सेवातत्त्वप्रश्नः — The Question of Whom to Serve (Sevā) for the Removal of Suffering

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन्प्रजापते तात धन्यस्त्वं शिवसक्तधीः । एतदेव पुनस्सम्यग्ब्रूहि मे विस्तराद्विधे

ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ହେ ପ୍ରଜାପତେ, ହେ ତାତ! ତୁମେ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ଶିବରେ ଆସକ୍ତ। ତେଣୁ, ହେ ବିଧାତା, ଏହି କଥାଟି ମୋତେ ପୁନଃ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଓ ବିସ୍ତାରରେ କୁହ।

Verse 2

ब्रह्मोवाच । एकस्मिन्समये तात ऋषीनाहूय सर्वतः । निर्जरांश्चाऽवदं प्रीत्या सुवचः पद्मसंभवः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ତାତ! ଏକ ସମୟରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ଅମର ଦେବମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲି। ପରେ ମୁଁ ପଦ୍ମସମ୍ଭବ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ନେହରେ ସୁବଚନ କହିଲି।

Verse 3

यदि नित्यसुखे श्रद्धा यदि सिद्धेश्च कामुकाः । आगंतव्यं मया सार्द्धं तीरं क्षीरपयोनिधेः

ଯଦି ତୁମମାନଙ୍କର ନିତ୍ୟସୁଖରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅଛି ଏବଂ ସିଦ୍ଧି ପାଇବାକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା ଅଛି, ତେବେ ମୋ ସହିତ କ୍ଷୀରସାଗରର ତଟକୁ ଆସ।

Verse 4

इत्येतद्वचनं श्रुत्वा गतास्ते हि मया सह । यत्रास्ते भगवान्विष्णुस्सर्वेषां हितकारकः

ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ ମୋ ସହିତ ସେଠାକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ—ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ହିତକାରକ (ଶିବାଜ୍ଞାନୁସାରେ ଜଗତ୍‌ହିତେ ପ୍ରବୃତ୍ତ)।

Verse 6

तान्दृष्ट्वा च तदा विष्णुर्ब्रह्माद्यानमरान्स्थितान् । स्मरञ्छिवपदांभोजमब्रवीत्परमं वचः

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମାଦି ସମବେତ ଅମରମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶିବଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ସ୍ମରଣ କରି ବିଷ୍ଣୁ ପରମ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 7

विष्णुरुवाच । किमर्थमागता यूयं ब्रह्माद्याश्च सुरर्षयः । सर्वं वदत तत्प्रीत्या किं कार्यं विद्यतेऽधुना

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବମାନେ ଓ ଦେବର୍ଷିମାନେ, ତୁମେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛ? ପ୍ରୀତିରେ ସବୁ କହ; ଏବେ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଅଛି?

Verse 8

ब्रह्मोवाच । इति पृष्टास्तदा तेन विष्णुना च मया सुराः । पुनः प्रणम्य तं प्रीत्या किं कार्यं विद्यतेऽधुना । विनिवेदयितुं कार्यं ह्यब्रुवन्वचनं शुभम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସେତେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମୋ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶ୍ନିତ ହୋଇ ଦେବମାନେ ପ୍ରୀତିରେ ପୁନଃ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଶୁଭ ବଚନ କହିଲେ—“ଏବେ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି? ଆମେ ନିବେଦନ କରି ଜଣାଇବା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।”

Verse 9

देवा ऊचुः । नित्यं सेवा तु कस्यैव कार्या दुःखपहारिणी

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ଦୁଃଖ ହରଣକାରୀ ଏହି ନିତ୍ୟ ସେବା ଆମେ କାହାକୁ କରିବା ଉଚିତ?

Verse 10

इत्येतद्वचनं श्रुत्वा भगवान्भक्तवत्सलः । सामरस्य मम प्रीत्या कृपया वाक्यमब्रवीत्

ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଭଗବାନ ସାମରସ ପ୍ରତି ପ୍ରୀତିରେ ଏବଂ ମୋ ପ୍ରତି କୃପାରେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର କହିଲେ।

Verse 11

श्रीभगवानुवाच । ब्रह्मञ्च्छृणु सुरैस्सम्यक्श्रुतं च भवता पुरा । तथापि कथ्यते तुभ्यं देवेभ्यश्च तथा पुनः

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଶୁଣ। ଦେବସଭାରେ ତୁମେ ପୂର୍ବେ ଯାହା ସମ୍ୟକ୍ ଶୁଣିଥିଲ, ସେହି କଥା ତୁମକୁ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର କୁହାଯାଉଛି।

Verse 12

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्र संहितायां प्रथमखण्डे सृष्ट्युपाख्याने पूजाविधिवर्णने सारासारविचारवर्णनो नाम द्वादशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପ୍ରଥମଖଣ୍ଡରେ, ସୃଷ୍ଟ୍ୟୁପାଖ୍ୟାନ ଓ ପୂଜାବିଧି-ବର୍ଣ୍ଣନାନ୍ତର୍ଗତ ‘ସାରାସାରବିଚାରବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦ୍ୱାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 13

सेव्यसेव्यस्सदा देवश्शंकरस्सर्वदुःखहा । ममापि कथितं तेन ब्रह्म णोऽपि विशेषतः

ସଦା ସେବ୍ୟ, ସଦା ଦେବ—ଶଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ହରଣକାରୀ। ଏହି କଥା ସେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ କହିଲେ, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 14

प्रस्तुतं चैव दृष्टं वस्सर्वं दृष्टांतमद्भुतम् । त्याज्यं तदर्चनं नैव कदापि सुखमीप्सुभिः

ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତଟି ତୁମମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରାଗଲା। ତେଣୁ ଯେମାନେ ସତ୍ୟ ସୁଖ ଚାହାନ୍ତି ସେମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଶିବାର୍ଚ୍ଚନ ତ୍ୟାଗ କରିବେ ନାହିଁ।

Verse 15

संत्यज्य देवदेवेशं लिंगमूर्तिं महेश्वरम् । तारपुत्रास्तथैवैते नष्टास्तेऽपि सबांधवाः

ଦେବଦେବେଶ ଲିଙ୍ଗମୂର୍ତ୍ତି ମହେଶ୍ୱର ମହାଦେବଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ତାରାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ନଷ୍ଟ ହେଲେ—ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବ ସହିତ।

Verse 16

मया च मोहितास्ते वै मायया दूरतः कृताः । सर्वे विनष्टाः प्रध्वस्ताः शिवेन रहिता यदा

ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ମୋହିତ ହେଲେ; ମୋର ମାୟାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦୂରେ ରଖାଗଲା। ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଶିବବିହୀନ ହେଲେ, ସମସ୍ତେ ନଷ୍ଟ—ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱଂସ ହେଲେ।

Verse 17

तस्मात्सदा पूजनीयो लिंगमूर्तिधरी हरः । सेवनीयो विशेषेण श्रद्धया देवसत्तमः

ଏହେତୁ ଲିଙ୍ଗମୂର୍ତ୍ତିଧାରୀ ହର (ଶିବ) ସଦା ପୂଜ୍ୟ; ଦେବସତ୍ତମ ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତିରେ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 18

शर्वलिङ्गार्चनादेव देवा दैत्याश्च सत्तमाः । अहं त्वं च तथा ब्रह्मन्कथं तद्विस्मृतं त्वया

ହେ ସତ୍ତମ! କେବଳ ଶର୍ବ (ଶିବ) ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନାରେ ଦେବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଲେ; ମୁଁ ଓ ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ତେବେ ତୁମେ ତାହା କିପରି ଭୁଲିଗଲ?

Verse 19

तल्लिङ्गमर्चयेन्नित्यं येन केनापि हेतुना । तस्मात् ब्रह्मन्सुरः शर्वः सर्वकामफलेप्सया

ଏହେତୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଯେକୌଣସି କାରଣରେ ହେଉ, ପ୍ରତିଦିନ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ସର୍ବକାମଫଳଦାତା ଶର୍ବ (ଶିବ) ଏହି ପୂଜାରେ ଲଭ୍ୟ।

Verse 20

सा हनिस्तन्महाछिद्रं सान्धता सा च मुग्धता । यन्मुहूर्त्तं क्षणं वापि शिवं नैव समर्चयेत्

ସେଇ ହାନି, ସେଇ ମହାଛିଦ୍ର; ସେଇ ଜଡତା ଓ ମୋହ—ଯେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ମୁହୂର୍ତ୍ତ କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରାଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 21

भवभक्तिपरा ये च भवप्रणतचेतसः । भवसंस्मरणा ये च न ते दुःखस्यभाजनाः

ଯେମାନେ ଭବ (ଶ୍ରୀଶିବ) ଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ, ଯାହାଙ୍କ ଚିତ୍ତ ଭବଚରଣେ ନତ, ଏବଂ ଯେମାନେ ସଦା ଭବସ୍ମରଣ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ଦୁଃଖର ପାତ୍ର ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 22

भवनानि मनोज्ञानि मनोज्ञाभरणाः स्त्रियः । धनं च तुष्टिपर्यंतं पुत्रपौत्रादिसंततिः

ମନକୁ ପ୍ରିୟ ଲାଗୁଥିବା ଘର, ମନୋହର ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ସ୍ତ୍ରୀ, ତୃପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଧନ, ଏବଂ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରାଦି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ସନ୍ତତି (ମିଳେ)।

Verse 23

आरोग्यं च शरीरं च प्रतिष्ठां चाप्यलौकिकीम् । ये वांछंति महाभागाः सुखं वा त्रिदशालयम्

ଯେ ମହାଭାଗ ଭକ୍ତମାନେ ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ଶରୀରସୁଖ, ଅଲୌକିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠା, କିମ୍ବା ତ୍ରିଦଶାଳୟ (ସ୍ୱର୍ଗ) ର ସୁଖ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି—(ସେମାନେ ଏହିପରି ଶିବାରାଧନା କରନ୍ତୁ)।

Verse 24

अंते मुक्तिफलं चैव भक्तिं वा परमेशितुः । पूर्वपुण्यातिरेकेण तेऽर्चयंति सदाशिवम्

ଶେଷରେ ସେମାନେ ମୁକ୍ତିଫଳ ପାଆନ୍ତି, କିମ୍ବା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପରମ ଭକ୍ତି। ପୂର୍ବପୁଣ୍ୟର ଅତିରେକ ବଳରେ ସେମାନେ ସଦାଶିବଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି।

Verse 25

योऽर्चयेच्छिवलिंगं वै नित्यं भक्तिपरायणः । तस्य वै सफला सिद्धिर्न स पापैः प्रयुज्यते

ଯେ ଭକ୍ତିପରାୟଣ ହୋଇ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ନିତ୍ୟ ଶିବଲିଙ୍ଗର ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ତାହାର ସିଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚୟ ଫଳବତୀ ହୁଏ; ସେ ପାପରେ ବନ୍ଧିତ କିମ୍ବା ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 26

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ताश्च तदा देवाः प्रणिपत्य हरिं स्वयम् । लिंगानि प्रार्थयामासुस्सर्वकामाप्तये नृणाम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏପରି କୁହାଯାଇଲା ପରେ ଦେବମାନେ ସେତେବେଳେ ସ୍ୱୟଂ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ୍ୟ କାମନା ପୂରଣ ପାଇଁ ଶିବଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ପ୍ରାକଟ୍ୟ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।

Verse 27

तच्छ्रुत्वा च तदा विष्णु विश्वकर्माणमब्रवीत । अहं च मुनिशार्दूल जीवोद्धारपरायणः

ତାହା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ ସେତେବେଳେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାରରେ ପରାୟଣ।”

Verse 28

विश्वकर्मन्यथा शंभोः कल्पयित्वा शुभानि च । लिंगानि सर्वदेवेभ्यो देयानि वचनान्मम

“ହେ ବିଶ୍ୱକର୍ମନ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ରୀତିଅନୁସାରେ ଶୁଭ ଶିବଲିଙ୍ଗମାନେ ଗଢ଼; ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ସେହି ଲିଙ୍ଗମାନେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉ।”

Verse 29

ब्रह्मोवाच । लिंगानि कल्पयित्वेवमधिकारानुरूपतः । विश्वकर्मा ददौ तेभ्यो नियोगान्मम वा हरेः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏଭଳି ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟତା ଓ ଅଧିକାର ଅନୁସାରେ ଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଗଢ଼ି, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ସେମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ନିୟୋଗ (କର୍ତ୍ତବ୍ୟ) ଦେଲେ—ମୋର କିମ୍ବା ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ।

Verse 30

तदेव कथयाम्यद्य श्रूयतामृषिसत्तम । पद्मरागमयं शक्रो हेम विश्र वसस्सुतः

ସେଇ କଥା ଆଜି ମୁଁ କହୁଛି—ଶୁଣ, ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ। ବସୁପୁତ୍ର ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ପଦ୍ମରାଗ (ମାଣିକ୍ୟ) ଓ ବିଚିତ୍ର ଦୀପ୍ତିଯୁକ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ (ତାହା) ଗଢ଼ିଲେ।

Verse 31

पीतं मणिमयं धर्मो वरुणश्श्यामलं शिवम् । इन्द्रनीलमयं विष्णुर्ब्रह्मा हेममयं तथा

ଧର୍ମ ପୀତ ମଣିମୟ ଦୀପ୍ତିର ସଦୃଶ; ବରୁଣ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ଶିବସଦୃଶ କାନ୍ତିଯୁକ୍ତ। ବିଷ୍ଣୁ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳମୟ ଶୋଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ହେମମୟ।

Verse 32

विश्वेदेवास्तथा रौप्यं वसवश्च तथैव च । आरकूटमयं वापि पार्थिवं ह्यश्विनौ मुने

ହେ ମୁନେ, ବିଶ୍ୱେଦେବ ଓ ବସୁମାନେ ମଧ୍ୟ ରୌପ୍ୟମୟ ସ୍ୱଭାବର; ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଦ୍ୱୟ ପାର୍ଥିବ (ମୃଣ୍ମୟ) କିମ୍ବା ତାମ୍ରମୟ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।

Verse 33

लक्ष्मीश्च स्फाटिकं देवी ह्यादित्यास्ताम्रनिर्मितम् । मौक्तिकं सोमराजो वै वज्रलिंगं विभावसुः

ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସ୍ଫଟିକମୟ ଲିଙ୍ଗ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ; ଆଦିତ୍ୟମାନେ ତାମ୍ରନିର୍ମିତ ଲିଙ୍ଗ ସହ। ସୋମରାଜ ମୌକ୍ତିକମୟ ଲିଙ୍ଗ ସହ, ଏବଂ ବିଭାବସୁ (ଅଗ୍ନି) ବଜ୍ରଲିଙ୍ଗ ସହ ଯୁକ୍ତ।

Verse 34

मृण्मयं चैव विप्रेंद्रा विप्रपत्न्यस्तथैव च । चांदनं च मयो नागाः प्रवालमयमादरात्

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣପତ୍ନୀମାନେ ମୃଣ୍ମୟ (ମାଟିର) ପଦାର୍ଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ; ନାଗମାନେ ଆଦରସହିତ ଚନ୍ଦନମୟ ଓ ପ୍ରବାଳମୟ ପଦାର୍ଥ ତିଆରି କଲେ।

Verse 35

नवनीतमयं देवी योगी भस्ममयं तथा । यक्षा दधिमयं लिंगं छाया पिष्टमयं तथा

ଦେବୀ ନବନୀତ (ମଖନ) ଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗ ଗଢ଼ିଲେ; ଯୋଗୀ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ତେଣୁହିଁ ଲିଙ୍ଗ କଲେ। ଯକ୍ଷମାନେ ଦହିର ଲିଙ୍ଗ କଲେ, ଛାୟା-ଜନମାନେ ପିଠା ପିଣ୍ଡର ଲିଙ୍ଗ ଗଢ଼ିଲେ।

Verse 36

शिवलिंगं च ब्रह्माणी रत्नं पूजयति ध्रुवम् । पारदं पार्थिवं बाणस्समर्चति परेऽपि वा

ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ନିଶ୍ଚୟ ରତ୍ନନିର୍ମିତ ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ସେହିପରି ପାରଦ-ନିର୍ମିତ, ପାର୍ଥିବ (ମାଟିର) ଏବଂ ବାଣଲିଙ୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ସମର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି।

Verse 37

एवं विधानि लिंगानि दत्तानि विश्वकर्मणा । ते पूजयंति सर्वे वै देवा ऋषिगणा स्तथा

ଏହିପରି ବିଧିପୂର୍ବକ ନିର୍ମିତ ଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଦାନ କରିଥିଲେ। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେବଗଣ ଓ ଋଷିଗଣ—ସମସ୍ତେ—ନିଶ୍ଚୟ ପୂଜା କଲେ।

Verse 38

विष्णुर्दत्त्वा च लिंगानि देवेभ्यो हितकाम्यया । पूजाविधिं समाचष्ट ब्रह्मणे मे पिनाकिनः

ଦେବମାନଙ୍କ ହିତକାମନାରେ ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଲିଙ୍ଗ ଦାନ କଲେ। ଏବଂ ମୋ ପ୍ରଭୁ ପିନାକୀ (ଶିବ) ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜାବିଧି ସମ୍ୟକ୍ ଶିଖାଇଲେ।

Verse 39

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य ब्रह्माहं देवसत्तमैः । आगच्छं च स्वकं धाम हर्षनिर्भरमानसः

ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ସହ, ହର୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ ନିଜ ଧାମକୁ ଫେରିଆସିଲି।

Verse 40

तत्रागत्य ऋषीन्सर्वान्देवांश्चाहं तथा मुने । शिवपूजाविधिं सम्यगब्रुवं सकलेष्टदम्

ସେଠାକୁ ଯାଇ, ହେ ମୁନି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଋଷି ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ସମସ୍ତ ଇଷ୍ଟଫଳଦାୟକ ଶିବପୂଜାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଧି ସଠିକ୍ ଭାବେ କହିଲି।

Verse 41

ब्रह्मोवाच । श्रूयतामृषयः सर्वे सामराः प्रेमतत्पराः । शिवपूजाविधिं प्रीत्या कथये भुक्तिमुक्तिदम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରେମଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ହୋଇ ଶୁଣ। ଆନନ୍ଦରେ ମୁଁ ଶିବପୂଜାବିଧି କହୁଛି, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।

Verse 42

मानुषं जन्म संप्राप्य दुर्लभं सर्वजंतुषु । तत्रापि सत्कुले देवा दुष्प्राप्यं च मुनीश्वराः

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାନବଜନ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତି ଦୁର୍ଲଭ; ଏବଂ ତାହାରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦେବମାନେ ଓ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସତ୍କୁଳରେ ଜନ୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ୟ।

Verse 43

अव्यंगं चैव विप्रेषु साचारेषु सपुण्यतः । शिवसंतोषहेतोश्च कर्मस्वोक्तं समाचरेत्

ସଦାଚାରରେ ନିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ନିର୍ଦୋଷ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ; ପୁଣ୍ୟସଞ୍ଚୟ ଓ ଶିବସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଯତ୍ନରେ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 44

यद्यज्जातिसमुद्दिष्टं तत्तत्कर्म न लंघयेत् । यावद्दानस्य संपत्तिस्तावत्कर्म समावहेत्

ନିଜ ବର୍ଣ୍ଣ/ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ ଯେଯେ କର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଲଂଘନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦାନ କରିବାର ସମ୍ପତ୍ତି/ସାମର୍ଥ୍ୟ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦାନଧର୍ମ ସହିତ ସେହି କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ନିରନ୍ତର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 45

कर्मयज्ञसहस्रेभ्यस्तपोयज्ञो विशिष्यते । तपोयज्ञसहस्रेभ्यो जपयज्ञो विशिष्यते

ହଜାର ହଜାର କର୍ମଯଜ୍ଞଠାରୁ ତପୋଯଜ୍ଞ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏବଂ ହଜାର ତପୋଯଜ୍ଞଠାରୁ ଜପଯଜ୍ଞ—ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ରଜପ—ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 46

ध्यानयज्ञात्परं नास्ति ध्यानं ज्ञानस्य साधनम् । यतस्समरसं स्वेष्टं यागी ध्यानेन पश्यति

ଧ୍ୟାନ-ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞ ନାହିଁ; ଧ୍ୟାନ ହିଁ ଜ୍ଞାନର ସାଧନ। କାରଣ ଯାଗୀ ଧ୍ୟାନଦ୍ୱାରା ନିଜ ଇଷ୍ଟ ଶିବଙ୍କୁ ସମରସ—ଏକରସ—ରୂପେ ଦେଖେ।

Verse 47

ध्यानयज्ञरतस्यास्य सदा संनिहितश्शिवः । नास्ति विज्ञानिनां किंचित्प्रायश्चित्तादिशोधनम्

ଯେ ଧ୍ୟାନ-ଯଜ୍ଞରେ ରତ, ତାହାର ସନ୍ନିକଟେ ଶିବ ସଦା ସନ୍ନିହିତ। ଏବଂ ସତ୍ୟବିଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଦି ଶୋଧନର କିଛି ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।

Verse 48

विशुद्धा विद्यया ये च ब्रह्मन्ब्रह्मविदो जनाः । नास्ति क्रिया च तेषां वै सुखं दुखं विचारतः

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଯେମାନେ ବିଦ୍ୟାଦ୍ୱାରା ବିଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ରିୟାର ବାଧ୍ୟତା ନାହିଁ; ଏବଂ ବିଚାରଦ୍ୱାରା ସୁଖ-ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ବାନ୍ଧେ ନାହିଁ।

Verse 49

धर्माधर्मौ जपो होमो ध्यानं ध्यानविधिस्तथा । सर्वदा निर्विकारास्ते विद्यया च तयामराः

ଧର୍ମ-ଅଧର୍ମ, ଜପ-ହୋମ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଧ୍ୟାନବିଧି—ଏସବୁ ସଦା ନିର୍ବିକାର ରହେ; ଏବଂ ସେହି ବିଦ୍ୟାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅମର ହୁଅନ୍ତି।

Verse 50

परानंदकरं लिंगं विशुद्धं शिवमक्षरम् । निष्कलं सर्वगं ज्ञेयं योगिनां हृदि संस्थितम्

ଲିଙ୍ଗକୁ ପରମାନନ୍ଦକର ବୋଲି ଜାଣ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶୁଦ୍ଧ, ସ୍ୱୟଂ ଶିବ, ଅକ୍ଷର ତତ୍ତ୍ୱ। ଏହା ନିଷ୍କଳ, ସର୍ବଗ; ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସଂସ୍ଥିତ, ଜ୍ଞେୟ।

Verse 51

लिंगं द्विविधं प्रोक्तं बाह्यमाभ्यंतरं द्विजाः । बाह्यं स्थूलं समुद्दिष्टं सूक्ष्ममाभ्यंतरं मतम्

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଲିଙ୍ଗ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ବାହ୍ୟ ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତର। ବାହ୍ୟଟି ସ୍ଥୂଳ (ଦୃଶ୍ୟ) ବୋଲି, ଆଭ୍ୟନ୍ତରଟି ସୂକ୍ଷ୍ମ (ଅନ୍ତର୍ମୁଖ) ବୋଲି ମନାଯାଏ।

Verse 52

कर्मयज्ञरता ये च स्थूललिंगार्चने रताः । असतां भावनार्थाय सूक्ष्मेण स्थूलविग्रहाः

ଯେମାନେ କର୍ମଯଜ୍ଞରେ ଆସକ୍ତ ଓ ଯେମାନେ ସ୍ଥୂଳ, ଦୃଶ୍ୟ ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନାରେ ରତ—ସେହି ଅପକ୍ୱ ମନମାନଙ୍କର ଭାବଜାଗରଣ ପାଇଁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶିବତତ୍ତ୍ୱକୁ ସ୍ଥୂଳ ବିଗ୍ରହ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଶ୍ରୟ କରାଯାଏ।

Verse 53

आध्यात्मिकं यल्लिंगं प्रत्यक्षं यस्य नो भवेत् । स तल्लिंगे तथा स्थूले कल्पयेच्च न चान्यथा

ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ (ଅନ୍ତର୍ଲିଙ୍ଗ) ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ନୁହେଁ, ସେ ତାହିଁ ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ଥୂଳ, ଦୃଶ୍ୟ ରୂପରେ ହିଁ କଳ୍ପନା କରି ସ୍ଥାପନ କରୁ—ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 54

ज्ञानिनां सूक्ष्मममलं भावात्प्रत्यक्षमव्ययम् । यथा स्थूलमयुक्तानामुत्कृष्टादौ प्रकल्पितम्

ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତତ୍ତ୍ୱ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଅମଳ, ଭାବଧ୍ୟାନରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ଅବ୍ୟୟ; କିନ୍ତୁ ଅଯୁକ୍ତ (ଅସଂଯମୀ) ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବୁଝିବା ସୁବିଧାର୍ଥେ ‘ଉତ୍କୃଷ୍ଟ’ ଆଦି ଭାବରେ ସ୍ଥୂଳ ରୂପ କଳ୍ପିତ ହୁଏ।

Verse 55

अहो विचारतो नास्ति ह्यन्यत्तत्वार्थवादिनः । निष्कलं सकलं चित्ते सर्वं शिवमयं जगत्

ଆହୋ! ସତ୍ୟ ବିଚାର କଲେ ତତ୍ତ୍ୱବାଦୀମାନେ ଶିବ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ ବୋଲି ଦେଖନ୍ତି। ଚିତ୍ତରେ ନିଷ୍କଳ ଓ ସକଳ—ଦୁହେଁ ବୋଧ ହୁଏ; ସମଗ୍ର ଜଗତ ଶିବମୟ।

Verse 56

एवं ज्ञानविमुक्तानां नास्ति दोष विकल्पना । विधिश्चैव तथा नास्ति विहिताविहिते तथा

ଏଭଳି ସତ୍ୟଜ୍ଞାନରେ ମୁକ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦୋଷ ଆରୋପଣର କଳ୍ପନା ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଧି-ନିଷେଧ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏନି—ନ ବିହିତ, ନ ଅବିହିତ।

Verse 57

यथा जलेषु कमलं सलिलैर्नावलिप्यते । तथा ज्ञानी गृहे तिष्ठन्कर्मणा नावबध्यते

ଯେପରି ଜଳରେ ଥିବା ପଦ୍ମ ଜଳରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏନି, ସେପରି ଜ୍ଞାନୀ ଗୃହେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ କର୍ମଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିତ ହୁଏନି।

Verse 58

इति ज्ञानं समुत्पन्नं यावन्नैव नरस्य वै । तावच्च कर्मणा देवं शिवमाराधयेन्नरः

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନୁଷ୍ୟରେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏନି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଦେବାଧିଦେବ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରୁ।

Verse 59

प्रत्ययार्थं च जगतामेकस्थोऽपि दिवाकरः । एकोऽपि बहुधा दृष्टो जलाधारादिवस्तुषु

ଜଗତମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟୟ (ନିଶ୍ଚୟ) ଦେବା ପାଇଁ ଦିବାକର (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଭାବେ ଦିଶେ; ଜଳଭରା ପାତ୍ର ଆଦି ଆଧାରରେ ସେ ଏକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ବହୁଧା ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 60

दृश्यते श्रूयते लोके यद्यत्सदसदात्मकम् । तत्तत्सर्वं सुरा वित्त परं ब्रह्म शिवात्मकम्

ଲୋକରେ ଯାହା ଦେଖାଯାଏ ଓ ଶୁଣାଯାଏ—ଯାହା ସତ୍ କିମ୍ବା ଅସତ୍ ଭାବେ ପ୍ରତୀତ ହୁଏ—ହେ ଦେବମାନେ, ଜାଣ, ସେ ସବୁ ଶିବସ୍ୱରୂପ ପରବ୍ରହ୍ମ ଅଟେ।

Verse 61

भेदो जलानां लोकेऽस्मिन्प्रतिभावे विचारतः । एवमाहुस्तथा चान्ये सर्वे वेदार्थतत्त्वगाः

ଏହି ଲୋକରେ ଜଳମାନେ ନାନା ଭେଦରେ ପ୍ରତୀତ ହୁଅନ୍ତି; ବିଚାର କଲେ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ଏହି ଭେଦ କେବଳ ପ୍ରକଟ ଭାବରେ ମାତ୍ର। ଏପରି ବେଦାର୍ଥ-ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞମାନେ କହନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ବେଦତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କହନ୍ତି।

Verse 62

हृदि संसारिणः साक्षात्सकलः परमेश्वरः । इति विज्ञानयुक्तस्य किं तस्य प्रतिमादिभिः

ସଂସାରରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଜୀବର ହୃଦୟରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ସକଳରୂପ ପରମେଶ୍ୱର ଶିବ ବିରାଜମାନ। ଏହାର ଯଥାର୍ଥ ବିବେକଜ୍ଞାନ ଯାହାର ଅଛି, ତାହାକୁ ପ୍ରତିମା ଆଦି ବାହ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ କାହିଁକି?

Verse 63

इति विज्ञानहीनस्य प्रतिमाकल्पना शुभा । पदमुच्चैस्समारोढुं पुंसो ह्यालम्बनं स्मृतम्

ଏହିପରି, ବିବେକଜ୍ଞାନହୀନ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରତିମାର କଳ୍ପନା ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଶୁଭ। ଉଚ୍ଚ ପଦକୁ ଆରୋହଣ କରିବାକୁ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ଏହାକୁ ଏକ ଆଲମ୍ବନ (ଆଧାର) ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି।

Verse 64

आलम्बनं विना तस्य पदमुच्चैः सुदुष्करम् । निर्गुणप्राप्तये नॄणां प्रतिमालम्बनं स्मृतम्

ଆଲମ୍ବନ ବିନା ସେଇ ଉଚ୍ଚ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର। ତେଣୁ ନିର୍ଗୁଣ ତତ୍ତ୍ୱପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରତିମାର ଆଶ୍ରୟ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 65

सगुणानिर्गुणा प्राप्तिर्भवती सुनिश्चितम् । एवं च सर्वदेवानां प्रतिमा प्रत्ययावहा

ସଗୁଣ ଉପାସନା ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ନିର୍ଗୁଣ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଦେଇଥାଏ।

Verse 66

देवश्चायं महीयान्वै तस्यार्थे पूजनं त्विदम् । गंधचन्दनपुष्पादि किमर्थं प्रतिमां विना

ଏହି ଦେବତା ନିଶ୍ଚୟ ଅତି ମହାନ; ଏହି ପୂଜା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ହିଁ କରାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରତିମା ବିନା ଗନ୍ଧ, ଚନ୍ଦନ, ପୁଷ୍ପ ଆଦିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ?

Verse 67

तावच्च प्रतिमा पूज्य यावद्विज्ञानसंभवः । ज्ञानाभावेन पूज्येत पतनं तस्य निश्चितम्

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚ ବିବେକଜନିତ ବିଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏନି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିମା ପୂଜ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ଅଭାବରେ ଯଦି କେବଳ ପୂଜାରେ ଅଟକି ରହେ, ତାହାର ପତନ ନିଶ୍ଚିତ।

Verse 68

एवस्मात्कारणाद्विप्राः श्रूयतां परमार्थतः । स्वजात्युक्तं तु यत्कर्म कर्तव्यं तत्प्रयत्नतः

ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ବିପ୍ରମୁନିଗଣ, ପରମାର୍ଥତଃ ଶୁଣନ୍ତୁ—ନିଜ ଜନ୍ମସ୍ଥିତି (ସ୍ୱଜାତି/ବର୍ଣାଶ୍ରମ) ଅନୁଯାୟୀ ଯେ କର୍ମ ବିଧିତ, ସେହି କର୍ମକୁ ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ଅବଶ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 69

यत्र यत्र यथा भक्तिः कर्तव्यं पूजनादिकम् । विना पूजनदानादि पातकं न च दूरतः

ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଏବଂ ଯେପରି ଭକ୍ତି ଜାଗେ, ସେଉଁଠି ପୂଜା ଆଦି କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ। ପୂଜା, ଦାନ ଆଦି ବିନା ପାପ କେବେ ଦୂରେ ନୁହେଁ।

Verse 70

यावच्च पातकं देहे तावत्सिद्धिर्न जायते । गते च पातके तस्य सर्वं च सफलं भवेत्

ଦେହରେ ଯେତେଦିନ ପାପ ରହେ, ସେତେଦିନ ସିଦ୍ଧି ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ। ପାପ ଦୂର ହେଲେ ତାହାର ସମସ୍ତ କର୍ମ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 71

तथा च मलिने वस्त्रे रंगः शुभतरो न हि । क्षालने हि कृते शुद्धे सर्वो रंगः प्रसज्जते

ଯେପରି ମଲିନ ବସ୍ତ୍ରରେ ରଙ୍ଗ ଶୁଭ୍ର ଦିଶେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଧୋଇ ଶୁଦ୍ଧ କଲେ ସମସ୍ତ ରଙ୍ଗ ଭଲଭାବେ ଲାଗିଯାଏ।

Verse 72

तथा च निर्मले देहे देवानां सम्यगर्चया । ज्ञानरंगः प्रजायेत तदा विज्ञानसंभवः

ସେହିପରି, ଦେହ ନିର୍ମଳ ହେଲେ ଦେବମାନଙ୍କର ସମ୍ୟକ୍ ଅର୍ଚ୍ଚନା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନର ଆନନ୍ଦ-ରଙ୍ଗ ଜାଗେ; ତାହାଠାରୁ ବିଜ୍ଞାନ (ଅନୁଭୂତ ଜ୍ଞାନ) ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 73

विज्ञानस्य च सन्मूलं भक्तिरव्यभिचारिणी । ज्ञानस्यापि च सन्मूलं भक्तिरेवाऽभिधीयते

ବିଜ୍ଞାନର ସତ୍ୟ ମୂଳ ହେଉଛି ଅବ୍ୟଭିଚାରିଣୀ (ଅଚଳ) ଭକ୍ତି। ଜ୍ଞାନର ସତ୍ୟ ମୂଳ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଭକ୍ତି ହିଁ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 74

संगत्या गुरुराप्येत गुरोर्मंत्रादि पूजनम् । पूजनाज्जायते भक्तिर्भक्त्या ज्ञानं प्रजायते

ସତ୍ସଙ୍ଗରେ ଗୁରୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ଏବଂ ଗୁରୁଠାରୁ ମନ୍ତ୍ରାଦି ପୂଜାବିଧି ମିଳେ। ପୂଜାରୁ ଭକ୍ତି ଜନ୍ମେ, ଭକ୍ତିରୁ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବେ।

Verse 76

विज्ञानं जायते ज्ञानात्परब्रह्मप्रकाशकम् । विज्ञानं च यदा जातं तदा भेदो निवर्तते

ଜ୍ଞାନରୁ ପରବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ବିଜ୍ଞାନ (ଅନୁଭବଜ୍ଞାନ) ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଏବଂ ସେ ବିଜ୍ଞାନ ଜନ୍ମିଲେ ଭେଦବୋଧ ନିଶ୍ଚୟ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ।

Verse 77

भेदे निवृत्ते सकले द्वंद्वदुःखविहीनता । द्वंद्वदुःखविहीनस्तु शिवरूपो भवत्यसौ

ଯେତେବେଳେ ଭେଦଭାବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଜ ଦୁଃଖ ନାଶ ପାଏ। ଯେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଦୁଃଖରହିତ, ସେ ଶିବସ୍ୱରୂପ ହୁଏ।

Verse 78

द्वंद्वाप्राप्तौ न जायेतां सुखदुःखे विजानतः । विहिताविहिते तस्य न स्यातां च सुरर्षयः

ହେ ସୁରର୍ଷିମାନେ, ଯେ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଯଥାର୍ଥ ଜାଣେ, ତାହା ପାଖରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ‘ବିହିତ’ ଓ ‘ଅବିହିତ’ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧନ ନୁହେଁ; ସେ ଶିବନିଷ୍ଠ ବିବେକରେ ସ୍ଥିର।

Verse 79

ईदृशो विरलो लोके गृहाश्रमविवर्जितः । यदि लोके भवत्यस्मिन्दर्शनात्पापहारकः

ଏପରି ପୁରୁଷ ଲୋକେ ବିରଳ—ଯିଏ ଗୃହାଶ୍ରମକୁ ବିବର୍ଜିତ କରିଛି। ଏହି ଲୋକରେ ଯଦି ଏମିତି ଜଣେ ଥାଏ, ତେବେ ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ପାପ ହରିଯାଏ।

Verse 80

तीर्थानि श्लाघयंतीह तादृशं ज्ञानवित्तमम् । देवाश्च मुनयस्सर्वे परब्रह्मात्मकं शिवम्

ଏଠାରେ ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପରମ ଧନ—ଜ୍ଞାନ—କୁ ଶ୍ଲାଘା କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ସମସ୍ତ ମୁନି ପରବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।

Verse 81

तादृशानि न तीर्थानि न देवा मृच्छिलामयाः । ते पुनंत्युरुकालेन विज्ञानी दर्शनादपि

ସେପରି ତୀର୍ଥ ସତ୍ୟ ତୀର୍ଥ ନୁହେଁ; ଏବଂ ସେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ମାଟି-ପଥରର ନୁହେଁ। ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ତ ଦର୍ଶନମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରିଦିଅନ୍ତି।

Verse 82

यावद्गृहाश्रमे तिष्ठेत्तावदाकारपूजनम् । कुर्याच्छ्रेष्ठस्य सप्रीत्या सुरेषु खलु पंचसु

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମରେ ରହେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସାକାର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରେମଭକ୍ତି ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି ଉପାସନା କର—ନିଶ୍ଚୟ ପଞ୍ଚଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।

Verse 83

अथवा च शिवः पूज्यो मूलमेकं विशिष्यते । मूले सिक्ते तथा शाखास्तृप्तास्सत्यखिलास्सुराः

କିମ୍ବା କେବଳ ଶିବଙ୍କୁ ହିଁ ପୂଜିବା ଉଚିତ—ସେ ଏକମାତ୍ର ପରମ ମୂଳ। ମୂଳକୁ ଜଳ ସିଞ୍ଚନ କଲେ ଯେପରି ଶାଖାମାନେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ସତ୍ୟତଃ ଶିବପୂଜାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 84

शाखासु च सुतृप्तासु मूलं तृप्तं न कर्हिचित् । एवं सर्वेषु तृप्तेषु सुरेषु मुनिसत्तमाः

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ଶାଖାମାନେ ଭଲଭାବେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୂଳ କେବେ ତାହାରେ ତୃପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ସେପରି ସମସ୍ତ ଦେବତା ତୃପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପରମମୂଳ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା ନିଶ୍ଚୟ ହୋଇଛି ବୋଲି ନୁହେଁ।

Verse 85

सर्वथा शिवतृप्तिर्नो विज्ञेया सूक्ष्मबुद्धिभिः । शिवे च पूजिते देवाः पूजितास्सर्व एव हि

ଶିବଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତିକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମବୁଦ୍ଧିମାନେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଥା ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏବଂ ଶିବ ପୂଜିତ ହେଲେ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 86

तस्माच्च पूजयेद्देवं शंकरं लोकशंकरम् । सर्वकामफलावाप्त्यै सर्वभूतहिते रतः

ଏହିହେତୁ ଲୋକମଙ୍ଗଳକାରୀ ଦେବ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସର୍ବଭୂତହିତେ ରତ ତାଙ୍କ ଉପାସନାରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ୍ୟ କାମନାର ଫଳ ମିଳେ।