कैलासमार्गे शङ्करस्य परीक्षा — Śiva Tests the Approachers on the Kailāsa Path

Verse 1

व्यास उवाच । भो ब्रह्मन्भगवन्पूर्वं श्रुतं मे ब्रह्मपुत्रक । जलंधरं महादैत्यमवधीच्छंकरः प्रभुः

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର! ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଶୁଣିଥିଲି ଯେ ପ୍ରଭୁ ଶଙ୍କର ମହାଦୈତ୍ୟ ଜଲନ୍ଧରକୁ ବଧ କରିଥିଲେ।

Verse 2

तत्त्वं वद महाप्राज्ञ चरितं शशिमौलिनः । विस्तारपूर्वकं शृण्वन्कस्तृप्येत्तद्यशोऽमलम्

ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ! ଶଶିମୌଳି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ପବିତ୍ର ଚରିତ୍ରକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ। ତାଙ୍କ ନିର୍ମଳ ଯଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣି କିଏ ତୃପ୍ତ ହେବ?

Verse 3

सूत उवाच । इत्येवं व्याससंपृष्टो ब्रह्मपुत्रो महामुनिः । उवाचार्थवदव्यग्रं वाक्यं वाक्यविशारदः

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ବ୍ୟାସଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ମହାମୁନି, ବାକ୍ୟବିଶାରଦ, ଅବ୍ୟଗ୍ର ହୋଇ ଅର୍ଥବତୀ ବାଣୀ କହିଲେ।

Verse 4

सनत्कुमार उवाच । एकदा जीवशक्रौ च भक्त्या परमया मुने । दर्शनं कर्तुमीशस्य कैलासं जग्मतुर्भृशम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ହେ ମୁନେ! ଏକଦା ଜୀବ ଓ ଶକ୍ର ପରମ ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଈଶଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହରେ କୈଲାସକୁ ଗଲେ।

Verse 5

अथ गुर्विन्द्रयोर्ज्ञात्वागमनं शंकरः प्रभुः । परीक्षितुं तयोर्ज्ञानं स्वदर्शनरतात्मनोः

ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ଶଙ୍କର ଗୁରୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଗମନ ଜାଣି, ନିଜ ଦର୍ଶନରେ ରତ ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଜ୍ଞାନକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।

Verse 6

महातेजस्विनं शांतं जटासंबद्धमस्तकम् । महाबाहुं महोरस्कं गौरं नयनभीषणम्

ସେ ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପରମ ଶାନ୍ତ ଏକ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲା; ଯାହାଙ୍କ ମସ୍ତକ ଜଟାରେ ବନ୍ଧା; ମହାବାହୁ, ବିଶାଳ ବକ୍ଷ, ଗୌରବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ନୟନକୁ ଭୟ-ଭକ୍ତିରେ ଭରିଦେବା ପରି ଭୀଷଣ।

Verse 7

अथ तौ गुरुशक्रौ च कुर्वंतौ गमनं मुदा । आलोक्य पुरुषं भीमं मार्गमध्येऽद्भुताकृतिम्

ତାପରେ ଗୁରୁ ବୃହସ୍ପତି ଓ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆନନ୍ଦରେ ଗମନ କରୁଥିଲେ। ମାର୍ଗମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ଅଦ୍ଭୁତ ଆକୃତିର ଏକ ଭୀମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 9

अथो पुरंदरोऽपृच्छत्स्वाधिकारेण दुर्मदः । पुरुषं तं स्वमार्गांतस्थितमज्ञाय शंकरम्

ତାପରେ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ନିଜ ଅଧିକାରର ମଦରେ ଦୁର୍ମଦ ହୋଇ, ନିଜ ମାର୍ଗାନ୍ତରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ସେଇ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ସେ ଶଙ୍କର ବୋଲି ଅଜ୍ଞାତ ରହି।

Verse 10

पुरन्दर उवाच । कस्त्वं भोः कुत आयातः किं नाम वद तत्त्वतः । स्वस्थानेसंस्थितश्शंभु किं वान्यत्र गतः प्रभुः

ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) କହିଲେ— ହେ ମହାଶୟ, ତୁମେ କିଏ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? ତତ୍ତ୍ୱତଃ ସତ୍ୟରେ ନାମ କୁହ। ପ୍ରଭୁ ଶମ୍ଭୁ ନିଜ ଧାମରେ ସ୍ଥିତ କି, ନା ସେ ପରମ ସ୍ୱାମୀ ଅନ୍ୟତ୍ର ଗଲେ?

Verse 11

सनत्कुमार उवाच । शक्रेणेत्थं स पृष्टस्तु किंचिन्नोवाच तापसः । शक्रः पुनरपृच्छद्वै नोवाच स दिगंबरः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ— ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଏପରି ପଚାରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତପସ୍ବୀ କିଛିମାତ୍ର କହିଲେ ନାହିଁ। ଶକ୍ର ପୁଣି ପଚାରିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦିଗମ୍ବର ବିରକ୍ତ ତଥାପି ମୌନ ରହିଲେ।

Verse 12

पुनः पुरंदरोऽपृच्छ्ल्लोकानामधिपेश्वरः । तूष्णीमास महायोगी लीलारूपधरः प्रभुः

ଲୋକାଧିପତି ଇନ୍ଦ୍ର ପୁଣି ଥରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା ପାଇଁ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେହି ମହାଯୋଗୀ ପ୍ରଭୁ ମୌନ ରହିଲେ।

Verse 13

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पंचमे युद्धखण्डे जलंधरवधोपाख्याने शक्रजीवनं नाम त्रयोदशोऽ ध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ଶିବ ମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ର ସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ଯୁଦ୍ଧ ଖଣ୍ଡରେ ଜଳନ୍ଧର ବଧ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ 'ଶକ୍ରଜୀବନ' ନାମକ ତ୍ରୟୋଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 14

अथ चुक्रोध देवेशस्त्रैलोक्यैश्वर्यगर्वितः । उवाच वचनं चैव तं निर्भर्त्स्य जटाधरम्

ସେତେବେଳେ ତ୍ରିଲୋକର ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଗର୍ବରେ ଗର୍ବିତ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ଏବଂ ସେହି ଜଟାଧାରୀ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କରି ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 15

इन्द्र उवाच । रे मया पृच्छ्यमानोऽपि नोत्तरं दत्तवानसि । अतस्त्वां हन्मि वज्रेण कस्ते त्रातास्ति दुर्मते

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ଆରେ! ମୁଁ ପଚାରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ତୁ କୌଣସି ଉତ୍ତର ଦେଲୁ ନାହିଁ। ତେଣୁ ମୁଁ ତୋତେ ବଜ୍ରରେ ଆଘାତ କରିବି—ହେ ଦୁର୍ମତି, ଏବେ ତୋତେ କିଏ ରକ୍ଷା କରିବ?

Verse 16

सनत्कुमार उवाच । इत्युदीर्य ततो वज्री संनिरीक्ष्य क्रुधा हि तम् । हंतुं दिगंबरं वज्रमुद्यतं स चकार ह

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏଭଳି କହି ତାପରେ ବଜ୍ରୀ କ୍ରୋଧରେ ତାକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, ଦିଗମ୍ବରଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ବଜ୍ର ଉଠାଇଲେ।

Verse 17

पुरंदरं वज्रहस्तं दृष्ट्वा देवस्सदाशिवः । चकार स्तंभनं तस्य वज्रपातस्य शंकरः

ହାତରେ ବଜ୍ର ଧରିଥିବା ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେବ ସଦାଶିବ—ଶଙ୍କର—ସେହି ବଜ୍ରପାତର ବେଗକୁ ସ୍ତମ୍ଭିତ କରି ନିଷ୍ଫଳ କଲେ।

Verse 18

ततो रुद्रः क्रुधाविष्टः करालाक्षो भयंकरः । द्रुतमेव प्रजज्वाल तेजसा प्रदहन्निव

ତାପରେ ରୁଦ୍ର କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ, କରାଳ ନୟନ ଓ ଭୟଙ୍କର ହୋଇ, ତୁରନ୍ତେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲେ—ଯେନେ ନିଜ ତେଜରେ ସବୁକିଛି ଦହୁଛନ୍ତି।

