पूजाविधिः (Pūjā-vidhiḥ) — The Supreme Procedure of Worship (Morning Observances)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि पूजाविधिमनुत्तमम् । श्रूयतामृषयो देवास्सर्वकामसुखावहम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏହା ପରେ ମୁଁ ପୂଜାର ଅନୁତ୍ତମ ବିଧି କହିବି। ହେ ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବମାନେ, ଶୁଣ; ଏହି କ୍ରିୟା ସମସ୍ତ ଧର୍ମ୍ୟ କାମନାର ସୁଖ ଦେଉଛି।

Verse 2

ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय संस्मरेत्सांबकं शिवम् । कुर्यात्तत्प्रार्थनां भक्त्या सांजलिर्नतमस्तकः

ବ୍ରାହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଠି ଶକ୍ତିସହିତ ଶିବ—ସାମ୍ବକଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଭକ୍ତିରେ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି, ମସ୍ତକ ନମାଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

उत्तिष्ठोत्तिष्ठ देवेश उत्तिष्ठ हृदयेशय । उत्तिष्ठ त्वमुमास्वामिन्ब्रह्माण्डे मंगलं कुरु

ଉଠ, ଉଠ ହେ ଦେବେଶ; ଉଠ ହେ ହୃଦୟେଶ୍ୱର। ଉଠ ହେ ଉମାସ୍ୱାମୀ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ମଙ୍ଗଳ କର।

Verse 4

जानामि धर्मं न च मे प्रवृत्तिर्जानाम्यधर्मं न च मे निवृत्तिः । त्वया महादेव हृदिस्थितेन यथा नियुक्तोऽस्मि तथा करोमि

ମୁଁ ଧର୍ମକୁ ଜାଣେ, କିନ୍ତୁ ତାହାରେ ମୋର ପ୍ରବୃତ୍ତି ନାହିଁ; ଅଧର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ, କିନ୍ତୁ ତାହାରୁ ନିବୃତ୍ତିର ଶକ୍ତି ନାହିଁ। ହେ ମହାଦେବ, ହୃଦୟସ୍ଥ ତୁମେ ଯେପରି ନିୟୋଜନ କର, ସେପରି ମୁଁ କରେ।

Verse 5

इत्युक्त्वा वचनं भक्त्या स्मृत्वा च गुरुपादके । बहिर्गच्छेद्दक्षिणाशां त्यागार्थं मलमूत्रयोः

ଏପରି କହି, ଭକ୍ତିସହ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଦକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ମଳମୂତ୍ର ତ୍ୟାଗ ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ବାହାରେ ଯିବ।

Verse 6

देहशुद्धिं ततः कृत्वा स मृज्जलविशोधनैः । हस्तौ पादौ च प्रक्षाल्य दंतधावनमाचरेत्

ତାପରେ ମାଟି ଓ ଜଳଦ୍ୱାରା ଶୋଧନ କରି ଦେହଶୁଦ୍ଧି କରିବ। ହାତ ପାଦ ଧୋଇ, ପରେ ଦନ୍ତଧାବନ କରିବ।

Verse 7

दिवानाथे त्वनुदिते कृत्वा वै दंतधावनम् । मुखं षोडशवारं तु प्रक्षाल्यांजलिभिस्तथा

ଦିବାନାଥ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଉଦୟ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଦନ୍ତଧାବନ କରିବ। ପରେ ଅଞ୍ଜଳିଜଳରେ ସେହିପରି ଷୋଳଥର ମୁହଁ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରିବ।

Verse 8

षष्ठ्याद्यमाश्च तिथयो नवम्यर्कदिने तथा । वर्ज्यास्सुरर्षयो यत्नाद्भक्तेन रदधावने

ଦେବର୍ଷିମାନେ କହନ୍ତି—ଷଷ୍ଠୀ ଆଦି କିଛି ତିଥି, ନବମୀ ଏବଂ ରବିବାର; ଦନ୍ତଧାବନ (ଦାନ୍ତ ପରିଷ୍କାର) କରିବାବେଳେ ଭକ୍ତ ଯତ୍ନରେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଜନ କରୁ।

Verse 9

यथावकाशं सुस्नायान्नद्यादिष्वथवा गृहे । देशकालाविरुद्धं च स्नानं कार्यं नरेण च

ଯଥାସମ୍ଭବ ମନୁଷ୍ୟ ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରୁ—ନଦୀ ଆଦି ଜଳରେ କିମ୍ବା ଘରେ ମଧ୍ୟ। ଦେଶ-କାଳକୁ ବିରୋଧ ନ କରି, ଅନୁକୂଳ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 10

रवेर्दिने तथा श्राद्धे संक्रान्तौ ग्रहणे तथा । महादाने तथा तीर्थे ह्युपवासदिने तथा

ରବିବାରରେ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି ସମୟରେ, ଗ୍ରହଣକାଳରେ; ମହାଦାନ ଅବସରରେ, ତୀର୍ଥସ୍ଥାନରେ ଏବଂ ଉପବାସ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ—ଏହି ସମୟଗୁଡ଼ିକ ଶିବାଚରଣ ପାଇଁ ବିଶେଷ ପୁଣ୍ୟକାଳ।

Verse 11

अशौचेप्यथवा प्राप्ते न स्नायादुष्णवारिणा । यथा साभिमुखंस्नायात्तीर्थादौ भक्तिमान्नरः

ଅଶୌଚ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉଷ୍ଣଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୀର୍ଥାଦି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଭକ୍ତିମାନ୍ ନର ସମ୍ମୁଖାଭିମୁଖ ହୋଇ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସ୍ନାନ କରୁ।

Verse 12

तैलाभ्यंगं च कुर्वीत वारान्दृष्ट्वा क्रमेण च । नित्यमभ्यंगके चैव वासितं वा न दूषितम्

କ୍ରମେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବାରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ତୈଳାଭ୍ୟଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ। ନିତ୍ୟ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗରେ ବ୍ୟବହୃତ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ।

Verse 13

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथमखंडे सृष्ट्युपाख्याने शिवपूजन वर्णनो नाम त्रयोदशोध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପ୍ରଥମ ଖଣ୍ଡ, ସୃଷ୍ଟ୍ୟୁପାଖ୍ୟାନରେ ‘ଶିବପୂଜନ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ତ୍ରୟୋଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 14

देशं कालं विचार्यैवं स्नानं कुर्याद्यथा विधि । उत्तराभिमुखश्चैव प्राङ्मुखोप्यथवा पुनः

ଦେଶ ଓ କାଳକୁ ଯଥାଯଥ ବିଚାର କରି, ବିଧିଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ—ଉତ୍ତରମୁଖୀ ହୋଇ, କିମ୍ବା ପୁନଃ ପୂର୍ବମୁଖୀ ହୋଇ।

Verse 15

उच्छिष्टेनैव वस्त्रेण न स्नायात्स कदाचन । शुद्धवस्त्रेण संस्नायात्तद्देवस्मरपूर्वकम्

ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ (ଅପବିତ୍ର) ବସ୍ତ୍ରରେ କେବେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରି, ପ୍ରଥମେ ସେହି ଦେବ—ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ—ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

परधार्य्यं च नोच्छिष्टं रात्रौ च विधृतं च यत् । तेन स्नानं तथा कार्यं क्षालितं च परित्यजेत्

ଅନ୍ୟଜନ ଧାରଣ କରିଥିବା ବସ୍ତ୍ର, କିମ୍ବା ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟସ୍ପର୍ଶିତ ଅପବିତ୍ର ବସ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଯାହା ରାତିଭର ଦେହରେ ଧାରଣ ହୋଇଥାଏ—ଏମିତି ହେଲେ ବିଧିଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଅପବିତ୍ରତା ହଟାଇବା ପାଇଁ ଯାହା ଧୋଇଯାଇଛି, ତାହା ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 17

तर्पणं च ततः कार्यं देवर्षिपितृतृप्तिदम् । धौतवस्त्रं ततो धार्यं पुनराचमनं चरेत्

ତାପରେ ଦେବ, ଦେବର୍ଷି ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି ଦେଇଥିବା ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ତାହାପରେ ଧୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ପୁନଃ ଆଚମନ କର।

Verse 18

शुचौ देशे ततो गत्वा गोमयाद्युपमार्जिते । आसनं च शुभं तत्र रचनीयं द्विजोत्तमाः

ତାପରେ ଗୋମୟ ଆଦିଦ୍ୱାରା ପରିଷ୍କୃତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ସେଠାରେ ଶୁଭ ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 19

शुद्धकाष्ठसमुत्पन्नं पूर्णं स्तरितमेव वा । चित्रासनं तथा कुर्यात्सर्वकामफलप्र दम्

ଶୁଦ୍ଧ କାଠରୁ ତିଆରି ଆସନ—ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ହେଉ କିମ୍ବା ଭଲଭାବେ ପସାରି/ଢାକା ହେଉ—ତାହାକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରି ‘ଚିତ୍ରାସନ’ କରିବା ଉଚିତ; (ଶିବପୂଜାରେ) ଏହା ସର୍ବକାମଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 20

यथायोग्यं पुनर्ग्राह्यं मृगचर्मादिकं च यत् । तत्रोपविश्य कुर्वीत त्रिपुंड्रं भस्मना सुधीः

ତାପରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ମୃଗଚର୍ମ ଆଦି ଉପଯୁକ୍ତ ଆସନ ପୁନଃ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ବସି ସୁଧୀ ଭକ୍ତ ଭସ୍ମଦ୍ୱାରା ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରୁ।

Verse 21

जपस्तपस्तथा दानं त्रिपुण्ड्रात्सफलं भवेत् । अभावे भस्मनस्तत्र जलस्यादि प्रकीर्तितम्

ଜପ, ତପ ଓ ଦାନ—ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ସହିତ ହେଲେ ହିଁ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ। ଭସ୍ମ ନଥିଲେ ସେଠାରେ ଜଳ ଆଦି ବିକଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୀର୍ତିତ।

Verse 22

एवं कृत्वा त्रिपुंड्रं च रुद्राक्षान्धारयेन्नरः । संपाद्य च स्वकं कर्म पुनराराधयेच्छिवम्

ଏଭଳି ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରି ମନୁଷ୍ୟ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିବ। ନିଜ ନିୟତ କର୍ମ ସମ୍ୟକ୍ ସମ୍ପାଦନ କରି ପୁନର୍ବାର ଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବ।

Verse 23

पुनराचमनं कृत्वा त्रिवारं मंत्रपूर्वकम् । एकं वाथ प्रकुर्याच्च गंगाबिन्दुरिति ब्रुवन्

ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ବକ ପୁନର୍ବାର ଆଚମନ କରି ତିନିଥର ଜଳ ପାନ କରିବ। କିମ୍ବା ‘ଗଙ୍ଗାବିନ୍ଦୁ’ ବୋଲି କହି ଏକଥର ଆଚମନ କରି କ୍ରିୟାକୁ ପବିତ୍ର କରିବ।

Verse 24

अन्नोदकं तथा तत्र शिवपूजार्थमाहरेत् । अन्यद्वस्तु च यत्किंचिद्यथाशक्ति समीपगम्

ସେଠାରେ ଶିବପୂଜାର୍ଥେ ଅନ୍ନ ଓ ଜଳ ଆଣିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ନିକଟରେ ଯେ କୌଣସି ଅନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ମିଳେ, ଯଥାଶକ୍ତି, ସେଥିକୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜାରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 25

कृत्वा स्थेयं च तत्रैव धैर्यमास्थाय वै पुनः । अर्घं पात्रं तथा चैकं जलगंधाक्षतैर्युतम्

ସେଠାରେ ହିଁ ସ୍ଥିର ରହି, ପୁନଃ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧାରଣ କରି, ଜଳ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଅକ୍ଷତ (ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ) ସହିତ ଏକମାତ୍ର ଅର୍ଘ୍ୟପାତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 26

दक्षिणांसे तथा स्थाप्यमुपचारस्य क्लृप्तये । गुरोश्च स्मरणं कृत्वा तदनुज्ञामवाप्य च

ଉପଚାରମାନଙ୍କର ଯଥାଯଥ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ତାହାକୁ ଦକ୍ଷିଣ କାନ୍ଧରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ତାଙ୍କର ଅନୁଜ୍ଞା ପାଇ ଅଗ୍ରସର ହେବା।

Verse 27

संकल्पं विधिवत्कृत्वा कामनां च नियुज्य वै । पूजयेत्परया भक्त्या शिवं सपरिवारकम्

ବିଧିଅନୁସାରେ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ଏବଂ ନିଜ କାମନା-ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ନିୟୋଜିତ କରି, ପରମ ଭକ୍ତିରେ ପରିବାରସହିତ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 28

मुद्रामेकां प्रदर्श्यैव पूजयेद्विघ्नहारकम् । सिंदुरादिपदार्थैश्च सिद्धिबुद्धिसमन्वितम्

ଏକ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ବିଘ୍ନହାରକ ଗଣେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସିନ୍ଦୁର ଆଦି ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଅର୍ପଣ-ଅଲଙ୍କାର କରିବା—ଯିଏ ସିଦ୍ଧି ଓ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଅନ୍ୱିତ।

Verse 29

लक्षलाभयुतं तत्र पूजयित्वा नमेत्पुनः । चतुर्थ्यंतैर्नामपदैर्नमोन्तैः प्रणवादिभिः

ସେଠାରେ ଲକ୍ଷଲାଭ ସମ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଅର୍ପଣରେ ପୂଜା କରି ପୁନଃ ନମସ୍କାର କରିବ। ‘ଓଁ’ ପ୍ରଣବରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତିର ନାମପଦ ଶେଷରେ ‘ନମଃ’ ଯୋଗ କରି ପ୍ରଣାମ କରିବ।

Verse 30

क्षमाप्यैनं तदा देवं भ्रात्रा चैव समन्वितम् । पूजयेत्परया भक्त्या नमस्कुर्यात्पुनः पुनः

ତେବେ ସେଇ ଦେବାଧିଦେବଙ୍କୁ, ଭ୍ରାତା ସହିତ, କ୍ଷମା ଯାଚନା କରିବ। ପରମ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ପୁନଃ ପୁନଃ ନମସ୍କାର କରିବ।

Verse 31

द्वारपालं सदा द्वारि तिष्ठंतं च महोदरम् । पूजयित्वा ततः पश्चात्पूजयेद्गिरिजां सतीम्

ଦ୍ୱାରରେ ସଦା ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦ୍ୱାରପାଳ ମହୋଦରଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ପୂଜା କରିବ। ତାପରେ ଗିରିଜା ସତୀ (ପାର୍ବତୀ) ଦେବୀଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂଜା କରିବ।

Verse 32

चंदनैः कुंकुमैश्चैव धूपैर्दीपैरनेकशः । नैवेद्यैर्विविधैश्चैव पूजयित्वा ततश्शिवम्

ଚନ୍ଦନ ଓ କୁଙ୍କୁମ, ଧୂପ ଏବଂ ଅନେକ ଦୀପ, ନାନା ପ୍ରକାର ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 33

नमस्कृत्य पुनस्तत्र गच्छेच्च शिवसन्निधौ । यदि गेहे पार्थिवीं वा हैमीं वा राजतीं तथा

ନମସ୍କାର କରି ପୁନର୍ବାର ଶିବସନ୍ନିଧିକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଘରେ ମାଟିର, ସୁନାର କିମ୍ବା ରୂପାର ଶିବଲିଙ୍ଗ ଥାଏ, ତେବେ ତାହାକୁ ସମୀପେ ଯାଇ ସେହିପରି ପୂଜା କରିବା।

Verse 34

धातुजन्यां तथैवान्यां पारदां वा प्रकल्पयेत् । नमस्कृत्य पुनस्तां च पूजयेद्भक्तितत्परः

ତାହାକୁ ଧାତୁଜନ୍ୟ ପଦାର୍ଥରୁ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରୁ, ଅଥବା ପାରଦରୁ ମଧ୍ୟ ଗଢ଼ିବା ଉଚିତ। ପରେ ପୁନଃ ନମସ୍କାର କରି ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିବା।

Verse 35

तस्यां तु पूजितायां वै सर्वे स्युः पूजितास्तदा । स्थापयेच्च मृदा लिंगं विधाय विधिपूर्वकम्

ତାହା (ଦେବୀ/ଶକ୍ତି) ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜିତ ହେଲେ, ନିଶ୍ଚୟ ତେବେ ସମସ୍ତେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ପରେ ବିଧି ଅନୁସାରେ ମାଟିର ଲିଙ୍ଗ ଗଢ଼ି ସଠିକ୍ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା।

Verse 36

कर्तव्यं सर्वथा तत्र नियमास्स्वगृहे स्थितैः । प्राणप्रतिष्ठां कुर्वीत भूतशुद्धिं विधाय च

ସେହି ପୂଜାପଦ୍ଧତିରେ ନିଜ ଘରେ ରହୁଥିବାମାନେ ସର୍ବଥା ନିୟମ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଭୂତଶୁଦ୍ଧି କରି ପରେ ପ୍ରାଣପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା।

Verse 37

दिक्पालान्पूजयेत्तत्र स्थापयित्वा शिवालये । गृहे शिवस्सदा पूज्यो मूलमंत्राभियोगतः

ସେଠାରେ ଶିବାଳୟରେ ଦିକ୍ପାଳମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି ପୂଜା କରିବା। ନିଜ ଘରେ ମଧ୍ୟ ମୂଳମନ୍ତ୍ରର ଯଥାଯଥ ପ୍ରୟୋଗରେ ସଦା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 38

तत्र तु द्वारपालानां नियमो नास्ति सर्वथा । गृहे लिंगं च यत्पूज्यं तस्मिन्सर्वं प्रतिष्ठितम्

ସେହି ଗୃହପୂଜାରେ ଦ୍ୱାରପାଳମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କୌଣସି ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ନିୟମ ନାହିଁ। କାରଣ ଘରେ ଯେ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜ୍ୟ, ସେହି ଲିଙ୍ଗରେ ସମସ୍ତ କିଛି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବୋଲି ଧରାଯାଏ।

Verse 39

पूजाकाले च सांगं वै परिवारेण संयुतम् । आवाह्य पूजयेद्देवं नियमोऽत्र न विद्यते

ପୂଜାକାଳେ ଦେବାଧିଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗ-ସ୍ୱରୂପ (ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗସହିତ) ଓ ପରିବାର-ପରିଚାରକ ସହ ଆବାହନ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ କଠୋର ନିୟମ ନାହିଁ; ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା ହିଁ ନିୟମ।

Verse 40

शिवस्य संनिधिं कृत्वा स्वासनं परिकल्पयेत् । उदङ्मुखस्तदा स्थित्वा पुनराचमनं चरेत्

ଶିବଙ୍କ ସନ୍ନିଧି ସ୍ଥାପନ କରି ନିଜ ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ି ରହି ପୁନଃ ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 41

प्रक्षाल्य हस्तौ पश्चाद्वै प्राणायामं प्रकल्पयेत् । मूलमंत्रेण तत्रैव दशावर्तं नयेन्नरः

ହାତ ଧୋଇ ସାରି ପରେ ପ୍ରାଣାୟାମ କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ମୂଳମନ୍ତ୍ର (ଶିବମନ୍ତ୍ର) ଦ୍ୱାରା ଦଶ ଆବୃତ୍ତି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 42

पंचमुद्राः प्रकर्तव्याः पूजावश्यं करेप्सिताः । एता मुद्राः प्रदर्श्यैव चरेत्पूजाविधिं नरः

ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି ପଞ୍ଚମୁଦ୍ରା ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ସାରିଲେ ହିଁ ପୂଜାବିଧି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 43

दीपं कृत्वा तदा तत्र नमस्कारं गुरोरथ । बध्वा पद्मासनं तत्र भद्रासनमथापि वा

ସେଠାରେ ଦୀପ ଜ୍ୱାଳାଇ ତଦନନ୍ତରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହ ନମସ୍କାର କରିବ। ପରେ ସେଠାରେ ପଦ୍ମାସନ ବାନ୍ଧି, କିମ୍ବା ଭଦ୍ରାସନରେ ବସିବ।

Verse 44

उत्तानासनकं कृत्वा पर्यंकासनकं तथा । यथासुखं तथा स्थित्वा प्रयोगं पुनरेव च

ଉତ୍ତାନାସନ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟଙ୍କାସନ ଗ୍ରହଣ କରି, ଯେପରି ସୁଖରେ ଓ ସ୍ଥିରଭାବେ ବସିହେବ ସେପରି ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ପୁନର୍ବାର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପ୍ରୟୋଗ (ଧ୍ୟାନ/ପୂଜା) କର।

Verse 45

कृत्वा पूजां पुराजातां वट्टकेनैव तारयेत् । यदि वा स्वयमेवेह गृहे न नियमोऽस्ति च

ପୁରାତନ ପରମ୍ପରାନୁସାରେ ପୂଜା କରି, ବଟ୍ଟକ (ସରଳ ନୈବେଦ୍ୟ ପିଣ୍ଡ) ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ସମାପ୍ତ କରିପାରେ। କିମ୍ବା ନିଜ ଘରେ ଯଦି ନିଶ୍ଚିତ ନିୟମ ନଥାଏ, ତେବେ ଏଠାରେ ନିଜେ ଏହିପରି କରିପାରେ।

Verse 46

पश्चाच्चैवार्घपात्रेण क्षारयेल्लिंगमुत्तमम् । अनन्यमानसो भूत्वा पूजाद्रव्यं निधाय च

ତତ୍ପରେ ଅର୍ଘ୍ୟପାତ୍ରଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗକୁ ଯଥାବିଧି ଶୁଦ୍ଧ କରିବ। ପରେ ଏକାଗ୍ରମନ ହୋଇ ପୂଜାଦ୍ରବ୍ୟ ରଖି ସୁସଜ୍ଜିତ କରିବ।

Verse 47

पश्चाच्चावाहयेद्देवं मंत्रेणानेन वै नरः । कैलासशिखरस्थं च पार्वतीपतिमुत्तमम्

ତା’ପରେ ଉପାସକ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଦେବଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବ—କୈଳାସଶିଖରସ୍ଥ, ପାର୍ବତୀପତି ପରମ ଶିବଙ୍କୁ।

Verse 48

यथोक्तरूपिणं शंभुं निर्गुणं गुणरूपिणम् । पंचवक्त्रं दशभुजं त्रिनेत्रं वृषभध्वजम्

ମୁଁ ଯଥୋକ୍ତ ରୂପଧାରୀ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ—ନିର୍ଗୁଣ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସଗୁଣ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ର, ଦଶଭୁଜ, ତ୍ରିନେତ୍ର, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ।

Verse 49

कर्पूरगौरं दिव्यांगं चन्द्रमौलिं कपर्दिनम् । व्याघ्रचर्मोत्तरीयं च गजचर्माम्बरं शुभम्

ସେ କର୍ପୂର-ଗୌର, ଦିବ୍ୟ ଦେହଧାରୀ; ଚନ୍ଦ୍ରମୌଳି ଓ ଜଟାଧାରୀ। ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରୀୟ, ଶୁଭ ଗଜଚର୍ମ ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର—ଏହିପରି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ସ୍ୱରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 50

वासुक्यादिपरीतांगं पिनाकाद्यायुधान्वितम् । सिद्धयोऽष्टौ च यस्याग्रे नृत्यंतीह निरंतरम्

ଯାହାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ବାସୁକି ଆଦି ଦିବ୍ୟ ନାଗମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯିଏ ପିନାକ ଆଦି ଆୟୁଧରେ ଭୂଷିତ; ଯାହାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧି ନିରନ୍ତର ନୃତ୍ୟ କରେ—ସେଇ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ମୁଁ ଭଜେ।

Verse 51

जयजयेति शब्दश्च सेवितं भक्त पूजकैः । तेजसा दुःसहेनैव दुर्लक्ष्यं देवसेवितम्

ଭକ୍ତ-ପୂଜକମାନେ “ଜୟ ଜୟ” ବୋଲି ଘୋଷ କରି ସେବା କଲେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଅସହ୍ୟ ତେଜ ହେତୁ, ଦେବମାନେ ପୂଜିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦର୍ଶନଦୁର୍ଲଭ ଥିଲେ।

Verse 52

शरण्यं सर्वसत्त्वानां प्रसन्नमुखपंकजम् । वेदैश्शास्त्रैर्यथा गीतं विष्णुब्रह्मनुतं सदा

ସେ ସମସ୍ତ ସତ୍ତ୍ୱଙ୍କର ଶରଣ; ତାଙ୍କର ମୁଖପଦ୍ମ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ। ବେଦ-ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯେପରି ଗୀତ, ସେପରି ସେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ।

Verse 53

भक्तवत्सलमानंदं शिवमावाहयाम्यहम् । एवं ध्वात्वा शिवं साम्बमासनं परिकल्पयेत्

“ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଆନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ ଶିବଙ୍କୁ ମୁଁ ଆବାହନ କରୁଛି।” ଏପରି ସାମ୍ବ (ଉମାସହିତ) ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 54

चतुर्थ्यंतपदेनैव सर्वं कुर्याद्यथाक्रमम् । ततः पाद्यं प्रदद्याद्वै ततोर्घ्यं शंकराय च

ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତିର ପଦଦ୍ୱାରା ଯଥାକ୍ରମେ ସମସ୍ତ ଉପଚାର କର। ତାପରେ ପାଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି, ପରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦିଅ।

Verse 55

ततश्चाचमनं कृत्वा शंभवे परमात्मने । पश्चाच्च पंचभिर्द्रव्यैः स्नापयेच्छंकरं मुदा

ତାପରେ ଶମ୍ଭୁ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଆଚମନ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ପାଞ୍ଚ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ନାପନ (ଅଭିଷେକ) କରାଅ।

Verse 56

वेदमंत्रैर्यथायोग्यं नामभिर्वा समंत्रकैः । चतुर्थ्यंतपदैर्भक्त्या द्रव्याण्येवार्पयेत्तदा

ତେବେ ଭକ୍ତିସହ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ବେଦମନ୍ତ୍ରରେ, କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ରସହିତ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ନାମରେ, ‘-ଆୟ’ (ଚତୁର୍ଥୀ) ବିଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଅର୍ପଣବାକ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରି ପୂଜାଦ୍ରବ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 57

तथाभिलषितं द्रव्यमर्पयेच्छंकरोपरि । ततश्च वारुणं स्नानं करणीयं शिवाय वै

ଏହିପରି ଶଙ୍କର (ଶିବ) ଉପରେ ଇଚ୍ଛିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଶିବାର୍ଥେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବାରୁଣ ସ୍ନାନ—ପବିତ୍ର ଜଳରେ ଶୁଦ୍ଧି—କରିବା ଦରକାର।

Verse 58

सुगंधं चंदनं दद्यादन्यलेपानि यत्नतः । ससुगंधजलेनैव जलधारां प्रकल्पयेत्

ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟ ଲେପ ଯତ୍ନସହ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ଜଳଧାରା (ଅଭିଷେକ) ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ—ଶିବାର୍ପଣରୂପେ।

Verse 59

वेदमंत्रैः षडंगैर्वा नामभी रुद्रसंख्यया । यथावकाशं तां दत्वा वस्त्रेण मार्जयेत्ततः

ବେଦମନ୍ତ୍ରରେ, କିମ୍ବା ଷଡ଼ଙ୍ଗମନ୍ତ୍ରରେ, ଅଥବା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସଂଖ୍ୟାରେ ରୁଦ୍ରନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି—ଯଥାବକାଶ ସେହି (ପବିତ୍ର ଜଳ) ଅର୍ପଣ କରିବ; ପରେ ବସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ମାର୍ଜନ କରିବ।

Verse 60

पश्चादाचमनं दद्यात्ततो वस्त्रं समर्पयेत । तिलाश्चैव जवा वापि गोधूमा मुद्गमाषकाः

ତା’ପରେ ଆଚମନ ଅର୍ପଣ କରିବ; ତାପରେ ବସ୍ତ୍ର ସମର୍ପଣ କରିବ। ତିଳ, ଯବ, ଗହମ, ମୁଦ୍ଗ (ମୁଗ) ଓ ମାଷ (ଉଡ଼ଦ) ଆଦି ଧାନ୍ୟ-ଡାଲି ମଧ୍ୟ ଶିବପୂଜାରେ ଭକ୍ତିରେ ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 61

अर्पणीयाः शिवायैव मंत्रैर्नानाविधैरपि । ततः पुष्पाणि देयानि पंचास्याय महात्मने

ଏସବୁ ନାନାବିଧ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ କେବଳ ଶିବଙ୍କୁ ହିଁ ଅର୍ପଣୀୟ। ତା’ପରେ ମହାତ୍ମା ପଞ୍ଚାସ୍ୟ (ପଞ୍ଚମୁଖ) ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 62

प्रतिवक्त्रं यथाध्यानं यथायोग्याभिलाषतः । कमलैश्शतपत्रैश्च शंखपुष्पैः परैस्तथा

ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁଖ ପାଇଁ ଯେପରି ଧ୍ୟାନବିଧି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଏବଂ ନିଜ ଯୋଗ୍ୟତା ଓ ହୃଦୟାଭିଲାଷ ଅନୁସାରେ—କମଳ, ଶତପତ୍ର (ଶତଦଳ) ପୁଷ୍ପ, ଶଙ୍ଖପୁଷ୍ପ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 63

कुशपुष्पैश्च धत्तूरैर्मंदारैर्द्रोणसंभवैः । तथा च तुलसीपत्रैर्बिल्वपत्रैर्विशेषतः

କୁଶପୁଷ୍ପ, ଧତ୍ତୂର ପୁଷ୍ପ, ମନ୍ଦାର ଓ ଦ୍ରୋଣ-ସମ୍ଭବ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ତୁଳସୀପତ୍ରଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ—କିନ୍ତୁ ବିଶେଷତଃ ବିଲ୍ୱପତ୍ରଦ୍ୱାରା—ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 64

पूजयेत्परया भक्त्या शंकरं भक्तवत्सलम् । सर्वाभावे बिल्वपत्रमपर्णीयं शिवाय वै

ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସବୁକିଛି ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ଛିଦ୍ରରହିତ ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଅର୍ପଣ କର।

Verse 65

बिल्वपत्रार्पणेनैव सर्वपूजा प्रसिध्यति । ततस्सुगंधचूर्णं वै वासितं तैलमुत्तमम्

କେବଳ ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଅର୍ପଣରେ ହିଁ ସମଗ୍ର ପୂଜା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ତାପରେ ସୁଗନ୍ଧ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଉତ୍ତମ ସୁବାସିତ ତେଲ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କର।

Verse 66

अर्पणीयं च विविधं शिवाय परया मुदा । ततो धूपं प्रकर्तव्यो गुग्गुलागुरुभिर्मुदा

ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ଶିବଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଅର୍ପଣ ସମର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ଓ ଅଗୁରୁଦ୍ୱାରା ଧୂପ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଭକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦସହ ଅର୍ପଣ କର।

Verse 67

दीपो देयस्ततस्तस्मै शंकराय घृतप्लुतः । अर्घं दद्यात्पुनस्तस्मै मंत्रेणानेन भक्तितः

ତାପରେ ଘୃତରେ ସିକ୍ତ ଦୀପଟି ସେଇ ଭଗବାନ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ପୁନଃ ଭକ୍ତିସହ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ (ସମ୍ମାନଜଳ) ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 68

कारयेद्भावतो भक्त्या वस्त्रेण मुखमार्जनम् । रूपं देहि यशो देहि भोगं देहि च शंकर

ହୃଦୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ବସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମୁହଁ ମୃଦୁଭାବେ ପୋଛି, ଏହିପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ—“ହେ ଶଙ୍କର, ରୂପ ଦିଅ; ଯଶ ଦିଅ; ଏବଂ ଭୋଗ ମଧ୍ୟ ଦିଅ।”

Verse 69

भुक्तिमुक्तिफलं देहि गृहीत्वार्घं नमोस्तु ते । ततो देयं शिवायैव नैवेद्यं विविधं शुभम्

ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ଫଳ ଦିଅ। ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ତାପରେ କେବଳ ଶିବଙ୍କୁ ହିଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶୁଭ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 70

तत आचमनं प्रीत्या कारयेद्वा विलम्बतः । ततश्शिवाय ताम्बूलं सांगोपाङ्गं विधाय च

ତାପରେ ଭକ୍ତିପ୍ରୀତିରେ ଆଚମନ କରାଇବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ବିଳମ୍ବ ନ କରି ବିଧିମତେ କରାଇବା ଉଚିତ। ପରେ ସାଙ୍ଗୋପାଙ୍ଗ ତାମ୍ବୂଳ (ପାନ) ସଜାଇ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 71

कुर्यादारार्तिकं पञ्चवर्तिकामनुसंख्यया । पादयोश्च चतुर्वारं द्विःकृत्वो नाभिमण्डले

ପାଞ୍ଚ ଵର୍ତ୍ତିଯୁକ୍ତ ଦୀପରେ ନିୟତ ଗଣନା ଅନୁସାରେ ଆରାର୍ତ୍ତିକ (ଆରତି) କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦରେ ଚାରିଥର ଏବଂ ନାଭିମଣ୍ଡଳରେ ଦୁଇଥର ଦୀପ ଘୁରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 72

एककृत्वे मुखे सप्तकृत्वः सर्वाङ्गं एव हि । ततो ध्यानं यथोक्तं वै कृत्वा मंत्रमुदीरयेत्

ମୁହଁରେ ଏକଥର ଏବଂ ସମଗ୍ର ଶରୀରରେ ସାତଥର ତାହା ଲେପନ କରିବ। ତାପରେ ଯଥୋକ୍ତ ଧ୍ୟାନ କରି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।

Verse 73

यथासंख्यं यथाज्ञानं कुर्यान्मंत्रविधिन्नरः । गुरूपदिष्टमार्गेण कृत्वा मंत्रजपं सुधीः

ମନୁଷ୍ୟ ଯଥାସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ଯଥାଜ୍ଞାନ ମନ୍ତ୍ରବିଧି ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ ଗୁରୁ-ଉପଦିଷ୍ଟ ମାର୍ଗରେ ମନ୍ତ୍ରଜପ କରି ଅଗ୍ରସର ହେବ।

Verse 74

गुरूपदिष्टमार्गेण कृत्वा मन्त्रमुदीरयेत् । यथासंख्यं यथाज्ञानं कुर्यान्मंत्रविधिन्नरः

ଗୁରୁ ଉପଦେଶିତ ମାର୍ଗରେ ବିଧିମତେ କର୍ମ କରି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁସାରେ ଯଥାସଂଖ୍ୟା ଓ ଯଥାଜ୍ଞାନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁ।

Verse 75

स्तोत्रैर्नानाविधैः प्रीत्या स्तुवीत वृषभध्वजम् । ततः प्रदक्षिणां कुर्याच्छिवस्य च शनैश्शनैः

ଭକ୍ତିସହ ନାନାବିଧ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଶିବଙ୍କୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କର।

Verse 76

नमस्कारांस्ततः कुर्यात्साष्टांगं विधिवत्पुमान् । ततः पुष्पांजलिदेंयो मंत्रेणानेन भक्तितः

ତାପରେ ଉପାସକ ବିଧିମତେ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଭକ୍ତିରେ ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଅର୍ପଣ କର।

Verse 77

शंकराय परेशाय शिवसंतोषहेतवे । अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानाद्यद्यत्पूजादिकं मया

ପରମେଶ୍ୱର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ, ଶିବସନ୍ତୋଷର ହେତୁ ଥିବା ତାଙ୍କୁ—ମୋ ଦ୍ୱାରା ଅଜ୍ଞାନରୁ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନରୁ ଯେ କିଛି ପୂଜା ଆଦି କର୍ମ ହୋଇଛି, ସେ ସବୁ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ସମର୍ପଣ କରୁଛି।

Verse 78

कृतं तदस्तु सफलं कृपया तव शंकर । तावकस्त्वद्गतप्राण त्वच्चित्तोहं सदा मृड

ହେ ଶଙ୍କର, ତୁମ କୃପାରେ ମୋର କରା ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳବତୀ ହେଉ। ହେ ମୃଡ, ମୁଁ କେବଳ ତୁମର; ମୋ ପ୍ରାଣ ତୁମେ ନିହିତ, ମୋ ଚିତ୍ତ ସଦା ତୁମରେ ଲଗ୍ନ।

Verse 79

इति विज्ञाय गौरीश भूतनाथ प्रसीद मे । भूमौ स्खलितवादानां भूमिरेवावलंबनम्

ଏହିପରି ଜାଣି, ହେ ଗୌରୀଶ, ହେ ଭୂତନାଥ—ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ। ଭୂମିରେ ଦଢ଼ି ଥାଇ କଥାରେ ସ୍ଖଳିତ ହୋଇଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୂମି ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ।

Verse 80

त्वयि जातापराधानां त्वमेव शरणं प्रभो । इत्यादि बहु विज्ञप्तिं कृत्वा सम्यग्विधानतः

ହେ ପ୍ରଭୋ! ତୁମ ପ୍ରତି ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପରାଧ ହୋଇଛି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ହିଁ ଶରଣ—ଏପରି ଆଦି ଅନେକ ଭାବେ ବହୁ ନିବେଦନ କରି, ସେ ବିଧିମତେ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ କଲା।

Verse 82

पुष्पांजलिं समर्प्यैव पुनः कुर्यान्नतिं मुहुः । स्वस्थानं गच्छ देवेश परिवारयुतः प्रभो । पूजाकाले पुनर्नाथ त्वया गंतव्यमादरात् । इति संप्रार्थ्य वहुशश्शंकरं भक्तवत्सलम्

ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ସମର୍ପଣ କରି ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କରି ଏପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁ—“ହେ ଦେବେଶ, ହେ ପ୍ରଭୋ! ପରିବାରସହିତ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଗମନ କର; କିନ୍ତୁ ହେ ନାଥ, ପୂଜାକାଳେ କୃପାକରି ଆଦରରେ ପୁନର୍ବାର ନିଶ୍ଚୟ ଆସ।” ଏଭଳି ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ବହୁଶଃ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 83

विसर्जयेत्स्वहृदये तदपो मूर्ध्नि विन्यसेत् । इति प्रोक्तमशेषेण मुनयः शिवपूजनम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं चैव किमन्यच्छ्रोतुमर्हथ

ସେହି ପବିତ୍ର ଜଳକୁ ନିଜ ହୃଦୟରେ ଅର୍ପଣ କରି, ପରେ ମସ୍ତକର ଶିଖରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ମୁନିମାନେ, ଏଭଳି ଶିବପୂଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହାଗଲା; ଏହା ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି ଉଭୟ ଦେଇଥାଏ—ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ କ’ଣ?