शिवतेजसः समुद्रे बालरूपप्रादुर्भावः (Śiva’s Tejas Manifesting as a Child in the Ocean)
ଅଧ୍ୟାୟ ୧୪ରେ ବ୍ୟାସ–ସନତ୍କୁମାର ସମ୍ବାଦ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ। ବ୍ୟାସ ପଚାରନ୍ତି—ଭାଳନେତ୍ର/ତ୍ରିନେତ୍ରରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଶିବତେଜକୁ ଲବଣସମୁଦ୍ରରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ କି ପରିଣାମ? ସନତ୍କୁମାର କହନ୍ତି—ସିନ୍ଧୁ–ଗଙ୍ଗାର ସମୁଦ୍ରସଙ୍ଗମରେ ସେଇ ତେଜ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ବାଳରୂପେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା। ଶିଶୁର ଭୟଙ୍କର କ୍ରନ୍ଦନରେ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଲା, ଦିବ୍ୟଲୋକ ଯେନେ ବଧିର ହୋଇ ସ୍ତବ୍ଧ ହେଲେ, ଲୋକପାଳ ସହ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆତଙ୍କିତ ହେଲେ। ଦେବ ଓ ଋଷିମାନେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ସଙ୍କେତକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିନପାରି ପିତାମହ, ଲୋକଗୁରୁ, ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଇ ପ୍ରଣାମ-ସ୍ତୁତି କରି କାରଣ ଓ ଉପାୟ ପଚାରନ୍ତି; ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମାଧାନ ପାଇଁ ଭୂମିକା ଗଢ଼ିଯାଏ।
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ ब्रह्मपुत्र नमोस्तु ते । श्रुतेयमद्भुता मेऽद्य कथा शंभोर्महात्मनः
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ସନତ୍କୁମାର, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆଜି ମୁଁ ମହାତ୍ମା ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣିଲି।
Verse 2
क्षिप्ते स्वतेजसि ब्रह्मन्भालनेत्रसमुद्भवे । लवणांभसि किं ताताभवत्तत्र वदाशु तत्
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଭାଳନେତ୍ରରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ସ୍ୱତେଜସ୍ବୀ ସେଇ ଅଗ୍ନି ଯେତେବେଳେ ଲବଣସମୁଦ୍ରରେ ନିକ୍ଷେପ ହେଲା, ତେବେ ସେଠାରେ କ’ଣ ଘଟିଲା, ତାତ? ଶୀଘ୍ର କହ।
Verse 3
सनत्कुमार उवाच । शृणु तात महाप्राज्ञ शिवलीलां महाद्भुताम् । यच्छ्रुत्वा श्रद्धया भक्तो योगिनां गतिमाप्नुयात्
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ତାତ, ଶିବଙ୍କ ଅତ୍ୟଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା ଶୁଣ। ଏହାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣିଲେ ଭକ୍ତ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପରମ ଗତି ପାଏ।
Verse 4
अथो शिवस्य तत्तेजो भालनेत्रसमुद्भवम् । क्षिप्तं च लवणाम्भोधौ सद्यो बालत्वमाप ह
ତାପରେ ଶିବଙ୍କ ଭାଳନେତ୍ରରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ସେଇ ତେଜ ଲବଣସମୁଦ୍ରରେ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲା; ଏବଂ ସହସା ଶିଶୁରୂପ ଧାରଣ କଲା।
Verse 5
तत्र वै सिंधुगंगायाः सागरस्य च संगमे । रुरोदोच्चैस्स वै बाल सर्वलोक भयंकरः
ସେଠାରେ ସିନ୍ଧୁ ଓ ଗଙ୍ଗାର ସାଗର-ସଙ୍ଗମରେ ସେଇ ଶିଶୁ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ କାନ୍ଦିଲା; ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଭୟଭୀତ କଲା।
Verse 6
रुदतस्तस्य शब्देन प्राकंपद्धरणी मुहुः । स्वर्गश्च सत्यलोकश्च तत्स्वनाद्बधिरीकृतः
ତାହାର କାନ୍ଦଣାର ଶବ୍ଦରେ ଧରଣୀ ପୁନଃପୁନଃ କମ୍ପିତ ହେଲା; ଏବଂ ସେଇ ନାଦରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ସତ୍ୟଲୋକ ମଧ୍ୟ ଯେନ ବଧିର ହୋଇଗଲେ।
Verse 7
बालस्य रोदनेनैव सर्वे लोकाश्च तत्रसुः । सर्वतो लोकपालाश्च विह्वलीकृतमानसाः
ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଶିଶୁର କେବଳ ରୋଦନରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହେଲେ; ଚାରିଦିଗର ଲୋକପାଳମାନେ ମନେ ବିହ୍ୱଳ ଓ ମୂଢ଼ ହେଲେ।
Verse 8
किं बहूक्तेन विप्रेन्द्र चचाल सचराचरम् । भुवनं निखिलं तात रोदनात्तच्छिशोर्विभो
ଅଧିକ କ’ଣ କହିବି, ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ସେଇ ବିଭୁ ଶିଶୁର ରୋଦନରେ, ହେ ତାତ, ଚରାଚର ସହିତ ସମଗ୍ର ଭୁବନ କମ୍ପିତ ହେଲା।
Verse 9
अथ ते व्याकुलास्सर्वे देवास्समुनयो द्रुतम् । पितामहं लोकगुरुं ब्रह्माणं शरणं ययुः
ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ମୁନିମାନଙ୍କ ସହିତ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ଲୋକଗୁରୁ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
Verse 10
तत्र गत्वा च ते देवा सुनयश्च सवासवाः । प्रणम्य च सुसंस्तुत्य प्रोचुस्तं परमेष्ठिनम्
ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେହି ଦେବମାନେ, ସୁନୟମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ପ୍ରଣାମ କରି ଭଲଭାବେ ସ୍ତୁତି କରି, ସେହି ପରମେଷ୍ଠି (ସ୍ରଷ୍ଟା)ଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ।
Verse 11
देवा ऊचुः । लोकाधीश सुराधीश भयन्नस्समुपस्थितम् । तन्नाशय महायोगिञ्जातोयं ह्यद्भुतो रवः
ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ଲୋକାଧୀଶ, ହେ ସୁରାଧୀଶ! ଆମ ଉପରେ ଭୟ ଆସି ପଡ଼ିଛି ଏବଂ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ହେ ମହାଯୋଗୀ, ଏହାକୁ ନାଶ କର; ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଗର୍ଜନ ସତ୍ୟେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
Verse 12
सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां ब्रह्मा लोकपितामहः । गंतुमैच्छत्ततस्तत्र किमेतदिति विस्मितः
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ବିସ୍ମିତ ହେଲେ ଏବଂ “ଏହା କ’ଣ?” ବୋଲି ଭାବି ସେଠାକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।
Verse 13
ततो ब्रह्मा सुरैस्तातावतरत्सत्यलोकतः । रसां तज्ज्ञातुमिच्छन्स समुद्रमगमत्तदा
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ସତ୍ୟଲୋକରୁ ଅବତରିଲେ। ସେହି ବିଷୟର ତତ୍ତ୍ୱ-ରସ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସେତେବେଳେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଗଲେ।
Verse 14
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे जलं धरवधोपाख्याने जलंधरोत्पत्तिविवाहवर्णनं नाम चतुर्दशोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ଯୁଦ୍ଧଖଣ୍ଡରେ, ଜଲନ୍ଧରବଧୋପାଖ୍ୟାନ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ଜଲନ୍ଧରର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିବାହବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 15
आगतं विधिमालोक्य देवरूप्यथ सागरः । प्रणम्य शिरसा बालं तस्योत्संगे न्यवेशयत्
ଦିବ୍ୟରୂପେ ଆସିଥିବା ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି ସାଗର ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲା ଏବଂ ଶିଶୁଟିକୁ ଉଠାଇ ମୃଦୁଭାବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କୋଳରେ ବସାଇଲା।
Verse 16
ततो ब्रह्माब्रवीद्वाक्यं सागरं विस्मयान्वितः । जलराशे द्रुतं ब्रूहि कस्यायं शिशुरद्भुतः
ତାପରେ ବିସ୍ମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମା ସାଗରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ଜଳରାଶି! ଶୀଘ୍ର କୁହ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଶିଶୁ କାହାର?”
Verse 17
सनत्कुमार उवाच । ब्रह्मणो वाक्यमाकर्ण्य मुदितस्सागरस्तदा । प्रत्युवाच प्रजेशं स नत्वा स्तुत्वा कृतांजलिः
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ— ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସାଗର ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା। ପରେ ପ୍ରଜେଶଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସ୍ତୁତି କରି, କରଯୋଡ଼ି ଉତ୍ତର ଦେଲା।
Verse 18
समुद्र उवाच । भो भो ब्रह्मन्मया प्राप्तो बालकोऽयमजानता । प्रभवं सिंधुगंगायामकस्मात्सर्वलोकप
ସମୁଦ୍ର କହିଲେ— ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ମୋର ଅଜାଣତାରେ ଏହି ବାଳକ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିପଡ଼ିଛି। ସମୁଦ୍ର-ଗଙ୍ଗା ସଙ୍ଗମରେ ସେ ହଠାତ୍ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି— ହେ ସର୍ବଲୋକପାଳକ!
Verse 19
जातकर्मादिसंस्कारान्कुरुष्वास्य जगद्गुरो । जातकोक्तफलं सर्वं विधातर्वक्तुमर्हसि
ହେ ଜଗଦ୍ଗୁରୁ! ଏହାର ଜାତକର୍ମ ଆଦି ସଂସ୍କାର କରନ୍ତୁ। ଏବଂ ହେ ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମା! ନବଜାତ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା ଏହି ସଂସ୍କାରମାନଙ୍କର କଥିତ ସମସ୍ତ ଫଳ ଦୟାକରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହନ୍ତୁ।
Verse 20
सनत्कुमार उवाच । एवं वदति पाथोधौ स बालस्सागरात्मजः । ब्रह्माणमग्रहीत्कण्ठे विधुन्वंतं मुहुर्मुहुः
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ— ସମୁଦ୍ର ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ, ସାଗରପୁତ୍ର ସେ ବାଳକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗଳା ଧରି, ପୁନଃପୁନଃ ଜୋରେ ହଲାଇଲା।
Verse 21
विधूननं च तस्यैवं सर्वलोककृतो विधेः । पीडितस्य च कालेय नेत्राभ्यामगमज्जलम्
ଏଭଳି ସର୍ବଲୋକସୃଷ୍ଟା ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମା କମ୍ପିତ ଓ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ। ଏବଂ ପୀଡିତ କାଲେୟ ଦାନବର ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁରୁ ଜଳ (ଅଶ୍ରୁ) ବହିଲା।
Verse 22
कराभ्यामब्धिजातस्य तत्सुतस्य महौजसः । कथंचिन्मुक्तकण्ठस्तु ब्रह्मा प्रोवाच सादरम्
ସେଇ ମହାଓଜସ୍ବୀ ସମୁଦ୍ରଜାତ ପୁତ୍ରର ଦୁଇ ହାତରୁ ବ୍ରହ୍ମା କିପରି ହେଉ ନିଜ ଗଳା ଛୁଟାଇଲେ। ଗଳା ମୁକ୍ତ ହେବା ସହିତ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦରପୂର୍ବକ କହିଲେ।
Verse 23
ब्रह्मोवाच । शृणु सागर वक्ष्यामि तवास्य तनयस्य हि । जातकोक्तफलं सर्वं समाधानरतः खलु
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ସାଗର, ଶୁଣ; ତୋର ଏହି ପୁତ୍ରଙ୍କ ଜନ୍ମଲକ୍ଷଣରେ କୁହାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ଫଳକୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ସୁସ୍ଥିର ସମାଧାନଭାବରେ କହୁଛି।
Verse 24
नेत्राभ्यां विधृतं यस्मादनेनैव जलं मम । तस्माज्जलंधरेतीह ख्यातो नाम्ना भवत्वसौ
ଏହିଜଣ ନିଜ ନେତ୍ରଦ୍ୱାରା ମୋର ଜଳକୁ ଧରି ରୋକିଛି; ତେଣୁ ଏ ଏଠାରେ ‘ଜଲନ୍ଧର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉ।
Verse 25
अधुनैवैष तरुणस्सर्वशास्त्रार्थपारगः । महापराक्रमो धीरो योद्धा च रणदुर्मदः
ଏବେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଯୁବକ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ। ସେ ମହାପରାକ୍ରମୀ, ଧୀର, ସାହସୀ ଯୋଦ୍ଧା; ରଣମଧ୍ୟରେ ନିର୍ଭୟ ଓ ଦୁର୍ଦମ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସୀ।
Verse 26
भविष्यति च गंभीरस्त्वं यथा समरे गुहः । सर्वजेता च संग्रामे सर्वसंपद्विराजितः
ତୁମେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଗମ୍ଭୀର ଓ ଦୃଢ଼-ସଙ୍କଳ୍ପୀ ହେବ—ଯୁଦ୍ଧରେ ଗୁହ (କାର୍ତ୍ତିକେୟ) ପରି। ସମରେ ତୁମେ ସର୍ବଜେତା ହେବ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ଓ ଶ୍ରୀରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେବ।
Verse 27
दैत्यानामधिपो बालः सर्वेषां च भविष्यति । विष्णोरपि भवेज्जेता न कुत श्चित्पराभवः
ସେଇ ବାଳ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ହେବ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବ। ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜୟ କରିବ; କୌଣସି ଦିଗରୁ ତାହାର ପରାଜୟ ହେବ ନାହିଁ।
Verse 28
अवध्यस्सर्वभूतानां विना रुद्रं भविष्यति । यत एष समुद्भूतस्तत्रेदानीं गमिष्यति
ରୁଦ୍ର ବିନା ସେ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅବଧ୍ୟ ହେବ। ଯେଉଁ ସ୍ରୋତରୁ ସେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି, ଏବେ ସେ ପୁଣି ସେଠାକୁ ଯିବ।
Verse 29
पतिव्रतास्य भविता पत्नी सौभाग्यवर्द्धिनी । सर्वाङ्गसुन्दरी रम्या प्रियवाक्छीलसागरा
ସେ ପତିବ୍ରତା, ଶୁଚିଶୀଳା ପତ୍ନୀ ହେବ, ଯେ ପତିଙ୍କ ସୌଭାଗ୍ୟ ବଢ଼ାଏ। ସର୍ବାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରୀ ଓ ରମଣୀୟା, ସେ ପ୍ରିୟବାଣୀ ଓ ସଦାଚାରର ସାଗର ସମାନ ହେବ।
Verse 30
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा शुक्रमाहूय राज्ये तं चाभ्यषेचयत् । आमंत्र्य सरितान्नाथं ब्रह्मांतर्द्धानमन्वगात्
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏହିପରି କହି ବ୍ରହ୍ମା ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ ଡାକି ରାଜ୍ୟପଦରେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ପରେ ସରିତାନାଥଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ବ୍ରହ୍ମା ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।
Verse 31
अथ तद्दर्शनोत्फुल्लनयनस्सागरस्तदा । तमात्मजं समादाय स्वगेहमगमन्मुदा
ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ଫୁଟିଉଠିଥିବା ନୟନବାନ ସାଗର ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ କୋଳେ ନେଇ ହର୍ଷରେ ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ।
Verse 32
अपोषयन्महोपायैस्स्वबालं मुदितात्मकः । सर्वांगसुन्दरं रम्यं महाद्भुतसुतेजसम्
ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ସେ ଉତ୍ତମ ଉପାୟରେ ନିଜ ଶିଶୁକୁ ପୋଷଣ କଲେ—ଯେ ସର୍ବାଙ୍ଗସୁନ୍ଦର, ରମଣୀୟ ଏବଂ ମହାଅଦ୍ଭୁତ ଶୁଭ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ ଥିଲା।
Verse 33
अथाम्बुधिस्समाहूय कालनेमिं महासुरम् । वृन्दाभिधां सुतां तस्य तद्भार्यार्थमयाचत
ତେବେ ଅମ୍ବୁଧି ମହାସୁର କାଳନେମିଙ୍କୁ ଡାକି, ତାଙ୍କ ‘ବୃନ୍ଦା’ ନାମକ କନ୍ୟାକୁ ପତ୍ନୀରୂପେ ମାଗିଲେ।
Verse 34
कालनेम्यसुरो वीरोऽसुराणां प्रवरस्सुधीः । साधु येनेम्बुधेर्याञ्चां स्वकर्मनिपुणो मुने
ହେ ମୁନି! ବୀର ଅସୁର କାଳନେମି ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଥିଲେ; ନିଜ କୌଶଳରେ ନିପୁଣ ହୋଇ ଅମ୍ବୁଧିଙ୍କ ଯାଚନାକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
Verse 35
जलंधराय वीराय सागरप्रभवाय च । ददौ ब्रह्मविधानेन स्वसुतां प्राणवल्लभाम्
ସାଗରଜନ୍ମ ବୀର ଜଲନ୍ଧରଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବିଧାନ ଓ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ରୀତିଅନୁସାରେ ସେ ନିଜ ପ୍ରାଣପ୍ରିୟ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହଦାନ କଲେ।
Verse 36
तदोत्सवो महानासीद्विवाहे च तयोस्तदा । सुखं प्रापुर्नदा नद्योऽसुराश्चैवाखिला मुने
ହେ ମୁନି! ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ବିବାହୋତ୍ସବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ହେଲା; ନଦ-ନଦୀ ଓ ସମସ୍ତ ଅସୁରଗଣ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ପାଇଲେ।
Verse 37
समुद्रोऽति सुखं प्राप सुतं दृष्ट्वा हि सस्त्रियम् । दानं ददौ द्विजातिभ्योऽप्यन्येभ्यश्च यथाविधि
ପୁତ୍ରକୁ ବଧୂ ସହିତ ଦେଖି ସମୁଦ୍ର ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ; ପରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ ଦେଲେ।
Verse 38
ये देवैर्निर्जिताः पूर्वं दैत्याः पाताल संस्थिताः । ते हि भूमंडलं याता निर्भयास्तमुपाश्रिताः
ଯେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ପୂର୍ବେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇ ପାତାଳରେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଭୂମଣ୍ଡଳକୁ ଆସିଲେ; ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ତାହାଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ।
Verse 39
ते कालनेमिप्रमुखास्ततोऽसुरास्तस्मै सुतां सिंधुसुताय दत्त्वा । बभूवुरत्यन्तमुदान्विता हि तमाश्रिता देव विनिर्जयाय
ତେବେ କାଳନେମି ପ୍ରମୁଖ ଅସୁରମାନେ ସିନ୍ଧୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହରେ ଦେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଲ୍ଲସିତ ହେଲେ; ହେ ଦେବ, ଦେବମାନଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାଜୟ ପାଇଁ ସେମାନେ ତାହାଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ।
Verse 40
स चापि वीरोम्बुधिबालकोऽसौ जलंधराख्योऽसुरवीरवीरः । संप्राप्य भार्यामतिसुन्दरी वशी चकार राज्यं हि कविप्रभावात्
ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ସେଇ ବୀର ‘ଜଲନ୍ଧର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅସୁରବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲା। ଅତିସୁନ୍ଦରୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଇ, କବି (ଶୁକ୍ର)ଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ସେ ରାଜ୍ୟକୁ ବଶ କଲା।
Frequently Asked Questions
Śiva’s tejas, born of the bhālanetra (third-eye/forehead), is cast into the salt ocean and immediately assumes a child-form whose cry shakes the worlds, prompting devas and sages to seek Brahmā’s guidance.
The episode encodes tejas as Śiva’s self-manifesting power: when projected into the phenomenal field (the ocean), it becomes a tangible form that destabilizes ordinary cosmic functioning, forcing recognition of Śiva’s transcendent agency beyond routine divine governance.
A theophany of tejas (bhālanetra-samudbhava) taking bālarūpa (child-form), accompanied by a world-shaking nāda/cry that affects earth and higher lokas, and triggers a collective response from devas, munis, and lokapālas.