
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ପରମେଶ୍ୱର ରୁଦ୍ର-ଶିବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜଗତ୍-ପ୍ରଶାସନ ଓ ଭକ୍ତିଧର୍ମ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିତ ଲୋକରେ ଦୁଃଖ ଉଦ୍ଭବିଲେ ବିଷ୍ଣୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ସମୁଦାୟ କ୍ଲେଶ ନିବାରଣ କରିବେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜ୍ୟ ଓ ସମ୍ମାନିତ ରହିବେ—ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଏ। କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରବଳ ଶତ୍ରୁଦମନରେ ଶିବ ସହାୟତାର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରନ୍ତି; ଧର୍ମକୀର୍ତ୍ତି ବିସ୍ତାର ଓ ଜୀବତାରଣ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଅବତାର ଧାରଣ କରିବାକୁ କୁହନ୍ତି। ମୁଖ୍ୟ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ—ରୁଦ୍ର ଓ ହରି ପରସ୍ପର ଧ୍ୟେୟ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକୃତ ଭେଦ ନାହିଁ; ତତ୍ତ୍ୱତଃ, ବରଦାନରେ ଓ ଲୀଳାରେ ମଧ୍ୟ ଏକତ୍ୱ ହିଁ ସତ୍ୟ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିବା ରୁଦ୍ରଭକ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ହରାଇ ଶିବାଜ୍ଞାରେ ନରକପାତ ପାଉଥାଏ; ବିଷ୍ଣୁ ଭୋଗ-ମୋକ୍ଷଦାତା, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ, ଧର୍ମରକ୍ଷାରେ ନିଗ୍ରହ-ଅନୁଗ୍ରହ ଉଭୟ କରନ୍ତି।
Verse 1
परमेश्वर उवाच । अन्यच्छृणु हरे विष्णो शासनं मम सुव्रत । सदा सर्वेषु लोकेषु मान्यः पूज्यो भविष्यसि
ପରମେଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ହରି, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ହେ ସୁବ୍ରତ! ମୋର ଆଉ ଗୋଟିଏ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣ। ତୁମେ ସଦା ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ମାନ୍ୟ ଓ ପୂଜ୍ୟ ହେବ।
Verse 2
ब्रह्मणा निर्मिते लोके यदा दुखं प्रजायते । तदा त्वं सर्वदुःखानां नाशाय तत्परो भव
ବ୍ରହ୍ମା ନିର୍ମିତ ଲୋକରେ ଯେତେବେଳେ ଦୁଃଖ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ନାଶ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତତ୍ପର ହେଅ।
Verse 3
सहायं ते करिष्यामि सर्वकार्ये च दुस्सहे । तव शत्रून्हनिष्यामि दुस्साध्यान्परमोत्कटान्
ମୁଁ ତୁମର ସହାୟ ହେବି—ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଯେତେ ଦୁସ୍ସହ ହେଉନାହିଁ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ଓ ଦୁର୍ଜୟ ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ନାଶ କରିଦେବି।
Verse 4
विविधानवतारांश्च गृहीत्वा कीर्तिमुत्तमाम् । विस्तारय हरे लोके तारणाय परो भव
ବିଭିନ୍ନ ଅବତାର ଧାରଣ କରି ଉତ୍ତମ କୀର୍ତ୍ତି ଗ୍ରହଣ କର; ହେ ହରି, ତାହାକୁ ଲୋକରେ ବିସ୍ତାର କର। ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ତାରଣ ପାଇଁ ପରମ ଭାବେ ନିବିଡ଼ ହେ।
Verse 5
गुणरूपो ह्ययं रुद्रो ह्यनेन वपुषा सदा । कार्यं करिष्ये लोकानां तवाशक्यं न संशयः
ଏହି ରୁଦ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ଗୁଣସ୍ୱରୂପ; ଏହି ଦେହରୂପେ ସେ ସଦା ଲୋକମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିବେ। ତୁମ ପାଇଁ ଯାହା ଅଶକ୍ୟ, ତାହା ଅଶକ୍ୟ ରହିବ ନାହିଁ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 6
रुद्रध्येयो भवांश्चैव भवद्ध्येयो हरस्तथा । युवयोरन्तरन्नैव तव रुद्रस्य किंचन
ତୁମେ ରୁଦ୍ରରୂପେ ଧ୍ୟାନଯୋଗ୍ୟ, ଏବଂ ହର ମଧ୍ୟ ତୁମ ରୂପେ ଧ୍ୟାନଯୋଗ୍ୟ। ତୁମ ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ; କାରଣ ତୁମେ ସ୍ୱୟଂ ରୁଦ୍ର।
Verse 7
वस्तुतश्चापि चैकत्वं वरतोऽपि तथैव च । लीलयापि महाविष्णो सत्यं सत्यं न संशयः
ହେ ମହାବିଷ୍ଣୁ, ଶିବଙ୍କ ସହ ତୁମ ଏକତ୍ୱ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ସତ୍ୟ, ବରଦାନରେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାରେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ। ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ; କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 8
रुद्रभक्तो नरो यस्तु तव निंदां करिष्यति । तस्य पुण्यं च निखिलं द्रुतं भस्म भविष्यति
କିନ୍ତୁ ରୁଦ୍ରଭକ୍ତ ଯେ କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ ତୁମ ନିନ୍ଦା କରିବ, ତାହାର ସମସ୍ତ ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟ ଶୀଘ୍ରେ ଭସ୍ମ ହୋଇଯିବ।
Verse 9
नरके पतनं तस्य त्वद्द्वेषात्पुरुषोत्तम । मदाज्ञया भवेद्विष्णो सत्यं सत्यं न संशयः
ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ (ବିଷ୍ଣୁ), ତୁମ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ ହେତୁ ସେ ନରକରେ ପତିତ ହେବ। ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହା ହେବ—ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 10
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथमखंडे सृष्ट्युपाख्याने परम शिवतत्त्ववर्णनं नाम दशमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପ୍ରଥମ ଖଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟ୍ୟୁପାଖ୍ୟାନରେ ‘ପରମ ଶିବତତ୍ତ୍ୱବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 11
इत्युक्त्वा मां च धातारं हस्ते धृत्वा स्वयं हरिम् । कथयामास दुःखेषु सहायो भव सर्वदा
ଏହିପରି କହି ସେ ମୋତେ ଓ ଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ହାତ ଧରି, ସ୍ୱୟଂ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଦୁଃଖକାଳେ ସଦା ସହାୟ ହେଉ।”
Verse 12
सर्वाध्यक्षश्च सर्वेषु भुक्तिमुक्तिप्रदायकः । भव त्वं सर्वथा श्रेष्ठस्सर्वकामप्रसाधकः
ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉପରେ ସର୍ବାଧ୍ୟକ୍ଷ ହେଉ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହିଁର ଦାତା ହେଉ। ସର୍ବଥା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଧର୍ମୋଚିତ କାମନା ସିଦ୍ଧ କର।
Verse 13
सर्वेषां प्राणरूपश्च भव त्वं च ममाज्ञया । संकटे भजनीयो हि स रुद्रो मत्तनुर्हरे
ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପ୍ରାଣସ୍ୱରୂପ ହେଉ। ହେ ହରି! ସଙ୍କଟକାଳେ ମୋ ଦେହର ପ୍ରକଟି ଯେ ରୁଦ୍ର, ସେଇ ଉପାସ୍ୟ।
Verse 14
त्वां यस्समाश्रितो नूनं मामेव स समाश्रितः । अंतरं यश्च जानाति निरये पतति ध्रुवम्
ଯେ ନିଶ୍ଚୟରେ ତୁମ ଶରଣ ନେଉଛି, ସେ ମୋର ଶରଣ ନେଇଛି। ଯେ ତୁମେ ଓ ମୁଁ ଭିନ୍ନ ବୋଲି ଭାବେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକକୁ ପତିତ ହୁଏ।
Verse 15
आयुर्बलं शृणुष्वाद्य त्रिदेवानां विशेषतः । संदेहोऽत्र न कर्त्तव्यो ब्रह्मविष्णु हरात्मनाम्
ଏବେ ବିଶେଷତଃ ତ୍ରିଦେବଙ୍କ ଆୟୁ ଓ ବଳ ଶୁଣ। ଯାହାଙ୍କ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ହର (ଶିବ), ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Verse 16
चतुर्युगसहस्राणि ब्रह्मणो दिनमुच्यते । रात्रिश्च तावती तस्य मानमेतत्क्रमेण ह
ଚତୁର୍ୟୁଗର ସହସ୍ର ସମୁହକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକ ଦିନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ସେତେଇ ପ୍ରମାଣର ତାଙ୍କ ରାତ୍ରି। ଏହିପରି କ୍ରମେ କାଳମାନ ଶିଖାଯାଏ।
Verse 17
तेषां त्रिंशद्दिनेर्मासो द्वादशैस्तैश्च वत्सरः । शतवर्षप्रमाणेन ब्रह्मायुः परिकीर्तितम्
ତାଙ୍କର ଏପରି ତିରିଶ ଦିନରେ ଏକ ମାସ, ଏବଂ ଏପରି ବାରୋଟି ମାସରେ ଏକ ବର୍ଷ। ଏପରି ଶତ ବର୍ଷର ପ୍ରମାଣରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆୟୁ ଘୋଷିତ।
Verse 18
ब्रह्मणो वर्षमात्रेण दिनं वैष्णवमुच्यते । सोऽपि वर्षशतं यावदात्ममानेन जीवति
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକ ବର୍ଷମାତ୍ରକୁ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କ ଏକ ଦିନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ କାଳମାନ ଅନୁସାରେ ଏପରି ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ରହନ୍ତି।
Verse 19
वैष्णवेन तु वर्षेण दिनं रौद्रं भवेद्ध्रुवम् । हरो वर्षशते याते नररूपेण संस्थितः
କିନ୍ତୁ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କ ଏକ ବର୍ଷ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ରୌଦ୍ର-ଦିନ ମାପାଯାଏ। ଶତବର୍ଷ ଅତିତ ହେଲେ ହର (ଶିବ) ନରରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 20
यावदुच्छ्वसितं वक्त्रे सदाशिवसमुद्भवम् । पश्चाच्छक्तिं समभ्येति यावन्निश्वसितं भवेत्
ସଦାଶିବସମୁଦ୍ଭବ ଉଚ୍ଛ୍ୱାସ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଖରେ ଉଦିତ ହୁଏ, ତାପରେ ସେ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏବଂ ନିଶ୍ୱାସ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହା ଚାଲିଥାଏ।
Verse 21
निःश्वासोच्छ्वसितानां च सर्वेषामेव देहिनाम् । ब्रह्मविष्णुहराणां च गंधर्वोरगरक्षसाम्
ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ନିଶ୍ୱାସ-ଉଚ୍ଛ୍ୱାସ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ହର (ଶିବ)ଙ୍କର ମଧ୍ୟ; ତଥା ଗନ୍ଧର୍ବ, ଉରଗ (ନାଗ) ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ—(ସବୁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାଶକ୍ତିରେ ଚାଲେ)।
Verse 22
एकविंशसहस्राणि शतैः षड्भिश्शतानि च । अहोरात्राणि चोक्तानि प्रमाणं सुरसत्तमौ
ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରମାଣ ଏପରି କୁହାଯାଇଛି—ଏକୋଇଶ ହଜାର ଏବଂ ଛଅଶ ଅହୋରାତ୍ର (ଦିନ-ରାତି) ଚକ୍ର।
Verse 23
षड्भिच्छवासनिश्वासैः पलमेकं प्रवर्तितम् । घटी षष्टि पलाः प्रोक्ता सा षष्ट्या च दिनं निशा
ଛଅ ଶ୍ୱାସ-ନିଶ୍ୱାସରେ ଗୋଟିଏ ‘ପଳ’ ଗଣାଯାଏ। ଷାଠିଏ ପଳରେ ଗୋଟିଏ ‘ଘଟି’ କୁହାଯାଏ; ଷାଠିଏ ଘଟିରେ ଦିନ ଓ ରାତି ହୁଏ॥
Verse 24
निश्वासोच्छ्वासितानां च परिसंख्या न विद्यते । सदाशिवसमुत्थानमेतस्मात्सोऽक्षयः स्मृतः
ନିଶ୍ୱାସ-ଉଚ୍ଛ୍ୱାସର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଗଣନା ନାହିଁ। ଏହିଥିରୁ ସଦାଶିବଙ୍କ ସମୁତ୍ଥାନ; ତେଣୁ ସେ ‘ଅକ୍ଷୟ’ ଭାବେ ସ୍ମୃତ॥
Verse 25
इत्थं रूपं त्वया तावद्रक्षणीयं ममाज्ञया । तावत्सृष्टेश्च कार्यं वै कर्तव्यं विविधैर्गुणैः
ଏହିପରି ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଏହି ରୂପକୁ ରକ୍ଷା କର। ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ନାନାଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଭାବେ କରିବାକୁ ହେବ।
Verse 26
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचश्शंभोर्मया च भगवान्हरिः । प्रणिपत्य च विश्वेशं प्राह मंदतरं वशी
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ବଚନ ଏପରି ଶୁଣି, ମୁଁ ଓ ଭଗବାନ୍ ହରି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲୁ। ପରେ ସେ ସଂୟମୀ (ହରି) ଅତି ମୃଦୁ ସ୍ୱରେ କହିଲେ।
Verse 27
विष्णुरुवाच । शंकर श्रूयतामेतत्कृपासिंधो जगत्पते । सर्वमेतत्करिष्यामि भवदाज्ञावशानुगः
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ଶଙ୍କର, ହେ କୃପାସିନ୍ଧୁ, ହେ ଜଗତ୍ପତେ, ଏହା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାର ଅଧୀନ ରହି ମୁଁ ଏସବୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିବି।
Verse 28
मम ध्येयस्सदा त्वं च भविष्यसि न चान्यथा । भवतस्सर्वसामर्थ्यं लब्धं चैव पुरा मया
ତୁମେ ହିଁ ସଦା ମୋର ଧ୍ୟାନର ଏକମାତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେବ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଏବଂ ତୁମଠାରୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ସମସ୍ତ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତି ପାଇଛି।
Verse 29
क्षणमात्रमपि स्वामिंस्तव ध्यानं परं मम । चेतसो दूरतो नैव निर्गच्छतु कदाचन
ହେ ସ୍ୱାମୀ! କ୍ଷଣମାତ୍ର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପରମ ଧ୍ୟାନ—ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ—ମୋ ଚିତ୍ତରୁ କେବେ ଦୂରେ ନ ଯାଉ।
Verse 30
मम भक्तश्च यः स्वामिंस्तव निंदा करिष्यति । तस्य वै निरये वासं प्रयच्छ नियतं ध्रुवम्
ହେ ସ୍ୱାମୀ! ଯେ କେହି (ନିଜକୁ) ମୋର ଭକ୍ତ ବୋଲି କହି ଆପଣଙ୍କ ନିନ୍ଦା କରିବ, ତାହାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ନରକରେ ନିୟତ ଧ୍ରୁବ ବାସ ଦିଅନ୍ତୁ।
Verse 31
त्वद्भक्तो यो भवेत्स्वामिन्मम प्रियतरो हि सः । एवं वै यो विजानाति तस्य मुक्तिर्न दुर्लभा
ହେ ସ୍ୱାମୀ! ଯେ ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତ ହୁଏ, ସେଇ ମୋ ପାଇଁ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରିୟ। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଯେ ଜାଣେ, ତାହା ପାଇଁ ମୁକ୍ତି ଦୁର୍ଲଭ ନୁହେଁ।
Verse 32
महिमा च मदीयोद्य वर्द्धितो भवता ध्रुवम् । कदाचिदगुणश्चैव जायते क्षम्यतामिति
ନିଶ୍ଚୟ ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋର ମହିମା ବଢ଼ିଛି। ତଥାପି କେବେ କେବେ କିଛି ଦୋଷ ହୋଇଯାଏ—ଦୟାକରି କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।
Verse 33
ब्रह्मोवाच । तदा शंभुस्तदीयं हि श्रुत्वा वचनमुत्तमम् । उवाच विष्णुं सुप्रीत्या क्षम्या तेऽगुणता मया
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତେବେ ଶମ୍ଭୁ ତାଙ୍କର ସେଇ ଉତ୍ତମ ବଚନ ଶୁଣି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୋ ଦ୍ୱାରା ଯଦି କିଛି ଅବିବେକ କିମ୍ବା ତ୍ରୁଟି ହୋଇଥାଏ, ଦୟାକରି କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।”
Verse 34
एवमुक्त्वा हरिं नौ स कराभ्यां परमेश्वरः । पस्पर्श सकलांगेषु कृपया तु कृपानिधिः
ଏହିପରି କହି କରୁଣାନିଧି ପରମେଶ୍ୱର ଦୁଇ ହାତରେ କୃପାବଶେ ହରିଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ।
Verse 35
आदिश्य विविधान्धर्मान्सर्वदुःखहरो हरः । ददौ वराननेकांश्चावयोर्हितचिकीर्षया
ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ହରଣକାରୀ ହର ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଆମ ଉଭୟଙ୍କ ହିତ ଚାହିଁ ଅନେକ ବର ଦାନ କଲେ।
Verse 36
ततस्स भगवाञ्छंभुः कृपया भक्तवत्सलः । दृष्टया संपश्यतो शीघ्रं तत्रैवांतरधीयतः
ତାପରେ କୃପାବଶେ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଭଗବାନ୍ ଶମ୍ଭୁ, ସେମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସେଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।
Verse 37
तदा प्रकृति लोकेऽस्मिंल्लिंगपूजाविधिः स्मृतः । लिंगे प्रतिष्ठितश्शंभुर्भुक्तिमुक्तिप्रदायकः
ତେବେ ଏହି ପ୍ରକୃତି-ଲୋକରେ ଲିଙ୍ଗପୂଜାର ବିଧି ସ୍ଥାପିତ ହେଲା; ଲିଙ୍ଗରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଶମ୍ଭୁ ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।
Verse 38
लिंगवेदिर्महादेवी लिंगं साक्षान्महेश्वरः । लयनाल्लिंगमित्युक्तं तत्रैव निखिलं जगत्
ଲିଙ୍ଗବେଦୀ ମହାଦେବୀ (ଶକ୍ତି) ଅଟେ, ଲିଙ୍ଗ ସାକ୍ଷାତ୍ ମହେଶ୍ୱର। ଲୟର ସ୍ଥାନ ହେବାରୁ ଏହାକୁ ‘ଲିଙ୍ଗ’ କୁହାଯାଏ; ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱରେ ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ନିହିତ ଓ ଲୀନ।
Verse 39
यस्तु लैंगं पठेन्नित्यमाख्यानं लिंगसन्निधौ । षण्मासाच्छिवरूपो वै नात्र कार्या विचारणा
ଲିଙ୍ଗ ସନ୍ନିଧିରେ ଲିଙ୍ଗ-ଆଖ୍ୟାନକୁ ନିତ୍ୟ ପଢ଼ୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଛଅ ମାସରେ ନିଶ୍ଚୟ ଶିବସ୍ୱରୂପ ହୁଏ; ଏଥିରେ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ।
Verse 40
यस्तु लिंगसमीपे तु कार्यं किंचित्करोति च । तस्य पुण्यफलं वक्तुं न शक्नोमि महामुने
ହେ ମହାମୁନି! ଶିବଲିଙ୍ଗ ସମୀପରେ ଯେ କେହି ଅତି ସାନ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ—ସେବା, ଅର୍ପଣ କିମ୍ବା ଧର୍ମକର୍ମ—କରେ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟଫଳ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିପାରେ ନାହିଁ।
A directive discourse: Śiva formally commissions Viṣṇu to intervene when suffering arises in Brahmā’s created world, promising assistance and directing Viṣṇu to take multiple avatāras for protection and deliverance.
The chapter encodes a non-separative theology: Rudra and Hari are mutually dhyeya and essentially one (aikatva), while cosmic functions operate through divine command—uniting metaphysics (oneness) with praxis (role-based action).
Multiple avatāras of Viṣṇu are foregrounded as deliberate manifestations adopted for loka-tāraṇa (deliverance of beings) and for restoring order when duḥkha proliferates in the created cosmos.