शिवागमन-नाद-समागमः (Śiva’s Advent, the Drum-Sound, and the Cosmic Assembly)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । नारद त्वं शृणु मुने शिवागमनसत्तमम् । कैलासे पर्वतश्रेष्ठे कुबेरस्य तपोबलात्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ନାରଦ, ହେ ମୁନି, ଶିବଙ୍କ ମଙ୍ଗଳମୟ ଆଗମନର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣ। ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ କୈଲାସରେ କୁବେରଙ୍କ ତପୋବଳରୁ ଏହା ଘଟିଥିଲା।

Verse 2

निधिपत्व वरं दत्त्वा गत्वा स्वस्थानमुत्तमम् । विचिन्त्य हृदि विश्वेशः कुबेरवरदायकः

ନିଧିମାନଙ୍କ ଅଧିପତ୍ୟର ବର ଦେଇ ବରଦାତା କୁବେର ନିଜ ଉତ୍ତମ ଧାମକୁ ଗଲେ। ତାପରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଶିବ ହୃଦୟରେ ଚିନ୍ତନ କଲେ।

Verse 3

विध्यंगजस्स्वरूपो मे पूर्णः प्रलयकार्यकृत् । तद्रूपेण गमिष्यामि कैलासं गुह्यकालयम्

ବିଦ୍ୟାଙ୍ଗଜ ମୋର ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱରୂପ ହିଁ ପ୍ରଳୟକାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା। ସେହି ରୂପରେ ମୁଁ ଗୁହ୍ୟକାଳୟ କୈଲାସକୁ ଯିବି।

Verse 4

रुद्रो हृदयजो मे हि पूर्णांशो ब्रह्मनिष्फलः । हरि ब्रह्मादिभिस्सेव्यो मदभिन्नो निरंजन

ରୁଦ୍ର ମୋ ହୃଦୟଜ—ମୋର ପୂର୍ଣ୍ଣାଂଶ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଫଳପ୍ରଦ ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟର ସୀମାରୁ ଅତୀତ। ହରି, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଯାହାଙ୍କୁ ସେବନ କରନ୍ତି; ସେ ମୋଠାରୁ ଅଭିନ୍ନ, ନିରଞ୍ଜନ।

Verse 5

तत्स्वरूपेण तत्रैव सुहृद्भूवा विलास्यहम् । कुबेरस्य च वत्स्यामि करिष्यामि तपो महत्

ସେହି ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରି ମୁଁ ସେଠାରେ ହିଁ ସୁହୃଦ୍ ହୋଇ ବିହାର କରିବି। କୁବେରଙ୍କ ସହ ବସି ମହାନ ତପ କରିବି।

Verse 6

इति संचिंत्य रुद्रोऽसौ शिवेच्छां गंतुमुत्सुकः । ननाद तत्र ढक्कां स्वां सुगतिं नादरूपिणीम्

ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଶିବେଚ୍ଛାନୁସାରେ ଯିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ସେ ରୁଦ୍ର ସେଠାରେ ନିଜ ଢକ୍କାକୁ ନାଦିତ କଲେ; ତାହାର ନାଦ ହିଁ ପରମଗତି ପ୍ରାପ୍ତିର ଶୁଭଗତିର ରୂପ ହେଲା।

Verse 7

त्रैलोक्यामानशे तस्या ध्वनिरुत्साहकारकः । आह्वानगतिसंयुक्तो विचित्रः सांद्रशब्दकः

ତ୍ରିଲୋକର ମନରେ ତାହାର ଧ୍ୱନି ଉତ୍ସାହ ଜଗାଇଲା। ଆହ୍ୱାନ ଓ ଅଗ୍ରଗତିର ଶକ୍ତି ସହିତ ଯୁକ୍ତ ସେ ନାଦ ଅଦ୍ଭୁତ—ଗଭୀର, ସାନ୍ଦ୍ର ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣଧ୍ୱନିମୟ ଥିଲା।

Verse 8

तच्छ्रुत्वा विष्णुब्रह्माद्याः सुराश्च मुनयस्तथा । आगमा निगमामूर्तास्सिद्धा जग्मुश्च तत्र वै

ତାହା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନେ ଓ ମୁନିମାନେ ସେଠାକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ଆଗମ-ନିଗମର ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପ ସିଦ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ତାହିଁକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 9

सुरासुराद्यास्सकलास्तत्र जग्मुश्च सोत्सवाः । सर्वेऽपि प्रमथा जग्मुर्यत्र कुत्रापि संस्थिताः

ସେଠାରେ ଦେବ, ଅସୁର ଆଦି ସମସ୍ତେ ଉତ୍ସବଭାବରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ। ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ପ୍ରମଥମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ।

Verse 10

गणपाश्च महाभागास्सर्वलोक नमस्कृताः । तेषां संख्यामहं वच्मि सावधानतया शृणु

ସେଇ ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନମସ୍କୃତ। ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କହୁଛି—ସାବଧାନରେ ଶୁଣ।

Verse 11

अभ्ययाच्छंखकर्णश्च गणकोट्या गणेश्वरः । दशभिः केकराक्षश्च विकृतोऽष्टाभिरेव च

ତାପରେ ଗଣେଶ୍ୱର ଶଂଖକର୍ଣ୍ଣ ଏକ କୋଟି ଗଣ ସହିତ ଆସିଲେ। କେକରାକ୍ଷ ଦଶଜଣ ସହ ଆସିଲା ଏବଂ ବିକୃତ ମଧ୍ୟ ଆଠଜଣ ସହ ଆସିଲା।

Verse 12

चतुःषष्ट्या विशाखश्च नवभिः पारियात्रकः । षड्भिः सर्वान्तकः श्रीमान्दुन्दुभोऽष्टाभिरेव च

ଚଉଷଠି ଅଂଶରୁ ବିଶାଖ, ନଅରୁ ପାରିୟାତ୍ରକ, ଛଅରୁ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସର୍ବାନ୍ତକ, ଏବଂ ଆଠ ଅଂଶରୁ ଦୁନ୍ଦୁଭ ମଧ୍ୟ (ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ)।

Verse 13

जालंको हि द्वादशभिः कोटिभिर्गणपुंगवः । सप्तभिस्समदः श्रीमांस्तथैव विकृताननः

ଜାଲଂକ ନିଶ୍ଚୟ ଶିବଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ, ଦ୍ୱାଦଶ କୋଟି (ଅନୁଚର) ସହିତ ଯୁକ୍ତ। ସେହିପରି ଶ୍ରୀମାନ୍ ସମଦ ସପ୍ତ କୋଟି ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ବିକୃତାନନ ମଧ୍ୟ ତେଣୁହିଁ।

Verse 14

पंचभिश्च कपाली हि षड्भिः सन्दारकश्शुभः । कोटिकोटिभिरेवेह कण्डुकः कुण्डकस्तथा

ପାଞ୍ଚ (କୋଟି)ରେ କପାଳୀ ନିଶ୍ଚୟ; ଛଅ (କୋଟି)ରେ ଶୁଭ ସନ୍ଦାରକ। ଏଠାରେ କୋଟି-କୋଟି ସଂଖ୍ୟାରେ କଣ୍ଡୁକ ଓ କୁଣ୍ଡକ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 15

विष्टंभोऽष्टाभिरगमदष्टभिश्चन्द्रतापनः

ବିଷ୍ଟମ୍ଭ ଆଠ (ଅଂଶ/ଶକ୍ତି) ସହ ଅଗ୍ରସର ହେଲା, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରତାପନ ମଧ୍ୟ ଆଠ ସହ—ନିୟତ ପରିମାଣ ଅନୁସାରେ ସୃଷ୍ଟି-କ୍ରମରେ ଗତି କଲା।

Verse 16

महाकेशस्सहस्रेण कोटीनां गणपो वृतः

ଶିବଗଣାଧିପ ଗଣପ, ସହସ୍ର ମହାକେଶଧାରୀ ସେବକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—ଅର୍ଥାତ୍ କୋଟି କୋଟି ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—ଘେରାଯାଇଥିଲେ।

Verse 17

कुण्डी द्वादशभिर्वाहस्तथा पर्वतकश्शुभः । कालश्च कालकश्चैव महाकालः शतेन वै

କୁଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ଦ୍ୱାଦଶ ଅର୍ପଣରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ତଥା ଶୁଭ ପର୍ବତକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। କାଳ ଓ କାଳକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ (ପୂଜା କର); ଏବଂ ମହାକାଳଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଶତ ଅର୍ପଣରେ।

Verse 18

अग्निकश्शतकोट्या वै कोट्याभिमुख एव च । आदित्यमूर्द्धा कोट्या च तथा चैव धनावहः

ଅଗ୍ନିମୁଖ ଶତକୋଟି (ଗଣ) ଅଛନ୍ତି; ଆଦିତ୍ୟମୂର୍ଧା ଏକ କୋଟି; ଏବଂ ଧନାବହ—ଯିଏ ଧନ ବହନ କରି ଦାନ କରେ—ଏଭଳି ଏହି ମହାବିଭୂତିମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 19

सन्नाहश्च शतेनैव कुमुदः कोटिभिस्तथा । अमोघः कोकिलश्चैव कोटिकोट्या सुमंत्रकः

ସନ୍ନାହ ଶତ ସଂଖ୍ୟାରେ (ଥିଲେ), କୁମୁଦ କୋଟିରେ; ଅମୋଘ ଓ କୋକିଲ ମଧ୍ୟ (ଥିଲେ); ସୁମନ୍ତ୍ରକ କୋଟି-କୋଟିରେ—ଏଭଳି ଶିବଙ୍କ ପ୍ରବଳ ଅନୁଚରମାନେ ଗଣିତ ହେଲେ।

Verse 20

काकपादोऽपरः षष्ट्या षष्ट्या संतानकः प्रभुः । महाबलश्च नवभिर्मधु पिंगश्च पिंगलः

ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକଟ ରୂପ ‘କାକପାଦ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ। ଷାଠି ଓ ଷାଠିରୁ ପରେ ପ୍ରଭୁ ‘ସନ୍ତାନକ’ ଏବଂ ନଅ ସହ ‘ମହାବଳ’; ତଥା ‘ମଧୁ’, ‘ପିଙ୍ଗ’, ‘ପିଙ୍ଗଲ’ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 21

नीलो नवत्या देवेशं पूर्णभद्रस्तथैव च । कोटीनां चैव सप्तानां चतुर्वक्त्रो महाबलः

ନୀଳ ନବ୍ବେ କୋଟିର ଅଧିପତି; ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣଭଦ୍ର ଦେବେଶମାନଙ୍କ ଗଣର ନାୟକ। ମହାବଳୀ ଚତୁର୍ବକ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ସାତ କୋଟିର ଅଧିନାୟକ।

Verse 22

कोटिकोटिसहस्राणां शतैर्विंशतिभिर्वृतः । तत्राजगाम सर्वेशः कैलासगमनाय वै

କୋଟି-କୋଟି ଓ ସହସ୍ର-ସହସ୍ର ଗଣର ଶତ-ବିଂଶତି ସମୂହରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ, ସର୍ବେଶ୍ୱର ଶିବ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ—ନିଶ୍ଚୟ କୈଲାସଗମନାର୍ଥେ।

Verse 23

काष्ठागूढश्चतुष्षष्ट्या सुकेशो वृषभस्तथा । कोटिभिस्सप्तभिश्चैत्रो नकुलीशस्त्वयं प्रभुः

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାଷ୍ଠାଗୂଢ ଚଉଷଠି ସହ ଗଣ୍ୟ; ସେପରି ସୁକେଶ ଓ ବୃଷଭ। ଏବଂ ଚୈତ୍ର ସାତ କୋଟି ସହ—ଏହି ପ୍ରଭୁ ନକୁଳୀଶ।

Verse 24

लोकांतकश्च दीप्तात्मा तथा दैत्यांतकः प्रभुः । देवो भृंगी रिटिः श्रीमान्देवदेवप्रियस्तथा

ଲୋକାନ୍ତକ ଦୀପ୍ତାତ୍ମା; ଏବଂ ଦୈତ୍ୟାନ୍ତକ ଦୈତ୍ୟନାଶକ ପ୍ରଭୁ। ଦେବ ଭୃଙ୍ଗୀ ଓ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରିଟି—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଦେବଦେବ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟ।

Verse 25

अशनिर्भानुकश्चैव चतुष्षष्ट्या सनातनः । नंदीश्वरो गणाधीशः शतकोट्या महाबलः

‘ଅଶନିର୍ଭାନୁକ’ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ଏବଂ ଚଉଷଠିରେ ‘ସନାତନ’ (ପ୍ରଧାନ) ମଧ୍ୟ। ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ଗଣାଧୀଶ; ତାଙ୍କର ମହାବଳ ଶତକୋଟି ସମାନ।

Verse 26

एते चान्ये च गणपा असंख्याता महाबलः । सर्वे सहस्रहस्ताश्च जटामुकुटधारिणः

ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଗଣପତିମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ ଏବଂ ମହାବଳୀ। ସମସ୍ତେ ସହସ୍ରହସ୍ତ ଓ ଜଟାମୁକୁଟଧାରୀ।

Verse 27

सर्वे चंद्रावतंसाश्च नीलकण्ठास्त्रिलोचनाः । हारकुण्डलकेयूरमुकुटाद्यैरलंकृताः

ସମସ୍ତେ ଜଟାରେ ଚନ୍ଦ୍ରାବତଂସ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ନୀଳକଣ୍ଠ ଓ ତ୍ରିଲୋଚନ। ହାର, କୁଣ୍ଡଳ, କେୟୂର, ମୁକୁଟ ଆଦି ଆଭୂଷଣରେ ଅଲଙ୍କୃତ।

Verse 28

ब्रह्मेन्द्रविष्णुसंकाशा अणिमादि गणैर्वृताः । सूर्यकोटिप्रतीकाशास्तत्राजग्मुर्गणेश्वराः

ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଏବଂ ଅଣିମା ଆଦି ସିଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ। କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗଣେଶ୍ୱରମାନେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 29

एते गणाधिपाश्चान्ये महान्मानोऽमलप्रभाः । जग्मुस्तत्र महाप्रीत्या शिवदर्शनलालसाः

ଶିବଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଗଣାଧିପମାନେ ମହାତ୍ମା ଓ ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ ଥିଲେ। ମହାପ୍ରୀତିରେ ସେଠାକୁ ଗଲେ, ଶ୍ରୀଶିବଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆକୁଳ ହୋଇ।

Verse 30

गत्वा तत्र शिवं दृष्ट्वा नत्वा चक्रुः परां नुतिम् । सर्वे साञ्जलयो विष्णुप्रमुखा नतमस्तकाः

ସେଠାକୁ ଯାଇ ଶିବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି ସେମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି ପରମ ସ୍ତୁତି କଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତେ ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଡି, ମସ୍ତକ ନମାଇ, ଭକ୍ତିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।

Verse 31

इति विष्ण्वादिभिस्सार्द्धं महेशः परमेश्वरः । कैलासमगमत्प्रीत्या कुबेरस्य महात्मनः

ଏଭଳି ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ପରମେଶ୍ୱର ମହେଶ ଆନନ୍ଦରେ ମହାତ୍ମା କୁବେରଙ୍କ ପବିତ୍ର ନିବାସ କୈଲାସକୁ ଗଲେ।

Verse 32

कुबेरोप्यागतं शंभुं पूजयामास सादरम् । भक्त्या नानोपहारैश्च परिवारसमन्वितः

କୁବେର ମଧ୍ୟ ଆସିଥିବା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଦରରେ ପୂଜା କଲେ। ଭକ୍ତିରେ, ପରିବାର-ପରିଚାରକ ସହିତ, ନାନା ପ୍ରକାର ଉପହାର ଓ ସେବା ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 33

ततो विष्ण्वादिकान्देवान्गणांश्चान्यानपि ध्रुवम् । शिवानुगान्समानर्च शिवतोषणहेतवे

ତାପରେ ସେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଗଣମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲା। ଶିବତୋଷଣ ନିମିତ୍ତେ ଶିବାନୁଗମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଭାବେ ସମ୍ମାନ କରି ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲା।

Verse 34

अथ शम्भुस्तमालिंग्य कुबेरं प्रीतमानसः । मूर्ध्निं चाघ्राय संतस्थावलकां निकषाखिलैः

ତାପରେ ପ୍ରୀତମନା ଶମ୍ଭୁ କୁବେରଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଆଶୀର୍ବାଦରୂପେ ତାଙ୍କ ମସ୍ତକଶିଖରକୁ ଘ୍ରାଣ କଲେ। ପରେ ସେ ସମସ୍ତ ଗଣମାନଙ୍କ ସହ ଅଲକାରେ ସେଠାରେଇ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 35

शशास विश्वकर्माणं निर्माणार्थं गिरौ प्रभुः । नानाभक्तैर्निवासाय स्वपरेषां यथोचितम्

ତେବେ ପ୍ରଭୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ— ପର୍ବତ ଉପରେ ନିର୍ମାଣ କର; ନାନା ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ନିବାସ ପାଇଁ, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ନିଜ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟତାନୁସାରେ ଯଥୋଚିତ ଗୃହ ତିଆରି କର।

Verse 36

विश्वकर्मा ततो गत्वा तत्र नानाविधां मुने । रचनां रचयामास द्रुतं शम्भोरनुज्ञया

ହେ ମୁନି! ତାପରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ଶୀଘ୍ର ନାନାବିଧ ରଚନା ତିଆରି କଲେ।

Verse 37

अथ शम्भुः प्रमुदितो हरिप्रार्थनया तदा

ତେବେ ହରିଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଶମ୍ଭୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 38

कुबेरानुग्रहं कृत्वा ययौ कैलासपर्वतम् । सुमुहूर्ते प्रविश्यासौ स्वस्थानं परमेश्वरः

କୁବେରଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରି ପରମେଶ୍ୱର କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ନିଜ ପରମ ଧାମରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହେଲେ।

Verse 39

अकरोदखिलान्प्रीत्या सनाथान्भक्तवत्सलः । अथ सर्वे प्रमुदिता विष्णुप्रभृतयस्सुराः । मुनयश्चापरे सिद्धा अभ्यषिंचन्मुदा शिवम्

ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରୀତିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସନାଥ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ କଲେ। ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁପ୍ରମୁଖ ଦେବଗଣ, ମୁନି ଓ ଅନ୍ୟ ସିଦ୍ଧମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଶିବଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଅଭିଷେକ କଲେ।

Verse 40

समानर्चुः क्रमात्सर्वे नानोपायनपाणयः । नीराजनं समाकार्षुर्महोत्सवपुरस्सरम्

ତାପରେ ସମସ୍ତେ କ୍ରମକ୍ରମେ, ହାତରେ ନାନା ପ୍ରକାର ଉପହାର ଧରି, ଏକାସାଥି ପୂଜା କଲେ; ଏବଂ ମହୋତ୍ସବକୁ ପୂର୍ବରୁ କରି ମଙ୍ଗଳମୟ ନୀରାଜନ (ଆରତି) ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ।

Verse 41

तदासीत्सुमनोवृष्टिर्मंगलायतना मुने । सुप्रीता ननृतुस्तत्राप्सरसो गानतत्पराः

ତାପରେ, ହେ ମୁନି, ସେଠାରେ ମଙ୍ଗଳର ଆଶ୍ରୟ ଭଳି ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ହେଲା; ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଅପ୍ସରାମାନେ ଗାନରେ ତତ୍ପର ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କଲେ।

Verse 42

जयशब्दो नमश्शब्दस्तत्रासीत्सर्वसंस्कृतः । तदोत्साहो महानासीत्सर्वेषां सुखवर्धनः

ସେଠାରେ ‘ଜୟ’ ଧ୍ୱନି ଓ ‘ନମଃ’ ଉଚ୍ଚାରଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂସ୍କୃତ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଥିଲା; ତାହାରୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ସୁଖ ବଢ଼ାଇବା ମହା ଉତ୍ସାହ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା।

Verse 43

स्थित्वा सिंहासने शंभुर्विराजाधिकं तदा । सर्वैस्संसेवितोऽभीक्ष्णं विष्ण्वाद्यैश्च यथोचितम्

ତାପରେ ଶମ୍ଭୁ ସିଂହାସନରେ ଆସୀନ ହୋଇ ଅତିଶୟ ଦୀପ୍ତିରେ ବିରାଜିତ ହେଲେ; ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ ନିଜ ଯୋଗ୍ୟ ରୀତିରେ ତାଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ସେବା କଲେ।

Verse 44

अथ सर्वे सुराद्याश्च तुष्टुवुस्तं पृथक्पृथक् । अर्थ्याभिर्वाग्भिरिष्टाभिश्शकरं लोकशंकरम्

ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱମାନେ, ନିଜନିଜ ଭାବରେ, ଯଥୋଚିତ ଓ ପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟରେ ଲୋକମଙ୍ଗଳକର ଭଗବାନ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 45

प्रसन्नात्मा स्तुतिं श्रुत्वा तेषां कामान्ददौ शिवः । मनोभिलषितान्प्रीत्या वरान्सर्वेश्वरः प्रभुः

ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି ଶୁଣି ଶିବ ଅନ୍ତରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସର୍ବେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ ପ୍ରୀତିସହ ତାଙ୍କ ମନୋଭିଲଷିତ ବର ଓ କାମନା ଦାନ କଲେ।

Verse 46

शिवाज्ञयाथ ते सर्वे स्वंस्वं धाम ययुर्मुने । प्राप्तकामाः प्रमुदिता अहं च विष्णुना सह

ହେ ମୁନି, ତେବେ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ। ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେମାନେ ପ୍ରମୁଦିତ ହେଲେ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଗଲି।

Verse 47

उपवेश्यासने विष्णुं माञ्च शम्भुरुवाच ह । बहु सम्बोध्य सुप्रीत्यानुगृह्य परमेश्वरः

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆସନରେ (ଶୟ୍ୟାସନରେ) ବସାଇ ଶମ୍ଭୁ ମୋତେ କହିଲେ। ପରମେଶ୍ୱର ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ବୋଧ କରାଇ ମହାପ୍ରୀତିରେ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ।

Verse 48

शिव उवाच । हे हरे हे विधे तातौ युवां प्रियतरौ मम । सुरोत्तमौ त्रिजगतोऽवनसर्गकरौ सदा

ଶିବ କହିଲେ—ହେ ହରି, ହେ ବିଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା), ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରଦ୍ୱୟ! ତୁମେ ଦୁହେଁ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ସଦା ତ୍ରିଜଗତର ପାଳନ ଓ ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛ।

Verse 49

गच्छतं निर्भयन्नित्यं स्वस्थानश्च मदाज्ञया । सुखप्रदाताहं वै वाम्विशेषात्प्रेक्षकस्सदा

ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ଦୁହେଁ ସଦା ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଅ। ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ସୁଖଦାତା, ଏବଂ ବିଶେଷ ଭାବେ ସଦା ତୁମକୁ ଦେଖି ରଖିବି।

Verse 50

इत्याकर्ण्य वचश्शम्भोस्सुप्रणम्य तदाज्ञया । अहं हरिश्च स्वं धामागमाव प्रीतमानसौ

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ବଚନ ଏପରି ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଗଭୀର ପ୍ରଣାମ କରି, ମୁଁ ଓ ହରି ପ୍ରୀତ ମନେ ନିଜ ନିଜ ଧାମକୁ ଫେରିଗଲୁ।

Verse 51

तदानीमेव सुप्रीतश्शंकरो निधिपम्मुदा । उपवेश्य गृहीत्वा तं कर आह शुभं वचः

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ଶଙ୍କର ଆନନ୍ଦରେ ନିଧିପତିଙ୍କୁ ବସାଇ, ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି ଶୁଭ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 52

शिव उवाच । तव प्रेम्णा वशीभूतो मित्रतागमनं सखे । स्वस्थानङ्गच्छ विभयस्सहायोहं सदानघ

ଶିବ କହିଲେ—ହେ ସଖେ! ତୁମ ପ୍ରେମ ଓ ମିତ୍ରଭାବରେ ଆସିବାରୁ ମୁଁ ବଶୀଭୂତ ହୋଇଛି। ଭୟ ଛାଡ଼ି ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଅ; ହେ ନିର୍ଦୋଷ, ମୁଁ ସଦା ତୁମ ସହାୟ।

Verse 53

इत्याकर्ण्य वचश्शम्भोः कुबेरः प्रीतमानसः । तदाज्ञया स्वकं धाम जगाम प्रमुदान्वितः

ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି କୁବେର ହୃଦୟରେ ପରମ ପ୍ରୀତି ଲାଭ କଲେ। ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି ହର୍ଷରେ ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ।

Verse 54

स उवाच गिरौ शम्भुः कैलासे पर्वतोत्तमे । सगणो योगनिरतस्स्वच्छन्दो ध्यान तत्परः

ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ କୈଲାସଗିରିରେ ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ। ସେ ଗଣମଣ୍ଡଳୀରେ ପରିବୃତ, ଯୋଗରେ ନିମଗ୍ନ, ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତତ୍ପର ଥିଲେ।

Verse 55

क्वचिद्दध्यौ स्वमात्मानं क्वचिद्योगरतोऽभवत् । इतिहासगणान्प्रीत्यावादीत्स्वच्छन्दमानसः

କେତେବେଳେ ସେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ, କେତେବେଳେ ଯୋଗରେ ମଗ୍ନ ହେଉଥିଲେ | ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦ ମନରେ ସେ ପ୍ରୀତିର ସହିତ ପବିତ୍ର କାହାଣୀଗୁଡ଼ିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିଲେ |

Verse 56

क्वचित्कैलास कुधरसुस्थानेषु महेश्वरः । विजहार गणैः प्रीत्या विविधेषु विहारवित्

କେତେବେଳେ କୈଲାସର ଶୁଭ ଓ ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତ-ପ୍ରଦେଶମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପର୍ବତ-ନିବାସସ୍ଥାନରେ, ନାନା ଦିବ୍ୟ ବିହାରରେ ପାରଙ୍ଗତ ମହେଶ୍ୱର ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରୀତିରେ ଆନନ୍ଦରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ।

Verse 57

इत्थं रुद्रस्वरूपोऽसौ शंकरः परमेश्वरः । अकार्षीत्स्वगिरौ लीला नाना योगिवरोऽपि यः

ଏହିପରି ରୁଦ୍ରସ୍ୱରୂପ ପରମେଶ୍ୱର ଶଙ୍କର, ନାନା ରୂପରେ ଯୋଗୀଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ପ୍ରତୀତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ପର୍ବତରେ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା କରିଥିଲେ।

Verse 58

नीत्वा कालं कियन्तं सोऽपत्नीकः परमेश्वरः । पश्चादवाप स्वाम्पत्नीन्दक्षपत्नीसमुद्भवाम्

କିଛି କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରମେଶ୍ୱର ପତ୍ନୀହୀନ ରହିଲେ; ପରେ ସେ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ପତ୍ନୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ—ଯିଏ ଦକ୍ଷଙ୍କ ପତ୍ନୀଠାରୁ ଜନ୍ମିତ କନ୍ୟାରୂପେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 59

विजहार तया सत्या दक्षपुत्र्या महेश्वरः । सुखी बभूव देवर्षे लोकाचारपरायणः

ହେ ଦେବର୍ଷି, ମହେଶ୍ୱର ଦକ୍ଷପୁତ୍ରୀ ସତୀଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ କ୍ରୀଡ଼ା କଲେ; ଲୋକାଚାର-ଧର୍ମ ପାଳନରେ ପରାୟଣ ରହି ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ସୁଖୀ ଥିଲେ।

Verse 60

इत्थं रुद्रावतारस्ते वर्णितोऽयं मुनीश्वर । कैलासागमनञ्चास्य सखित्वान्निधिपस्य हि

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ଏହିପରି ତୁମକୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଅବତାର ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା; ଏବଂ ତାଙ୍କର କୈଲାସାଗମନ ଓ ନିଧିପତି କୁବେରଙ୍କ ସହ ସଖ୍ୟତା ମଧ୍ୟ କଥିତ ହେଲା।

Verse 61

तदन्तर्गतलीलापि वर्णिता ज्ञानवर्धिनी । इहामुत्र च या नित्यं सर्वकामफलप्रदा

ସେହି ବର୍ଣ୍ଣନାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା ମଧ୍ୟ—ଯାହା ଜ୍ଞାନବର୍ଧିନୀ—ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି; ଯାହା ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ନିତ୍ୟ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ୍ୟ କାମନାର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 62

इमां कथाम्पठेद्यस्तु शृणुयाद्वा समाहितः । इह भुक्तिं समासाद्य लभेन्मुक्तिम्परत्र सः

ଯେ କେହି ସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ଇହଲୋକରେ ଭୋଗ-କଲ୍ୟାଣ ପାଇ ଏବଂ ପରଲୋକରେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରେ।