पुष्पार्पण-विनिर्णयः (Determination of Flower-Offerings to Śiva)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । व्यासशिष्य महाभाग कथय त्वं प्रमाणतः । कैः पुष्पैः पूजितश्शंभुः किं किं यच्छति वै फलम्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ମହାଭାଗ ଶିଷ୍ୟ, ପ୍ରମାଣ ସହ କହ: କେଉଁ କେଉଁ ପୁଷ୍ପରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସେ କେଉଁ କେଉଁ ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ଦିଅନ୍ତି?

Verse 2

सूत उवाच । शौनकाद्याश्च ऋषयः शृणुतादरतोऽखिलम् । कथयाम्यद्य सुप्रीत्या पुष्पार्पणविनिर्णयम्

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଶୌନକାଦି ଋଷିମାନେ! ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଆଦର ସହିତ ସବୁ କଥା ଶୁଣ। ଆଜି ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତିରେ ପୁଷ୍ପାର୍ପଣର ବିଧି-ନିର୍ଣ୍ଣୟ କହୁଛି।

Verse 3

एष एव विधिः पृष्टो नारदेन महर्षिणा । प्रोवाच परमप्रीत्या पुष्पार्पणविनिर्णयम्

ଏହି ଏକେ ବିଧିକୁ ମହର୍ଷି ନାରଦ ପଚାରିଥିଲେ। ତେବେ ବକ୍ତା ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପାର୍ପଣର ନିଶ୍ଚିତ ନିୟମ କହିଲେ।

Verse 4

ब्रह्मोवाच । कमलैर्बिल्वपत्रैश्च शतपत्रैस्तथा पुनः । शंखपुष्पैस्तथा देवं लक्ष्मीकामोऽर्चयेच्छिवम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଲକ୍ଷ୍ମୀକାମୀ ଲୋକ କମଳ, ବିଲ୍ୱପତ୍ର, ଶତପତ୍ର ପୁଷ୍ପ ଏବଂ ଶଙ୍ଖାକାର ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ଦେବ ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁ।

Verse 5

एतैश्च लक्षसंख्याकैः पूजितश्चेद्भवेच्छिवः । पापहानिस्तथा विप्र लक्ष्मीस्स्यान्नात्र संशयः

ହେ ବିପ୍ର! ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷସଂଖ୍ୟାରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିଶ୍ଚୟ ଉଦ୍ଭବେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 6

विंशतिः कमलानां तु प्रस्थमेकमुदाहृतम् । बिल्वो दलसहस्रेण प्रस्थार्द्धं परिभाषितम्

କମଳର କୁଡ଼ିଟି ପୁଷ୍ପକୁ ଗୋଟିଏ ‘ପ୍ରସ୍ଥ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏବଂ ବିଲ୍ୱପତ୍ର ହଜାରଟିକୁ ‘ଅର୍ଧ ପ୍ରସ୍ଥ’ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

Verse 7

शतपत्रसहस्रेण प्रस्थार्द्धं परिभाषितम् । पलैः षोडशभिः प्रत्थः पलं टंकदशस्मृतः

ହଜାର ଶତପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଧ-ପ୍ରସ୍ଥର ପରିମାଣ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଷୋଳ ପଲେ ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ, ଏବଂ ଏକ ପଲ ଦଶ ଟଙ୍କ ସମାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 8

अनेनैव तु मानेन तुलामारोपयेद्यदा । सर्वान्कामानवाप्नोति निष्कामश्चेच्छिवो भवेत्

ଏହି ମାପରେ ଯେତେବେଳେ ତୁଳାମାରୋପଣ (ତୁଳାଦାନ ବିଧି) କରାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ଫଳ ମିଳେ; ନିଷ୍କାମ ଭାବେ କଲେ ଶିବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 9

राज्यस्य कामुको यो वै पार्थिवानां च पूजया । तोषयेच्छंकरं देवं दशकोष्ट्या मुनीश्वराः

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ! ଯେ ରାଜ୍ୟ-ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ, ସେ ପାର୍ଥିବ ଲିଙ୍ଗପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଦଶ କୋଟି ପୂଜା ଅର୍ପଣ କରି ଦେବ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁ।

Verse 10

लिंगं शिवं तथा पुष्पमखण्डं तंदुलं तथा । चर्चितं चंदनेनैव जलधारां तथा पुनः

ଲିଙ୍ଗରୂପ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କର—ଅଖଣ୍ଡ ପୁଷ୍ପ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତଣ୍ଡୁଳ (ଚାଉଳ) ଅର୍ପଣ କର; ଚନ୍ଦନ ଲେପନ କର; ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ଜଳଧାରାରେ ଅଭିଷେକ କର।

Verse 11

प्रतिरूपं तथा मंत्रं बिल्वीदलमनुत्तमम् । अथवा शतपत्रं च कमलं वा तथा पुनः

ପ୍ରତିରୂପ (ପବିତ୍ର ଚିହ୍ନ) ଓ ମନ୍ତ୍ର ସହ ଅନୁତ୍ତମ ବିଲ୍ୱୀଦଳ ଅର୍ପଣ କର; କିମ୍ବା ଶତପତ୍ର କମଳ—ହଁ, କମଳ ମଧ୍ୟ—ପୁନଃପୁନଃ ପୂଜାରେ ଦିଅ।

Verse 12

शंखपुष्पैस्तथा प्रोक्तं विशेषेण पुरातनैः । सर्वकामफलं दिव्यं परत्रेहापि सर्वथा

ପୁରାତନମାନେ ବିଶେଷ ଭାବେ କହିଛନ୍ତି—ଶଙ୍ଖପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ ଦିବ୍ୟ ଫଳ ମିଳେ, ଯାହା ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ; ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ ଉଭୟରେ ନିଶ୍ଚୟ।

Verse 14

इति श्रीशिवमहापुराणे प्रथम खंडे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां सृष्ट्युपाख्याने शिवपूजाविधानवर्णनो नाम चतुर्दशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ପ୍ରଥମ ଖଣ୍ଡରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ସୃଷ୍ଟ୍ୟୁପାଖ୍ୟାନରେ ‘ଶିବପୂଜାବିଧାନବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 15

प्रधान्यकामुको यो वै तदर्द्धेनार्चयेत्पुमान् । कारागृहगतो यो वै लक्षेनैवार्चयेद्धनम्

ଯେ ପୁରୁଷ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଓ ଲୋକପ୍ରତିଷ୍ଠା ଚାହେ, ସେ ତାହାର ଅର୍ଧମାତ୍ରାରେ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁ। ଯେ କାରାଗୃହରେ ପଡ଼ିଛି, ସେ ଲକ୍ଷମାତ୍ରା (ଧନ/ଉପଚାର) ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁ; ତେଣୁ ବନ୍ଧନମୁକ୍ତି ଓ ଶୁଭସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ।

Verse 16

रोगग्रस्तो यदा स्याद्वै तदर्द्धेनार्चयेच्छिवम् । कन्याकामो भवेद्यो वै तदर्द्धेन शिवं पुनः

ଯେତେବେଳେ କେହି ରୋଗଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ, ସେ ତାହାର ଅର୍ଧମାତ୍ରାରେ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁ। ଏହିପରି କନ୍ୟା (ଯୋଗ୍ୟ ବଧୂ) ଚାହୁଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ଅର୍ଧମାତ୍ରାରେ ଶିବପୂଜା କରୁ।

Verse 17

विद्याकामस्तथा यः स्यात्तदर्द्धेनार्चयेच्छिवम् । वाणीकामो भवेद्यो वै घृतेनैवार्चयेच्छिवम्

ପବିତ୍ର ବିଦ୍ୟାକାମୀ ଲୋକ ‘ତଦର୍ଧ’ ନାମକ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁ। ଯେ ବାଣୀ-ବୈଭବ ଚାହେ, ସେ ଘୃତରେ ଶିବପୂଜା କରୁ।

Verse 18

उच्चाटनार्थं शत्रूणां तन्मितेनैव पूजनम् । मारणे वै तु लक्षेण मोहने तु तदर्धतः

ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚାଟନ ପାଇଁ ସେହି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପରିମାଣରେ ପୂଜନ କରିବା ଉଚିତ। ମାରଣକର୍ମରେ ଲକ୍ଷସଂଖ୍ୟାରେ, ମୋହନକର୍ମରେ ତାହାର ଅର୍ଧସଂଖ୍ୟାରେ (ଜପ/ପୂଜା) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 19

सामंतानां जये चैव कोटिपूजा प्रशस्यते । राज्ञामयुतसंख्यं च वशीकरणकर्मणि

ସାମନ୍ତମାନଙ୍କ ଉପରେ ଜୟ ପାଇଁ କୋଟିପୂଜା ପ୍ରଶଂସିତ। ରାଜାମାନଙ୍କ ବଶୀକରଣ କର୍ମରେ ଅୟୁତ (ଦଶହଜାର) ସଂଖ୍ୟାର ପୂଜା ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁହାଯାଏ।

Verse 20

यशसे च तथा संख्या वाहनाद्यैः सहस्रिका । मुक्तिकामोर्चयेच्छंभुं पंचकोट्या सुभक्तितः

ଯଶ ପାଇଁ ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ବାହନ ଆଦି ସହିତ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ସଂଖ୍ୟା କୁହାଯାଇଛି। ମୁକ୍ତିକାମୀ ଲୋକ ସୁଭକ୍ତିରେ ପଞ୍ଚକୋଟି (ପାଞ୍ଚ କୋଟି) ସଂଖ୍ୟାରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁ।

Verse 21

ज्ञानार्थी पूजयेत्कोट्या शंकरं लोक शंकरम् । शिवदर्शनकामो वै तदर्धेन प्रपूजयेत्

ମୋକ୍ଷଦାୟୀ ଜ୍ଞାନ ଆକାଂକ୍ଷୀ ଭକ୍ତ ଲୋକକଲ୍ୟାଣକାରୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ କୋଟିମୂଲ୍ୟ ଅର୍ପଣରେ ପୂଜା କରୁ। ଶିବଦର୍ଶନ ଇଚ୍ଛୁକ ଭକ୍ତ ତାହାର ଅର୍ଧ ଅର୍ପଣ କରି ଭକ୍ତିରେ ଆରାଧନା କରୁ।

Verse 22

तथा मृत्युंजयो जाप्यः कामनाफलरूपतः । पंचलक्षा जपा यर्हि प्रत्यक्षं तु भवेच्छिवः

ତଥା ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମନ୍ତ୍ରର ଜପ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା କାମନାଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ; ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଜପ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଶିବ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 23

लक्षेण भजते कश्चिद्द्वितीये जातिसंभवः । तृतीये कामनालाभश्चतुर्थे तं प्रपश्यति

ଯେ କେହି ଏକ ଲକ୍ଷ ଜପ/ପୂଜାରେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଭଜେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମ ମିଳେ; ତୃତୀୟରେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳସିଦ୍ଧି ହୁଏ; ଚତୁର୍ଥରେ ସେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦର୍ଶନ କରେ।

Verse 24

पंचमं च यदा लक्षं फलं यच्छत्यसंशयम् । अनेनैव तु मंत्रेण दशलक्षे फलं भवेत्

ଯେତେବେଳେ ପଞ୍ଚମ ‘ଲକ୍ଷ’ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଫଳ ଦିଏ। ଏହି ଏକେ ମନ୍ତ୍ରରେ ଦଶ ଲକ୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଅଧିକ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 25

मुक्तिकामो भवेद्यो वै दर्भैश्च पूजनं चरेत् । लक्षसंख्या तु सर्वत्र ज्ञातव्या ऋषिसत्तम

ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯେ ମୋକ୍ଷ କାମନା କରେ, ସେ ଦର୍ଭ ଘାସରେ ପୂଜା କରୁ; ଏବଂ ଏପରି ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାରେ ‘ଲକ୍ଷ’ ସଂଖ୍ୟାକୁ ମାନଦଣ୍ଡ ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 26

आयुष्कामो भवेद्यो वै दूर्वाभिः पूजनश्चरेत् । पुत्रकामो भवेद्यो वै धत्तूरकुसुमैश्चरेत्

ଯେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଚାହେ, ସେ ଦୂର୍ବା ଘାସରେ ପୂଜା କରୁ। ଏବଂ ଯେ ପୁତ୍ର କାମନା କରେ, ସେ ଧତ୍ତୂର ଫୁଲରେ ପୂଜା କରୁ।

Verse 27

रक्तदण्डश्च धत्तूरः पूजने शुभदः स्मृतः । अगस्त्यकुसुमैश्चैव पूजकस्य महद्यशः

ଶିବପୂଜାରେ ରକ୍ତଦଣ୍ଡ ଓ ଧତ୍ତୂର ଅର୍ପଣ ଶୁଭଦାୟକ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏବଂ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ପୁଷ୍ପରେ ପୂଜା କଲେ ପୂଜକଙ୍କୁ ମହାଯଶ ମିଳେ।

Verse 28

भुक्तिमुक्तिफलं तस्य तुलस्याः पूजयेद्यदि । अर्कपुष्पैः प्रतापश्च कुब्जकल्हारकैस्तथा

ସେହି ପବିତ୍ର ତୁଳସୀକୁ ପୂଜିଲେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଉଭୟ ଫଳ ମିଳେ। ଏହିପରି ଅର୍କ ପୁଷ୍ପ ଓ କୁବ୍ଜ-କଲ୍ହାରକ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣରେ ପ୍ରତାପ ଓ ଦିବ୍ୟ ତେଜ ଲାଭ ହୁଏ।

Verse 29

जपाकुसुमपूजा तु शत्रूणां मृत्युदा स्मृता । रोगोच्चाटनकानीह करवीराणि वै क्रमात्

ଜପା ପୁଷ୍ପରେ ଶିବପୂଜା ଶତ୍ରୁମୃତ୍ୟୁଦାୟିନୀ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏବଂ ଏଠାରେ କ୍ରମଶଃ କରବୀର (କନେର) ଅର୍ପଣ ରୋଗ ଉଚ୍ଛାଟନକାରୀ କୁହାଯାଏ।

Verse 30

बंधुकैर्भूषणावाप्तिर्जात्यावाहान्न संशयः । अतसीपुष्पकैर्देवं विष्णुवल्लभतामियात्

ବନ୍ଧୂକ ପୁଷ୍ପରେ ଭୂଷଣ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଜାତୀ ପୁଷ୍ପରେ ବାହନ ମିଳେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବଂ ଅତସୀ ପୁଷ୍ପରେ ଦେବ (ଶିବ) ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 31

शमीपत्रैस्तथा मुक्तिः प्राप्यते पुरुषेण च । मल्लिकाकुसुमैर्दत्तैः स्त्रियं शुभतरां शिवः

ଶମୀପତ୍ର ଅର୍ପଣ କଲେ ପୁରୁଷ ନିଶ୍ଚୟ ମୋକ୍ଷ ପାଏ। ମଲ୍ଲିକା (ଜୁଇ) କୁସୁମ ନିବେଦନ କଲେ ଭଗବାନ ଶିବ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଅଧିକ ଶୁଭ ଅବସ୍ଥା ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 32

यूथिकाकुसुमैश्शस्यैर्गृहं नैव विमुच्यते । कर्णिकारैस्तथा वस्त्रसंपत्तिर्जायते नृणाम्

ଶୁଭ ଯୂଥିକା (ଜାସ୍ମିନ) ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ/ସ୍ଥାପନ କଲେ ଘରକୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣିକାର ପୁଷ୍ପରେ ଲୋକେ ବସ୍ତ୍ର-ସମ୍ପଦ ପାଆନ୍ତି।

Verse 33

निर्गुण्डीकुसुमैर्लोके मनो निर्मलतां व्रजेत् । बिल्वपत्रैस्तथा लक्षैः सर्वान्कामानवाप्नुयात्

ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କଲେ ମନ ନିର୍ମଳ ହୁଏ; ଏବଂ ବିଲ୍ୱପତ୍ର (ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ) ଅର୍ପଣ କଲେ ଶିବପ୍ରସାଦରେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

Verse 34

शृङ्गारहारपुष्पैस्तु वर्द्धते सुख सम्पदा । ऋतुजातानि पुष्पाणि मुक्तिदानि न संशयः

ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ଶୃଙ୍ଗାରମୟ ପୁଷ୍ପ-ହାର ଅର୍ପଣ କଲେ ସୁଖ-ସମ୍ପଦ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଋତୁଜାତ ପୁଷ୍ପ ପୂଜାରେ ଅର୍ପିତ ହେଲେ ମୁକ୍ତିଦାୟକ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 35

राजिकाकुसुमानीह शत्रूणां मृत्युदानि च । एषां लक्षं शिवे दद्याद्दद्याच्च विपुलं फलम्

ଏଠାରେ ରାଜିକା (ସୋରିଷ) ଫୁଲ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଯେ ଭକ୍ତ ଏହାର ଏକ ଲକ୍ଷ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରେ, ମହାଦେବ ତାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଵିପୁଳ ଫଳ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 36

विद्यते कुसुमं तन्न यन्नैव शिववल्लभम् । चंपकं केतकं हित्वा त्वन्यत्सर्वं समर्पयेत्

ଶିବଙ୍କୁ ଅପ୍ରିୟ ଏମିତି କୌଣସି କୁସୁମ ନାହିଁ। ତଥାପି ଚମ୍ପକ ଓ କେତକକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କରାଯାଉ।

Verse 37

अतः परं च धान्यानां पूजने शंकरस्य च । प्रमाणं च फलं सर्वं प्रीत्या शृणु च सत्तम

ଏବେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପୂଜାରେ ଧାନ୍ୟ ଅର୍ପଣ ବିଷୟରେ—ତାହାର ପ୍ରମାଣ ଓ ତାହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସମସ୍ତ ଫଳ—ହେ ସତ୍ତମ, ପ୍ରୀତିସହ ଶୁଣ।

Verse 38

तंदुलारोपणे नॄणां लक्ष्मी वृद्धिः प्रजायते । अखण्डितविधौ विप्र सम्यग्भक्त्या शिवोपरि

ତଣ୍ଡୁଳ (ଚାଉଳ) ଅର୍ପଣ କଲେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ହେ ବିପ୍ର, ବିଧିକୁ ଅଖଣ୍ଡ ରଖି ଶିବଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭକ୍ତିରେ କଲେ ତାହାର ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ହୁଏ।

Verse 39

षट्केनैव तु प्रस्थानां तदर्धेन तथा पुनः । पलद्वयं तथा लक्षमानेन समदाहृतम्

ପ୍ରସ୍ଥର ପରିମାଣ ଛଅ (ଏକକ) ଦ୍ୱାରା ଗଣାଯାଏ; ପୁନଃ ତାହାର ଅର୍ଧ ପରିମାଣ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି। ଏହିପରି ଦୁଇ ପଳ ଓ ଲକ୍ଷ-ମାନ ମଧ୍ୟ ଯଥାକ୍ରମେ ଘୋଷିତ।

Verse 40

पूजां रुद्रप्रधानेन कृत्वा वस्त्रं सुसुन्दरम् । शिवोपरि न्यसेत्तत्र तंदुलार्पणमुत्तमम्

ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନ କରି ପୂଜା କରି, ଅତି ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ର ଶିବଙ୍କ ଉପରେ ରଖି/ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସେଠାରେ ଉତ୍ତମ ତଣ୍ଡୁଳାର୍ପଣ (ଚାଉଳ) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 41

उपरि श्रीफलं त्वेकं गंधपुष्पादिभिस्तथा । रोपयित्वा च धूपादि कृत्वा पूजाफलं भवेत्

ଉପରେ ଗୋଟିଏ ଶ୍ରୀଫଳ (ନଡ଼ିଆ) ସ୍ଥାପନ କରି, ଚନ୍ଦନ-ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଆଦି ଅର୍ପଣ କର; ପରେ ଧୂପ ଆଦି ନିବେଦନ କଲେ—ପୂଜାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 42

प्रजापत्यद्वयं रौप्यमासंख्या च दक्षिणा । देया तदुपदेष्ट्रे हि शक्त्या वा दक्षिणा मता

ଦୁଇ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ପରିମାଣ ଏବଂ ରୌପ୍ୟର ଅସଂଖ୍ୟ (ଉଦାର) ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ। ସେହି ଉପଦେଶ ଦେଇଥିବା ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ହିଁ ଦେବା; କିମ୍ବା ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଦକ୍ଷିଣା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା।

Verse 43

आदित्यसंख्यया तत्र ब्राह्मणान्भोजयेत्ततः । लक्षपूजा तथा जाता साङ्गश्च मन्त्रपूर्वकम्

ତାପରେ ସେହି ପବିତ୍ର ବ୍ରତରେ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ପରିମାଣରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ବକ, ସାଙ୍ଗ ସହିତ, ‘ଲକ୍ଷ-ପୂଜା’ ଯଥାବିଧି ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 44

शतमष्टोत्तरं तत्र मंत्रे विधिरुदाहृतः । तिलानां च पलं लक्षं महापातकनाशनम्

ଏଠାରେ ମନ୍ତ୍ରଜପର ବିଧି ଏକଶ ଆଠଥର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏବଂ ତିଳଦାନ—ଏକ ଲକ୍ଷ ପଳ—ମହାପାତକ ନାଶକ ହୁଏ।

Verse 45

एकादशपलैरेव लक्षमानमुदाहृतम् । पूर्ववत्पूजनं तत्र कर्तव्यं हितकाम्यया

କେବଳ ଏଗାର ପଳ ଦ୍ୱାରାହିଁ ‘ଲକ୍ଷ’ ପରିମାଣ କୁହାଯାଇଛି। ସେଠାରେ ନିଜ ହିତ କାମନାରେ, ପୂର୍ବବତ୍ ବିଧି ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 46

भोज्या वै ब्राह्मणास्तस्मादत्र कार्या नरेण हि । महापातकजं दुखं तत्क्षणान्नश्यति ध्रुवम्

ଏହେତୁ ଏହି ବିଷୟରେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ; ମହାପାତକଜନିତ ଦୁଃଖ ସେଇ କ୍ଷଣରେ ନିଶ୍ଚିତ ନଶିଯାଏ।

Verse 47

यवपूजा तथा प्रोक्ता लक्षेण परमा शिवे । प्रस्थानामष्टकं चैव तथा प्रस्थार्द्धकं पुनः

ଏପରି ଯବପୂଜା କୁହାଯାଇଛି—ଏହା ପରମ ଶିବଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ; ଲକ୍ଷଣାନୁସାରେ ବିଧାନ—ଆଠ ପ୍ରସ୍ଥ ଏବଂ ପୁନଃ ଅର୍ଧ ପ୍ରସ୍ଥ।

Verse 48

पलद्वययुतं तत्र मानमेतत्पुरातनम् । यवपूजा च मुनिभिः स्वर्गसौख्यविवर्द्धिनी

ସେଠାରେ ଏହି ପୁରାତନ ମାପ ‘ଦୁଇ ପଳ’ ଓଜନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ମୁନିମାନେ କରିଥିବା ଯବପୂଜା ସ୍ୱର୍ଗସୁଖ ବଢ଼ାଏ।

Verse 49

प्राजापत्यं ब्राह्मणानां कर्तव्यं च फलेप्सुभिः । गोधूमान्नैस्तथा पूजा प्रशस्ता शंकरस्य वै

ଫଳ ଆକାଂକ୍ଷୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଗହମ ଅନ୍ନରେ କରାଯାଇଥିବା ଶଙ୍କରପୂଜା ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 50

संततिर्वर्द्धते तस्य यदि लक्षावधिः कृता । द्रोणार्द्धेन भवेल्लक्षं विधानं विधिपूर्वकम्

ଯଦି ଲକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂଖ୍ୟା ପୂରଣ କରାଯାଏ, ତେବେ ତାହାର ସନ୍ତତି ବଢ଼େ; ଅର୍ଧ ଦ୍ରୋଣ ମାପରେ ବିଧିପୂର୍ବକ କଲେ ତାହା ‘ଲକ୍ଷ’ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ।

Verse 51

मुद्गानां पूजने देवः शिवो यच्छति वै सुखम् । प्रस्थानां सप्तकेनैव प्रस्थार्द्धेनाथवा पुनः

ମୁଦ୍ଗ (ମୁଗ) ପୂଜାରେ ଅର୍ପଣ କଲେ ଦେବ ଶିବ ନିଶ୍ଚୟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସୁଖ ଦାନ କରନ୍ତି—ସାତ ପ୍ରସ୍ଥ ପରିମାଣରେ ହେଉ କି ପୁନଃ ଅର୍ଧ ପ୍ରସ୍ଥରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 52

पलद्वययुतेनैव लक्षमुक्तं पुरातनैः । ब्राह्मणाश्च तथा भोज्या रुद्रसंख्याप्रमाणतः

ପୁରାତନମାନେ କହିଛନ୍ତି—‘ଲକ୍ଷ’ ବୋଲି କହିଲେ ଦୁଇ ପଲ ସହିତ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ସେହିପରି ରୁଦ୍ର-ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରମାଣ ଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 53

प्रियंगुपूजनादेव धर्माध्यक्षे परात्मनि । धर्मार्थकामा वर्द्धंते पूजा सर्वसुखावहा

ଧର୍ମାଧ୍ୟକ୍ଷ ପରମାତ୍ମା (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ପୁଷ୍ପରେ ପୂଜା କଲେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଏହି ପୂଜା ସର୍ବସୁଖଦାୟିନୀ।

Verse 54

प्रस्थैकेन च तस्योक्तं लक्षमेकं पुरातनैः । ब्रह्मभोजं तथा प्रोक्तमर्कसंख्याप्रमाणतः

ପୁରାତନମାନେ କହିଛନ୍ତି—ଏହାର ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ଦାନ କଲେ ଲକ୍ଷ ଦାନର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଅର୍କ-ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରମାଣ ଅନୁସାରେ ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମଭୋଜ ସମାନ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 55

राजिकापूजनं शंभोश्शत्रोर्मृत्युकरं स्मृतम् । सार्षपानां तथा लक्षं पलैर्विशतिसंख्यया

ରାଜିକା (ସୋରିଷ) ଦ୍ୱାରା ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପୂଜା ଶତ୍ରୁ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁକାରକ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏହିପରି, ବିଶ ପଳ ମାପରେ ଲକ୍ଷ ସୋରିଷ ଦାଣା ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 56

तेषां च पूजनादेव शत्रोर्मृत्युरुदाहृतः । आढकीनां दलैश्चैव शोभयित्वार्चयेच्छिवम्

ସେହି ଉପଚାରରେ ପୂଜା କରିଲେ ଶତ୍ରୁର ମୃତ୍ୟୁ (ନାଶ) ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଆଢକୀ ପତ୍ରରେ ଶୋଭାୟିତ କରି ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 57

वृता गौश्च प्रदातव्या बलीवर्दस्तथैव च । मरीचिसंभवा पूजा शत्रोर्नाशकरी स्मृता

ବିଧିପୂର୍ବକ ଶୋଭିତ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସେହିପରି ବଳଦ ମଧ୍ୟ। ମରୀଚି-ସମ୍ଭବ (ଶୁଦ୍ଧ ସାତ୍ତ୍ୱିକ) ଦ୍ରବ୍ୟରେ କୃତ ପୂଜା ଶତ୍ରୁନାଶକ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 58

आढकीनां दलैश्चैव रंजयि त्वार्चयेच्छिवम् । नानासुखकरी ह्येषा पूजा सर्वफलप्रदा

ଆଢକୀ ପତ୍ରରେ ଶୋଭାୟିତ କରି ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ପୂଜା ନାନା ସୁଖଦାୟିନୀ ଏବଂ ସର୍ବଫଳପ୍ରଦା।

Verse 59

धान्यमानमिति प्रोक्तं मया ते मुनिसत्तम । लक्षमानं तु पुष्पाणां शृणु प्रीत्या मुनीश्वर

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ‘ଧାନ୍ୟ-ମାନ’ ନାମକ ମାପ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏବେ ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ପ୍ରୀତିସହିତ ପୁଷ୍ପର ‘ଲକ୍ଷ-ମାନ’ ଶୁଣ।

Verse 60

प्रस्थानां च तथा चैकं शंखपुष्पसमुद्भवम् । प्रोक्तं व्यासेन लक्षं हि सूक्ष्ममानप्रदर्शिना

ସୂକ୍ଷ୍ମ ମାପ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିବା ବ୍ୟାସ କହିଛନ୍ତି—‘ଲକ୍ଷ’ ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ଏକକ, ଯାହା ‘ପ୍ରସ୍ଥ’ ମାପ ଓ ଶଙ୍ଖ-ପୁଷ୍ପ ଆଧାରିତ ଗଣନାରୁ ଉଦ୍ଭବ।

Verse 61

प्रस्थैरेकादशैर्जातिलक्षमानं प्रकीर्तितम् । यूथिकायास्तथा मानं राजिकायास्तदर्द्धकम्

ଜାତୀ (ଜୁଇ) ପୁଷ୍ପର ମାନ ଏକ ଲକ୍ଷ ବୋଲି ଘୋଷିତ, ଯାହା ଏକାଦଶ ପ୍ରସ୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଗଣିତ। ଯୂଥିକାର ମାନ ମଧ୍ୟ ସେହି; ରାଜିକାର ମାନ ତାହାର ଅର୍ଧ।

Verse 62

प्रस्थैर्विंशतिकैश्चैव मल्लिकामान मुत्तमम् । तिलपुष्पैस्तथा मानं प्रस्थान्न्यूनं तथैव च

ମଲ୍ଲିକା (ଜୁଇ) ପୁଷ୍ପ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ମାନ ବିଂଶତି ପ୍ରସ୍ଥ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ତିଳପୁଷ୍ପ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମାନ ପ୍ରସ୍ଥଠାରୁ କିଛି କମ୍।

Verse 63

ततश्च द्विगुणं मानं करवीरभवे स्मृतम् । निर्गुंडीकुसुमे मानं तथैव कथितं बुधैः

ତାପରେ କରବୀର (କନେର) ପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପଣରେ ମାନ ଦ୍ୱିଗୁଣ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀ କୁସୁମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବୁଧମାନେ ସେହି ମାନ କହିଛନ୍ତି।

Verse 64

कर्णिकारे तथा मानं शिरीषकुसुमे पुनः । बंधुजीवे तथा मानं प्रस्थानं दशकेन च

କର୍ଣ୍ଣିକାର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେହି ମାନ, ଏବଂ ପୁନଃ ଶିରୀଷ କୁସୁମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ। ବନ୍ଧୁଜୀବ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମାନ ନିଶ୍ଚିତ—ଦଶ ପ୍ରସ୍ଥ ପ୍ରମାଣରେ।

Verse 65

इत्याद्यैर्विविधै मानं दृष्ट्वा कुर्याच्छिवार्चनम् । सर्वकामसमृध्यर्थं मुक्त्यर्थं कामनोज्झितः

ଏହିପରି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରମାଣରେ ବିଧି-ମାନ ଜାଣି ଯଥାବିଧି ଶିବାର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଧର୍ମ୍ୟ କାମନାସିଦ୍ଧି ଓ ମୋକ୍ଷାର୍ଥେ, କାମନା-ତୃଷ୍ଣା ତ୍ୟାଗ କରି ଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର।

Verse 66

अतः परं प्रवक्ष्यामि धारापूजाफलं महत् । यस्य श्रवणमात्रेण कल्याणं जायते नृणाम्

ଏବେ ମୁଁ ଧାରାପୂଜାର ମହାନ ଫଳ କହୁଛି। ଯାହାକୁ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର କଲ୍ୟାଣ ହୁଏ।

Verse 67

विधानपूर्वकं पूजां कृत्वा भक्त्या शिवस्य वै । पश्चाच्च जलधारा हि कर्तव्या भक्तितत्परैः

ବିଧିପୂର୍ବକ ଭକ୍ତିସହ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କରି ସାରି, ଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠ ଭକ୍ତମାନେ ପରେ ନିଶ୍ଚୟ ଜଳଧାରା (ନିରନ୍ତର ଜଳାଭିଷେକ) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 68

ज्वरप्रलापशांत्यर्थं जल धारा शुभावहा । शतरुद्रियमंत्रेण रुद्रस्यैकादशेन तु

ଜ୍ୱର ଓ ପ୍ରଲାପ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଜଳଧାରା ଶୁଭ ଓ କଲ୍ୟାଣକାରୀ; ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଏକାଦଶ ଆହ୍ୱାନ ସହ ଏହା କରାଯାଏ।

Verse 69

रुद्रजाप्येन वा तत्र सूक्तेन् पौरुषेण वा । षडंगेनाथ वा तत्र महामृत्युंजयेन च

ସେଠାରେ ରୁଦ୍ରମନ୍ତ୍ର ଜପ ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ପୁରୁଷସୂକ୍ତ ଦ୍ୱାରା; ଅଥବା ଷଡ଼ଙ୍ଗ (ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସାଦି) ବିଧିରେ, ଏବଂ ମହାମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମନ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ (ଉପାସନା) କରାଯାଇପାରେ।

Verse 70

गायत्र्या वा नमोंतैश्च नामभिः प्रणवादिभिः । मंत्रैवाथागमोक्तैश्च जलधारादिकं तथा

ଜଳଧାରା ଆଦି କର୍ମ ଗାୟତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା, ‘ନମୋ’ଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଦିବ୍ୟ ନାମ ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ଆଗମୋକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କରାଯାଇପାରେ।

Verse 71

सुखसंतानवृद्ध्यर्थं धारापूजनमुत्तमम् । नानाद्रव्यैः शुभैर्दिव्यैः प्रीत्या सद्भस्मधारिणा

ସୁଖ ଓ ସନ୍ତାନବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଧାରାପୂଜାକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ କୁହାଯାଇଛି—ସଦ୍ଭସ୍ମଧାରୀ ଭକ୍ତ ଭକ୍ତିପ୍ରୀତିରେ, ନାନା ଶୁଭ ଓ ଦିବ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟଦ୍ୱାରା କରେ।

Verse 72

घृतधारा शिवे कार्या यावन्मंत्रसहस्रकम् । तदा वंशस्य विस्तारो जायते नात्र संशयः

ହଜାର ମନ୍ତ୍ର ଜପ ଯେତେଦିନ, ସେତେଦିନ ଶିବଙ୍କୁ ଘୃତଧାରା ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ତେବେ ବଂଶର ବିସ୍ତାର ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 73

एवं मदुक्तमंत्रेण कार्यं वै शिवपूजनम् । ब्रह्मभोज्यं तथा प्रोक्तं प्राजापत्यं मुनीश्वरैः

ଏଭଳି ମୋର କହିଥିବା ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ଶିବପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣଭୋଜନକୁ ମଧ୍ୟ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ‘ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ’ କର୍ମ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।

Verse 74

केवलं दुग्धधारा च तदा कार्या विशेषतः । शर्करामिश्रिता तत्र यदा बुद्धिजडो भवेत्

ସେତେବେଳେ ବିଶେଷତଃ କେବଳ ଦୁଧଧାରା ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯେତେବେଳେ ବୁଦ୍ଧି ଜଡ ଓ ମନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସେହି ଦୁଧରେ ଶର୍କରା ମିଶାଇ (ଅର୍ପଣ) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 75

तस्या संजायते जीवसदृशी बुद्धिरुत्तमा । यावन्मंत्रायुतं न स्यात्तावद्धाराप्रपूजनम्

ସେହି ଭକ୍ତଙ୍କ ମନେ ଜାଗ୍ରତ ଜୀବଚେତନା ସଦୃଶ ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ଦଶହଜାର ଜପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନ ହୁଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧାରା-ରୂପ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅର୍ପଣରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 76

यदा चोच्चाटनं देहे जायते कारणं विना । यत्र कुत्रापि वा प्रेम दुःखं च परिवर्द्धितम्

ଯେତେବେଳେ ଦେହରେ କାରଣ ବିନା ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଉଦ୍ବେଗ ଜନ୍ମେ, ଏବଂ କେଉଁଠି କାହା ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଓ ଦୁଃଖ ବଢ଼ିଯାଏ—ତେବେ ଏହାକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ଶକ୍ତିର ଅର୍ଥବହ ସଙ୍କେତ ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଶିବଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରି ସମ୍ୟକ୍ ଆରାଧନାରେ ଅନ୍ତଃସ୍ଥିରତା ପୁନଃ ପାଇବା ଉଚିତ।

Verse 77

स्वगृहे कलहो नित्यं यदा चैव प्रजायते । तद्धारायां कृतायां वै सर्वं दुःखं विलीयते

ଯେତେବେଳେ ନିଜ ଘରେ ନିତ୍ୟ କଳହ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେହି ପବିତ୍ର ଧାରା-ବିଧି ବିଧିପୂର୍ବକ କଲେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ନିଶ୍ଚୟ ଲୟ ପାଏ।

Verse 78

शत्रूणां तापनार्थं वै तैलधारा शिवोपरि । कर्तव्या सुप्रयत्नेन कार्यसिद्धिर्धुवं भवेत्

ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା ପାଇଁ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ତେଲର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଧାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ କରିବା ଉଚିତ; ତାହାରେ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚୟ ହୁଏ।

Verse 79

मासि तेनैव तैलेन भोगवृद्धिः प्रजायते । सार्षपेनैव तैलेन शत्रुनाशोभवेद्ध्रुवम्

ସେହି ତେଲରେ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଲେ ଭୋଗ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଏବଂ ସରିଷ ତେଲରେ ଶତ୍ରୁନାଶ ନିଶ୍ଚୟ ହୁଏ।

Verse 80

मधुना यक्षराजो वै गच्छेच्च शिवपूजनात । धारा चेक्षुरसस्यापि सर्वानन्दकरी शिवे

ଶିବପୂଜାରେ ମଧୁ ଅର୍ପଣ କଲେ ଯକ୍ଷରାଜ ପଦ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏବଂ ଇଖୁରସର ଧାରା ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ପାଖରେ ସର୍ବାନନ୍ଦକାରୀ ହୁଏ।

Verse 81

धारा गंगाजलस्यैव भुक्तिमुक्तिफलप्रदा । एतास्सर्वाश्च याः प्रोक्ता मृत्यंजयसमुद्भवाः

ଗଙ୍ଗାଜଳର ଏକ ଧାରା ମଧ୍ୟ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଉଭୟର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଥିବା ସବୁକିଛି ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ଶିବଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ଉଦ୍ଭବିତ।

Verse 82

तत्राऽयुतप्रमाणं हि कर्तव्यं तद्विधानतः । कर्तव्यं ब्राह्मणानां च भोज्यं वै रुद्रसंख्यया

ସେଠାରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ଦଶହଜାର ପରିମାଣର ଅର୍ପଣ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ରୁଦ୍ର-ସଂଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ, ଯେଣୁ ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 83

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽहं मुनीश्वर । एतद्वै सफलं लोके सर्वकामहितावहम्

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ଆପଣ ଯାହା ପଚାରିଥିଲେ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିଦେଲି। ଏହି ଉପଦେଶ ଲୋକେ ଫଳଦାୟକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ୍ୟ କାମନାର ହିତକାରୀ।

Verse 84

स्कंदोमासहितं शंभुं संपूज्य विधिना सह । यत्फलं लभते भक्त्या तद्वदामि यथाश्रुतम्

ବିଧିଅନୁସାରେ ଉମା ଓ ସ୍କନ୍ଦ ସହିତ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ଭକ୍ତ ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଯେ ଫଳ ପାଏ—ତାହା ମୁଁ ଯଥାଶ୍ରୁତ କହୁଛି।

Verse 85

अत्र भुक्त्वाखिलं सौख्यं पुत्रपौत्रादिभिः शुभम् । ततो याति महेशस्य लोकं सर्वसुखावहम्

ଏଠିଏ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରାଦିଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ସୁଖ ଭୋଗ କରି, ପରେ ସର୍ବସୁଖଦାୟକ ମହେଶ (ଶିବ) ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 86

सूर्यकोटिप्रतीकाशैर्विमानैः सर्वकामगैः । रुद्रकन्यासमाकीर्णैर्गेयवाद्यसमन्वितैः

କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଗମନ କରୁଥିବା ବିମାନ ଥିଲା; ସେଗୁଡ଼ିକ ରୁଦ୍ରକନ୍ୟାମାନେ ଭରିଥିଲେ ଏବଂ ଗୀତ-ବାଦ୍ୟର ସହିତ ଥିଲା।

Verse 87

क्रीडते शिवभूतश्च यावदाभूतसंप्लवम् । ततो मोक्षमवाप्नोति विज्ञानं प्राप्य चाव्ययम्

ଶିବଭୂତ ହୋଇ ସେ ଶିବଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୀଡ଼ା କରେ; ପରେ ଅବ୍ୟୟ ବିଜ୍ଞାନ ପାଇ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରେ।