संध्यायाः शुद्धिः सूर्यलोकप्रवेशश्च — Purification of Sandhyā and Her Entry into the Solar Sphere

Verse 1

ब्रह्मोवाच । वरं दत्त्वा मुने तस्मिन् शंभावंतर्हिते तदा । संध्याप्यगच्छत्तत्रैव यत्र मेधातिथिर्मुनिः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ମୁନିଙ୍କୁ ସେହି ବରଦାନ ଦେବା ପରେ, ଯେତେବେଳେ ଭଗବାନ ଶମ୍ଭୁ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ, ସନ୍ଧ୍ୟା ମଧ୍ୟ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ ଯେଉଁଠାରେ ମୁନି ମେଧାତିଥି ଥିଲେ |

Verse 2

तत्र शंभोः प्रसादेन न केनाप्युपलक्षिता । सस्मार वर्णिनं तं वै स्वोपदेशकरं तपः

ସେଠାରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ କୃପାରୁ ତାଙ୍କୁ କେହି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ | ତା’ପରେ ସେ ସେହି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇଲେ ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟାର ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ |

Verse 3

वसिष्ठेन पुरा सा तु वर्णीभूत्वा महामुने । उपदिष्टा तपश्चर्तुं वचनात्परमेष्ठिनः

ହେ ମହାମୁନି, ପୂର୍ବକାଳରେ ସେ ବର୍ଣୀ (ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ) ହୋଇଥିଲା। ପରମେଷ୍ଠିନ୍ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ବସିଷ୍ଠ ତାକୁ ତପଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟା କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 4

तमेव कृत्वा मनसा तपश्चर्योपदेशकम् । पतित्वेन तदा संध्या ब्राह्मणं ब्रह्मचारिणम्

ତେବେ ସନ୍ଧ୍ୟା ମନରେ ତାଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ତପଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟାର ଉପଦେଶକ ଭାବେ ଧାରଣ କରି, ସେହି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପତିରୂପେ ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 5

समिद्धेग्नौ महायज्ञे मुनिभिर्नोपलक्षिता । दृष्टा शंभुप्रसादेन सा विवेश विधेः सुता

ମହାଯଜ୍ଞରେ ଅଗ୍ନି ସମିଦ୍ଧ ହେବାବେଳେ ମୁନିମାନେ ତାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ବିଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ କନ୍ୟା ସେ ସତ୍ୟରୂପେ ଦୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 6

तस्याः पुरोडाशमयं शरीरं तत्क्षणात्ततः । दग्धं पुरोडाशगंधं तस्तार यदलक्षितम्

ସେଇ କ୍ଷଣେ ତାହାର ଶରୀର ଯଜ୍ଞର ପୁରୋଡାଶମୟ ଭଳି ଦଗ୍ଧ ହୋଇଗଲା। ଭୁନା ପୁରୋଡାଶର ସୁଗନ୍ଧ ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରସାରିତ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ତାହାର ଉତ୍ସ କାହାକୁ ଦିଶିଲା ନାହିଁ।

Verse 7

वह्निस्तस्याः शरीरं तु दग्ध्वा सूर्यस्य मंडलम् । शुद्धं प्रवेशयामास शंभोरेवाज्ञया पुनः

ଅଗ୍ନି ତାହାର ଶରୀରକୁ ଦଗ୍ଧ କରି, ପୁନର୍ବାର ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ସେଇ ଶୁଦ୍ଧ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲା।

Verse 8

सूर्यो त्र्यर्थं विभज्याथ तच्छरीरं तदा रथे । स्वकेशं स्थापयामास प्रीतये पितृदेवयोः

ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ସେହି ଶରୀରକୁ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରି ରଥରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ପିତୃମାନେ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ନିଜ କେଶ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ରଖିଲେ।

Verse 9

तदूर्द्ध्वभागस्तस्यास्तु शरीरस्य मुनीश्वर । प्रातस्संध्याभवत्सा तु अहोरात्रादिमध्यगा

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ତାଙ୍କ ଶରୀରର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱଭାଗ ପ୍ରାତଃସନ୍ଧ୍ୟା ହେଲା—ଦିନ ଓ ରାତିର ଆରମ୍ଭରେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟ-ସଙ୍ଗମବିନ୍ଦୁରେ ଥିବା ସେହି ପବିତ୍ର ସନ୍ଧିକାଳ।

Verse 10

तच्छेषभागस्तस्यास्तु अहोरात्रांतमध्यगा । सा सायमभवत्संध्या पितृप्रीतिप्रदा सदा

ତାଙ୍କ ଶରୀରର ଶେଷ ଭାଗ ଦିନ-ରାତିର ସନ୍ଧିସ୍ଥାନରେ ଥାଇ ସାୟଂସନ୍ଧ୍ୟା ହେଲା; ଏହା ସଦା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପ୍ରୀତି ଓ ତୃପ୍ତି ଦେଇଥାଏ।

Verse 11

सूर्योदयात्तु प्रथमं यदा स्यादरुणोदयः । प्रातस्संध्या तदोदेति देवानां प्रीतिकारिणी

ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ ଯେତେବେଳେ ଅରୁଣୋଦୟର ପ୍ରଥମ ଆଭା ପ୍ରକଟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରାତଃସନ୍ଧ୍ୟା ଉଦିତ ହୁଏ—ଯାହା ଦେବମାନଙ୍କୁ ପ୍ରୀତି ଦେଇଥାଏ।

Verse 12

अस्तं गते ततः सूर्य्ये शोणपद्मनिभे सदा । उदेति सायं संध्यापि पितॄणां मोदकारिणी

ତାପରେ ସଦା ରକ୍ତପଦ୍ମସଦୃଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲେ ସାୟଂସନ୍ଧ୍ୟା ଉଦିତ ହୁଏ; ସେହି ସନ୍ଧ୍ୟା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ।

Verse 13

तस्याः प्राणास्तु मनसा शंभुनाथ दयालुना । दिव्येन तु शरीरेण चक्रिरे हि शरीरिणः

ତେବେ ଦୟାଳୁ ଶମ୍ଭୁନାଥ ମନରେ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ; ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଫେରିଆସିଲା, ଏବଂ ସେ ଦେହଧାରିଣୀ ଦିବ୍ୟ ଶରୀରରେ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ।

Verse 14

मुनेर्यज्ञावसाने तु संप्राप्ते मुनिना तु सा । प्राप्ता पुत्री वह्निमध्ये तप्तकांचनसुप्रभा

ମୁନିଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଶେଷକୁ ପହଞ୍ଚିଲାବେଳେ ମୁନି ସେହି କନ୍ୟାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ସେ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିର ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରକଟ ହୋଇ, ତପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ।

Verse 15

तां जग्राह तदा पुत्रीं मुनुरामोदसंयुतः । यज्ञार्थं तान्तु संस्नाप्य निजक्रोडे दधौ मुने

ତେବେ ଆନନ୍ଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁନି ସେହି କନ୍ୟାକୁ କୋଳେ ନେଲେ; ଯଜ୍ଞାର୍ଥେ ତାକୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ହେ ମୁନେ, ନିଜ କ୍ରୋଡ଼ରେ ରଖିଲେ।

Verse 16

अरुंधती तु तस्यास्तु नाम चक्रे महामुनिः । शिष्यैः परिवृतस्तत्र महामोदमवाप ह

ତେବେ ମହାମୁନି ତାଙ୍କୁ ‘ଅରୁନ୍ଧତୀ’ ନାମ ଦେଲେ। ଶିଷ୍ୟମାନେ ଘେରିଥିବା ସେ ତଥା ପରମ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ।

Verse 17

विरुणद्धि यतो धर्मं सा कस्मादपि कारणात् । अतस्त्रिलोके विदितं नाम संप्राप तत्स्वयम्

କିଛି କାରଣରୁ ସେ ଧର୍ମକୁ ଅବରୋଧ କଲେ; ତେଣୁ ସେ ସ୍ୱୟଂ ଏମିତି ଏକ ନାମ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଯାହା ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 18

यज्ञं समाप्य स मुनिः कृतकृत्यभावमासाद्य संपदयुतस्तनया प्रलंभात् । तस्मिन्निजाश्रमपदे सह शिष्यवर्गैस्तामेव सततमसौ दयिते सुरर्षे

ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ କରି ସେ ମୁନି କୃତକୃତ୍ୟଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସମ୍ପଦ୍‌ରେ ସମୃଦ୍ଧ ହେଲେ; ଏବଂ କନ୍ୟା ସତୀଙ୍କ ନିରନ୍ତର ପ୍ରେରଣାରୁ। ପରେ ନିଜ ଆଶ୍ରମପଦେ ଶିଷ୍ୟବର୍ଗ ସହ, ହେ ପ୍ରିୟ, ସେ ଦେବର୍ଷି ସଦା କେବଳ ତାଙ୍କରେଇ ସେବା-ଉପାସନା କଲେ।

Verse 19

अथ सा ववृधे देवी तस्मिन्मुनिवराश्रमे । चन्द्रभागानदीतीरे तापसारण्यसंज्ञके

ତତ୍ପରେ ସେ ଦେବୀ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶ ପାଇଲେ—ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ନଦୀତୀରେ, ‘ତାପସାରଣ୍ୟ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ଅରଣ୍ୟରେ।

Verse 20

संप्राप्ते पञ्चमे वर्षे चन्द्रभागां तदा गुणैः । तापसारण्यमपि सा पवित्रमकरोत्सती

ପଞ୍ଚମ ବର୍ଷ ଆସିଲାବେଳେ ସତୀ ନିଜ ମହାନ ଗୁଣଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ନଦୀକୁ ଏବଂ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ‘ତାପସାରଣ୍ୟ’ ଅରଣ୍ୟାଶ୍ରମକୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରିଦେଲେ।

Verse 21

विवाहं कारयामासुस्तस्या ब्रह्मसुतेन वै । वसिष्ठेन ह्यरुंधत्या ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः

ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଅରୁନ୍ଧତୀ ସହିତ, ତାଙ୍କ ବିବାହକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ପନ୍ନ କରାଇଲେ।

Verse 22

तद्विवाहे महोत्साहो वभूव सुखवर्द्धनः । सर्वे सुराश्च मुनयस्सुखमापुः परं मुनो

ସେହି ବିବାହ ମହୋତ୍ସବରେ ମହା ଉତ୍ସାହ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯାହା ସୁଖକୁ ବଢ଼ାଇଲା। ହେ ମୁନି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ପରମ ସୁଖ ପାଇଲେ।

Verse 23

ब्रह्मविष्णुमहेशानां करनिस्सृततोयतः । सप्तनद्यस्समुत्पन्नाश्शिप्राद्यास्सुपवित्रकाः

ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶଙ୍କ ହାତରୁ ବହି ନିସ୍ସୃତ ଜଳରୁ ସାତଟି ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା—ଶିପ୍ରା ଆଦି—ଯେମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି।

Verse 24

अरुंधती महासाध्वी साध्वीनां प्रवरोत्तमा । वसिष्ठं प्राप्य संरेजे मेधातिथिसुता मुने

ହେ ମୁନି, ଅରୁନ୍ଧତୀ—ମହାସାଧ୍ୱୀ, ସାଧ୍ୱୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପାଇ ଧନ୍ୟ ଦାମ୍ପତ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ; ସେ ମେଧାତିଥିଙ୍କ କନ୍ୟା।

Verse 25

यस्याः पुत्रास्समुत्पन्नाः श्रेष्ठाश्शक्त्यादयश्शुभाः । वसिष्ठं प्राप्य तं कांतं संरेजे मुनिसत्तमाः

ତାଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶୁଭ ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମିଲେ—ଶକ୍ତି ଆଦି। ପ୍ରିୟ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପାଇ ସେ ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ରମିଲେ; ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ହର୍ଷରେ ବସିଲେ।

Verse 26

एवं संध्याचरित्रं ते कथितं मुनिसत्तम । पवित्रं पावनं दिव्यं सर्वकामफलप्रदम्

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହିପରି ତୁମକୁ ସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନାର ପବିତ୍ର ଚରିତ୍ର କୁହାଗଲା। ଏହା ଶୁଚି, ପାବନକର, ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ୍ୟ କାମନାର ଫଳଦାୟକ।

Verse 27

य इदं शृणुयान्नारी पुरुषो वा शुभव्रतः । सर्वान्कामानवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा

ଶୁଭବ୍ରତଧାରୀ ନାରୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ ଯେ ଏହା ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏଥିରେ ବିଚାର ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।