राहोर्विमोचनानन्तरं जलन्धरस्य सैन्योद्योगः — Rahu’s Aftermath and Jalandhara’s Mobilization

Verse 1

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ कथा ते श्राविताद्भुता । महाप्रभोश्शंकरस्य यत्र लीला च पावनी

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ ସନତ୍କୁମାର! ଆପଣ ମୋତେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣାଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପାବନ ଲୀଳା ପ୍ରକାଶିତ।

Verse 2

इदानीं ब्रूहि सुप्रीत्या कृपां कृत्वा ममो परि । राहुर्मुक्तः कुत्र गतः पुरुषेण महामुने

ଏବେ ଦୟାକରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହରେ ମୋପରେ କୃପା କରି କହନ୍ତୁ, ହେ ମହାମୁନି—ସେଇ ମହାପୁରୁଷ ମୁକ୍ତ କରିଥିବା ରାହୁ କେଉଁଠି ଗଲା?

Verse 3

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य व्यासस्यामितमेधसः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा ब्रह्मपुत्रो महामुनिः

ସୂତ କହିଲେ—ଅମିତ ମେଧାବୀ ବ୍ୟାସଙ୍କ ବଚନ ଏଭଳି ଶୁଣି, ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ମହାମୁନି ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 4

सनत्कुमार उवाच । राहुर्विमुक्तो यस्तेन सोपि तद्वर्वरस्थले । अतस्स वर्वरो भूत इति भूमौ प्रथां गतः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ରାହୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା, ସେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ‘ବରବର’ ସ୍ଥାନରେ ରହିଲା। ତେଣୁ ସେ ‘ବରବର-ଭୂତ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା, ଏହି ନାମ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଚଳିତ ହେଲା।

Verse 5

ततः स मन्यमानस्स्वं पुनर्जनिमथानतः । गतगर्वो जगामाथ जलंधरपुरं शनैः

ତାପରେ ସେ ନିଜ ପୁନର୍ଜନ୍ମକୁ ଚିନ୍ତା କରି ପ୍ରଣାମ କଲା; ଗର୍ବ ନିବାରି, ଧୀରେ ଧୀରେ ଜଲନ୍ଧରପୁରକୁ ଫେରିଗଲା।

Verse 6

जलंधराय सोऽभ्येत्य सर्वमीशविचेष्टितम् । कथयामास तद्व्यासाद्व्यास दैत्येश्वराय वै

ଜଲନ୍ଧରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଯାହା କିଛି ଘଟିଥିଲା ସବୁକୁ ଈଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କ ଦିବ୍ୟଲୀଳା ଭାବେ ମାନି, ସେ ଦାନବାଧିପତିଙ୍କୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିଲା।

Verse 7

सनत्कुमार उवाच । जलंधरस्तु तच्छ्रुत्वा कोपाकुलितविग्रहः । बभूव बलवान्सिन्धुपुत्रो दैत्येन्द्रसत्तमः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ସେ କଥା ଶୁଣି, ସିନ୍ଧୁପୁତ୍ର ଏବଂ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଳବାନ୍ ଜଲନ୍ଧର କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲା; ତାହାର ସମଗ୍ର ଭାବଭଙ୍ଗୀ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା।

Verse 8

ततः कोपपराधीनमानसो दैत्यसत्तमः । उद्योगं सर्वसैन्यानां दैत्यानामादिदेश ह

ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ ମନ ଥିବା ଦୈତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଦାନବ-ସେନାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସଜ୍ଜ ହେବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲା।

Verse 9

जलंधर उवाच । निर्गच्छंत्वखिला दैत्याः कालनेमिमुखाः खलु । तथा शुंभनिशुम्भाद्या वीरास्स्वबलसंयुताः

ଜଲନ୍ଧର କହିଲା—କାଳନେମିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟ ବାହାରି ପଡ଼ନ୍ତୁ; ଏବଂ ଶୁମ୍ଭ-ନିଶୁମ୍ଭ ଆଦି ବୀରମାନେ ନିଜ ନିଜ ସେନାସହ ଅଗ୍ରସର ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 10

कोटिर्वीरकुलोत्पन्नाः कंबुवंश्याश्च दौर्हृदाः । कालकाः कालकेयाश्च मौर्या धौम्रास्तथैव च

ବୀରକୁଳରେ ଜନ୍ମିତ କୋଟି କୋଟି ଯୋଦ୍ଧା ଥିଲେ—କମ୍ବୁବଂଶୀ, ଦୌର୍ହୃଦ, କାଳକ ଓ କାଳକେୟ; ଏବଂ ମୌର୍ୟ ଓ ଧୌମ୍ର ମଧ୍ୟ।

Verse 11

इत्याज्ञाप्यासुरपतिस्सिंधुपुत्रो प्रतापवान् । निर्जगामाशु दैत्यानां कोटिभिः परिवारितः

ଏପରି ଆଜ୍ଞା ଦେଇ ପ୍ରତାପବାନ ଅସୁରପତି—ସିନ୍ଧୁଙ୍କ ବୀର ପୁତ୍ର—ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ କୋଟି କୋଟି ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ବାହାରିଲା।

Verse 12

ततस्तस्याग्रतश्शुक्रो राहुश्छिन्नशिरोऽभवत् । मुकुटश्चापतद्भूमौ वेगात्प्रस्खलितस्तदा

ତେବେ ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ଶୁକ୍ର ଓ ରାହୁଙ୍କ ଶିରଛେଦ ହେଲା। ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପ୍ରହାରର ବେଗରେ ତାଙ୍କ ମୁକୁଟ ଖସି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 13

व्यराजत नभः पूर्णं प्रावृषीव यथा घनैः । जाता अशकुना भूरि महानिद्रावि सूचकाः

ଆକାଶ ପ୍ରାବୃଷ ଋତୁରେ ଘନମେଘରେ ଭରିଥିବା ପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭରି ଦିଶିଲା। ଅନେକ ଅଶକୁନ ପକ୍ଷୀ ଦେଖାଦେଲେ—ଆସନ୍ନ ସଂଘର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ମହାମୋହ-ନିଦ୍ରା ଓ ତମସ୍‌ର ସୂଚକ।

Verse 14

तस्योद्योगं तथा दृष्ट्वा गीर्वाणास्ते सवासवाः । अलक्षितास्तदा जग्मुः कैलासं शंकरालयम्

ତାହାର ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ଉଦ୍ୟୋଗ ଦେଖି ସେହି ଦେବଗଣ—ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ—ତେବେ ଅଲକ୍ଷିତ ଭାବେ କୈଲାସ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ଧାମକୁ, ଗଲେ।

Verse 15

तत्र गत्वा शिवं दृष्ट्वा सुप्रणम्य सवासवाः । देवास्सर्वे नतस्कंधाः करौ बद्ध्वा च तुष्टुवुः

ସେଠାକୁ ଯାଇ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଭଲଭାବେ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ନମ୍ରତାରେ କାନ୍ଧ ନମାଇ, ହାତ ଯୋଡ଼ି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 16

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव करुणाकर शंकर । नमस्तेस्तु महेशान पाहि नश्शरणागतान्

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ ମହାଦେବ, କରୁଣାକର ଶଙ୍କର! ହେ ମହେଶାନ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଶରଣାଗତ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

Verse 17

विह्वला वयमत्युग्रं जलंधरकृतात्प्रभो । उपद्रवात्सदेवेन्द्राः स्थानभ्रष्टाः क्षितिस्थिताः

ହେ ପ୍ରଭୋ! ଜଲନ୍ଧର କୃତ ଅତ୍ୟୁଗ୍ର ଉପଦ୍ରବରେ ଆମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇଛୁ। ଦେବେନ୍ଦ୍ର ସହ ଦେବଗଣ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।

Verse 18

न जानासि कथं स्वामिन्देवापत्तिमिमां प्रभो । तस्मान्नो रक्षणार्थाय जहि सागरनन्दनम्

ହେ ସ୍ୱାମିନ୍, ହେ ପ୍ରଭୋ! ଦେବମାନଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏହି ଆପତ୍ତିକୁ ଆପଣ କିପରି ନ ଜାଣିବେ? ତେଣୁ ଆମ ରକ୍ଷାର୍ଥେ ସାଗରନନ୍ଦନ (ଜଲନ୍ଧର)କୁ ବଧ କରନ୍ତୁ।

Verse 19

अस्माकं रक्षणार्थाय यत्पूर्वं गरुडध्वजः । नियोजितस्त्वया नाथ न क्षमस्सोऽद्य रक्षितुम्

ହେ ନାଥ! ଆମ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆପଣ ପୂର୍ବେ ଯାହାକୁ ଗରୁଡଧ୍ୱଜକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ସେ ଆଜି ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।

Verse 20

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे जलंधरवधोपाख्याने सामान्यगणासुरयुद्धवर्णनं नाम विंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ଯୁଦ୍ଧଖଣ୍ଡରେ, ଜଲନ୍ଧରବଧୋପାଖ୍ୟାନ ଅନ୍ତର୍ଗତ “ସାଧାରଣ ଗଣ ଓ ଅସୁରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ ବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 21

अलक्षिता वयं चात्रागताश्शंभो त्वदंतिकम् । स आयाति त्वया कर्त्तुं रणं सिंधुसुतो बली

ହେ ଶମ୍ଭୋ! ଆମେ ଏଠାରେ ଅଲକ୍ଷିତ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆସିଛୁ। ସିନ୍ଧୁଙ୍କ ବଳବାନ ପୁତ୍ର ଆପଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସୁଛି।

Verse 22

अतस्स्वामिन्रणे त्वं तमविलंबं जलंधरम् । हंतुमर्हसि सर्वज्ञ पाहि नश्शरणागतान्

ଏହେତୁ ହେ ସ୍ୱାମୀ! ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆପଣ ବିଳମ୍ବ ନ କରି ସେଇ ଜଲନ୍ଧରକୁ ବଧ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ! ଶରଣାଗତ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

Verse 23

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा ते सुरास्सर्वे प्रभुं नत्वा सवासवाः । पादौ निरीक्ष्य संतस्थुर्महेशस्य विनम्रकाः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏପରି କହି ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ମହେଶଙ୍କ ପାଦଦ୍ୱୟ ଦର୍ଶନ କରି ବିନମ୍ରଭାବେ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।

Verse 24

सनत्कुमार उवाच । इति देववचः श्रुत्वा प्रहस्य वृषभध्वजः । द्रुतं विष्णुं समाहूय वचनं चेदमब्रवीत्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଦେବମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ବୃଷଭଧ୍ୱଜ (ଶିବ) ହସିଲେ। ସେ ଶୀଘ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଡାକି ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 25

ईश्वर उवाच । हृषीकेश महाविष्णो देवाश्चात्र समागताः । जलंधरकृतापीडाश्शरणं मेऽतिविह्वलाः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ହୃଷୀକେଶ, ହେ ମହାବିଷ୍ଣୁ! ଏଠାରେ ଦେବମାନେ ସମବେତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଜଲନ୍ଧରର ପୀଡାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ସେମାନେ ମୋର ଶରଣକୁ ଆସିଛନ୍ତି।

Verse 26

जलंधरः कथं विष्णो संगरे न हत स्त्वया । तद्गृहं चापि यातोऽसि त्यक्त्वा वैकुण्ठमात्मनः

ହେ ବିଷ୍ଣୁ! ସଂଗ୍ରାମରେ ଜଲନ୍ଧର ତୁମ ହାତରେ କିପରି ହତ ହେଲା ନାହିଁ? ଏବଂ ନିଜ ବୈକୁଣ୍ଠ ଛାଡ଼ି ତାହାର ଗୃହକୁ ମଧ୍ୟ କାହିଁକି ଗଲ?

Verse 27

मया नियोजितस्त्वं हि साधुसंरक्षणाय च । निग्रहाय खलानां च स्वतंत्रेण विहारिणा

ସାଧୁମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ନିଗ୍ରହ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛି—ତୁମେ ସ୍ୱାଧୀନଭାବେ ବିହାର କରି, ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କର।

Verse 28

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य महेशस्य वचनं गरुडध्वजः । प्रत्युवाच विनीतात्मा नतकस्साञ्जलिर्हरिः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏପରି ମହେଶଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଗରୁଡଧ୍ୱଜ ହରି ବିନୀତ ମନେ ପ୍ରଣାମ କରି, ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି, ପରେ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 29

विष्णुरुवाच । तवांशसंभवत्वाच्च भ्रातृत्वाच्च तथा श्रियः । मया न निहतः संख्ये त्वमेनं जहि दानवम्

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ତୁମେ ମୋର ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିତ, ଏବଂ ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)ଙ୍କ ଭ୍ରାତା ମଧ୍ୟ; ତେଣୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ଏହାକୁ ବଧ କରିନାହିଁ। ତୁମେ ଏହି ଦାନବକୁ ନିହତ କର।

Verse 30

महाबलो महावीरो जेयस्सर्वदिवौकसाम् । अन्येषां चापि देवेश सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

ସେ ମହାବଳୀ, ମହାବୀର—ସମସ୍ତ ଦିବୌକସମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଜୟକର୍ତ୍ତା। ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ, ହେ ଦେବେଶ; ଏହି ସତ୍ୟ ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 31

मया कृतो रणस्तेन चिरं देवान्वितेन वै । मदुपायो न प्रवृत्तस्तस्मिन्दानवपुंगवे

ଦେବମାନଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଥିବା ସେଇ ମହାବଳୀ ସହ ମୁଁ ଦୀର୍ଘକାଳ ଯୁଦ୍ଧ କଲି। କିନ୍ତୁ ସେ ଦାନବଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ବିରୋଧରେ ମୋ ଉପାୟ ସଫଳ ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 32

तत्पराक्रमतस्तुष्टो वरं ब्रूहीत्यहं खलु । इति मद्वचनं श्रुत्वा स वव्रे वरमुत्तमम्

ତାହାର ପରାକ୍ରମରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୁଁ କହିଲି—“ବର ମାଗ।” ମୋ କଥା ଶୁଣି ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବର ବାଛିଲା।

Verse 33

मद्भगिन्या मया सार्द्धं मद्गेहे ससुरो वस । मदधीनो महाविष्णो इत्यहं तद्गृहं गतः

“ମୋ ଭଗିନୀ ସହିତ ମୋ ଘରେ, ହେ ଶ୍ୱଶୁର, ବସନ୍ତୁ। ମହାବିଷ୍ଣୁ ମୋ ଅଧୀନ।” ଏହିପରି କହି ମୁଁ ତାହାର ଗୃହକୁ ଗଲି।

Verse 34

सनत्कुमार उवाच । इति विष्णोर्वचश्श्रुत्वा शकरस्स महेश्वरः । विहस्योवाच सुप्रीतस्सदयो भक्तवत्सलः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଓ କରୁଣାମୟ ମହେଶ୍ୱର ଶଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ହସିଲେ ଏବଂ ପରେ କହିଲେ।

Verse 35

महेश्वर उवाच । हे विष्णो सुरवर्य त्वं शृणु मद्वाक्यमादरात् । जलंधरं महादैत्यं हनिष्यामि न संशयः

ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୋ ବଚନକୁ ଆଦରରେ ଶୁଣ। ମୁଁ ମହାଦୈତ୍ୟ ଜଲନ୍ଧରକୁ ବଧ କରିବି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 36

स्वस्थानं गच्छ निर्भीतो देवा गच्छंत्वपि ध्रुवम् । निर्भया वीतसंदेहा हतं मत्वाऽसुराधिपम्

ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଅ; ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଫେରନ୍ତୁ। ଭୟ ଓ ସନ୍ଦେହ ଛାଡ଼ି, ଅସୁରାଧିପତି ହତ ହେଲା ବୋଲି ଭାବି ଫେର।

Verse 37

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा महेशस्य वचनं स रमापतिः । सनिर्जरो जगामाशु स्वस्थानं गतसंशयः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ମହେଶଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି, ରମାପତି (ବିଷ୍ଣୁ) ଅମରମାନଙ୍କ ସହ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ; ତାଙ୍କ ସନ୍ଦେହ ନିବୃତ୍ତ ହେଲା।

Verse 38

एतस्मिन्नंतरे व्यास स दैत्येन्द्रोऽतिविक्रमः । सन्नद्धैरसुरैस्सार्द्धं शैलप्रांतं ययौ बली

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ, ହେ ବ୍ୟାସ, ଅତିପରାକ୍ରମୀ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ବଳି ସନ୍ନଦ୍ଧ ଅସୁରମାନଙ୍କ ସହିତ ପର୍ବତର ପ୍ରାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାତ୍ରା କଲା।

Verse 39

कैलासमवरुध्याथ महत्या सेनया युतः । संतस्थौ कालसंकाशः कुर्वन्सिंहरवं महान्

ତାପରେ ସେ ବିଶାଳ ସେନା ସହିତ କୈଲାସକୁ ଅବରୋଧ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା; କାଳ ସମ ଭୟଙ୍କର ହୋଇ ମହା ସିଂହନାଦ କଲା।

Verse 40

अथ कोलाहलं श्रुत्वा दैत्यनादसमुद्भवम् । चुक्रोधातिमहेशानो महालीलः खलांतकः

ତେବେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଗର୍ଜନରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ସେହି କୋଳାହଳ ଶୁଣି, ମହାଲୀଳାମୟ ଦୁଷ୍ଟନାଶକ ପରମ ମହେଶ୍ୱର ଶିବ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

Verse 41

समादिदेश संख्याय स्वगणान्स महाबलान् । नंद्यादिकान्महादेवो महोतिः कौतुकी हरः

ତେବେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ସାହରେ ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ହର ମହାଦେବ ନନ୍ଦୀ ଆଦି ନିଜ ଅତିବଳବାନ ଗଣମାନଙ୍କୁ ସଂଖ୍ୟାବଦ୍ଧ କରି ଯଥାକ୍ରମେ ସଜିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 42

नन्दीभमुखसेनानीमुखास्सर्वे शिवाज्ञया । गणाश्च समनह्यंत युद्धाया तित्वरान्विताः

ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ନନ୍ଦୀ-ଭୃଙ୍ଗୀ ଆଦି ସେନାନାୟକମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଗଣ ଆତୁରତାସହ ଶୀଘ୍ର ଶସ୍ତ୍ରଧାରଣ କରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସଜ୍ଜ ହେଲେ।

Verse 43

अवतेरुर्गणास्सर्वे कैलासात्क्रोधदुर्मदाः । वल्गतो रणशब्दांश्च महावीरा रणाय हि

କୈଲାସରୁ ସମସ୍ତ ଗଣ ଅବତରିଲେ—କ୍ରୋଧରେ ଉନ୍ମତ୍ତ, ପରାକ୍ରମର ଗର୍ବରେ ଦୁର୍ମଦ। ସେହି ମହାବୀରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଲାଫି ଆଗେଇ ଭୟଙ୍କର ରଣଶବ୍ଦ ଉଠାଇଲେ।

Verse 44

ततस्समभवद्युद्धं कैलासोपत्यकासु वै । प्रमथाधिपदैत्यानां घोरं शस्त्रास्त्रसंकुलम्

ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ କୈଲାସର ଉପତ୍ୟକାମାନେରେ ପ୍ରମଥମୁଖ୍ୟ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୋର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ସବୁଦିଗେ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରରେ ସଂକୁଳ ଥିଲା।

Verse 45

भेरीमृदंगशंखौघैर्निस्वानैर्वीरहर्षणैः । गजाश्वरथशब्दैश्च नादिता भूर्व्यकंपत

ଭେରୀ, ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ଶଙ୍ଖର ବୀରହର୍ଷକ ନିନାଦ ଏବଂ ଗଜ-ଅଶ୍ୱ-ରଥର କୋଳାହଳରେ ପୃଥିବୀ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠି କମ୍ପିତ ହେଲା।

Verse 46

शक्तितोमरबाणौघैर्मुसलैः पाशपट्टिशैः । व्यराजत नभः पूर्णं मुक्ताभिरिव संवृतम्

ଶକ୍ତି, ତୋମର ଓ ବାଣର ଧାରା, ସହିତ ମୁସଳ, ପାଶ ଓ ପଟ୍ଟିଶ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଛିଟିଆ ମୁକ୍ତାରେ ଢାକା ଥିବା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା।

Verse 47

निहतैरिव नागाश्वैः पत्तिभिर्भूर्व्यराजत । वज्राहतैः पर्वतेन्द्रैः पूर्वमासीत्सुसंवृता

ନିହତ ଯୁଦ୍ଧଗଜ, ଅଶ୍ୱ ଓ ପଦାତିମାନଙ୍କ ଦେହରେ ପୃଥିବୀ ଯେନ ଛାଇଯାଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା; ପୂର୍ବେ ବଜ୍ରାଘାତରେ ଭଙ୍ଗିତ ମହାପର୍ବତମାନେ ଦ୍ୱାରା ସବୁଦିଗେ ଆବୃତ ଥିଲା ପରି ଲାଗିଲା।

Verse 48

प्रमथाहतदैत्यौघैर्दैत्याहतगणैस्तथा । वसासृङ्मांसपंकाढ्या भूरगम्याभवत्तदा

ତେବେ ପ୍ରମଥମାନେ ହତ କରିଥିବା ଦୈତ୍ୟସମୂହ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ହତ କରିଥିବା ଶିବଗଣସମୂହ ଦ୍ୱାରା, ବସା‑ରକ୍ତ‑ମାଂସର କାଦୁଆରେ ଭରି ଭୂମି ଅଗମ୍ୟ ହୋଇଗଲା।

Verse 49

प्रमथाहतदैत्यौघान्भार्गवस्समजीवयत् । युद्धे पुनः पुनश्चैव मृतसंजीवनी बलात्

ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରମଥମାନେ ହତ କରିଥିବା ଦୈତ୍ୟସମୂହକୁ ଭାର୍ଗବ (ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ) ମୃତସଂଜୀବନୀ ମନ୍ତ୍ରବଳରେ ପୁନଃପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ କରିଦେଲେ।

Verse 50

दृष्ट्वा व्याकुलितांस्तांस्तु गणास्सर्वे भयार्दिताः । शशंसुर्देवदेवाय सर्वे शुक्रविचेष्टितम्

ସେମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟାକୁଳ ଓ ଭୟାର୍ତ୍ତ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଗଣ ଦେବଦେବ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ଚାଳ ଓ କ୍ରିୟା ଜଣାଇଲେ।

Verse 51

तच्छ्रुत्वा भगवान्रुद्रश्चकार क्रोधमुल्बणम् । भयंकरोऽतिरौद्रश्च बभूव प्रज्वलन्दिशः

ତାହା ଶୁଣି ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଚଣ୍ଡ କ୍ରୋଧ ଧାରଣ କଲେ। ସେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅତିରୌଦ୍ର ହୋଇ, ଯେନେ ଦିଗମାନେ ଜ୍ୱଳୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଲାଗିଲା।

Verse 52

अथ रुद्रमुखात्कृत्या बभूवातीवभीषणा । तालजंघोदरी वक्त्रा स्तनापीडितभूरुहा

ତାପରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମୁଖରୁ କୃତ୍ୟା ପ୍ରକଟ ହେଲା—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୀଷଣା। ତାହାର ଜଂଘା ଓ ଉଦର ତାଳଗଛର ଥୁଣ୍ଟ ପରି, ମୁଖ ଘୋର, ଏବଂ ସ୍ତନ ବକ୍ଷସ୍ଥଳକୁ ଚାପି ରହିଥିଲା।

Verse 53

सा युद्धभूमिं तरसा ससाद मुनिसत्तम । विचचार महाभीमा भक्षयंती महासुरान्

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ମହାଭୟଙ୍କର ରୂପେ ସେଠାରେ ବିଚରଣ କରି ମହାସୁରମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 54

अथ सा रणमध्ये हि जगाम गतभीर्द्रुतम् । यत्रास्ते संवृतो दैत्यवरेन्द्रैस्स हि भार्गवः

ତାପରେ ସେ, ଭୟ ଦୂର ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ରଣମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା—ଯେଉଁଠାରେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ ଚାରିଦିଗରୁ ଘେରି ରଖିଥିବା ଭାର୍ଗବ (ଶୁକ୍ର) ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 55

स्वतेजसा नभो व्याप्य भूमिं कृत्वा च सा मुने । भार्गवं स्वभगे धृत्वा जगामांतर्हिता नभः

ହେ ମୁନେ! ସେ ନିଜ ତେଜରେ ଆକାଶକୁ ବ୍ୟାପି, ପୃଥିବୀକୁ ନିଜ ଅଧୀନ କରି, ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ନିଜ କଟିରେ ଧରି, ଅନ୍ତର୍ହିତ ହୋଇ ଆକାଶକୁ ଚାଲିଗଲା।

Verse 56

विद्रुतं भार्गवं दृष्ट्वा दैत्यसैन्यगणास्तथा । प्रम्लानवदना युद्धान्निर्जग्मुर्युद्धदुर्मदाः

ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ପଳାୟନ କରୁଥିବା ଦେଖି ଦୈତ୍ୟସେନାମାନେ ମଧ୍ୟ—ପୂର୍ବେ ଯୁଦ୍ଧଗର୍ବମଦେ ମତ୍ତ ଥିଲେ—ମୁହଁ ମ୍ଲାନ ହୋଇ, ସାହସ ଶୁଷ୍କିତ ହୋଇ, ରଣଭୂମି ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।

Verse 57

अथोऽभज्यत दैत्यानां सेना गणभयार्दिता । वायुवेगहता यद्वत्प्रकीर्णा तृणसंहतिः

ତାପରେ ଶିବଙ୍କ ଗଣମାନଙ୍କ ଭୟରେ ପୀଡିତ ଦୈତ୍ୟସେନା ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଓ ଛିଟିଯାଇଲା—ଯେପରି ତୀବ୍ର ବେଗବାନ ପବନର ଆଘାତରେ ଶୁଖିଲା ତୃଣର ଗୁଛ ଛିଟିଯାଏ।

Verse 58

भग्नां गणभयाद्दैत्यसेनां दृष्ट्वातिमर्षिताः । निशुंभशुंभौ सेनान्यौ कालनेमिश्च चुक्रुधुः

ଶିବଙ୍କ ଗଣମାନଙ୍କ ଭୟରେ ଦୈତ୍ୟସେନା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ସେନାନାୟକ ନିଶୁମ୍ଭ-ଶୁମ୍ଭ ଓ କାଳନେମି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

Verse 59

त्रयस्ते वरयामासुर्गणसेनां महाबलाः । मुंचंतश्शरवर्षाणि प्रावृषीव बलाहकाः

ସେଇ ତିନି ମହାବଳୀ ଗଣସେନାର ଅଗ୍ରଗତିକୁ ରୋକି, ପ୍ରାବୃଷ୍ଟିର ମେଘମାନଙ୍କ ପରି ଶରବର୍ଷା ଝରାଇଲେ।

Verse 60

ततो दैत्यशरौघास्ते शलभानामिव व्रजाः । रुरुधुः खं दिशस्सर्वा गणसेनामकंपयन्

ତାପରେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ବାଣବର୍ଷା ଟିଡ଼ିପୋକର ଝୁଣ୍ଡ ପରି ଆକାଶକୁ ଭରି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ରୁଦ୍ଧ କଲା ଏବଂ ଶିବଗଣସେନାକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲା।

Verse 61

गणाश्शरशतैर्भिन्ना रुधिरासारवर्षिणः । वसंतकिंशुकाभासा न प्राजानन्हि किंचन

ଶତଶତ ବାଣରେ ଭିଦ୍ଧ ହୋଇ ଗଣମାନେ ରକ୍ତଧାରା ବର୍ଷାଇଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହ ବସନ୍ତର କିଂଶୁକ ପୁଷ୍ପ ପରି ରକ୍ତିମ ଦୀପ୍ତ ହେଲା; ତଥାପି ଶିବକାର୍ଯ୍ୟରେ ଲୀନ ଓ ନିର୍ଭୟ ଥାଇ ସେମାନେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଗ୍ରାହ୍ୟ କଲେ ନାହିଁ।

Verse 62

ततः प्रभग्नं स्वबलं विलोक्य नन्द्यादिलंबोदरकार्त्तिकेयाः । त्वरान्विता दैत्यवरान्प्रसह्य निवारयामासुरमर्षणास्ते

ତାପରେ ନିଜ ସେନା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ନନ୍ଦୀ ଆଦି—ଲମ୍ବୋଦର (ଗଣେଶ) ଓ କାର୍ତ୍ତିକେୟ—ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଆଗକୁ ଧାଇଲେ। ଅସହ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ସେମାନେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀ ବୀରମାନଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ରୋକି ଧରିଲେ।