Verse 19

बाहुप्रतिष्टंभभुवामन्युनांतश्शचीपतिः । समदह्यत भोगीव मंत्ररुद्धपराक्रमः

ତେବେ ଶଚୀପତି (ଇନ୍ଦ୍ର), ଯାହାର ବାହୁବଳ ଓ ପରାକ୍ରମ ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତିରେ ରୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ରୋକାଯାଇଥିବାମାନଙ୍କ କ୍ରୋଧାଗ୍ନିରେ ଦହିଗଲେ—ଯେନେ ସର୍ପ ନିଜ ଭିତରେ ଜଳୁଛି।

Verse 20

दृष्ट्वा बृहस्पतिस्तूर्णं प्रज्वलंतं स्वतेजसा । पुरुषं तं धिया ज्ञात्वा प्रणनाम हरं प्रभुम्

ବୃହସ୍ପତି ନିଜ ସ୍ୱତେଜରେ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଉଥିବା ସେଇ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖି, ଧୀରେ ଚିହ୍ନି ପରମ ପ୍ରଭୁ ହରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 21

कृतांजलिपुटो भूत्वा ततो गुरुरुदारधीः । नत्वा च दंडवद्भूमौ प्रभुं स्तोतुं प्रचक्रमे

ତାପରେ ଉଦାରବୁଦ୍ଧି ଗୁରୁ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି; ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 22

गुरुरुवाच । नमो देवाधिदेवाय महादेवाय चात्मने । महेश्वराय प्रभवे त्र्यम्बकाय कपर्दिने

ଗୁରୁ କହିଲେ—ଦେବାଧିଦେବ ମହାଦେବଙ୍କୁ, ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ, ଆଦିସ୍ରୋତ ପ୍ରଭବଙ୍କୁ, ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ ଓ କପର୍ଦିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 23

दीननाथाय विभवे नमोंऽधकनिषूदिने । त्रिपुरघ्नाय शर्वाय ब्रह्मणे परमेष्ठिने

ଦୀନଙ୍କ ନାଥ, ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ବିଭବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଅନ୍ଧକନିଷୂଦନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ତ୍ରିପୁରଘ୍ନ ଶର୍ବଙ୍କୁ, ପରମେଷ୍ଠୀ—ପରବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମୋ ନମଃ।

Verse 24

विरूपाक्षाय रुद्राय बहुरूपाय शंभवे । विरूपायातिरूपाय रूपातीताय ते नमः

ବିରୂପାକ୍ଷ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ, ବହୁରୂପ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ରୂପାତୀତ ପ୍ରଭୁ! ସାଧାରଣ ରୂପରୁ ମଧ୍ୟ ପରେ, ଅତିରୂପରୁ ମଧ୍ୟ ଅତୀତ—ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 25

यज्ञविध्वंसकर्त्रे च यज्ञानां फलदायिने । नमस्ते मखरूपाय परकर्मप्रवर्तिने

ଯଜ୍ଞବିଧ୍ୱଂସକାରୀ ଏବଂ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ଫଳଦାତା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ମଖରୂପ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ, ଯିଏ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପରକର୍ମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ କରାଏ।

Verse 26

कालांतकाय कालाय कालभोगिधराय च । नमस्ते परमेशाय सर्वत्र व्यापिने नमः

ମୃତ୍ୟୁନାଶକ, ସ୍ୱୟଂ କାଳ, ଏବଂ କାଳରୂପୀ ସର୍ପଧାରୀ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପିଥିବା ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମଃ।

Verse 27

नमो ब्रह्मशिरोहंत्रे ब्रह्मचंद्र स्तुताय च । ब्रह्मण्याय नमस्तेऽस्तु नमस्ते परमात्मने

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶିର ନାଶକାରୀ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଭକ୍ତରକ୍ଷକ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ପରମାତ୍ମା, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 28

त्वमग्निरनिलो व्योम त्वमेवापो वसुंधरा । त्वं सूर्यश्चन्द्रमा भानि ज्योतिश्चक्रं त्वमेव हि

ଆପଣ ହିଁ ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ; ଆପଣ ହିଁ ଜଳ ଓ ବସୁନ୍ଧରା। ଆପଣ ହିଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦୀପ୍ତ ଜ୍ୟୋତି—ଏହି ଜ୍ୟୋତିଚକ୍ର ମଧ୍ୟ ଆପଣ ହିଁ।

Verse 29

त्वमेव विष्णुस्त्वं ब्रह्मा तत्स्तुतस्त्वं परेश्वरः । मुनयः सनकाद्यास्त्वं नारदस्त्वं तपोधनः

ଆପଣ ହିଁ ବିଷ୍ଣୁ, ଆପଣ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମା; ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସ୍ତୁତ ପରେଶ୍ୱର ଆପଣ ହିଁ। ଆପଣ ହିଁ ସନକାଦି ମୁନି; ତପୋଧନ ନାରଦ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ହିଁ।

Verse 30

त्वमेव सर्व लोकेशस्त्वमेव जगदात्मकः । सर्वान्वयस्सर्वभिन्नस्त्वमेव प्रकृतेः परः

ଆପଣ ହିଁ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଈଶ୍ୱର; ଆପଣ ହିଁ ଜଗତର ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ। ସମସ୍ତରେ ଅନ୍ତଃସମ୍ବନ୍ଧ ରୂପେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତଠାରୁ ଭିନ୍ନ; ଆପଣ ହିଁ ପ୍ରକୃତିର ପରେ।

Verse 31

त्वं वै सृजसि लोकांश्च रजसा विधिनामभाक् । सत्त्वेन हरिरूपस्त्वं सकलं यासि वै जगत्

ଆପଣ ରଜୋଗୁଣରେ ବିଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା) ପଦ ଧାରଣ କରି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣରେ ହରିରୂପ ହୋଇ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ରହନ୍ତି।

Verse 32

त्वमेवासि महादेव तमसा हररूपधृक् । लीलया भुवनं सर्वं निखिलं पांचभौतिकम्

ଆପଣ ଏକାଇ ମହାଦେବ। ତମୋଗୁଣରେ ଆପଣ ହରରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ନିଜ ଲୀଳାରେ ପଞ୍ଚଭୂତମୟ ଏହି ସମଗ୍ର ଭୁବନକୁ ବ୍ୟାପି ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 33

त्वद्ध्यानबलतस्सूर्यस्तपते विश्वभावन । अमृतं च्यवते लोके शशी वाति समरिणः

ହେ ବିଶ୍ୱଭାବନ! ଆପଣଙ୍କ ଧ୍ୟାନବଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତପେ; ଚନ୍ଦ୍ର ଲୋକରେ ଅମୃତଧାରା ସ୍ରବାଏ; ଏବଂ ସମୀର ବହେ—ସବୁ କିଛି ଆପଣଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଧିପତ୍ୟରେ ଚାଲେ।

Verse 34

त्वद्ध्यानबलतो मेघाश्चांबु वर्षंति शंकर । त्वद्ध्यानबलतश्शक्रस्त्रिलोकीं पाति पुत्रवत्

ହେ ଶଙ୍କର! ତୁମ ଧ୍ୟାନବଳରେ ମେଘମାନେ ଜଳବର୍ଷା କରନ୍ତି; ତୁମ ଧ୍ୟାନବଳରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ତ୍ରିଲୋକକୁ ପୁତ୍ରବତ୍ ରକ୍ଷା କରେ।

Verse 35

त्वद्ध्यानबलतो मेघाः सर्वे देवा मुनीश्वराः । स्वाधिकारं च कुर्वंति चकिता भवतो भयात्

ତୁମ ଧ୍ୟାନବଳରେ ମେଘ, ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ମୁନୀଶ୍ୱର ନିଜ ନିଜ ନିୟତ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ତୁମ ଭୟରେ ଚକିତ ହୋଇ କମ୍ପନ୍ତି।

Verse 36

त्वत्पादकमलस्यैव सेवनाद्भुवि मानवाः । नाद्रियन्ते सुरान्रुद लोकैश्वर्यं च भुंजते

ହେ ରୁଦ୍ର! କେବଳ ତୁମ ପଦ୍ମପାଦର ସେବାରେ ପୃଥିବୀର ମାନବମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଭୋଗ କରନ୍ତି।

Verse 37

त्वत्पादकमलस्यैव सेवनादगमन्पराम् । गतिं योगधना नामप्यगम्यां सर्वदुर्लभाम्

ତୁମ ପଦ୍ମପାଦର ସେବା ମାତ୍ରରେ ସେମାନେ ପରମ ଗତି ପାଇଲେ—‘ଯୋଗଧନ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେଇ ଅନୁପମ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଯାହା ଅଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗମ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 38

सनत्कुमार उवाच । बृहस्पतिरिति स्तुत्वा शंकरं लोकशंकरम् । पादयो पातयामास तस्येशस्य पुरंदरम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଲୋକମଙ୍ଗଳକାରୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି (ଇନ୍ଦ୍ର) ‘ବୃହସ୍ପତି’ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ; ତାପରେ ପୁରନ୍ଦର ଇନ୍ଦ୍ର ସେଇ ପରମ ଈଶଙ୍କ ପାଦଦ୍ୱୟରେ ନିଜକୁ ପତିତ କଲେ।

Verse 39

पातयित्वा च देवेशमिंद्रं नत शिरोधरम् । बृहस्पतिरुवाचेदं प्रश्रयावनतश्शिवम्

ଦେବମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ—ବିନୟରେ ନତଶିର—ପତିତ କରାଇ, ବୃହସ୍ପତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ନମ୍ରତାରେ ଅବନତ ହୋଇ ଶିବଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 40

बृहस्पतिरुवाच । दीननाथ महादेव प्रणतं तव पादयोः । समुद्धर च शांतं स्वं क्रोधं नयनजं कुरु

ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—ହେ ଦୀନନାଥ ମହାଦେବ! ମୁଁ ତୁମ ପାଦଦ୍ୱୟରେ ପ୍ରଣତ। ନିଜ ଭକ୍ତକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ରକ୍ଷା କର; ଏବଂ ନୟନଜ ତୁମ କ୍ରୋଧକୁ ଶମନ କରି ଶାନ୍ତ କର।

Verse 41

तुष्टो भव महादेव पाहीद्र शरणागतम् । अग्निरेव शमं यातु भालनेत्रसमुद्भवः

ହେ ମହାଦେବ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ; ଶରଣାଗତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ତୁମ ଭାଳନେତ୍ରରୁ ଉଦ୍ଭବ ଏହି ଅଗ୍ନି ଶମିତ ହୋଇ ଶାନ୍ତ ହେଉ।

Verse 42

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य गुरोर्वाक्यं देवदेवो महेश्वरः । उवाच करुणासिन्धुर्मेघनिर्ह्रादया गिरा

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଗୁରୁଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର, କରୁଣାସିନ୍ଧୁ, ମେଘଗର୍ଜନା ପରି ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରେ କହିଲେ।

Verse 43

महेश्वर उवाच । क्रोधं च निस्सृते नेत्राद्धारयामि बृहस्पतेः । कथं हि कञ्चुकीं सर्पस्संधत्ते नोज्झितां पुनः

ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ବୃହସ୍ପତେ! ମୋ ନୟନରୁ କ୍ରୋଧ ନିସ୍ସୃତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତାହାକୁ ସଂଯମ କରି ଧାରଣ କରେ। ତ୍ୟାଗିତ କଞ୍ଚୁକକୁ ସର୍ପ ପୁଣି କିପରି ପିନ୍ଧିବ?

Verse 44

सनत्कुमार उवाचु । इति श्रुत्वा वचस्तस्य शंकरस्य बृहस्पतिः । उवाच क्लिष्टरूपश्च भयव्याकुलमानसः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଶଙ୍କରଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ରୂପ କ୍ଲିଷ୍ଟ ହେଲା, ମନ ଭୟରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲା; ତେବେ ସେ କହିଲେ।

Verse 45

बृहस्पतिरुवाच । हे देव भगवन्भक्ता अनुकंप्याः सदैव हि । भक्तवत्सलनामेति त्वं सत्यं कुरु शंकर

ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—ହେ ଦେବ, ହେ ଭଗବନ! ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ସଦା କରୁଣାର ପାତ୍ର। ତେଣୁ ହେ ଶଙ୍କର, ‘ଭକ୍ତବତ୍ସଳ’ ନାମକୁ କର୍ମରେ ସତ୍ୟ କରନ୍ତୁ।

Verse 46

क्षेप्तुमन्यत्र देवेश स्वतेजोऽत्युग्रमर्हसि । उद्धर्तस्सर्वभक्तानां समुद्धर पुरंदरम्

ହେ ଦେବେଶ! ତୁମ ଅତ୍ୟୁଗ୍ର ସ୍ୱତେଜକୁ ଅନ୍ୟତ୍ର ନିକ୍ଷେପ କର। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭକ୍ତଙ୍କ ଉଦ୍ଧାରକ; ତେଣୁ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କର।

Verse 47

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तो गुरुणा रुद्रो भक्तवत्सलनामभाक् । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा सुरेज्यं प्रणतार्त्तिहा

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଗୁରୁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରୁଦ୍ର ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତରେ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ। ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ, ପ୍ରଣତଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତିହର ସେ କହିଲେ।

Verse 48

शिव उवाच । प्रीतः स्तुत्यानया तात ददामि वरमुत्तमम् । इन्द्रस्य जीवदानेन जीवेति त्वं प्रथां व्रज

ଶିବ କହିଲେ—ହେ ତାତ! ଏହି ସ୍ତୁତିରେ ମୁଁ ପ୍ରୀତ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଉତ୍ତମ ବର ଦେଉଛି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜୀବଦାନ କରିଥିବାରୁ ତୁମେ ‘ଜୀବ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଅ।

Verse 49

समुद्भूतोऽनलो योऽयं भालनेत्रात्सुरेशहा । एनं त्यक्ष्याम्यहं दूरं यथेन्द्रं नैव पीडयेत्

ମୋ ଭାଳନେତ୍ରରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ଏହି ଅଗ୍ନି ଦେବାଧିପତିମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ନ ଦେବା ପାଇଁ ମୁଁ ଏହାକୁ ଦୂରେ ନିକ୍ଷେପ କରିବି।

Verse 50

सनत्कुमार उवाच् । इत्युक्त्वा तं करे धृत्वा स्वतेजोऽनलमद्भुतम् । भालनेत्रात्समुद्भूतं प्राक्षिपल्लवणांभसि

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏହିପରି କହି ସେ ନିଜ ତେଜରୁ ଜନ୍ମିତ, ଭାଳନେତ୍ରରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଅଗ୍ନିକୁ ହାତରେ ଧରି, ଲବଣଜଳ ସମୁଦ୍ରରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।

Verse 51

ततश्चांतर्दधे रुद्रो महालीलाकरः प्रभुः । गुरुशक्रौ भयान्मुक्तौ जग्मतुः सुखमुत्तमम्

ତତ୍ପରେ ମହାଲୀଳାକାର ପ୍ରଭୁ ରୁଦ୍ର ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ଭୟମୁକ୍ତ ହୋଇ ଗୁରୁ (ବୃହସ୍ପତି) ଓ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଉଭୟ ପରମ ସୁଖ-ଶାନ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 52

यदर्थं गमनोद्युक्तौ दर्शनं प्राप्य तस्य वै । कृतार्थौ गुरुशक्रौ हि स्वस्थानं जग्मतुर्मुदा

ଯାହା ପାଇଁ ସେମାନେ ଗମନକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇଥିଲେ, ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇ ଗୁରୁ ଓ ଶକ୍ର କୃତାର୍ଥ ହେଲେ; ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ।