देवस्तुतिः (Devastuti) — Hymn/Praise of the Devas

Verse 1

व्यास उवाच । ब्रह्मपुत्र महाप्राज्ञ वद मे वदतां वर । ततः किमभवद्देवाः कथं च सुखिनोऽभवन्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୋତେ କୁହ—ତାପରେ କ’ଣ ହେଲା? ଏବଂ ଦେବତାମାନେ କିପରି ସୁଖୀ ଓ ଶାନ୍ତ ହେଲେ?

Verse 2

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे देवस्तुतिर्नाम द्वितीयोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ଯୁଦ୍ଧଖଣ୍ଡରେ ‘ଦେବସ୍ତୁତି’ ନାମ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 3

सनत्कुमार उवाच । अथ तत्प्रभया दग्धा देवा हीन्द्रादयस्तथा । संमंत्र्य दुःखितास्सर्वे ब्रह्माणं शरणं ययुः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ତାପରେ ସେହି ପ୍ରଭାରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ପରସ୍ପର ମନ୍ତ୍ରଣା କରି ସେମାନେ ଶରଣ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

Verse 4

नत्वा पितामहं प्रीत्या परिक्षिप्ताखिलास्सुराः । दुःखं विज्ञापयामासुर्विलोक्यावसरं ततः

ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ନମସ୍କାର କରି, ଚାରିପାଖରେ ସମବେତ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଉଚିତ ଅବସର ଦେଖି ନିଜ ଦୁଃଖ ଜଣାଇଲେ।

Verse 5

देवा ऊचुः । धातस्त्रिपुरनाथेन सतारकसुतेन हि । सर्वे प्रतापिता नूनं मयेन त्रिदिवौकसः

ଦେବମାନେ କହିଲେ— ହେ ଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା)! ତାରକପୁତ୍ର ତ୍ରିପୁରନାଥ ଓ ମୟ—ଏମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇଛୁ।

Verse 6

अतस्ते शरणं याता दुःखिता हि विधे वयम् । कुरु त्वं तद्वधोपायं सुखिनस्स्याम तद्यथा

ଏହିହେତୁ, ହେ ବିଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା)! ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ। ତାହାର ବଧର ଉପାୟ କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ଆମେ ପୂର୍ବବତ୍ ସୁଖୀ ହେବୁ।

Verse 7

सनत्कुमार उवाच । इति विज्ञापितो देवैर्विहस्य भवकृद्विधिः । प्रत्युवाचाथ तान्सर्वान्मयतो भीतमानसान्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ— ଦେବମାନେ ଏପରି ଜଣାଇବା ପରେ ଲୋକକର୍ତ୍ତା ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା) ହସିଲେ ଏବଂ ମୟ ଦ୍ୱାରା ଭୀତ ମନ ଥିବା ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 8

ब्रह्मोवाच । न भेतव्यं सुरास्तेभ्यो दानवेभ्यो विशेषतः । आचक्षे तद्वधोपायं शिवं शर्वः करिष्यति

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ହେ ଦେବମାନେ! ବିଶେଷକରି ସେ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଭୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁ ତାଙ୍କ ବଧର ଉପାୟ କହୁଛି; ମଙ୍ଗଳକର କାର୍ଯ୍ୟ ଶର୍ବ-ସ୍ୱରୂପ ଶିବ ନିଜେ କରିବେ।

Verse 9

मत्तो विवर्धितो दैत्यो वधं मत्तो न चार्हति । तथापि पुण्यं वर्द्धैत नगरे त्रिपुरे पुनः

ମୋ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ଓ ବୃଦ୍ଧିପ୍ରାପ୍ତ ଏହି ଦୈତ୍ୟ ମୋ ହାତରେ ବଧ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ତଥାପି ତ୍ରିପୁର ନଗରେ ପୁନଃ ପୁଣ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ ବୃଦ୍ଧି ପାଉ।

Verse 10

शिवं च प्रार्थयध्वं वै सर्वे देवास्सवासवाः । सर्वाधीशः प्रसन्नश्चेत्स वः कार्यं करिष्यति

ଏହେତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କର। ସର୍ବାଧୀଶ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ସେ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧିଦେବେ।

Verse 11

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य विधेर्वाणीं सर्वे देवास्सवासवाः । दुखितास्ते ययुस्तत्र यत्रास्ते वृषभध्वजः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ— ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବାଣୀ ଏପରି ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ ଶିବ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 12

प्रणम्य भक्त्या देवेशं सर्वे प्रांजलयस्तदा । तुष्टुवुर्विनतस्कंधाश्शंकरं लोकशंकरम्

ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭକ୍ତିରେ ଦେବେଶଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ହାତ ଯୋଡି ଦାଁଡାଇଲେ; ଏବଂ ନତସ୍କନ୍ଧ ହୋଇ ଲୋକମଙ୍ଗଳକାରୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 13

देवा ऊचुः । नमो हिरण्यगर्भाय सर्वसृष्टि विधायिने । नमः स्थितिकृते तुभ्यं विष्णवे प्रभविष्णवे

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସର୍ବ ସୃଷ୍ଟିର ବିଧାତାଙ୍କୁ ନମଃ। ସ୍ଥିତିକର୍ତ୍ତା ତୁମକୁ ନମଃ; ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ହେ ପ୍ରଭବିଷ୍ଣୁ, ପ୍ରଣାମ।

Verse 14

नमो हरस्वरूपाय भूतसंहारकारिणे । निर्गुणाय नमस्तुभ्यं शिवायामित तेजसे

ହରସ୍ୱରୂପ, ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ସଂହାରକର୍ତ୍ତା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ନିର୍ଗୁଣ, ଅମିତ ତେଜସ୍ବୀ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 15

अवस्थारहितायाथ निर्विकाराय वर्चसे । महाभूतात्मभूताय निर्लिप्ताय महात्मने

ଅବସ୍ଥାରହିତ, ନିର୍ବିକାର, ତେଜସ୍ୱୀ; ମହାଭୂତମାନଙ୍କର ଅନ୍ତରାତ୍ମା ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଲିପ୍ତ—ସେଇ ପରମ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 16

नमस्ते भूतपतये महाभारसहिष्णवे । तृष्णाहराय निर्वैराकृतये भूरितेजसे

ହେ ଭୂତପତି! ମହାଭାର ସହିଷ୍ଣୁ, ତୃଷ୍ଣାହର, ନିର୍ବୈର ସ୍ୱରୂପ, ଅପାର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 17

महादैत्यमहारण्यनाशिने दाववह्नये । दैत्यद्रुमकुठाराय नमस्ते शूलपाणये

ହେ ଶୂଳପାଣି! ମହାଦୈତ୍ୟ-ମହାରଣ୍ୟ ନାଶକ ଦାବାଗ୍ନି, ଦୈତ୍ୟ-ଦ୍ରୁମ କାଟୁଥିବା କୁଠାର—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 18

महादनुजनाशाय नमस्ते परमेश्वर । अम्बिकापतये तुभ्यं नमस्सर्वास्त्रधारक

ହେ ପରମେଶ୍ୱର! ମହାଦନୁଜ ନାଶକ, ଅମ୍ବିକାପତି, ସର୍ବ ଅସ୍ତ୍ରଧାରକ ଓ ଅଧିପତି—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 19

नमस्ते पार्वतीनाथ परमात्मन्महेश्वर । नीलकंठाय रुद्राय नमस्ते रुद्ररूपिणे

ହେ ପାର୍ବତୀନାଥ, ପରମାତ୍ମା ମହେଶ୍ୱର! ହେ ନୀଳକଣ୍ଠ ରୁଦ୍ର! ରୁଦ୍ରରୂପୀ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 20

नमो वेदान्तवेद्याय मार्गातीताय ते नमः । नमोगुणस्वरूपाय गुणिने गुणवर्जिते

ବେଦାନ୍ତଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞେୟ, ସମସ୍ତ ମାର୍ଗରୁ ଅତୀତ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଗୁଣସ୍ୱରୂପ, ଗୁଣାଧିପତି, ତଥାପି ଗୁଣାତୀତ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 21

महादेव नमस्तुभ्यं त्रिलोकीनन्दनाय च । प्रद्युम्नायानिरुद्धाय वासुदेवाय ते नमः

ହେ ମହାଦେବ! ତ୍ରିଲୋକକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଓ ବାସୁଦେବ-ସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 22

संकर्षणाय देवाय नमस्ते कंसनाशिने । चाणूरमर्दिने तुभ्यं दामोदर विषादिने

ହେ ଦେବ ସଂକର୍ଷଣ! କଂସନାଶିନେ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଚାଣୂରମର୍ଦ୍ଦିନେ ଦାମୋଦର, ଜଗତର ବିଷାଦ ହରଣକାରୀ, ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 23

हृषीकेशाच्युत विभो मृड शंकर ते नमः । अधोक्षज गजाराते कामारे विषभक्षणः

ହେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଭୁ! ହୃଷୀକେଶ, ଅଚ୍ୟୁତ; ହେ ମୃଡ, ଶଂକର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଅଧୋକ୍ଷଜ, ଗଜାରି, କାମାରି, ବିଷଭକ୍ଷକ—ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 24

नारायणाय देवाय नारायणपराय च । नारायणस्वरूपाय नाराणयतनूद्भव

ଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଏବଂ ନାରାୟଣ-ପରାୟଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର। ନାରାୟଣ-ସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ତନୁରୁ ଉଦ୍ଭବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 25

नमस्ते सर्वरूपाय महानरकहारिणे । पापापहारिणे तुभ्यं नमो वृषभवाहन

ହେ ସର୍ବରୂପ! ହେ ମହାନରକହାରୀ! ପାପାପହାରୀ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ବୃଷଭବାହନ (ନନ୍ଦିବାହନ) ଶିବ, ତୁମକୁ ନମୋ।

Verse 26

क्षणादिकालरूपाय स्वभक्तबलदायिने । नानारूपाय रूपाय दैत्यचक्रविमर्दिने

କ୍ଷଣରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କାଳସ୍ୱରୂପ ଯିଏ, ନିଜ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ବଳ ଦେଇଥାଏ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ନାନାରୂପ ଧାରଣ କରେ, ଏବଂ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଚକ୍ରସଦୃଶ ସମୂହକୁ ମର୍ଦ୍ଦନ କରେ—ତାହାକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 27

नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च । सहस्रमूर्त्तये तुभ्यं सहस्रावयवाय च

ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟଦେବ—ଧର୍ମରକ୍ଷକ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଗୋ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହିତକାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସହସ୍ରମୂର୍ତ୍ତି ତୁମକୁ ନମୋ, ସହସ୍ରାବୟବ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 28

धर्मरूपाय सत्त्वाय नमस्सत्त्वात्मने हर । वेदवेद्यस्वरूपाय नमो वेदप्रियाय च

ହେ ହର! ଧର୍ମସ୍ୱରୂପ, ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱ, ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱାତ୍ମା—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ବେଦଦ୍ୱାରା ବେଦ୍ୟ ସ୍ୱରୂପବାନ, ଏବଂ ବେଦପ୍ରିୟ ପ୍ରଭୁ—ତୁମକୁ ନମୋ ନମଃ।

Verse 29

नमो वेदस्वरूपाय वेदवक्त्रे नमो नमः । सदाचाराध्वगम्याय सदाचाराध्वगामिने

ଯିଏ ବେଦସ୍ୱରୂପ, ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ବେଦକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ବେଦବକ୍ତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ସଦାଚାରର ପଥେ ପ୍ରାପ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଏବଂ ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ସଦାଚାରପଥେ ଚାଲନ୍ତି ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 30

विष्टरश्रवसे तुभ्यं नमस्सत्यमयाय च । सत्यप्रियाय सत्याय सत्यगम्याय ते नमः

ହେ ଦୂରଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସତ୍ୟମୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର। ସତ୍ୟପ୍ରିୟ, ସ୍ୱୟଂ ସତ୍ୟ, ଏବଂ ସତ୍ୟଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ଗମ୍ୟ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମଃ।

Verse 31

नमस्ते मायिने तुभ्यं मायाधीशाय वै नमः । ब्रह्मगाय नमस्तुभ्यं ब्रह्मणे ब्रह्मजाय च

ହେ ମାୟାଧାରୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ମାୟାଧୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗାୟିତ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ପରବ୍ରହ୍ମ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଜନକ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 32

तपसे ते नमस्त्वीश तपसा फलदायिने । स्तुत्याय स्तुतये नित्यं स्तुतिसंप्रीतचेतसे

ହେ ଈଶ୍ୱର, ଆପଣଙ୍କ ତପସ୍ୟାକୁ ନମସ୍କାର; ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଫଳ ଦେଇଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଯିଏ ସ୍ତୁତ୍ୟ, ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ସ୍ତୁତିରୂପ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଚିତ୍ତ ସ୍ତୁତିରେ ସଦା ପ୍ରୀତ—ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ନିତ୍ୟ ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 33

श्रुत्याचारप्रसन्नाय स्तुत्याचारप्रियाय च । चतुर्विधस्वरूपाय जलस्थलजरूपिणे

ଯିଏ ବେଦୋକ୍ତ ଆଚାରରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ସ୍ତୋତ୍ର-ସ୍ତୁତିର ନିୟମାଚାରରେ ପ୍ରିୟ, ଚତୁର୍ବିଧ ସ୍ୱରୂପଧାରୀ, ଜଳଜ-ସ୍ଥଳଜ ଓ ଉଭୟଜ ରୂପ ଧାରଣକାରୀ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 34

सर्वे देवादयो नाथ श्रेष्ठत्वेन विभूतयः । देवानामिन्द्ररूपोऽसि ग्रहाणां त्वं रविर्मतः

ହେ ନାଥ! ସମସ୍ତ ଦେବାଦି ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାରେ ଆପଣଙ୍କର ହିଁ ବିଭୂତି। ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ଇନ୍ଦ୍ରରୂପ, ଏବଂ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଭାବେ ମତ।

Verse 35

सत्यलोकोऽसि लोकानां सरितां द्युसरिद्भवान् । श्वेतवर्णोऽसि वर्णानां सरसां मानसं सरः

ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସତ୍ୟଲୋକ; ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଦିବ୍ୟ ସରିତା। ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣ; ସରୋବରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପବିତ୍ର ମାନସ ସରୋବର।

Verse 36

शैलानां गिरिजातातः कामधुक्त्वं च गोषु ह । क्षीरोदधिस्तु सिन्धूनां धातूनां हाटको भवान्

ହେ ଗିରିଜାତାତ! ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ହିମବାନ୍‌-ସମ ଶୈଲଜ; ଗୋମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କାମଧେନୁ-ରୂପ କାମଧୁକ; ସିନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କ୍ଷୀରସାଗର; ଧାତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ହାଟକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ। ସର୍ବତ୍ର ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିବ।

Verse 37

वर्णानां ब्राह्मणोऽसि त्वं नृणां राजासि शंकर । मुक्तिक्षेत्रेषु काशी त्वं तीर्थानां तीर्थराड् भवान्

ହେ ଶଙ୍କର! ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ସ୍ୱରୂପ; ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ରାଜା। ମୁକ୍ତିକ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କାଶୀ; ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ତୀର୍ଥରାଜ।

Verse 38

उपलेषु समस्तेषु स्फटिकस्त्वं महेश्वर । कमलस्त्वं प्रसूनेषु शैलेषु हिमवांस्तथा

ହେ ମହେଶ୍ୱର! ସମସ୍ତ ପଥରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସ୍ଫଟିକ; ପୁଷ୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କମଳ; ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ହିମବାନ୍ (ହିମାଳୟ)।

Verse 39

भवान्वाग्व्यवहारेषु भार्गवस्त्वं कविष्वपि । पक्षिष्वेवासि शरभः सिंहो हिंस्रेषु संमतः

ବାକ୍‌-ବ୍ୟବହାର ଓ ଆଚରଣରେ ତୁମେ ଭାର୍ଗବ-ସମ; କବିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଶରଭ; ହିଂସ୍ର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସିଂହ ଭାବେ ସମ୍ମତ।

Verse 40

शालग्रामशिला च त्वं शिलासु वृषभध्वज । पूज्य रूपेषु सर्वेषु नर्मदालिंगमेव हि

ହେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ମହାଦେବ! ଶିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ଶାଳଗ୍ରାମ-ଶିଳା; ସମସ୍ତ ପୂଜ୍ୟ ରୂପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣ ନର୍ମଦା-ଲିଙ୍ଗ, ପରମ ଆରାଧ୍ୟ।

Verse 41

नन्दीश्वरोऽसि पशुषु वृषभः परमेश्वर । वेदेषूपनिषद्रूपी यज्वनां शीतभानुमान्

ହେ ପରମେଶ୍ୱର! ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର; ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ବୃଷଭ। ବେଦମାନଙ୍କରେ ଆପଣ ଉପନିଷଦ୍-ସାରରୂପ; ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣ ଶୀତକିରଣ ଚନ୍ଦ୍ର, ଶୁଭ ଓ ପୋଷକ।

Verse 42

प्रतापिनां पावकस्त्वं शैवानामच्युतो भवान् । भारतं त्वं पुराणानां मकारोऽस्यक्षरेषु च

ହେ ପ୍ରଭୁ! ପ୍ରତାପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ପାବକ (ଅଗ୍ନି); ଶୈବଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ଅଚ୍ୟୁତ, ଅଡିଗ। ପୁରାଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ଭାରତ ସଦୃଶ ମହାନ; ଅକ୍ଷରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ‘ମ’କାର—ବୀଜରୂପ।

Verse 43

प्रणवो बीजमंत्राणां दारुणानां विषं भवान् । व्योमव्यप्तिमतां त्वं वै परमात्मासि चात्मनाम्

ହେ ଦେବ! ବୀଜମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ମୂଳ ଆପଣ ପ୍ରଣବ (ଓଁ); ଦାରୁଣ ଭୟଙ୍କରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ବିଷସ୍ୱରୂପ। ଆକାଶସଦୃଶ ସର୍ବବ୍ୟାପୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣ ପରମାତ୍ମା; ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଆପଣ ଅନ୍ତରାତ୍ମା।

Verse 44

इन्द्रियाणां मनश्च त्वं दानानामभयं भवान् । पावनानां जलं चासि जीवनानां तथामृतम्

ହେ ଶିବ! ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ମନ ଆପଣ; ଦାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ଅଭୟଦାନ। ପାବନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ଜଳ; ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣ ଅମୃତ, ମୋକ୍ଷଦାୟକ।

Verse 45

लाभानां पुत्रलाभोऽसि वायुर्वेगवतामसि । नित्यकर्मसु सर्वेषु संध्योपास्तिर्भवान्मता

ସମସ୍ତ ଲାଭମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପୁତ୍ରଲାଭ; ବେଗବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସ୍ୱୟଂ ବାୟୁ। ଏବଂ ସମସ୍ତ ନିତ୍ୟକର୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନା ଭାବେ ମତ।

Verse 46

क्रतूनामश्वमेधोऽसि युगानां प्रथमो युगः । पुष्यस्त्वं सर्वधिण्यानाममावास्या तिथिष्वसि

କ୍ରତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଅଶ୍ୱମେଧ; ଯୁଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପ୍ରଥମ ଯୁଗ। ସମସ୍ତ ପୁଷ୍ଟିକର ମଙ୍ଗଳଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପୁଷ୍ୟ, ଏବଂ ତିଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଅମାବାସ୍ୟା।

Verse 47

सर्वर्तुषु वसंतस्त्वं सर्वपर्वसु संक्रमः । कुशोऽसि तृणजातीनां स्थूलवृक्षेषु वै वटः

ସମସ୍ତ ଋତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ବସନ୍ତ; ସମସ୍ତ ପର୍ବକାଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସଂକ୍ରମ। ତୃଣଜାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କୁଶ, ଏବଂ ବିଶାଳ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ବଟ।

Verse 48

योगेषु च व्यतीपातस्सोमवल्ली लतासु च । बुद्धीनां धर्मबुद्धिस्त्वं कलत्रं सुहृदां भवान्

ହେ ଦେବ! ଶୁଭ ଯୋଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପବିତ୍ର ବ୍ୟତୀପାତ, ଲତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସୋମବଲ୍ଲୀ। ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଧର୍ମବୁଦ୍ଧି, ଏବଂ ସୁହୃଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପ୍ରିୟ ସହଚର।

Verse 49

साधकानां शुचीनां त्वं प्राणायामो महेश्वर । ज्योतिर्लिंगेषु सर्वेषु भवान् विश्वे श्वरो मतः

ହେ ମହେଶ୍ୱର! ଶୁଚିହୃଦୟ ସାଧକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ନିଜେ ପ୍ରାଣାୟାମର ଶାସନ। ସମସ୍ତ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର—ବିଶ୍ୱର ଅଧିପତି—ବୋଲି ମନାଯାଉଛ।

Verse 50

धर्मस्त्वं सर्वबंधूनामाश्रमाणां परो भवान् । मोक्षस्त्वं सर्ववर्णेषु रुद्राणां नीललोहितः

ଆପଣ ହିଁ ଧର୍ମ—ସମସ୍ତ ସମ୍ବନ୍ଧ ଓ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମର ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ। ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ହିଁ ମୋକ୍ଷ; ଏବଂ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ନୀଲଲୋହିତ।

Verse 51

आदित्यानां वासुदेवो हनूमान्वानरेषु च । यज्ञानां जपयज्ञोऽसि रामः शस्त्रभृतां भवान्

ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ବାସୁଦେବ; ଏବଂ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହନୁମାନ। ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ଜପଯଜ୍ଞ; ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ରାମ।

Verse 52

गंधर्वाणां चित्ररथो वसूनां पावको ध्रुवम् । मासानामधिमासस्त्वं व्रतानां त्वं चतुर्दशी

ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ଚିତ୍ରରଥ; ବସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ପାବକ; ଏବଂ ଧ୍ରୁବ—ଅଚଳ ଧ୍ରୁବତାରା। ମାସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ଅଧିମାସ; ଏବଂ ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ।

Verse 53

ऐरावतो गजेन्द्राणां सिद्धानां कपिलो मतः । अनंतस्त्वं हि नागानां पितॄणामर्यमा भवान्

ଗଜେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ଐରାବତ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କପିଲ ଭାବେ ମାନ୍ୟ। ନାଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ଅନନ୍ତ, ପିତୃମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ଅର୍ୟମା ସ୍ୱରୂପ।

Verse 54

कालः कलयतां च त्वं दैत्यानां बलिरेव च । किं बहूक्तेन देवेश सर्वं विष्टभ्य वै जगत्

ମାପ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କର ମାପକ ଆପଣ ହିଁ କାଳ; ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ବଳି। ହେ ଦେବେଶ, ଅଧିକ କ’ଣ କହିବି—ଆପଣ ହିଁ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 55

एकांशेन स्थितस्त्वं हि बहिःस्थोऽन्वित एव च

ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ଶକ୍ତିର ଏକ ଅଂଶରେ ସ୍ଥିତ; ତଥାପି ସମସ୍ତ ସୀମାର ବାହାରେ ରହି ମଧ୍ୟ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ସହ ଅନ୍ୱିତ ଅଛ।

Verse 56

सनत्कुमार उवाच । इति स्तुत्वा सुरास्सर्वे महादेवं वृषध्वजम् । स्तोत्रैर्नानाविधैदिंव्यैः शूलिनं परमेश्वरम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏଭଳି ଭାବେ ବୃଷଧ୍ୱଜ ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶୂଳଧାରୀ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନାନାବିଧ ଦିବ୍ୟ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।

Verse 57

प्रत्यूचुः प्रस्तुतं दीनास्स्वार्थं स्वार्थविचक्षणाः । वासवाद्या नतस्कधाः कृताञ्जलि पुटा मुने

ତେବେ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଚିନ୍ତାରେ ଦୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନେ—ସ୍ୱାର୍ଥବିଚକ୍ଷଣ—ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ। କାନ୍ଧ ନମାଇ, କରଯୋଡ଼ି ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।

Verse 58

देवा ऊचुः । पराजिता महादेव भ्रातृभ्यां सहितेन तु । भगवंस्तारकोत्पन्नैः सर्वे देवास्सवासवाः

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବ! ଦୁଇ ଭ୍ରାତା ସହିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଆମ ସମସ୍ତ ଦେବ ତାରକରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲୁ। ହେ ଭଗବାନ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛୁ।

Verse 59

त्रैलोक्यं स्ववशं नीतं तथा च मुनिसत्तमाः । विध्वस्तास्सर्वसंसिद्धास्सर्वमुत्सादितं जगत्

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତ୍ରିଲୋକକୁ ସେମାନେ ନିଜ ବଶରେ ଆଣିଲେ; ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧମାନେ ଧ୍ୱଂସ ହେଲେ, ଏବଂ ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ଉଜାଡ଼ି ଦିଆଗଲା।

Verse 60

यज्ञभागान्समग्रांस्तु स्वयं गृह्णाति दारुणः । प्रवर्तितो ह्यधर्मस्तैरृषीणां च निवारितः

ସେଇ ଦାରୁଣ ଜନ ଯଜ୍ଞର ସମଗ୍ର ଭାଗ ନିଜେ ଗ୍ରହଣ କରେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧର୍ମ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କ ଧର୍ମମାର୍ଗ ନିବାରିତ ହୁଏ।

Verse 61

अवध्यास्सर्वभूतानां नियतं तारकात्मजाः । तदिच्छया प्रकुर्वन्ति सर्वे कर्माणि शंकर

ହେ ଶଙ୍କର! ତାରକଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ପାଇଁ ଅବଧ୍ୟ। ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେମାନେ ସମସ୍ତ କର୍ମ କରନ୍ତି।

Verse 62

यावन्न क्षीयते दैत्यैर्घोरैस्त्रिपुरवासिभिः । तावद्विधीयतां नीतिर्यया संरक्ष्यते जगत्

ତ୍ରିପୁରବାସୀ ଘୋର ଦୈତ୍ୟମାନେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଗତକୁ କ୍ଷୀଣ କରିନାହାନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେ ନୀତିଦ୍ୱାରା ଜଗତ ରକ୍ଷିତ ହୁଏ, ସେହି ନୀତି ବିଧାନ କରାଯାଉ।

Verse 63

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषामिन्द्रादीनां दिवौकसाम् । शिवः संभाषमाणानां प्रतिवाक्यमुवाच सः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦିବୌକସମାନଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଏପରି ଶୁଣି, ସେମାନେ କଥାହେଉଥିବାବେଳେ, ଭଗବାନ ଶିବ ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ପ୍ରତିବଚନ କହିଲେ।