दीक्षितपुत्रस्य दैन्यचिन्ता तथा शिवरात्र्युपासनाप्रसङ्गः / The Initiate’s Son in Distress and the Occasion of Śivarātri Worship

Verse 1

ब्रह्मोवाच । श्रुत्वा तथा स वृत्तांतं प्राक्तनं स्वं विनिंद्य च । कांचिद्दिशं समालोक्य निर्ययौ दीक्षितांगजः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସେହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣି ସେ ନିଜ ପୂର୍ବ ଆଚରଣକୁ ନିନ୍ଦା କଲା। ପରେ ଗୋଟିଏ ଦିଗକୁ ଦେଖି ଦୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁତ୍ର (ଦକ୍ଷ) ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 2

कियच्चिरं ततो गत्वा यज्ञदत्तात्मजस्स हि । दुष्टो गुणनिधिस्तस्थौ गतोत्साहो विसर्जितः

କିଛି ସମୟ ଆଗକୁ ଯାଇ ଯଜ୍ଞଦତ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗୁଣନିଧି—ଦୁଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ଠିଆ ହୋଇ ରହିଲା; ତାହାର ଉତ୍ସାହ ଶେଷ ହେଲା ଓ ବଳ ପ୍ରାୟ ଛାଡ଼ିଗଲା।

Verse 3

चिंतामवाप महतीं क्व यामि करवाणि किम् । नाहमभ्यस्तविद्योऽस्मि न चैवातिधनोऽस्म्यहम्

ସେ ମହା ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲା—“ମୁଁ କେଉଁଠିକୁ ଯିବି? କ’ଣ କରିବି? ମୁଁ ବିଦ୍ୟାରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ନୁହେଁ, ନା ମୁଁ ଅତିଧନୀ।”

Verse 4

देशांतरे यस्य धनं स सद्यस्सुखमेधते । भयमस्ति धने चौरात्स विघ्नस्सर्वतोभवः

ଯାହାର ଧନ ଦୂର ଦେଶରେ ରହେ, ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସୁଖରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ପରି ଲାଗେ; କିନ୍ତୁ ସେଇ ଧନରେ ଚୋରର ଭୟ ଥାଏ, ଏବଂ ତାହାରୁ ସବୁଦିଗରେ ବିଘ୍ନ ଜନ୍ମେ।

Verse 5

याजकस्य कुले जन्म कथं मे व्यसनं महत् । अहो बलीयान्हि विधिर्भाविकर्मानुसंधयेत्

“ଯାଜକର କୁଳରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଖକୁ ଏହି ମହା ବିପଦ କିପରି ଆସିଲା? ଆହୋ! ବିଧି ନିଶ୍ଚୟ ବଳବାନ; ସେ ଭାବୀ କର୍ମକୁ ଅନୁସରି ତାହାକୁ ଫଳିତ କରେ।”

Verse 6

भिक्षितुन्नाधिगच्छामि न मे परिचितिः क्वचित् । न च पार्श्वे धनं किञ्चित्किमत्र शरणं भवेत्

ଭିକ୍ଷା ମାଗିବାକୁ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠିକୁ ଯିବି ମୁଁ ଜାଣେନି; କେଉଁଠି ମୋର ପରିଚୟ ନାହିଁ। ପାଖରେ କିଛି ଧନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ତେବେ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ମୋର ଶରଣ କ’ଣ?

Verse 7

सदानभ्युदिते भानौ प्रसूर्मे मिष्टभोजनम् । दद्यादद्यात्र कं याचे न चेह जननी मम

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ମୋର ଜନନୀ—ପ୍ରସୂତା ହୋଇ—ମୋତେ ମିଠା ଭୋଜନ ଦେଉଥିଲେ। ଆଜି ଏଠି ମୁଁ କାହାକୁ ଯାଚିବି? କାରଣ ମୋ ମା ଏଠି ନାହାନ୍ତି।

Verse 8

ब्रह्मोवाच । इति चिंतयतस्तस्य बहुशस्तत्र नारद । अति दीनं तरोर्मूले भानुरस्ताचलं गतः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ନାରଦ, ସେ ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ପୁନଃପୁନଃ ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି ବୃକ୍ଷମୂଳେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀନ ହେଲା; ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଶ୍ଚିମ ପର୍ବତରେ ଅସ୍ତ ହେଲେ।

Verse 9

एतस्मिन्नेव समये कश्चिन्माहेश्वरो नरः । सहोपहारानादाय नगराद्बहिरभ्यगात्

ସେଇ ସମୟରେ ମହାଦେବଭକ୍ତ ଜଣେ ପୁରୁଷ ପୂଜାର ଉପହାର ନେଇ ନଗରରୁ ବାହାରକୁ ଗଲେ।

Verse 10

नानाविधान्महादिव्यान्स्वजनैः परिवारितः । समभ्यर्चितुमीशानं शिवरात्रावुपोषितः

ସେ ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ, ନାନାପ୍ରକାର ମହାଦିବ୍ୟ ଉପହାର ନେଇ, ଶିବରାତ୍ରିରେ ଉପବାସ କରି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ଈଶାନ—ପରମେଶ୍ୱର ଶିବ—ଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 11

शिवालयं प्रविश्याथ स भक्तश्शिवसक्तधीः । यथोचितं सुचित्तेन पूजयामास शंकरम्

ତାପରେ ଶିବରେ ଆସକ୍ତ ଚିତ୍ତବୁଦ୍ଧି ଥିବା ସେ ଭକ୍ତ ଶିବାଳୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ଯଥାବିଧି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

Verse 12

पक्वान्नगंधमाघ्राय यज्ञदत्तात्मजो द्विजः । पितृत्यक्तो मातृहीनः क्षुधितः स तमन्वगात्

ପକ୍କା ଅନ୍ନର ସୁଗନ୍ଧ ଶୁଘି, ଯଜ୍ଞଦତ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର ସେ ଦ୍ୱିଜ ଯୁବକ—ପିତୃତ୍ୟକ୍ତ, ମାତୃହୀନ ଓ କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ—ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଗଲା।

Verse 13

इदमन्नं मया ग्राह्यं शिवायोपकृतं निशि । सुप्ते शैवजने दैवात्सर्वस्मिन्विविधं महत्

ଏହି ଅନ୍ନ ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ—ରାତିରେ ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ ନୈବେଦ୍ୟରୂପେ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଦୈବବିଧାନେ ଶୈବଜନ ଶୁଇଥିବାବେଳେ ସର୍ବତ୍ର ମହାନ୍ ବିଭିନ୍ନ ଅନ୍ନ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲା।

Verse 14

इत्याशामवलम्ब्याथ द्वारि शंभोरुपाविशत् । ददर्श च महापूजां तेन भक्तेन निर्मिताम्

ଏହିପରି ଆଶାକୁ ଧରି ସେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରେ ବସିଲା। ଏବଂ ସେଇ ଭକ୍ତ ନିର୍ମିତ ମହାପୂଜାକୁ ସେ ଦେଖିଲା।

Verse 15

विधाय नृत्यगीतादि भक्तास्सुप्ताः क्षणे यदा । नैवेद्यं स तदादातुं भर्गागारं विवेश ह

ନୃତ୍ୟ-ଗୀତ ଆଦି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ଭକ୍ତମାନେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ଶୁଇପଡ଼ିଲେ, ସେ ନୈବେଦ୍ୟ ନେବା ପାଇଁ ଭର୍ଗଙ୍କ ପବିତ୍ର ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 16

दीपं मंदप्रभं दृष्ट्वा पक्वान्नवीक्षणाय सः । निजचैलांजलाद्वर्तिं कृत्वा दीपं प्रकाश्य च

ଦୀପ ମନ୍ଦ ଆଲୋକ ଦେଉଥିବା ଦେଖି, ପକ୍ୱାନ୍ନ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେ ନିଜ ବସ୍ତ୍ରର ଅଞ୍ଚଳରୁ ବତି କରି ଦୀପକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କଲା।

Verse 17

यज्ञदत्तात्मजस्सोऽथ शिवनैवेद्यमादरात् । जग्राह सहसा प्रीत्या पक्वान्न वहुशस्ततः

ତେବେ ଯଜ୍ଞଦତ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଶିବଙ୍କ ନୈବେଦ୍ୟକୁ ସହସା ଗ୍ରହଣ କଲା; ଆନନ୍ଦ ଓ ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପରେ ପକ୍ୱାନ୍ନକୁ ବାରମ୍ବାର ଭୋଗ କଲା।

Verse 18

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथमखण्डे सृष्ट्यु पाख्याने कैलाशगमनोपाख्याने गुणनिधिसद्गतिवर्णनो नामाष्टादशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପ୍ରଥମ ଖଣ୍ଡରେ, ସୃଷ୍ଟ୍ୟୁପାଖ୍ୟାନ ଓ କୈଲାସଗମନୋପାଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ ‘ଗୁଣନିଧିଙ୍କ ସଦ୍ଗତି-ପ୍ରାପ୍ତିର ବର୍ଣ୍ଣନା’ ନାମକ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 19

कोऽयं कोऽयं त्वरापन्नो गृह्यतां गृह्यता मसौ । इति चुक्रोश स जनो गिरा भयमहोच्चया

“ଏ କିଏ—ଏ କିଏ—ଏତେ ତ୍ୱରାରେ ଧାଇଁ ଆସୁଛି? ଧର! ଧର ତାକୁ!”—ଏଭଳି କହି ମହାଭୟରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଲୋକେ ଚିତ୍କାର କଲେ।

Verse 20

यावद्भयात्समागत्य तावत्स पुररक्षकैः । पलायमानो निहतः क्षणादंधत्वमागतः

ଭୟରେ ନିକଟକୁ ଆସିବା ସହିତେ ନଗରରକ୍ଷକମାନେ ତାକୁ ସତ୍ୱର ଆଘାତ କରି ପତିତ କଲେ; ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାବେଳେ ସେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଗଲା।

Verse 21

अभक्षयच्च नैवेद्यं यज्ञदत्तात्मजो मुने । शिवानुग्रहतो नूनं भाविपुण्यबलान्न सः

ହେ ମୁନେ, ଯଜ୍ଞଦତ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର ନୈବେଦ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କଲା ନାହିଁ। ନିଶ୍ଚୟ ଏହା ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରୁ; ଭବିଷ୍ୟତରେ ଉଦିତ ପୁଣ୍ୟବଳରେ ସେ ଧାରିତ ହେବା ପାଇଁ।

Verse 22

अथ बद्धस्समागत्य पाशमुद्गरपाणिभिः । निनीषुभिः संयमनीं याम्यैस्स विकटैर्भटैः

ତାପରେ ସେ ବନ୍ଧା ଅବସ୍ଥାରେ ପାଶ ଓ ମୁଦ୍ଗର ଧରିଥିବା ଯମଙ୍କ ବିକଟ ଭଟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାପଡ଼ିଲା; ସେମାନେ ତାକୁ ସଂୟମନୀ (ଯମପୁରୀ)କୁ ନେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଥିଲେ।

Verse 23

तावत्पारिषदाः प्राप्ताः किंकि णीजालमालिनः । दिव्यं विमानमादाय तं नेतुं शूलपाणयः

ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶୂଳଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ପାର୍ଷଦମାନେ ପହଞ୍ଚିଲେ; ଝଙ୍କାର କରୁଥିବା କିଙ୍କିଣୀଜାଳରେ ଅଳଙ୍କୃତ। ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ନେଇ ତାକୁ ନେବାକୁ ଆସିଥିଲେ।

Verse 24

शिवगणा ऊचुः । मुंचतैनं द्विजं याम्या गणाः परम धार्मिकम् । दण्डयोग्यो न विप्रोऽसौ दग्धसर्वाघसंचयः

ଶିବଗଣ କହିଲେ—ହେ ଯମଗଣମାନେ, ଏହି ପରମ ଧାର୍ମିକ ଦ୍ୱିଜକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦଣ୍ଡଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପସଞ୍ଚୟ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି।

Verse 25

इत्याकर्ण्य वचस्ते हि यमराजगणास्ततः । महादेवगणानाहुर्बभूवुश्चकिता भृशम्

ସେହି କଥା ଶୁଣି ଯମରାଜଙ୍କ ଗଣମାନେ ତେବେ ମହାଦେବଙ୍କ ଗଣମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।

Verse 26

शंभोर्गणानथालोक्य भीतैस्तैर्यमकिंकरैः । अवादि प्रणतैरित्थं दुर्वृत्तोऽयं गणा द्विजः

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଗଣମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ଯମଙ୍କ କିଙ୍କରମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ— “ହେ ଗଣମାନେ! ଏହି ଦ୍ୱିଜ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁର୍ବୃତ୍ତ।”

Verse 27

यमगणा ऊचुः । कुलाचारं प्रतीर्य्यैष पित्रोर्वाक्यपराङ्मुखः । सत्यशौचपरिभ्रष्टस्संध्यास्नानविवर्जितः

ଯମଗଣମାନେ କହିଲେ—“ଏହି ଲୋକଟି କୁଳାଚାରକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ପିତାମାତାଙ୍କ ବାକ୍ୟରୁ ବିମୁଖ ହୋଇଛି। ସେ ସତ୍ୟ ଓ ଶୌଚରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ, ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟା-କ୍ରିୟା ଓ ନିତ୍ୟସ୍ନାନକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି।”

Verse 28

आस्तां दूरेस्य कर्मान्यच्छिवनिर्माल्यलंघकः । प्रत्यक्षतोऽत्र वीक्षध्वमस्पृश्योऽयं भवादृशाम्

ତାହାର ଅନ୍ୟ କର୍ମ ଦୂରେ ରହୁ; ଏ ଲୋକ ଶିବ-ନିର୍ମାଲ୍ୟକୁ ଲଂଘନ କରିଛି। ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖ—ତୁମମାନଙ୍କ ପରି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ।

Verse 29

शिवनिर्माल्यभोक्तारश्शिवनिर्म्माल्यलंघकाः । शिवनिर्माल्यदातारः स्पर्शस्तेषां ह्यपुण्यकृत्

ଯେମାନେ ଶିବ-ନିର୍ମାଲ୍ୟ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଯେମାନେ ଶିବ-ନିର୍ମାଲ୍ୟର ପବିତ୍ରତାକୁ ଲଂଘନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ଶିବ-ନିର୍ମାଲ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶ ନିଶ୍ଚୟ ଅପୁଣ୍ୟକର।

Verse 30

विषमालोक्य वा पेयं श्रेयो वा स्पर्शनं परम् । सेवितव्यं शिवस्वं न प्राणः कण्ठगतैरपि

ବିଷକୁ ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼ୁ କିମ୍ବା ପିବାକୁ ପଡ଼ୁ, ଏବଂ କେବଳ ସ୍ପର୍ଶରେ ପରମ ଶ୍ରେୟ ମିଳୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଶିବଙ୍କ ସ୍ୱତ୍ୱ କେବେ ଭୋଗ କିମ୍ବା ଅଧିକାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପ୍ରାଣ କଣ୍ଠଗତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 31

यूयं प्रमाणं धर्मेषु यथा न च तथा वयम् । अस्ति चेद्धर्मलेशोस्य गणास्तं शृणुमो वयम्

ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ତୁମେମାନେ ହିଁ ପ୍ରମାଣ; ଆମେ ସେପରି ନୁହେଁ। ହେ ଗଣମାନେ, ଯଦି ଏଥିରେ ଧର୍ମର ଲେଶମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଥାଏ, ତେବେ ଆମେ ତୁମଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁ।

Verse 32

इत्थं तद्वाक्यमाकर्ण्य यामानां शिवकिंकराः । स्मृत्वा शिवपदाम्भोजं प्रोचुः पारिषदास्तु तान्

ଏପରି ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ଯାମମାନଙ୍କର ରକ୍ଷକ ଶିବକିଙ୍କରମାନେ ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ସ୍ମରଣ କରି ସମ୍ମୁଖସ୍ଥ ସେହି ପାରିଷଦମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 33

शिवकिंकरा ऊचुः । किंकराश्शिवधर्मा ये सूक्ष्मास्ते तु भवादृशैः । स्थूललक्ष्यैः कथं लक्ष्या लक्ष्या ये सूक्ष्मदृष्टिभिः

ଶିବକିଙ୍କରମାନେ କହିଲେ—“ଆମେ ଶିବଙ୍କର ସେବକ; ସ୍ୱଭାବରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ। ତୁମ ପରି ସୂକ୍ଷ୍ମଦର୍ଶୀମାନେ ମାତ୍ର ଆମକୁ ଚିହ୍ନିପାରିବେ। ଯାହାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସ୍ଥୂଳ ବାହ୍ୟ ଲକ୍ଷଣରେ ଅଟକିଛି, ସେମାନେ ଆମକୁ କିପରି ଚିହ୍ନିବେ? ଆମେ ସୂକ୍ଷ୍ମଦୃଷ୍ଟିବାନଙ୍କ ପାଇଁ ମାତ୍ର ଗ୍ରାହ୍ୟ।”

Verse 34

अनेनानेनसा कर्म यत्कृतं शृणुतेह तत् । यज्ञदत्तात्मजेनाथ सावधानतया गणाः

“ଏବେ ଶୁଣ, ଏହି ଲୋକଟି ଏଠାରେ ଯେ କର୍ମ କରିଛି। ହେ ଗଣମାନେ, ଯଜ୍ଞଦତ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯାହା କରିଛି, ସାବଧାନରେ ଶୁଣ।”

Verse 36

अपरोपि परो धर्मो जातस्तत्रास्य किंकरः । शृण्वतः शिवनामानि प्रसंगादपि गृह्णताम्

“ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ (ଗୌଣ) କର୍ମ ମଧ୍ୟ ପରମ ଧର୍ମ ହୋଇ ତାହାର କିଙ୍କର ଭଳି ସେବା କରେ—ଯେତେବେଳେ କେହି ଶିବନାମ ଶୁଣେ, ଯଦିଓ ପ୍ରସଙ୍ଗବଶତଃ, ଏବଂ ଅନାୟାସେ ଗ୍ରହଣ କରେ।”

Verse 37

भक्तेन विधिना पूजा क्रियमाणा निरीक्षिता । उपोषितेन भूतायामनेनास्थितचेतसा

ଭକ୍ତ ଯଥାବିଧି କରୁଥିବା ପୂଜାକୁ ସେ ଦେଖିଲା—ସେ ଉପବାସୀ ଥିଲା, ରାତିରେ ଜାଗରଣ କରିଥିଲା, ଏବଂ ତାହାର ଚିତ୍ତ ସ୍ଥିର ଓ ଅବିକ୍ଷିପ୍ତ ଥିଲା।

Verse 38

शिवलोकमयं ह्यद्य गंतास्माभिस्सहैव तु । कंचित्कालं महाभोगान्करिष्यति शिवानुगः

“ନିଶ୍ଚୟ ଆଜି ସେ ଆମ ସହିତ ଶିବଲୋକକୁ ଯିବ। କିଛି କାଳ ଶିବାନୁଗ ଏହି ଭକ୍ତ ମହାଦିବ୍ୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିବ।”

Verse 39

कलिंगराजो भविता ततो निर्धूतकल्मषः । एष द्विजवरो नूनं शिवप्रियतरो यतः

ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ପାପ ଧୋଇ ନିର୍ମଳ ହୋଇ କଲିଙ୍ଗର ରାଜା ହେବ। ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଶିବଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ; ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି ଓ ପୁଣ୍ୟ ଏମିତି।

Verse 40

अन्यत्किंचिन्न वक्तव्यं यूयं यात यथागतम् । यमदूतास्स्वलोकं तु सुप्रसन्नेन चेतसा

“ଆଉ କିଛି କହିବା ନାହିଁ। ତୁମେ ଯେପରି ଆସିଥିଲ, ସେପରି ଫେରିଯାଅ। ହେ ଯମଦୂତମାନେ, ସୁପ୍ରସନ୍ନ ଚିତ୍ତରେ ନିଜ ଲୋକକୁ ଯାଅ।”

Verse 41

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां यमदूता मुनीश्वर । यथागतं ययुस्सर्वे यमलोकं पराङ्मुखाः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଯମଦୂତ ପଛକୁ ଫେରି, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଫେରି ଯମଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ।

Verse 42

सर्वं निवेदयामासुश्शमनाय गणा मुने । तद्वृत्तमादितः प्रोक्तं शंभुदूतैश्च धर्मतः

ହେ ମୁନି, ଗଣମାନେ ଶମନଙ୍କୁ ସବୁ କଥା ନିବେଦନ କଲେ। ପରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଆରମ୍ଭରୁ ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଲେ।

Verse 43

धर्मराज उवाच । सर्वे शृणुत मद्वाक्यं सावधानतया गणाः । तदेव प्रीत्या कुरुत मच्छासनपुरस्सरम्

ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ—“ହେ ଗଣମାନେ, ସାବଧାନତାରେ ମୋ କଥା ଶୁଣ। ପରେ ପ୍ରୀତିସହିତ ସେଇ ଆଦେଶକୁ କର; ମୋ ଶାସନକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖ।”

Verse 44

ये त्रिपुण्ड्रधरा लोके विभूत्या सितया गणाः । ते सर्वे परिहर्तव्या नानेतव्याः कदाचन

ଏହି ଲୋକରେ ଶ୍ୱେତ ବିଭୂତିରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତେ ପରିହାର୍ଯ୍ୟ; କେବେ ମଧ୍ୟ ସଙ୍ଗକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 45

उद्धूलनकरा ये हि विभूत्या सितया गणाः । ते सर्वे परिहर्तव्या नानेतव्याः कदाचन

ଶ୍ୱେତ ବିଭୂତିରେ ଦେହରେ ଉଦ୍ଧୂଳନ କରୁଥିବା ଗଣମାନେ ସମସ୍ତେ ପରିହାର୍ଯ୍ୟ; କେବେ ମଧ୍ୟ ସଙ୍ଗକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 46

शिववेषतया लोके येन केनापि हेतुना । ते सर्वे परिहर्तव्या नानेतव्याः कदाचन

ଏହି ଲୋକରେ ଯେ କେହି ଯେକୌଣସି କାରଣରୁ ଶିବବେଷ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପରିହାର୍ଯ୍ୟ; କେବେ ମଧ୍ୟ ସଙ୍ଗକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 47

ये रुद्राक्षधरा लोके जटाधारिण एव ये । ते सवे परिहर्तव्या नानेतव्याः कदाचन

ଲୋକେ ଯେ କେବଳ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଯେ କେବଳ ଜଟା ଧାରଣ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପରିହାର୍ଯ୍ୟ; କେବେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସଙ୍ଗତିକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 48

उपजीवनहेतोश्च शिववेषधरा हि ये । ते सर्वे परिहर्तव्या नानेतव्याः कदाचन

ଉପଜୀବନ ହେତୁ ଯେ କେବଳ ଶିବବେଷ ଓ ବାହ୍ୟଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପରିହାର୍ଯ୍ୟ; କେବେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସଙ୍ଗତିକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 49

दंभेनापि च्छलेनापि शिववेषधरा हि ये । ते सर्वे परिहर्तव्या नानेतव्याः कदाचन

ଯେମାନେ ଦମ୍ଭ କିମ୍ବା ଛଳରେ କେବଳ ଶିବଭକ୍ତର ବେଶ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପରିହାର୍ଯ୍ୟ; କେବେ ମଧ୍ୟ ସଙ୍ଗରେ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 50

एवमाज्ञापयामास स यमो निज किंकरान् । तथेति मत्वा ते सर्वे तूष्णीमासञ्छुचिस्मिताः

ଏଭଳି ଯମ ନିଜ କିଙ୍କରମାନଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ। ସେମାନେ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ଭାବି ସମସ୍ତେ ନିରବ ରହିଲେ; ମୁଖେ ପବିତ୍ର ମୃଦୁ ହାସ ଥିଲା।

Verse 51

ब्रह्मोवाच । पार्षदैर्यमदूतेभ्यो मोचितस्त्विति स द्विजः । शिवलोकं जगामाशु तैर्गणैश्शुचिमानसः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାର୍ଷଦମାନେ ଯମଦୂତମାନଙ୍କ ହାତରୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିବା ସେ ଦ୍ୱିଜ, ଶୁଚିମନ ହୋଇ, ସେଇ ଗଣମାନଙ୍କ ସହ ଶୀଘ୍ର ଶିବଲୋକକୁ ଗଲା।

Verse 52

तत्र भुक्त्वाखिलान्भोगान्संसेव्य च शिवाशिवौ । अरिंदमस्य तनयः कलिंगाधिपतेरभूत्

ସେଠାରେ ସେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଭୋଗି ଏବଂ ଶିବ ଓ ଶିବା (ପାର୍ବତୀ)ଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସେବା କରି, ଅରିନ୍ଦମଙ୍କ ପୁତ୍ର କଳିଙ୍ଗର ଅଧିପତି ହେଲା।

Verse 53

दम इत्यभिधानोऽभूच्छिवसेवापरायणः । बालोऽपि शिशुभिः साकं शिवभक्तिं चकार सः

ଦମ ନାମରେ ଜଣେ ଥିଲେ, ଯିଏ ଶିବସେବାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାୟଣ ଥିଲେ। ସେ ଶିଶୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ସହ ଶିବଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ।

Verse 54

क्रमाद्राज्यमवापाथ पितर्युपरते युवा । प्रीत्या प्रवर्तयामास शिवधर्मांश्च सर्वशः

କ୍ରମେ ପିତା ପରଲୋକଗତ ହେବା ପରେ ସେ ଯୁବକ ରାଜ୍ୟ ପାଇଲା; ଏବଂ ପ୍ରୀତିଭକ୍ତିରେ ସର୍ବତ୍ର ଶିବଧର୍ମର ଆଚରଣ ପ୍ରଚଳିତ କଲା।

Verse 55

नान्यं धर्मं स जानाति दुर्दमो भूपतिर्दमः । शिवालयेषु सर्वेषु दीपदानादृते द्विजः

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ସେ ଦୁର୍ଦମ ରାଜା ଦମ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧର୍ମ ଜାଣୁନଥିଲା; ସେ ସମସ୍ତ ଶିବାଳୟରେ ଦୀପଦାନ କେବେ ଅବହେଳା କରୁନଥିଲା।

Verse 56

ग्रामाधीशान्समाहूय सर्वान्स विषयस्थितान् । इत्थमाज्ञापयामास दीपा देयाश्शिवालये

ସେ ଗ୍ରାମାଧୀଶମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ବିଷୟସ୍ଥିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି ଏଭଳି ଆଜ୍ଞା ଦେଲା—“ଶିବାଳୟରେ ଦୀପ ଦେବାକୁ ହେବ।”

Verse 57

अन्यथा सत्यमेवेदं स मे दण्ड्यो भविष्यति । दीप दानाच्छिवस्तुष्टो भवतीति श्रुतीरितम्

ନଚେତ୍ ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ—ସେ ମୋ ଦଣ୍ଡର ଯୋଗ୍ୟ ହେବ। କାରଣ ଶ୍ରୁତିରେ କୁହାଯାଇଛି, ଦୀପଦାନ କଲେ ଭଗବାନ ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 58

यस्ययस्याभितो ग्रामं यावतश्च शिवालयाः । तत्रतत्र सदा दीपो द्योतनीयोऽविचारितम्

ଯେଉଁ ଗାଁରେ ଏବଂ ଚାରିପାଖରେ ଯେତେ ଶିବାଳୟ ଅଛି, ସେଠା ସେଠା ସଦା ଦୀପ ଜ୍ୱାଳାଇ ରଖିବା ଉଚିତ—କୌଣସି ଦ୍ୱିଧା ବିନା।

Verse 59

ममाज्ञाभंगदोषेण शिरश्छेत्स्याम्यसंशयम् । इति तद्भयतो दीपा दीप्ताः प्रतिशिवालयम्

‘ମୋ ଆଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗର ଦୋଷରେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ଶିରଛେଦ ହେବ’—ଏହି ଭୟରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିବାଳୟ ପ୍ରତି ଦୀପଗୁଡ଼ିକ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା।

Verse 60

अनेनैव स धर्मेण यावज्जीवं दमो नृपः । धर्मर्द्धिं महतीं प्राप्य कालधर्मवशं गतः

ହେ ନୃପ! ଏହି ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦମ ଜୀବନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଲା। ଧର୍ମଜନିତ ମହା ସମୃଦ୍ଧି ପାଇ, ଶେଷେ କାଳଧର୍ମର ବଶକୁ ଗଲା।

Verse 61

स दीपवासनायोगाद्बहून्दीपान्प्रदीप्य वै । अलकायाः पतिरभूद्रत्नदीपशिखाश्रयः

ଦୀପଦାନଜନିତ ପୁଣ୍ୟ-ସଂସ୍କାରର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଅନେକ ଦୀପ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କଲା; ଏବଂ ରତ୍ନଦୀପର ଦୀପ୍ତ ଶିଖାମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ବସି ଅଲକାର ଅଧିପତି ହେଲା।

Verse 62

एवं फलति कालेन शिवेऽल्पमपि यत्कृतम् । इति ज्ञात्वा शिवे कार्यं भजनं सुसुखार्थिभिः

ଏଭଳି କାଳକ୍ରମେ ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା ଅଳ୍ପ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଫଳ ଦିଏ। ଏହା ଜାଣି ସତ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ ଚାହୁଁଥିବାମାନେ ଭକ୍ତିରେ ଶିବଭଜନ-ପୂଜା କରନ୍ତୁ।

Verse 63

क्व स दीक्षितदायादः सर्वधर्मारतिः सदा । शिवालये दैवयोगाद्यातश्चोरयितुं वसु । स्वार्थदीपदशोद्योतलिंगमौलितमोहरः

ସଦା ସର୍ବଧର୍ମରେ ଅରୁଚି ଥିବା ସେ ଦୀକ୍ଷିତ ବଂଶର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଏବେ କେଉଁଠି? ଦୈବଯୋଗେ ସେ ଶିବାଳୟକୁ ଧନ ଚୋରି କରିବାକୁ ଗଲା; କିନ୍ତୁ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଜ୍ୱଳାଇଥିବା ଦଶ ଦୀପର ଦୀପ୍ତିରେ ମୌଳିଭୂତ ଲିଙ୍ଗ ତାକୁ ମୋହିତ ଓ ବିମୁଢ଼ କରିଦେଲା।

Verse 64

कलिंगविषये राज्यं प्राप्तो धर्मरतिं सदा । शिवालये समुद्दीप्य दीपान्प्राग्वासनोदयात्

କଲିଙ୍ଗ ଦେଶରେ ରାଜ୍ୟ ପାଇ ସେ ସଦା ଧର୍ମରେ ରତ ରହିଲା; ପୂର୍ବବାସନା ଜାଗ୍ରତ ହେବାରୁ ଶିବାଳୟରେ ଦୀପଗୁଡ଼ିକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବେ ଜ୍ୱଳାଇଲା।

Verse 65

कैषा दिक्पालपदवी मुनीश्वर विलोकय । मनुष्यधर्मिणानेन सांप्रतं येह भुज्यते

“ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ଦେଖନ୍ତୁ—ଏହା କେମିତି ଦିକ୍ପାଳ ପଦବୀ! ଏଠି ଏବେ ଏହାକୁ ଜଣେ ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟଧର୍ମୀ ଭୋଗ କରୁଛି।”

Verse 66

इति प्रोक्तं गुणनिधेर्यज्ञदत्तात्मजस्य हि । चरितं शिवसंतोषं शृण्वतां सर्वकामदम्

ଏହିପରି ଯଜ୍ଞଦତ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗୁଣନିଧିଙ୍କ ଶିବସନ୍ତୋଷକର ଚରିତ କୁହାଗଲା। ଭକ୍ତିରେ ଯେମାନେ ଏହା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ସର୍ବକାମଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 67

सर्वदेवशिवेनासौ सखित्वं च यथेयिवान् । तदप्येकमना भूत्वा शृणु तात ब्रवीमि ते

ସେ ସର୍ବଦେବ-ଶିବଙ୍କ ସହ କିପରି ସଖ୍ୟତା ପାଇଲା, ସେଥି ମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ତାତ। ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ଶୁଣ; ମୁଁ ତୋତେ କହୁଛି।