नारदस्य विष्णूपदेशवर्णनम् — Nārada and Viṣṇu: Instruction after Delusion

Verse 1

शृणु तात प्रवक्ष्यामि सुहितं तव निश्चयात्

ଶୁଣ, ପ୍ରିୟ ବତ୍ସ—ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ମୁଁ ତୋର ସତ୍ୟ ହିତକର କଥା କହିବି।

Verse 2

गतयोर्गणयोश्शंभोस्स्वयमात्मेच्छया विभोः । किं चकार मुनिः क्रुद्धो नारदः स्मरविह्वलः

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦୁଇ ଗଣ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିବାବେଳେ, କାମର ପ୍ରଭାବରେ ଅନ୍ତରେ ବିହ୍ୱଳ ଓ କ୍ରୋଧିତ ମୁନି ନାରଦ କ’ଣ କଲେ?

Verse 3

सूत उवाच । विमोहितो मुनिर्दत्त्वा तयोश्शापं यथोचितम् । जले मुखं निरीक्ष्याथ स्वरूपं गिरिशेच्छया

ସୂତ କହିଲେ—ମୋହାବିଷ୍ଟ ମୁନି ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଶାପ ଦେଲେ। ପରେ ଜଳରେ ନିଜ ମୁହଁ ଦେଖି, ଗିରୀଶଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ, ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 4

शिवेच्छया न प्रबुद्धः स्मृत्वा हरिकृतच्छलम् । क्रोधं दुर्विषहं कृत्वा विष्णुलोकं जगाम ह

ଶିବଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ପ୍ରବୁଦ୍ଧ ହେଲେ ନାହିଁ; ହରିକୃତ ଛଳକୁ ସ୍ମରି, ଅସହ୍ୟ କ୍ରୋଧ ଧାରଣ କରି, ସେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଗଲେ।

Verse 5

उवाच वचनं कुद्धस्समिद्ध इव पावकः । दुरुक्तिगर्भितं व्यङ्गः नष्टज्ञानश्शिवेच्छया

କ୍ରୋଧରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି କଥା କହିଲା। ତାହାର ବାକ୍ୟ କଟୁକଥା ଓ ବ୍ୟଙ୍ଗ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଶିବେଚ୍ଛାରେ ତାହାର ବିବେକ ଢାକିଗଲା।

Verse 6

नारद उवाच । हे हरे त्वं महादुष्टः कपटी विश्वमोहनः । परोत्साहं न सहसे मायावी मलिनाशयः

ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ହରେ! ତୁମେ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ, କପଟୀ ଓ ବିଶ୍ୱମୋହକ। ଅନ୍ୟର ଉତ୍ସାହ ଓ ଉତ୍କର୍ଷ ତୁମେ ସହିପାର ନାହ; ତୁମେ ମାୟାବୀ, ମଲିନ ଆଶୟବାନ।

Verse 7

मोहिनीरूपमादाय कपटं कृतवान्पुरा । असुरेभ्योऽपाययस्त्वं वारुणीममृतं न हि

ମୋହିନୀର ରୂପ ଧାରଣ କରି ତୁମେ ପୂର୍ବେ କପଟ କରିଥିଲ। ତୁମେ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ଅମୃତ ନୁହେଁ, ୱାରୁଣୀ (ମଦିରା) ପିଆଇଥିଲ।

Verse 8

चेत्पिबेन्न विषं रुद्रो दयां कृत्वा महेश्वरः । भवेन्नष्टाऽखिला माया तव व्याजरते हरे

ଯଦି ଦୟା କରି ମହେଶ୍ୱର ରୁଦ୍ର ବିଷ ପାନ ନ କରନ୍ତେ, ହେ ହରେ! ତୁମର ଏହି ବ୍ୟାଜରଚିତ ସମଗ୍ର ମାୟା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ସବୁ ଉଲଟିଯାଏ।

Verse 9

गतिस्स कपटा तेऽतिप्रिया विष्णो विशेषतः । साधुस्वभावो न भवान्स्वतंत्रः प्रभुणा कृतः

ହେ ବିଷ୍ଣୋ! ତୁମର ଏହି କପଟ ଗତି ତୁମକୁ ବିଶେଷ ପ୍ରିୟ। ତୁମେ ସ୍ୱଭାବରେ ସରଳ-ସାଧୁ ନୁହ; ତୁମେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ନୁହ—ପରମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଢ଼ା ଓ ଚାଳିତ।

Verse 10

कृतं समुचितन्नैव शिवेन परमात्मना । तत्प्रभावबलं ध्यात्वा स्वतंत्रकृतिकारकः

ପରମାତ୍ମା ଭଗବାନ ଶିବ ସେ ସମୟରେ ଯାହା ଯଥୋଚିତ ଥିଲା, ସେ କର୍ମ କିଛିମାତ୍ରେ କଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବ-ବଳକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସ୍ୱାଧୀନଭାବେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇ ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟ କଲା।

Verse 11

त्वद्गतिं सुसमाज्ञाय पश्चात्तापमवाप सः । विप्रं सर्वोपरि प्राह स्वोक्तवेद प्रमाणकृत्

ତୁମ ଗତି (ମହିମା)କୁ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜାଣି ସେ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରେ ପଡ଼ିଲା। ନିଜେ କହିଥିବା ବେଦ-ପ୍ରମାଣକୁ ଆଧାର କରି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ସର୍ବୋପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କହିଲା।

Verse 12

तज्ज्ञात्वाहं हरे त्वाद्य शिक्षयिष्यामि तद्बलात् । यथा न कुर्याः कुत्रापीदृशं कर्म कदाचन

ଏହା ଜାଣି, ହେ ହରି, ସେହି (ପ୍ରମାଣର) ବଳରେ ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବି, ଯେପରି ତୁମେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ, କେବେ ମଧ୍ୟ, ଏପରି କର୍ମ ପୁଣି ନ କର।

Verse 13

अद्यापि निर्भयस्त्वं हि संगं नापस्तरस्विना । इदानीं लप्स्यसे विष्णो फलं स्वकृतकर्मणः

ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ନିର୍ଭୟ, କାରଣ ଆସକ୍ତିର ଦୁସ୍ତର ସ୍ରୋତକୁ ତୁମେ ଏଯାବତ୍ ଅତିକ୍ରମ କରିନାହ। କିନ୍ତୁ ଏବେ, ହେ ବିଷ୍ଣୋ, ନିଜ କୃତ କର୍ମର ଫଳ ତୁମେ ପାଇବ।

Verse 14

इत्थमुक्त्वा हरिं सोथ मुनिर्माया विमोहितः । शशाप क्रोधनिर्विण्णो ब्रह्मतेजः प्रदर्शयन्

ଏଭଳି ହରିଙ୍କୁ କହି, ମାୟାରେ ବିମୋହିତ ସେ ମୁନି ପରେ କ୍ରୋଧରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଓ ନିର୍ବିଣ୍ଣ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମତେଜ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 15

स्त्रीकृते व्याकुलं विष्णो मामकार्षीर्विमोहकः । अन्वकार्षीस्स्वरूपेण येन कापट्यकार्यकृत्

ହେ ବିଷ୍ଣୋ, ସେ ମୋହକ ନାରୀକାରଣରେ ମୋତେ ବ୍ୟାକୁଳ କରିଦେଲା; ଏବଂ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋ ପଛେ ପଛେ ଲାଗିଲା—ସେ କପଟ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା।

Verse 16

इति शप्त्वा हरिं मोहान्नारदोऽज्ञानमोहितः । विष्णुर्जग्राह तं शापं प्रशंसञ्शांभवीमजाम्

ଏପରି ମୋହବଶେ ଅଜ୍ଞାନରେ ମୋହିତ ନାରଦ ହରିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ସେଇ ଶାପକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଅଜା ଶାମ୍ଭବୀ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।

Verse 17

त्वं स्त्रीवियोगजं दुःखं लभस्व परदुःखदः । मनुष्यगतिकः प्रायो भवाज्ञानविमोहितः

ହେ ପରଦୁଃଖଦାତା! ତୁମେ ସ୍ତ୍ରୀ-ବିୟୋଗଜନିତ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କର। ଅଜ୍ଞାନରେ ମୋହିତ ହୋଇ ତୁମେ ପ୍ରାୟଃ ମନୁଷ୍ୟଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।

Verse 19

अथ शंभुर्महालीलो निश्चकर्ष विमोहिनीम । स्वमायां मोहितो ज्ञानी नारदोप्यभवद्यया

ତାପରେ ମହାଲୀଳାରତ ଶମ୍ଭୁ ମୋହିନୀ ନିଜ ମାୟାକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ସେଇ ସ୍ୱମାୟାଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀ ନାରଦ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ ହେଲେ।

Verse 20

अंतर्हितायां मायायां पूर्ववन्मतिमानभूत् । नारदो विस्मितमनाः प्राप्तबोधो निराकुलः

ସେଇ ମାୟା ଅନ୍ତର୍ହିତ ହେବା ପରେ ନାରଦ ପୂର୍ବବତ୍ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହେଲେ। ମନେ ବିସ୍ମୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବୋଧ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେ ଶାନ୍ତ ଓ ନିରାକୁଳ ହେଲେ।

Verse 21

पश्चात्तापमवाप्याति निनिन्द स्वं मुहुर्मुहुः । प्रशशंस तदा मायां शांभवीं ज्ञानिमोहिनीम्

ତାପରେ ସେ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ପୁନଃପୁନଃ ନିଜକୁ ନିନ୍ଦା କଲା। ତାହାପରେ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ କରୁଥିବା ଶାମ୍ଭବୀ ମାୟାକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲା।

Verse 22

अथ ज्ञात्वा मुनिस्सर्वं मायाविभ्रममात्मनः । अपतत्पादयोर्विष्णोर्नारदो वैष्णवोत्तमः

ତାପରେ ମୁନି ନିଜ ଉପରେ ମାୟା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିବା ସମସ୍ତ ଭ୍ରମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣି, ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 23

हर्य्युपस्थापितः प्राह वचनं नष्ट दुर्मतिः । मया दुरक्तयः प्रोक्ता मोहितेन कुबुद्धिना

ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆଣାଯାଇବା ପରେ, ବୁଦ୍ଧି ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ସେ କହିଲା—“ମୋହଗ୍ରସ୍ତ କୁବୁଦ୍ଧିରେ ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅନୁଚିତ କଥା କହିଛି।”

Verse 24

दत्तश्शापोऽपि तेनाथ वितथं कुरु तं प्रभो । महत्पापमकार्षं हि यास्यामि निरयं धुवम्

“ପ୍ରଭୁ, ସେ ଦେଇଥିବା ଶାପକୁ ମଧ୍ୟ କୃପାକରି ନିଷ୍ଫଳ କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ମହାପାପ କରିଛି; ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ନରକକୁ ଯିବି।”

Verse 25

कमुपायं हरे कुर्यां दासोऽहं ते तमादिश । येन पापकुलं नश्येन्निरयो न भवेन्मम

ହେ ହରି! ମୁଁ କେଉଁ ଉପାୟ ଗ୍ରହଣ କରିବି? ମୁଁ ତୁମର ଦାସ—କୃପାକରି ସେହି ପଥ ଆଦେଶ କର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୋର ପାପକୁଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଶିଯାଉ ଏବଂ ମୋତେ ନରକ ନ ହେଉ।

Verse 26

इत्युक्त्वा स पुनर्विष्णोः पादयोर्मुनिसत्तमः । पपात सुमतिर्भक्त्या पश्चात्तापमुपागतः

ଏପରି କହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁମତି ପୁନଃ ଭକ୍ତିରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ିଲେ, ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରେ ଆବୃତ ହୋଇ।

Verse 27

अथ विष्णुस्तमुत्थाप्य बभाषे सूनृतं वचः । विष्णुरुवाच । न खेदं कुरु मे भक्त वरस्त्वं नात्र संशयः

ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ମଧୁର ସତ୍ୟବଚନ କହିଲେ—“ହେ ମୋ ଭକ୍ତ, ଖେଦ କରନି; ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ବର ପାଇବ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 28

निरयस्ते न भविता शिवश्शं ते विधास्यति

ତୋ ପାଇଁ ନରକପତନ ହେବ ନାହିଁ; ଭଗବାନ ଶିବ ନିଶ୍ଚୟ ତୋତେ ମଙ୍ଗଳ ଦେବେ।

Verse 29

यदकार्षीश्शिववचो वितथं मदमोहितः । स दत्तवानीदृशं ते फलं कर्म फलप्रदः

ଗର୍ବ ଓ ମୋହରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ତୁମେ ଶିବବଚନକୁ ମିଥ୍ୟା ଭାବିଲ; ତେଣୁ କର୍ମଫଳଦାତା ପ୍ରଭୁ ତୁମ କର୍ମାନୁସାରେ ସେହିପରି ଫଳ ଦେଲେ।

Verse 30

शिवेच्छाऽखिलं जातं कुर्वित्थं निश्चितां मतिम् । गर्वापहर्ता स स्वामी शंकरः परमेश्वरः

ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଜାଣ—ସମସ୍ତ କିଛି କେବଳ ଶିବଇଚ୍ଛାରୁ ଜନ୍ମେ। ସେଇ ସ୍ୱାମୀ ପରମେଶ୍ୱର ଶଙ୍କର ଜୀବମାନଙ୍କର ଗର୍ବ ହରନ୍ତି।

Verse 31

परं ब्रह्म परात्मा स सच्चिदानंदबोधनः । निर्गुणो निर्विकारो च रजस्सत्वतमःपर

ସେ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମାତ୍ମା—ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦମୟ ଶୁଦ୍ଧ ବୋଧସ୍ୱରୂପ। ସେ ନିର୍ଗୁଣ, ନିର୍ବିକାର ଏବଂ ରଜଃ-ସତ୍ତ୍ୱ-ତମଃ ତ୍ରିଗୁଣାତୀତ।

Verse 32

स एवमादाय मायां स्वां त्रिधा भवति रूपतः । ब्रह्मविष्णुमहेशात्मा निर्गुणोऽनिर्गुणोऽपि सः

ସେ ନିଜ ମାୟାକୁ ଧାରଣ କରି ରୂପରେ ତ୍ରିଧା ହୁଅନ୍ତି—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ। ତଥାପି ସେ ନିର୍ଗୁଣ ରହନ୍ତି, ଏହି ପ୍ରକାଶରେ ସଗୁଣସଦୃଶ ମଧ୍ୟ ଦିଶନ୍ତି।

Verse 33

निर्गुणत्वे शिवाह्वो हि परमात्मा महेश्वरः । परं ब्रह्माव्ययोऽनंतो महादेवेति गीयते

ନିର୍ଗୁଣ ଅବସ୍ଥାରେ ପରମାତ୍ମା ମହେଶ୍ୱର ‘ଶିବ’ ନାମେ ପରିଚିତ। ସେ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ, ଅବ୍ୟୟ ଓ ଅନନ୍ତ; ତେଣୁ ‘ମହାଦେବ’ ବୋଲି ଗୀୟତେ।

Verse 34

तत्सेवया विधिस्स्रष्टा पालको जगतामहम् । स्वयं सर्वस्य संहारी रुद्ररूपेण सर्वदा

ତାଙ୍କ ସେବାରେ ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା) ସ୍ରଷ୍ଟା ହୁଅନ୍ତି; ମୁଁ ଜଗତମାନଙ୍କ ପାଳକ ହୁଏ; ଏବଂ ସେ ସ୍ୱୟଂ ସଦା ରୁଦ୍ରରୂପେ ସର୍ବସଂହାରକ।

Verse 35

साक्षी शिवस्वरूपेण मायाभिन्नस्स निर्गुणः । स्वेच्छाचारी संविहारी भक्तानुग्रहकारकः

ସେ ଶିବସ୍ୱରୂପ ସାକ୍ଷୀ—ମାୟାରୁ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଓ ନିର୍ଗୁଣ। ସେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାନୁସାରେ ବିହାର କରନ୍ତି, ଲୀଳା କରନ୍ତି ଏବଂ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସଦା ଅନୁଗ୍ରହ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 36

शृणु त्वं नारद मुने सदुपायं सुखप्रदम् । सर्वपापापहर्त्तारं भुक्तिमुक्तिप्रदं सदा

ହେ ନାରଦ ମୁନି, ଶୁଣ—ଏହା ଏକ ସଦୁପାୟ, ସୁଖଦାୟକ। ଏହା ସମସ୍ତ ପାପ ହରେ ଏବଂ ସଦା ଭୋଗ ଓ ମୁକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 37

इत्युक्त्वास्त्वसंशयं सर्वं शंकरसद्यशः । शतनामशिवस्तोत्रं सदानन्यमतिर्जप

ଏହିପରି କହି ସଦ୍ୟଃ-ଯଶସ୍ବୀ ଶଙ୍କର ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କଲେ। ପରେ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ—“ସଦା ଶିବଙ୍କ ଶତନାମ-ସ୍ତୋତ୍ର ଜପ କର।”

Verse 38

यज्जपित्वा द्रुतं सर्वं तव पापं विनश्यति । इत्युक्त्वा नारदं विष्णुः पुनः प्राह दयान्वितः

ଯେ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ ତୁମର ସମସ୍ତ ପାପ ଶୀଘ୍ର ନଶିଯାଏ—ଏହି କଥା ନାରଦଙ୍କୁ କହି, ଦୟାମୟ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ପୁନଃ କହିଲେ।

Verse 39

मुने न कुरु शोकं त्वं त्वया किंचित्कृतं नहि । स्वेच्छया कृतवान्शंभुरिदं सर्वं न संशयः

ହେ ମୁନି, ଶୋକ କରନି; ତୁମେ ଏଠାରେ କିଛି ମଧ୍ୟ କରିନାହ। ଶମ୍ଭୁ ନିଜ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଏ ସବୁ କରିଛନ୍ତି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 40

अहार्षित्त्वन्मतिं दिव्यां काम क्लेशमदात्स ते । त्वन्मुखाद्दापयांचक्रे शापं मे स महेश्वरः

କାମ ତୁମ ଦିବ୍ୟ ସଙ୍କଳ୍ପକୁ ହରି ତୁମକୁ କ୍ଲେଶ ଦେଲା। ତାପରେ ସେଇ ମହେଶ୍ୱର ମୋ ଶାପକୁ ତୁମ ମୁଖରୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଇଲେ।

Verse 41

इत्थं स्वचरितं लोके प्रकटीकृतवान् स्वयम् । मृत्युंजयः कालकालो भक्तोद्धारपरायणः

ଏହିପରି ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱୟଂ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଚରିତକୁ ଲୋକେ ପ୍ରକଟ କଲେ—ସେ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ, କାଳର ମଧ୍ୟ କାଳ, ଏବଂ ଭକ୍ତୋଦ୍ଧାରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାୟଣ।

Verse 42

न मे शिवसमानोस्ति प्रियः स्वामी सुखप्रदः । सर्वशक्तिप्रदो मेऽस्ति स एव परमेश्वरः

ମୋ ପାଇଁ ଶିବ ସମାନ ପ୍ରିୟ ସ୍ୱାମୀ କେହି ନାହିଁ; ସେ ସୁଖଦାତା। ସେଇ ମୋତେ ସର୍ବଶକ୍ତି ଦେଉଛନ୍ତି; ସେଇ ପରମେଶ୍ୱର।

Verse 43

तस्योपास्यां कुरु मुने तमेव सततं भज । तद्यशः शृणु गाय त्वं कुरु नित्यं तदर्चनम्

ହେ ମୁନେ, ତାଙ୍କର ଉପାସନା କର; ସତତ ତାଙ୍କୁ ଭଜ। ତାଙ୍କ ଯଶ ଶୁଣ ଓ ଗା; ନିତ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନା କର।

Verse 44

कायेन मनसा वाचा यश्शंकरमुपैति भो । स पण्डित इति ज्ञेयस्स जीवन्मुक्त उच्यते

ହେ ପ୍ରିୟ, ଯେ ଦେହ, ମନ ଓ ବାଣୀରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ, ସେହି ପଣ୍ଡିତ ବୋଲି ଜାଣ; ସେ ଭକ୍ତ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତ କୁହାଯାଏ।

Verse 45

शिवेति नामदावाग्नेर्महापातकप र्वताः । भस्मीभवन्त्यनायासात्सत्यं सत्यं न संशयः

“ଶିବ” ନାମ ଦାବାଗ୍ନି ସମ; ମହାପାପର ପର୍ବତସଦୃଶ ଢେର ଅନାୟାସେ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ। ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 46

पापमूलानि दुःखानि विविधान्यपि तान्यतः । शिवार्चनैकनश्यानि नान्य नश्यानि सर्वथा

ଏହେତୁ ପାପମୂଳ ନାନାପ୍ରକାର ଦୁଃଖ କେବଳ ଶିବାର୍ଚ୍ଚନାରେ ନଶେ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବଥା ନଶେନାହିଁ।

Verse 47

स वैदिकस्य पुण्यात्मा स धन्यस्स बुधो मुने । यस्सदा कायवाक्चित्तैश्शरणं याति शंकरम्

ହେ ମୁନେ, ଯେ ସଦା କାୟା-ବାକ୍-ଚିତ୍ତରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛି, ସେଇ ନିଜେ ସତ୍ୟରେ ବୈଦିକଭାବୀ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା, ଧନ୍ୟ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ।

Verse 48

भवंति विविधा धर्मा येषां सद्यःफलोन्मुखाः । तेषां भवति विश्वासस्त्रिपुरांतकपूजने

ଯେମାନେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଫଳକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ନାନାପ୍ରକାର ଧର୍ମାଚରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ (ଶିବ) ପୂଜାରେ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ହୁଏ।

Verse 49

पातकानि विनश्यंति यावंति शिवपूजया । भुवि तावंति पापानि न संत्येव महामुने

ହେ ମହାମୁନେ, ଶିବପୂଜାରେ ଯେତେ ପାତକ ନଶେ, ପୃଥିବୀରେ ସେତେ ପାପ ଆଉ ରହେନାହିଁ—ଭକ୍ତିରେ ସର୍ବଥା ମିଟିଯାଏ।

Verse 50

ब्रह्महत्यादिपापानां राशयोप्यमिता मुने । शिवस्मृत्या विनश्यंति सत्यंसत्यं वदाम्यहम्

ହେ ମୁନେ, ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି ପାପର ଅପରିମିତ ରାଶିମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିବସ୍ମରଣରେ ନଶିଯାନ୍ତି; ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 51

शिवनामतरीं प्राप्य संसाराब्धिं तरंति ते । संसारमूलपापानि तस्य नश्यंत्यसंशयम्

ଶିବନାମରୂପ ତରୀକୁ ପାଇ ସେମାନେ ସଂସାର-ସମୁଦ୍ରକୁ ତରିଯାଆନ୍ତି। ସେ ଭକ୍ତଙ୍କର ସଂସାରମୂଳ ପାପ ନିଶ୍ଚୟ ନଶିଯାଏ।

Verse 52

संसारमूलभूतानां पातकानां महामुने । शिवनामकुठारेण विनाशो जायते ध्रुवम्

ହେ ମହାମୁନେ, ସଂସାରବନ୍ଧନର ମୂଳ ଯେ ପାପଗୁଡ଼ିକ, ଶିବନାମରୂପ କୁଠାରରେ ନିଶ୍ଚୟ ଧ୍ୱଂସ ହୁଏ।

Verse 53

शिवनामामृतं पेयं पापदावानलार्दितैः । पापदावाग्नितप्तानां शांतिस्तेन विना न हि

ପାପରୂପ ଦାବାନଳରେ ଦଗ୍ଧ ଲୋକମାନେ ଶିବନାମାମୃତ ପାନ କରିବା ଉଚିତ; ପାପଦାବାଗ୍ନିରେ ତପ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ତାହା ବିନା ଶାନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 54

शिवेति नामपीयूषवर्षधारापरिप्लुतः । संसारदवमध्यपि न शोचति न संशयः

‘ଶିବ’ ନାମରୂପ ଅମୃତବର୍ଷାଧାରାରେ ସିକ୍ତ ଯେ, ସେ ସଂସାରଦାବାନଳର ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୋକ କରେନାହିଁ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 55

न भक्तिश्शंकरे पुंसां रागद्वेषरतात्मनाम् । तद्विधानां हि सहसा मुक्तिर्भवति सर्वथा

ରାଗଦ୍ୱେଷରେ ରତ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଶଙ୍କରଭକ୍ତି ଜନ୍ମେନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ତାଙ୍କ ବିଧାନ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସର୍ବଥା ସହସା ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 56

अनंतजन्मभिर्येन तपस्तप्तं भविष्यति । तस्यैव भक्तिर्भवति भवानी प्राणवल्लभे

ହେ ଭବାନୀ, ମୋ ପ୍ରାଣପ୍ରିୟେ! ଯିଏ ଅନନ୍ତ ଜନ୍ମରେ ତପ କରିଛି, ସେହି ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟରେ ତୁମ (ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କ) ସତ୍ୟ ଭକ୍ତି ଜାଗେ।

Verse 57

जातापि शंकरे भक्तिरन्यसाधारणी वृथा । परं त्वव्यभिचारेण शिवभक्तिरपेक्षिता

ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଜନ୍ମିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ସେ ଅନ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ ମିଶି ସାଧାରଣ ଓ ଚଞ୍ଚଳ ହୁଏ, ତେବେ ତାହା ବ୍ୟର୍ଥ। ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଛି ଅବ୍ୟଭିଚାରିଣୀ, ଏକନିଷ୍ଠ ଶିବଭକ୍ତି।

Verse 58

यस्या साधारणी शंभौ भक्तिरव्यभिचारिणी । तस्यैव मोक्षस्सुलभो नास्येतिन्य मतिर्मम

ଯାହାର ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରତି ସରଳ, ସ୍ଥିର ଓ ଅବ୍ୟଭିଚାରିଣୀ ଭକ୍ତି ଅଛି, ତାହା ପାଇଁ ମୋକ୍ଷ ସୁଲଭ—ଏହି ମୋର ଦୃଢ଼ ମତ; ଅନ୍ୟ ମତ ନାହିଁ।

Verse 59

कृत्वाप्यनंतपापानि यदि भक्तिर्महेश्वरे । सर्वपापविनिर्मुक्तो भवत्येव न संशयः

ଯଦି କେହି ଅନନ୍ତ ପାପ କରିଥାଏ ମଧ୍ୟ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଥିଲେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 60

भवंति भस्मसाद्वृक्षादवदग्धा यथा वने । तथा भवंति दग्धानि शांकराणामघान्यपि

ଯେପରି ବନରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ଗଛମାନେ ଜଳି ଭସ୍ମ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେପରି ଶଙ୍କରଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାପମାନେ ମଧ୍ୟ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ନଶିଯାନ୍ତି।

Verse 61

यो नित्यं भस्मपूतांगो शिवपूजोन्मुखो भवेत् । स तरत्येव संसारमपारमतिदारुणम्

ଯେ ନିତ୍ୟ ଭସ୍ମରେ ପବିତ୍ର ଅଙ୍ଗଧାରୀ ହୋଇ ଶିବପୂଜାରେ ଏକାଗ୍ର ରହେ, ସେ ଏହି ଅପାର ଅତିଦାରୁଣ ସଂସାରକୁ ନିଶ୍ଚୟ ତରିଯାଏ।

Verse 62

ब्रह्मस्वहरणं कृत्वा हत्वापि ब्राह्मणान्बहून् । लिप्यते नरः पापैर्विरूपाक्षस्य सेवकः

ବ୍ରାହ୍ମଣର ଧନ ହରଣ କରି ଏବଂ ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେ ବିରୂପାକ୍ଷ (ଶିବ)ଙ୍କ ସେବକ-ଭକ୍ତ, ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 63

विलोक्य वेदानखिलाञ्छिवस्यैवार्चनम्परम् । संसारनाशनोपाय इति पूर्वैर्विनिश्चितम्

ସମସ୍ତ ବେଦକୁ ପରୀକ୍ଷା କରି ପୂର୍ବଜମାନେ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ସଂସାର-ନାଶର ପରମ ଉପାୟ ଶିବଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନା ମାତ୍ର।

Verse 64

अद्यप्रभृति यत्नेन सावधानो यथाविधि । साम्बं सदाशिवं भक्त्या भज नित्यं महेश्वरम्

ଆଜିଠାରୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ, ସାବଧାନ ହୋଇ, ବିଧିଅନୁସାରେ—ଉମାସହିତ ସଦାଶିବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ଭଜ ଓ ପୂଜ।

Verse 65

आपादमस्तकं सम्यक् भस्मनोद्धूल्य सादरम् । सर्वश्रुतिश्रुतं शैवम्मंत्रञ्जप षडक्षरम्

ପାଦରୁ ମସ୍ତକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଦରସହିତ ଭସ୍ମକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଲେପନ କରି, ସମସ୍ତ ଶ୍ରୁତିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୈବ ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରକୁ ଭକ୍ତିରେ ଜପ କର।

Verse 66

सवार्ङ्गेषु प्रयत्नेन रुद्राक्षाञ्छिववल्लभान् । धारयस्वातिसद्भक्त्या समन्त्रम्विधिपूर्वकम्

ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଳାକୁ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଧାରଣ କର। ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଦ୍ଭକ୍ତିରେ, ମନ୍ତ୍ରସହିତ ଏବଂ ବିଧିପୂର୍ବକ ଏହା କର।

Verse 67

शृणु शैवीं कथां नित्यं वद शैवीं कथां सदा । पूजयस्वातियत्नेन शिवभक्तान्पुनः पुनः

ନିତ୍ୟ ଶୈବ ପବିତ୍ର କଥା ଶୁଣ, ଏବଂ ସଦା ଶୈବ କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କର। ଅତି ଯତ୍ନ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଶିବଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ପୂଜା କର।

Verse 68

अप्रमादेन सततं शिवैकशरणो भव । शिवार्चनेन सततमानन्दः प्राप्यते यतः

ଅପ୍ରମାଦରେ ସଦା ଶିବଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ଶରଣ ମାନ। କାରଣ ନିରନ୍ତର ଶିବାର୍ଚ୍ଚନାରେ ଅଖଣ୍ଡ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 69

उरस्याधाय विशदे शिवस्य चरणाम्बुजौ । शिवतीर्थानि विचर प्रथमं मुनिसत्तम

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ନିର୍ମଳ ଉରସ୍ଥଳରେ ଶିବଙ୍କ ଚରଣପଦ୍ମ ଧାରଣ କରି, ପ୍ରଥମେ ଶିବତୀର୍ଥମାନେ ଭ୍ରମଣ କର।

Verse 70

पश्यन्माहात्म्यमतुलं शंकरस्य परात्मनः । गच्छानन्दवनं पश्चाच्छंभुप्रियतमं मुने

ପରମାତ୍ମା ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅତୁଲ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଦେଖି, ହେ ମୁନେ, ପରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଅତିପ୍ରିୟ ଆନନ୍ଦବନକୁ ଯାଅ।

Verse 71

तत्र विश्वेश्वरं दृष्ट्वा पूजनं कुरु भक्तितः । नत्वा स्तुत्वा विशेषेण निर्विकल्पो भविष्यसि

ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କର। ବିଶେଷ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନମସ୍କାର ଓ ସ୍ତୁତି କଲେ ତୁମେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ହେବ।

Verse 72

ततश्च भवता नूनं विधेयं गमनं मुने । ब्रह्मलोके स्वकामार्थं शासनान्मम भक्तितः

ଏହେତୁ, ହେ ମୁନି, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଗମନ କରିବା ଉଚିତ—ମୋ ଶାସନାନୁସାରେ ଓ ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ, ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାଅ।

Verse 73

नत्वा स्तुत्वा विशेषेण विधिं स्वजनकं मुने । प्रष्टव्यं शिवमाहात्म्यं बहुशः प्रीतचेतसा

ହେ ମୁନେ! ନିଜ ଜନକ ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ବିଶେଷରେ ନମସ୍କାର କରି ଓ ସ୍ତୁତି କରି, ପ୍ରୀତଚିତ୍ତରେ ପୁନଃପୁନଃ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 74

स शैवप्रवरो ब्रह्मा माहात्म्यं शंकरस्य ते । श्रावयिष्यति सुप्रीत्या शतनामस्तवं च हि

ଶୈବଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେଇ ବ୍ରହ୍ମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତିରେ ତୁମକୁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣାଇବେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶତନାମ-ସ୍ତବ ମଧ୍ୟ ପାଠ କରିବେ।

Verse 75

अद्यतस्त्वं भव मुने शैवश्शिवपरायणः । मुक्तिभागी विशेषेण शिवस्ते शं विधास्यति

ହେ ମୁନେ! ଆଜିଠାରୁ ତୁମେ ସତ୍ୟ ଶୈବ ହେଉ, ଶିବପରାୟଣ ରୁହ। ବିଶେଷରେ ତୁମେ ମୁକ୍ତିର ଭାଗୀ ହେବ; କାରଣ ଶିବ ସ୍ୱୟଂ ତୁମ କ୍ଷେମମଙ୍ଗଳ ବିଧାନ କରିବେ।

Verse 76

इत्थं विष्णुर्मुनिं प्रीत्या ह्युपदिश्य प्रसन्नधीः । स्मृत्वा नुत्वा शिवं स्तुत्वा ततस्त्वंतरधीयत

ଏଭଳି ପ୍ରସନ୍ନବୁଦ୍ଧି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରୀତିପୂର୍ବକ ମୁନିଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ପରେ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ନମସ୍କାର ଓ ସ୍ତୁତି କରି, ତା’ପରେ ସେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।