙ୍କ ଧନୁ କାଟିଦେଲା।

Verse 11

अथ नन्दीश्वरो वीरः कालनेमिं महासुरम् । तमपास्य च शूलेन वक्षस्यभ्यहनद्दृढम्

ତାପରେ ବୀର ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ମହାସୁର କାଳନେମିକୁ ଏଡ଼ାଇ ତ୍ରିଶୂଳରେ ତାହାର ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଦୃଢ଼ ଆଘାତ କଲେ।

Verse 12

स शूलभिन्नहृदयो हताश्वो हतसारथिः । अद्रेः शिखरमुत्पाट्य नन्दिनं समताडयत्

ତ୍ରିଶୂଳରେ ହୃଦୟ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଶ୍ୱ ଓ ସାରଥି ହତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପର୍ବତଶିଖର ଉପାଡ଼ି ନନ୍ଦିଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲା।

Verse 13

अथ शुंभो गणेशश्च रथमूषक वाहनौ । युध्यमानौ शरव्रातैः परस्परमविध्यताम्

ତେବେ ଶୁମ୍ଭ ଓ ଗଣେଶ—ଜଣେ ରଥାରୂଢ, ଅନ୍ୟଜଣ ମୂଷକ-ବାହନାରୂଢ—ଯୁଦ୍ଧ କରି ଶରବୃଷ୍ଟିରେ ପରସ୍ପରକୁ ପୁନଃପୁନଃ ବିଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 14

गणेशस्तु तदा शुंभं हृदि विव्याध पत्रिणा । सारथिं च त्रिभिर्बाणैः पातयामास भूतले

ତେବେ ଗଣେଶ ପତ୍ରିଣ ଶରଦ୍ୱାରା ଶୁମ୍ଭଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ; ତିନିଟି ବାଣରେ ସାରଥିକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କରିଦେଲେ।

Verse 15

ततोऽतिक्रुद्धश्शुंभोऽपि बाणदृष्ट्या गणाधिपम् । मूषकं च त्रिभिर्विद्ध्वा ननाद जलदस्वनः

ତାପରେ ଅତିକ୍ରୁଦ୍ଧ ଶୁମ୍ଭ ବାଣଦୃଷ୍ଟିରେ ଗଣାଧିପଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ; ମୂଷକକୁ ତିନି ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କରି ମେଘଗର୍ଜନ ସମ ନାଦ କଲେ।

Verse 16

मूषकश्शरभिन्नाङ्गश्चचाल दृढवेदनः । लम्बोदरश्च पतितः पदातिरभवत्स हि

ଶରରେ ବିଦ୍ଧ ଅଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟ ମୂଷକ ତୀବ୍ର ବେଦନାରେ ଡଗମଗାଇଲା; ଲମ୍ବୋଦର ମଧ୍ୟ ପତିତ ହେଲେ—ନିଶ୍ଚୟ ସେ ପଦାତି ହେଲେ।

Verse 17

ततो लम्बोदरश्शुंभं हत्वा परशुना हृदि । अपातयत्तदा भूमौ मूषकं चारुरोह सः

ତେବେ ଲମ୍ବୋଦର ପରଶୁଦ୍ୱାରା ଶୁମ୍ଭଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଚିରି ତାଙ୍କୁ ନିହତ କଲେ; ସେହି କ୍ଷଣେ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କରି, ପୁନଃ ମୂଷକ-ବାହନରେ ଆରୋହଣ କଲେ।

Verse 18

समरायोद्यतश्चाभूत्पुनर्गजमुखो विभुः । प्रहस्य जघ्नतुः क्रोधात्तोत्रेणैव महाद्विपम्

ପୁନର୍ବାର ଗଜମୁଖ ବିଭୁ ସମର ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। ତାପରେ ହସିହସି, କ୍ରୋଧରେ, କେବଳ ଅଙ୍କୁଶ ଦ୍ୱାରା ସେହି ମହାଗଜକୁ ନିପାତ କଲେ।

Verse 19

कालनेमिर्निशुंभश्च ह्युभौ लंबोदरं शरैः । युगपच्चख्नतुः क्रोधादाशीविषसमैर्द्रुतम्

ତାପରେ କାଳନେମି ଓ ନିଶୁମ୍ଭ—ଉଭୟେ—କ୍ରୋଧରେ, ବିଷଧର ସର୍ପ ସମ ଘାତକ ଶରମାନେ ନେଇ, ଏକାସାଥି ଶୀଘ୍ର ଲମ୍ବୋଦରଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।

Verse 20

तं पीड्यमानमालोक्य वीरभद्रो महाबलः । अभ्यधावत वेगेन कोटिभूतयुतस्तथा

ତାହାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ମହାବଳୀ ବୀରଭଦ୍ର, ସେହିପରି କୋଟି ଭୂତ ସହିତ, ମହାବେଗରେ ଧାଇଲେ।

Verse 21

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे जलंधरोपाख्याने विशे षयुद्धवर्णनं नामैकविंशतितमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ଯୁଦ୍ଧଖଣ୍ଡରେ, ଜଲନ୍ଧରୋପାଖ୍ୟାନ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ବିଶେଷ ଯୁଦ୍ଧବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକବିଂଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 22

ततः किलकिला शब्दैस्सिंहनादैश्सघर्घरैः । विनादिता डमरुकैः पृथिवी समकंपत

ତାପରେ କିଲକିଲା ଶବ୍ଦ, ସିଂହନାଦ ଓ ଘର୍ଘର ଗର୍ଜନାର କୋଳାହଳରେ—ଡମରୁର ନିନାଦ ସହ—ପୃଥିବୀ କମ୍ପି ଉଠିଲା।

Verse 23

ततो भूताः प्रधावंतो भक्षयंति स्म दानवान् । उत्पत्य पातयंति स्म ननृतुश्च रणांगणे

ତାପରେ ଭୂତମାନେ ଧାଉଁଥିବାବେଳେ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଲାଫି ଲାଫି ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ପତିତ କରିଲେ ଏବଂ ରଣାଙ୍ଗଣରେ ନୃତ୍ୟ ମଧ୍ୟ କଲେ।

Verse 24

एतस्मिन्नंतरे व्यासाभूतां नन्दीगुहश्च तौ । उत्थितावाप्तसंज्ञौ हि जगर्जतुरलं रणे

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ନନ୍ଦୀ ଓ ଗୁହ—ଯେମାନେ ଆଘାତରେ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ—ପୁନଃ ସଚେତନ ହେଲେ। ଉଠି ଦାଁଡ଼ାଇ ସେ ଦୁଇଜଣ ରଣରେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ।

Verse 26

स नन्दी कार्तिकेयश्च समायातौ त्वरान्वितौ । जघ्नतुश्च रणे दैत्यान्निरंतरशरव्रजैः । छिन्नैर्भिन्नैर्हतैर्दैत्यैः पतितैर्भक्षितैस्तथा । व्याकुला साभवत्सेना विषण्णवदना तदा

ତେବେ ନନ୍ଦୀ ଓ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ତ୍ୱରାସହ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ। ରଣରେ ନିରନ୍ତର ଶରବୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ନିହତ କଲେ। ଦୈତ୍ୟମାନେ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ଓ ହତ ହେଲେ—କେହି ପତିତ, କେହି ଭକ୍ଷିତ ମଧ୍ୟ; ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ସେନା ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲା ଏବଂ ମୁଖମଣ୍ଡଳ ବିଷଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 27

एवं नन्दी कार्तिकेयो विकटश्च प्रतापवान् । वीरभद्रो गणाश्चान्ये जगर्जुस्समरेऽधिकम्

ଏଭଳି ନନ୍ଦୀ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ପ୍ରତାପବାନ ବିକଟ, ବୀରଭଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଗଣମାନେ—ସମରରେ ଆହୁରି ଅଧିକ ଗର୍ଜନ କଲେ।

Verse 28

निशुंभशुंभौ सेनान्यौ सिन्धुपुत्रस्य तौ तथा । कालनेमिर्महादैत्योऽसुराश्चान्ये पराजिताः

ସିନ୍ଧୁପୁତ୍ରର ସେଇ ଦୁଇ ସେନାନୀ—ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ଶୁମ୍ଭ—ମଧ୍ୟ ପରାଜିତ ହେଲେ; ମହାଦୈତ୍ୟ କାଳନେମି ଓ ଅନ୍ୟ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ହାରିଲେ।

Verse 29

प्रविध्वस्तां ततस्सेनां दृष्ट्वा सागरनन्दनः । रथेनातिपताकेन गणानभिययौ बली

ସେଇ ସେନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ସାଗରନନ୍ଦନ ବଳବାନ, ଅତ୍ୟୁଚ୍ଚ ପତାକାଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଶିବଗଣମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଭିଯାନ କଲା।

Verse 30

ततः पराजिता दैत्या अप्यभूवन्महोत्सवाः । जगर्जुरधिकं व्यास समरायोद्यतास्तदा

ତେବେ ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଯେନ ମହୋତ୍ସବରେ ମଗ୍ନ ହେଲେ; ହେ ବ୍ୟାସ, ସେ ସମୟରେ ପୁନଃ ସମରକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ ସେମାନେ ଅଧିକ ଗର୍ଜନ କଲେ।

Verse 31

सर्वे रुद्रगणाश्चापि जगर्जुर्जयशालिनः । नन्दिकार्तिकदंत्यास्यवीरभद्रादिका मुने

ବିଜୟ-ନିଶ୍ଚୟରେ ଦୀପ୍ତ ସମସ୍ତ ରୁଦ୍ରଗଣ ଗର୍ଜିଲେ—ହେ ମୁନି—ନନ୍ଦୀ, କାର୍ତ୍ତିକ, ଦନ୍ତ୍ୟାସ୍ୟ, ବୀରଭଦ୍ର ଆଦି।

Verse 32

हस्त्यश्वरथसंह्रादश्शंखभेरीरवस्तथा । अभवत्सिंहनादश्च सेनयोरुभयोस्तथा

ତେବେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥମାନଙ୍କର ଘୋର କୋଳାହଳ ଉଠିଲା; ଶଙ୍ଖ ଓ ଭେରୀର ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟ ଗୁଞ୍ଜିଲା। ଉଭୟ ସେନାରୁ ସିଂହନାଦ ସଦୃଶ ରଣଘୋଷ ହେଲା।

Verse 33

जलंधरशरव्रातैर्नीहारपटलैरिव । द्यावापृथिव्योराच्छन्नमंतरं समपद्यत

ଜଲନ୍ଧରଙ୍କ ବାଣବୃଷ୍ଟି ଘନ କୁହୁଡ଼ିର ପଟଳ ପରି ହୋଇ, ଦ୍ୟାଵାପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟର ସମଗ୍ର ଅନ୍ତରାଳକୁ ଢାଙ୍କି ଅସ୍ପଷ୍ଟ କରିଦେଲା।

Verse 34

शैलादिं पंचभिर्विद्ध्वा गणेशं पंचभिश्शरैः । वीरभद्रं च विंशत्या ननाद जलदस्वनः

ସେ ଶୈଲାଦିକୁ ପାଞ୍ଚ ବାଣରେ, ଗଣେଶଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚ ଶରରେ ଏବଂ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ କୋଡ଼ିଏ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲା; ମେଘଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ନାଦ କରି ରଣଭୂମିରେ ଗର୍ଜିଲା।

Verse 35

कार्तिकेयस्ततो दैत्यं शक्त्या विव्याध सत्वरम् । जलंधरं महावीरो रुद्रपुत्रो ननाद च

ତାପରେ ରୁଦ୍ରପୁତ୍ର ମହାବୀର କାର୍ତ୍ତିକେୟ ତୁରନ୍ତ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଦୈତ୍ୟ ଜଲନ୍ଧରକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ; ଏବଂ ବୀରୋଚିତ ଗର୍ଜନ କଲେ।

Verse 36

स पूर्णनयनो दैत्यः शक्तिनिर्भिन्नदेहकः । पपात भूमौ त्वरितमुदतिष्ठन्महाबलः

ସେ ଦୈତ୍ୟଟି ପୂର୍ଣ୍ଣନୟନ, ଶକ୍ତିରେ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ଦେହଧାରୀ ହୋଇ, ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା; କିନ୍ତୁ ମହାବଳୀ ଥିବାରୁ ସେ ସହସା ପୁନଃ ଉଠିଲା।

Verse 37

ततः क्रोधपरीतात्मा कार्तिकेयं जलंधरः । गदया ताडयामास हृदये दैत्यपुंगवः

ତାପରେ କ୍ରୋଧେ ଆବୃତ ଆତ୍ମା ଥିବା ଦୈତ୍ୟପୁଙ୍ଗବ ଜଲନ୍ଧର ଗଦାଦ୍ୱାରା କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ହୃଦୟ-ପ୍ରଦେଶରେ ପ୍ରହାର କଲା।

Verse 38

गदाप्रभावं सफलं दर्शयन्शंकरात्मजः । विधिदत्तवराद्व्यास स तूर्णं भूतलेऽपतत्

ହେ ବ୍ୟାସ, ଗଦାର ପ୍ରଭାବ ସଫଳ ହୋଇଛି ବୋଲି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି, ଶଙ୍କରପୁତ୍ର ବିଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା) ଦତ୍ତ ବରବଳରେ, ତୁରନ୍ତ ଭୂମିରେ ପତିତ ହେଲା।

Verse 39

तथैव नंदी ह्यपतद्भूतले गदया हतः । महावीरोऽपि रिपुहा किंचिद्व्याकुलमानसः

ସେହିପରି ନନ୍ଦୀ ମଧ୍ୟ ଗଦାଘାତରେ ହତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପତିତ ହେଲା। ମହାବୀର ଓ ରିପୁହା ହେଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷଣମାତ୍ର ତାହାର ମନ କିଛି ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲା।

Verse 40

ततो गणेश्वरः क्रुद्धस्स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम् । संप्राप्यातिबलो दैत्य गदां परशुनाच्छिनत्

ତାପରେ ଗଣେଶ୍ୱର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଶିବଙ୍କ ପଦାମ୍ବୁଜ ସ୍ମରଣ କଲା। ଅତିବଳବାନ ହୋଇ ଦୈତ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ, ପରଶୁଦ୍ୱାରା ତାହାର ଗଦା କାଟିଦେଲା।

Verse 41

वीरभद्रस्त्रिभिर्बाणैर्हृदि विव्याध दानवम् । सप्तभिश्च हयान्केतुं धनुश्छत्रं च चिच्छिदे

ବୀରଭଦ୍ର ତିନିଟି ବାଣରେ ଦାନବର ହୃଦୟକୁ ବିଦ୍ଧ କଲା; ଏବଂ ଆଉ ସାତଟି ବାଣରେ ତାହାର ଘୋଡ଼ା, କେତୁ (ଧ୍ୱଜ), ଧନୁ ଓ ଛତ୍ରକୁ ଛିନ୍ନ କରିଦେଲା।

Verse 42

ततोऽतिक्रुद्धो दैत्येन्द्रश्शक्तिमुद्यम्य दारुणाम् । गणेशं पातयामास रथमन्यं समारुहत्

ତେବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଉଠାଇ ଗଣେଶଙ୍କୁ ପତିତ କଲା; ପରେ ସେ ଅନ୍ୟ ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲା।

Verse 43

अभ्यगादथ वेगेन स दैत्येन्द्रो महाबलः । विगणय्य हृदा तं वै वीरभद्रं रुषान्वितः

ତାପରେ ସେ ମହାବଳୀ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ଅତିବେଗରେ ଆଗେଇ ଆସିଲା। କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ହୋଇ ହୃଦୟରେ ସେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ତୁଚ୍ଛ ଭାବିଲା।

Verse 44

वीरभद्रं जघानाशु तीक्ष्णेनाशीविषेण तम् । ननाद च महावीरो दैत्यराजो जलंधरः

ତେବେ ଦୈତ୍ୟରାଜ ଜଲନ୍ଧର ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ବିଷଧର ସର୍ପସଦୃଶ ଶସ୍ତ୍ରରେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରହାର କଲା। ଏବଂ ସେ ମହାବୀର ଜଲନ୍ଧର ଗର୍ଜନ କଲା।

Verse 45

वीरभद्रोऽपि संकुद्धस्सितधारेण चेषुणा । चिच्छेद तच्छरं चैव विव्याध महेषुणा

ବୀରଭଦ୍ର ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାର ବାଣରେ ସେଇ ଶରକୁ କାଟିଦେଲେ। ପରେ ମହାବାଣରେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 46

ततस्तौ सूर्यसंकाशौ युयुधाते परस्परम् । नानाशस्त्रैस्तथास्त्रैश्च चिरं वीरवरोत्तमौ

ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ସେଇ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀର ପରସ୍ପର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ନାନା ପ୍ରକାର ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରରେ ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଲଢ଼ିଲେ।

Verse 47

वीरभद्रस्ततस्तस्य हयान्बाणैरपातयत् । धनुश्चिच्छेद रथिनः पताकां चापि वेगतः

ତେବେ ବୀରଭଦ୍ର ତାହାର ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ବାଣରେ ପତିତ କଲେ। ତୀବ୍ର ବେଗରେ ରଥୀର ଧନୁ ଓ ପତାକାକୁ ମଧ୍ୟ ଛେଦି, ଯୁଦ୍ଧରେ ତାହାର ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ କଲେ।

Verse 48

अथो स दैत्यराजो हि पुप्लुवे परिघायुधः । वीरभद्रोपकठं स द्रुतमाप महाबलः

ତାପରେ ପରିଘାୟୁଧ (ଲୋହା ଗଦା) ଧାରଣ କରିଥିବା ସେଇ ଦୈତ୍ୟରାଜ ଲାଫି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା; ମହାବଳୀ ସେ ଶୀଘ୍ରେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 49

परिघेनातिमहता वीरभद्रं जघान ह । सबलोऽब्धितनयो मूर्ध्नि वीरो जगर्ज च

ତେବେ ସମୁଦ୍ରଜନ୍ମା ସେଇ ବୀର, ବଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅତିମହା ପରିଘ ଦ୍ୱାରା ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲା; ଏବଂ ସେ ବୀର ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଗର୍ଜିଲା।

Verse 50

परिघेनातिमहता भिन्नमूर्द्धा गणाधिपः । वीरभद्रः पपातोर्व्यां मुमोच रुधिरं बहु

ଅତିମହା ପରିଘର ଆଘାତରେ ମୁଣ୍ଡ ଫାଟିଯାଇ ଗଣାଧିପ ବୀରଭଦ୍ର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ; ବହୁତ ରକ୍ତ ବହିଲା।

Verse 51

पतितं वीरभद्रं तु दृष्ट्वा रुद्रगणा भयात् । अपागच्छन्रणं हित्वा क्रोशमाना महेश्वरम्

ପତିତ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ରୁଦ୍ରଗଣ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ରଣଭୂମି ଛାଡ଼ି ସେମାନେ ପଳାଇଗଲେ ଏବଂ ‘ମହେଶ୍ୱର!’ ବୋଲି କ୍ରନ୍ଦନ କରି ଶରଣ ମାଗିଲେ।

Verse 52

अथ कोलाहलं श्रुत्वा गणानां चन्द्रशेखरः । निजपार्श्वस्थितान् वीरानपृच्छद्गणसत्तमान्

ତେବେ ଗଣମାନଙ୍କର କୋଳାହଳ ଶୁଣି ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଭଗବାନ ଶିବ ନିଜ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ବୀର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଣମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।

Verse 53

शंकर उवाच । किमर्थं मद्गणानां हि महाकोलाहलोऽभवत् । विचार्यतां महावीराश्शांतिः कार्या मया ध्रुवम्

ଶଙ୍କର କହିଲେ— ମୋ ଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ମହାକୋଳାହଳ କାହିଁକି ହେଲା? ହେ ମହାବୀରମାନେ, ଭଲଭାବେ ବିଚାର କର; ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ହେବ।

Verse 54

यावत्स देवेशो गणान्पप्रच्छ सादरम् । तावद्गणवरास्ते हि समायाताः प्रभुं प्रति

ଦେବେଶ୍ୱର ଆଦରପୂର୍ବକ ଗଣମାନଙ୍କୁ ପଚାରୁଥିବା ସମୟରେ, ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଣମାନେ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 55

तान्दृष्ट्वा विकलान्रुद्रः पप्रच्छ इति कुशलं प्रभुः । यथावत्ते गणा वृत्तं समाचख्युश्च विस्तरात्

ସେମାନଙ୍କୁ ବିକଳ ଓ କ୍ଷୀଣ ଦେଖି ପ୍ରଭୁ ରୁଦ୍ର ସେମାନଙ୍କ କୁଶଳ ପଚାରିଲେ। ତାପରେ ଗଣମାନେ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ସେସବୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବିସ୍ତାରରେ କହିଲେ।

Verse 56

तच्छ्रुत्वा भगवानुद्रो महालीलाकरः प्रभुः । अभयं दत्तवांस्तेभ्यो महोत्साहं प्रवर्द्धयन्

ତାହା ଶୁଣି ମହାଲୀଳାକାର ପ୍ରଭୁ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ସେମାନଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ମହୋତ୍ସାହ ବଢ଼ାଇଲେ।