संध्याचरित्रवर्णनम् (Sandhyā-caritra-varṇanam) — “Narration of Sandhyā’s Austerity and Encounter with Śiva”

Verse 1

ब्रह्मोवाच । सुतवर्य महाप्राज्ञ शृणु संध्यातपो महत् । यच्छ्रुत्वा नश्यते पापसमूहस्तत्क्षणाद्ध्रुवम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ସୂତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ସନ୍ଧ୍ୟା-ତପର ଏହି ମହାନ ବିଧାନ ଶୁଣ। ଏହା ଶୁଣିଲେ ପାପସମୂହ ସେଇ କ୍ଷଣରେ ନିଶ୍ଚୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 2

उपविश्य तपोभावं वसिष्ठे स्वगृहं गते । संध्यापि तपसो भावं ज्ञात्वा मोदमवाप ह

ତପୋଭାବରେ ଉପବିଷ୍ଟ ହୋଇ, ବଶିଷ୍ଠ ନିଜ ଗୃହକୁ ଗଲେ; ସନ୍ଧ୍ୟା ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟାର ଭାବ ଜାଣି ଆନନ୍ଦ ପାଇଲା।

Verse 3

ततस्सानंदमनसो वेषं कृत्वा तु यादृशम् । तपश्चर्तुं समारेभे बृहल्लोहिततीरगा

ତାପରେ ଶାନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ, ଯଥୋଚିତ ବେଷ ଧାରଣ କରି, ବୃହଲ୍ଲୋହିତା ନଦୀତୀରେ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲା।

Verse 4

यथोक्तं तु वशिष्ठेन मंत्रं तपसि साधनम् । मंत्रेण तेन सद्भक्त्या पूजयामास शंकरम्

ବଶିଷ୍ଠ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ତପସ୍ୟାର ସାଧନ କରି, ସେଇ ମନ୍ତ୍ରରେ ସଦ୍ଭକ୍ତି ସହିତ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲା।

Verse 5

एकान्तमनसस्तस्याः कुर्वंत्या सुमहत्तपः । शंभौ विन्यस्तचित्ताया गतमेकं चतुर्युगम्

ଏକାନ୍ତମନସ୍କ ହୋଇ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ତପ କଲେ। ଶମ୍ଭୁରେ ଚିତ୍ତ ନିବେଶ କରି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଚାରି ଯୁଗର ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ରକାଳ ଅତିବାହିତ ହେଲା।

Verse 6

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे संध्याचरित्रवर्णनं नाम षष्ठोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଭାଗ ସତୀଖଣ୍ଡରେ “ସନ୍ଧ୍ୟାଚରିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ ଷଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 7

यद्रूपं चिंतयंती सा तेन प्रत्यक्षतां गतः

ସତୀ ହୃଦୟରେ ଯେଉଁ ରୂପକୁ ଚିନ୍ତନ କଲେ, ସେହି ଧ୍ୟାନବଳରେ ସେଇ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲେ।

Verse 8

अथ सा पुरतो दृष्ट्वा मनसा चिंतितं प्रभुम् । प्रसन्नवदनं शांतं मुमोदातीव शंकरम्

ତାପରେ ସତୀ ମନରେ ଚିନ୍ତିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖେ ଦେଖିଲେ—ପ୍ରସନ୍ନମୁଖ, ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରୂପ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

Verse 9

ससाध्वसमहं वक्ष्ये किं कथं स्तौमि वा हरम् । इति चिंतापरा भूत्वा न्यमीलयत चक्षुषी

ଭକ୍ତିମିଶ୍ରିତ ଭୟରେ ସେ ଭାବିଲା—“ମୁଁ କ’ଣ କହିବି, ଏବଂ ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ କିପରି ସ୍ତୁତି କରିବି?” ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହୋଇ ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଆଖି ବୁଜିଲା।

Verse 10

निमीलिताक्ष्यास्तस्यास्तु प्रविश्य हृदयं हरः । दिव्यं ज्ञानं ददौ तस्यै वाचं दिव्ये च चक्षुषी

ସେ ଆଖି ବୁଜିଦେଇଥିବାବେଳେ ହର (ଶିବ) ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ, ଦିବ୍ୟ ବାଣୀ ଓ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦାନ କଲେ।

Verse 11

दिव्यज्ञानं दिव्यचक्षुर्दिव्या वाचमवाप सा । प्रत्यक्षं वीक्ष्य दुर्गेशं तुष्टाव जगतां पतिम्

ସେ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ, ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଦିବ୍ୟ ବାଣୀ ପାଇଲା। ପରେ ଦୁର୍ଗେଶଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖି ସେ ଜଗତ୍ପତିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲା।

Verse 12

संध्योवाच । निराकारं ज्ञानगम्यं परं यन्नैव स्थूलं नापि सूक्ष्मं न चोच्चम् । अंतश्चिंत्यं योगिभिस्तस्य रूपं तस्मै तुभ्यं लोककर्त्रे नमोस्तु

ସନ୍ଧ୍ୟା କହିଲେ—ହେ ପରମେଶ୍ୱର! ଆପଣ ନିରାକାର, ସତ୍ୟଜ୍ଞାନରେ ଗମ୍ୟ; ନ ସ୍ଥୂଳ, ନ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ନ ଉଚ୍ଚ, ନ ନୀଚ। ଯୋଗୀମାନେ ଅନ୍ତରେ ଆପଣଙ୍କ ସତ୍ୟରୂପ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି; ହେ ଲୋକକର୍ତ୍ତା, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 13

सर्वं शांतं निर्मलं निर्विकारं ज्ञानागम्यं स्वप्रकाशेऽविकारम् । खाध्वप्रख्यं ध्वांतमार्गात्परस्तद्रूपं यस्य त्वां नमामि प्रसन्नम्

ହେ ପ୍ରସନ୍ନ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣଙ୍କ ରୂପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ, ନିର୍ମଳ ଓ ନିର୍ବିକାର—ସତ୍ୟଜ୍ଞାନରେ ଗମ୍ୟ, ସ୍ୱପ୍ରକାଶ ଓ ସଦା ଅବିକାର। ତାହା ଆକାଶପରି ବ୍ୟାପକ ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରମାର୍ଗରୁ ପରେ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 14

एकं शुद्धं दीप्यमानं तथाजं चिदानंदं सहजं चाविकारि । नित्यानंदं सत्यभूतिप्रसन्नं यस्य श्रीदं रूपमस्मै नमस्ते

ଶ୍ରୀଦାୟକ ତାଙ୍କ ରୂପକୁ ନମସ୍କାର—ସେ ଏକ, ଶୁଦ୍ଧ, ସ୍ୱୟଂଦୀପ୍ତ, ଅଜ; ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ; ସହଜ, ନିର୍ବିକାର; ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ; ଏବଂ ସତ୍ୟ ଓ ଭୂତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଥିବା ପରମେଶ୍ୱର (ଶିବ)।

Verse 15

विद्याकारोद्भावनीयं प्रभिन्नं सत्त्वच्छंदं ध्येयमात्मस्वरूपम् । सारं पारं पावनानां पवित्रं तस्मै रूपं यस्य चैवं नमस्ते

ଯାହାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ପବିତ୍ର ବିଦ୍ୟାର ପ୍ରକାଶରେ ଅନୁଭବ୍ୟ, ଭିନ୍ନ ଓ ପରାତ୍ପର; ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱମୟ, ସତ୍ୟାନୁକୂଳ, ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଧ୍ୟେୟ—ଯିଏ ସାର, ପରପାର, ପାବନମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟେ ପରମ ପବିତ୍ର—ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 16

यत्त्वाकारं शुद्धरूपं मनोज्ञं रत्नाकल्पं स्वच्छकर्पूरगौरम् । इष्टाभीती शूलमुंडे दधानं हस्तैर्नमो योगयुक्ताय तुभ्यम्

ହେ ଯୋଗଯୁକ୍ତ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆପଣଙ୍କ ରୂପ ପରମ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ମନୋହର, ରତ୍ନସମ ଅଲଙ୍କୃତ, ସ୍ୱଚ୍ଛ କର୍ପୂର ପରି ଗୌରବର୍ଣ୍ଣ। ଆପଣଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଇଷ୍ଟପ୍ରଦ ବର, ଅଭୟମୁଦ୍ରା, ଶୂଳ ଓ ମୁଣ୍ଡ ଧାରିତ।

Verse 17

गगनं भूर्दिशश्चैव सलिलं ज्योतिरेव च । पुनः कालश्च रूपाणि यस्य तुभ्यं नमोस्तु ते

ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ଦିଗମାନ, ଜଳ ଓ ଜ୍ୟୋତିତତ୍ତ୍ୱ—ଯାହାଙ୍କର; ପୁନଃ କାଳ ଓ ସମସ୍ତ ରୂପ—ଯାହାଙ୍କର; ସେହି ପ୍ରଭୁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 18

प्रधानपुरुषौ यस्य कायत्वेन विनिर्गतौ । तस्मादव्यक्तरूपाय शंकराय नमोनमः

ଯାହାଙ୍କ ଦେହରୁ ପ୍ରଧାନ (ପ୍ରକୃତି) ଓ ପୁରୁଷ—ଉଭୟ ନିର୍ଗତ, ସେହି ଅବ୍ୟକ୍ତ-ରୂପ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।

Verse 19

यो ब्रह्मा कुरुते सृष्टिं यो विष्णुः कुरुते स्थितिम् । संहरिष्यति यो रुद्रस्तस्मै तुभ्यं नमोनमः

ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମା ରୂପେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁ ରୂପେ ପାଳନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯିଏ ରୁଦ୍ର ରୂପେ ଶେଷରେ ସଂହାର କରନ୍ତି—ସେହି ପରମେଶ୍ୱର ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।

Verse 20

नमोनमः कारणकारणाय दिव्यामृतज्ञानविभूतिदाय । समस्तलोकांतरभूतिदाय प्रकाशरूपाय परात्पराय

କାରଣମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ କାରଣ, ଦିବ୍ୟ ଅମୃତ-ଜ୍ଞାନ ଓ ବିଭୂତି ଦାନକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଲୋକ-ଲୋକାନ୍ତରରେ ଭୂତି-କଲ୍ୟାଣ ପ୍ରଦାନକର୍ତ୍ତା, ପ୍ରକାଶସ୍ୱରୂପ ପରାତ୍ପର ଶିବଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।

Verse 21

यस्याऽपरं नो जगदुच्यते पदात् क्षितिर्दिशस्सूर्य इंदुर्मनौजः । बर्हिर्मुखा नाभितश्चान्तरिक्षं तस्मै तुभ्यं शंभवे मे नमोस्तु

ଯାହାଙ୍କ ପାଦରୁ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ପୃଥିବୀ, ଦିଗମାନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ମନର ପ୍ରାଣଶକ୍ତି; ଯାହାଙ୍କ ମୁଖ ଯଜ୍ଞବେଦୀର ଅଗ୍ନି, ଯାହାଙ୍କ ନାଭିପ୍ରଦେଶ ଅନ୍ତରିକ୍ଷ—ସେହି ମଙ୍ଗଳମୟ ପ୍ରଭୁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ହିଁ, ମୋର ନମସ୍କାର ହେଉ।

Verse 22

त्वं परः परमात्मा च त्वं विद्या विविधा हरः । सद्ब्रह्म च परं ब्रह्म विचारणपरायणः

ଆପଣ ପରମ, ଆପଣେ ହିଁ ପରମାତ୍ମା। ହେ ହର, ଆପଣେ ହିଁ ବିବିଧ ବିଦ୍ୟା। ଆପଣ ସଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ଓ ପରବ୍ରହ୍ମ—ତତ୍ତ୍ୱବିଚାରରେ ସଦା ପରାୟଣ।

Verse 23

यस्य नादिर्न मध्यं च नांतमस्ति जगद्यतः । कथं स्तोष्यामि तं देवं वाङ्मनोगोचरं हरम्

ଯାହାଠାରୁ ଏହି ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ, ତାହାର ନ ଆଦି ଅଛି, ନ ମଧ୍ୟ, ନ ଅନ୍ତ। ବାଣୀ ଓ ମନର ଅଗୋଚର ସେହି ହରଦେବଙ୍କୁ ମୁଁ କିପରି ସମ୍ୟକ୍ ସ୍ତୁତି କରିବି?

Verse 24

यस्य ब्रह्मादयो देव मुनयश्च तपोधनाः । न विप्रण्वंति रूपाणि वर्णनीयः कथं स मे

ଯାହାଙ୍କ ରୂପଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବମାନେ ଓ ତପୋଧନ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ—ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି?

Verse 25

स्त्रिया मया ते किं ज्ञेया निर्गुणस्य गुणाः प्रभो । नैव जानंति यद्रूपं सेन्द्रा अपि सुरासुराः

ହେ ପ୍ରଭୋ, ନିର୍ଗୁଣ ଆପଣଙ୍କ ‘ଗୁଣ’ ମୁଁ—ଏକ ନାରୀ—କିପରି ଜାଣିପାରିବି? ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 26

नमस्तुभ्यं महेशान नमस्तुभ्यं तमोमय । प्रसीद शंभो देवेश भूयोभूयो नमोस्तु ते

ନମସ୍କାର ଆପଣଙ୍କୁ, ହେ ମହେଶାନ; ନମସ୍କାର ଆପଣଙ୍କୁ, ହେ ତମୋମୟ। ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ, ହେ ଶମ୍ଭୁ, ହେ ଦେବେଶ—ବାରମ୍ବାର ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 27

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्यास्संस्तुतः परमेश्वरः । सुप्रसन्नतरश्चाभूच्छंकरो भक्तवत्सलः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ଏବଂ ସ୍ତୁତିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ପରମେଶ୍ୱର ଶଙ୍କର ଅଧିକ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ପରମ ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 28

अथ तस्याश्शरीरं तु वल्कलाजिनसंयुतम् । परिच्छन्नं जटाव्रातैः पवित्रे मूर्ध्नि राजितैः

ତାପରେ ତାହାର ଶରୀର ବଲ୍କଳବସ୍ତ୍ର ଓ ମୃଗଚର୍ମରେ ଯୁକ୍ତ ହେଲା; ଜଟାର ଗୁଚ୍ଛରେ ସେ ଆବୃତ ଥିଲା, ଏବଂ ତାହାର ମସ୍ତକରେ ପବିତ୍ର ଶୁଦ୍ଧିକର ଚିହ୍ନ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା।

Verse 29

हिमानीतर्जितांभोजसदृशं वदनं तदा । निरीक्ष्य कृपयाविष्टो हरः प्रोवाच तामिदम्

ତେବେ ହର ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖିଲେ—ହିମର ଶୀତରେ ନମିଯାଇଥିବା ପଦ୍ମ ସଦୃଶ। କୃପାରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 30

महेश्वर उवाच । प्रीतोस्मि तपसा भद्रे भवत्याः परमेण वै । स्तवेन च शुभप्राज्ञे वरं वरय सांप्रतम्

ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଭଦ୍ରେ! ତୋର ପରମ ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ହେ ଶୁଭପ୍ରାଜ୍ଞେ! ତୋର ସ୍ତବରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁଷ୍ଟ। ଏବେ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏକ ବର ମାଗ।

Verse 31

येन ते विद्यते कार्यं वरेणास्मिन्मनोगतम् । तत्करिष्ये च भद्रं ते प्रसन्नोहं तव व्रतैः

ଏହି ବର ଦ୍ୱାରା ତୋର ମନରେ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଅଛି, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ କରିଦେବି। ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ତୋର ବ୍ରତ ଓ ନିୟମରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ।

Verse 32

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा महेशस्य प्रसन्नमनसस्तदा । संध्योवाच सुप्रसन्ना प्रणम्य च मुहुर्मुहुः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସେତେବେଳେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଶାନ୍ତମନ ମହେଶଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲା।

Verse 33

संध्योवाच । यदि देयो वरः प्रीत्या वरयोग्यास्म्यहं यदि । यदि शुद्धास्म्यहं जाता तस्मात्पापान्महेश्वर

ସନ୍ଧ୍ୟା କହିଲା—ଯଦି ଆପଣଙ୍କ କୃପାମୟ ପ୍ରୀତିରେ ବର ଦେବାକୁ ହୁଏ, ଯଦି ମୁଁ ବର ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ, ଏବଂ ଯଦି ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଜନ୍ମିଛି, ତେବେ ହେ ମହେଶ୍ୱର, ମୋତେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।

Verse 34

यदि देव प्रसव्रोऽसि तपसा मम सांप्रतम् । वृतस्तदायं प्रथमो वरो मम विधीयताम्

ହେ ଦେବ! ମୋର ତପସ୍ୟାରେ ଆପଣ ଏବେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ବଛାଯାଇଥିବା ଏହି ପ୍ରଥମ ବର ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 35

उत्पन्नमात्रा देवेश प्राणिनोस्मिन्नभः स्थले । न भवंतु समेनैव सकामास्संभवंतु वै

ହେ ଦେବେଶ! ଏହି ଆକାଶ-ପ୍ରଦେଶରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ସମାନ ନ ହେଉନ୍ତୁ; କାମନାଯୁକ୍ତମାନେ ନିଜ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଓ କର୍ମବାସନା ଅନୁସାରେ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତୁ।

Verse 36

यद्धि वृत्ता हि लोकेषु त्रिष्वपि प्रथिता यथा । भविष्यामि तथा नान्या वर एको वृतो मया

ତିନି ଲୋକରେ ଯେପରି ରୀତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେପରି ମୁଁ ହେବି—ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଏହି ଏକମାତ୍ର ବରକୁ ମୁଁ ବଛିଛି।

Verse 37

सकामा मम सृष्टिस्तु कुत्रचिन्न पतिष्यति । यो मे पतिर्भवेन्नाथ सोपि मेऽतिसुहृच्च वै

ମୋର ସକାମ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନଶିବ ନାହିଁ। ହେ ନାଥ! ଯେ ମୋର ପତି ହେବେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ପରମ ସୁହୃଦ୍ ଓ ଅତି ପ୍ରିୟ ମିତ୍ର ହେବେ।

Verse 38

यो द्रक्ष्यति सकामो मां पुरुषस्तस्य पौरुषम् । नाशं गमिष्यति तदा स च क्लीबो भविष्यति

ଯେ ପୁରୁଷ ମୋତେ କାମବାସନାରେ ଦେଖିବ, ତାହାର ପୌରୁଷ ତେବେ ନଶିଯିବ ଏବଂ ସେ କ୍ଲୀବ (ନପୁଂସକ) ହେବ।

Verse 39

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्यश्शंकरो भक्तवत्सलः । उवाच सुप्रसन्नात्मा निष्पापायास्तयेरिते

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଶଙ୍କର ପରମ ପ୍ରସନ୍ନ ହୃଦୟରେ, ସେଇ ନିଷ୍ପାପାଙ୍କ ଉକ୍ତିର ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଲେ।

Verse 40

महेश्वर उवाच । शृणु देवि च संध्ये त्वं त्वत्पापं भस्मतां गतम् । त्वयि त्यक्तो मया क्रोधः शुद्धा जाता तपःकरात्

ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ଶୁଣ। ଏହି ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳରେ ତୋର ପାପ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା। ମୁଁ ତୋ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କରିଛି; ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରେ ତୁ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲୁ।

Verse 41

यद्यद्वृतं त्वया भद्रे दत्तं तदखिलं मया । सुप्रसन्नेन तपसा तव संध्ये वरेण हि

ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁ ଯେଯେ ବର ବାଛିଥିଲୁ, ସେ ସବୁକୁ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଇଛି—ତୋର ପରମ ପ୍ରସନ୍ନ ତପସ୍ୟା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା-ବରର ପ୍ରଭାବରେ।

Verse 42

प्रथमं शैशवो भावः कौमाराख्यो द्वितीयकः । तृतीयो यौवनो भावश्चतुर्थो वार्द्धकस्तथा

ପ୍ରଥମ ଅବସ୍ଥା ଶୈଶବ; ଦ୍ୱିତୀୟଟି କୌମାର (ବାଲ୍ୟ) ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତୃତୀୟ ଅବସ୍ଥା ଯୌବନ, ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ (ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା) ଅଟେ।

Verse 43

तृतीये त्वथ संप्राप्ते वयोभागे शरीरिणः । सकामास्स्युर्द्वितीयांतो भविष्यति क्वचित् क्वचित्

ଶରୀରୀ ଜୀବମାନେ ତୃତୀୟ ବୟୋଭାଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ସାଧାରଣତଃ କାମନାପ୍ରବଣ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ କେତେକ ମାମଲାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅବସ୍ଥାର ଶେଷ ଭାଗରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହୁଏ।

Verse 44

तपसा तव मर्यादा जगति स्थापिता मया । उत्पन्नमात्रा न यथा सकामास्स्युश्शरीरिणः

“ତୁମ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଜଗତରେ ତୁମର ମର୍ଯ୍ୟାଦା-ନିୟମ ସ୍ଥାପନ କରିଛି, ଯେପରି ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜନ୍ମମାତ୍ରେ କାମନାବଶ ନ ହେଉନ୍ତୁ।”

Verse 45

त्वं च लोके सतीभावं तादृशं समवाप्नुहि । त्रिषु लोकेषु नान्यस्या यादृशं संभविष्यति

“ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଲୋକରେ ସେହିପରି ସତୀଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ। ତିନି ଲୋକରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀରେ ସେହିପରି ସ୍ୱଭାବ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଉଦ୍ଭବିତ ହେବ ନାହିଁ।”

Verse 46

यः पश्यति सकामस्त्वां पाणिग्राहमृते तव । स सद्यः क्लीबतां प्राप्य दुर्बलत्वं गमिष्यति

“ଯେ କେହି କାମବଶ ହୋଇ, ତୁମ ପାଣିଗ୍ରହଣ-ସଂସ୍କାର ବିନା, ତୁମକୁ ଦେଖିବ—ସେ ସତ୍ୱରେ ନପୁଂସକତା ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଯିବ।”

Verse 47

पतिस्तव महाभागस्तपोरूपसमन्वितः । सप्तकल्पांतजीवी च भविष्यति सह त्वया

ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ! ତୁମ ପତି ତପସ୍‌ରୂପେ ସମନ୍ୱିତ ହେବେ। ସେ ସାତ କଳ୍ପାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବିତ ରହି, ତୁମ ସହିତ ରହିବେ।

Verse 48

इति ते ये वरा मत्तः प्रार्थितास्ते कृता मया । अन्यच्च ते वदिष्यामि पूर्वजन्मनि संस्थितम्

ଏହିପରି ତୁମେ ମୋତେ ଯେ ବର ମାଗିଥିଲ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ପ୍ରଦାନ କରିଛି। ଆଉ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲା, ସେଥି ମୁଁ କହିବି।

Verse 49

अग्नौ शरीत्यागस्ते पूर्वमेव प्रतिश्रुतः । तदुपायं वदामि त्वां तत्कुरुष्व न संशयः

ଅଗ୍ନିରେ ଶରୀରତ୍ୟାଗ କରିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ କରିଛ। ତାହାର ଉପାୟ ମୁଁ କହୁଛି; ସେହିପରି କର, ସନ୍ଦେହ କରନି।

Verse 50

स च मेधातिथिर्यज्ञे मुने द्वादशवार्षिके । कृत्स्नप्रज्वलिते वह्नावचिरात् क्रियतां त्वया

ହେ ମୁନି, ଏହି ଦ୍ୱାଦଶବାର୍ଷିକ ଯଜ୍ଞରେ, ସମସ୍ତଦିଗରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିରେ ମେଧାତିଥିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଅର୍ପଣ କର।

Verse 51

एतच्छैलोपत्यकायां चंद्रभागानदीतटे । मेधातिथिर्महायज्ञं कुरुते तापसाश्रमे

ଏହି ପର୍ବତର ଉପତ୍ୟକାରେ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ନଦୀତଟେ, ତପୋଆଶ୍ରମରେ ମୁନି ମେଧାତିଥି ମହାଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 52

तत्र गत्वा स्वयं छंदं मुनिभिर्न्नोपलक्षिता । मत्प्रसादाद्वह्निजाता तस्य पुत्री भविष्यसि

ସେଠାକୁ ଯାଇ ତୁମେ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରବେଶ କର; ମୁନିମାନେ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିବେ ନାହିଁ। ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ତୁମେ ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମି ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ହେବ।

Verse 53

यस्ते वरो वाञ्छनीयः स्वामी मनसि कश्चन । तं निधाय निजस्वांते त्यज वह्नौ वपुः स्वकम्

ତୁମେ ମନରେ ଯେ ପ୍ରଭୁ-ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ବର ଭାବେ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କର, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଅନ୍ତରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥାପି ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ନିଜ ଦେହ ଅର୍ପଣ କର।

Verse 54

यदा त्वं दारुणं संध्ये तपश्चरसि पर्वते । यावच्चतुर्युगं तस्य व्यतीते तु कृते युगे

ତୁମେ ପର୍ବତରେ ପ୍ରାତଃ-ସନ୍ଧ୍ୟାର ପବିତ୍ର ସନ୍ଧିକାଳରେ ଘୋର ତପ କରିଲେ, ଏବଂ ଚାରି ଯୁଗର କାଳ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ—ତେବେ ଗତ କୃତଯୁଗରେ ନିୟତ ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରକଟ ହେବ।

Verse 55

त्रेतायाः प्रथमे भागे जाता दक्षस्य कन्यका । वाक्पाश्शीलसमापन्ना यथा योग्यं विवाहिताः

ତ୍ରେତାଯୁଗର ପ୍ରଥମ ଭାଗରେ ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେମାନେ ବାକ୍ଚାତୁର୍ୟ, ଲଜ୍ଜା-ସଂଯମ ଓ ସଦାଚାରରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ; ଧର୍ମବିଧି ଅନୁସାରେ ଯୋଗ୍ୟ ବରଙ୍କ ସହ ବିବାହିତ ହେଲେ।

Verse 57

तन्मध्ये स ददौ कन्या विधवे सप्तविंशतिः । चन्द्रोऽन्यास्संपरित्यज्य रोहिण्यां प्रीतिमानभूत् । तद्धेतोर्हि यदा चन्द्रश्शप्तो दक्षेण कोपिना । तदा भवत्या निकटे सर्वे देवास्समागताः

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦକ୍ଷ ସତାଇଶି କନ୍ୟାକୁ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବିବାହରେ ଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ରୋହିଣୀ ପ୍ରତି ବିଶେଷ ପ୍ରୀତି ରଖିଲେ। ତେଣୁ କ୍ରୋଧୀ ଦକ୍ଷ ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, ହେ ଦେବୀ, ତୁମ ନିକଟେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକତ୍ର ହେଲେ।

Verse 58

न दृष्टाश्च त्वया संध्ये ते देवा ब्रह्मणा सह । मयि विन्यस्तमनसा खं च दृष्ट्वा लभेत्पुनः

ହେ ସନ୍ଧ୍ୟା, ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ ସେ ଦେବମାନେ ତୁମେ ଦେଖିନାହଁ। ମନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋରେ ନିବେଶ କରି, ଆକାଶକୁ ମୋର ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଦର୍ଶନ କର—ତେବେ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 59

चंद्रस्य शापमोक्षार्थं जाता चंद्रनदी तदा । सृष्टा धात्रा तदैवात्र मेधातिथिरुपस्थितः

ତେବେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶାପମୋଚନ ନିମିତ୍ତ ‘ଚନ୍ଦ୍ରନଦୀ’ ନାମକ ନଦୀ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ସେଇ ସମୟରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଧାତା ମେଧାତିଥିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରି, ସେ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 60

तपसा सत्समो नास्ति न भूतो न भविष्यति । येन यज्ञस्समारब्धो ज्योतिष्टोमो महाविधिः

ତପସ୍ୟା ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ନାହିଁ—ନ ପୂର୍ବେ ଥିଲା, ନ ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବ; କାରଣ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ମହାବିଧିଯୁକ୍ତ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 61

तत्र प्रज्वलितो वह्निस्तस्मिन्त्यज वपुः स्वकम् । सुपवित्रा त्वमिदानीं संपूर्णोस्तु पणस्तव

ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଉଛି; ସେଥିରେ ତୁମର ନିଜ ଶରୀରକୁ ତ୍ୟାଗ କର | ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ର - ତୁମର ସଂକଳ୍ପ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ |

Verse 62

एतन्मया स्थापितन्ते कार्यार्थं भो तपस्विनि । तत्कुरुष्व महाभागे याहि यज्ञे महामुनेः । तस्याहितं च देवेशस्तत्रैवांतरधीयत

ହେ ତପସ୍ୱିନୀ, ମୁଁ ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହା ସ୍ଥାପନ କରିଛି | ତେଣୁ, ହେ ମହାଭାଗେ, ସେହି ଅନୁଯାୟୀ କର ଏବଂ ସେହି ମହାମୁନିଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଯାଅ | ତାଙ୍କର ହିତ ସାଧନ କରି ଦେବେଶ୍ୱର ସେଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ |