भक्तिभेदाः—ज्ञानप्रधानभक्तेः प्रशंसा (Grades of Devotees and the Praise of Knowledge-Centered Devotion)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । इति स्तुतो रमेशेन मया चैव सुरर्षिभिः । तथान्यैश्च महादेवः प्रसन्नस्संबभूव ह

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ରମେଶ (ବିଷ୍ଣୁ), ମୁଁ, ଦେବର୍ଷିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରିବାରୁ ମହାଦେବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ କୃପାଳୁ ହେଲେ।

Verse 2

श्रीः । समाप्तोयं रुद्रसंहितान्तर्गतसतीखण्डो द्वितीयः

ଶ୍ରୀ। ଏହିପରି ରୁଦ୍ରସଂହିତାନ୍ତର୍ଗତ ସତୀଖଣ୍ଡର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 3

महादेव उवाच । शृणु दक्ष प्रवक्ष्यामि प्रसन्नोस्मि प्रजापते । भक्ताधीनः सदाहं वै स्वतंत्रोप्यखिलेश्वरः

ମହାଦେବ କହିଲେ—“ହେ ଦକ୍ଷ, ଶୁଣ; ହେ ପ୍ରଜାପତେ, ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେଣୁ କହୁଛି। ମୁଁ ଅଖିଲେଶ୍ୱର ହୋଇ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସଦା ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଅଧୀନ ରହେ।”

Verse 4

चतुर्विधा भजंते मां जनाः सुकृतिनस्सदा । उत्तरोत्तरतः श्रेष्ठास्तेषां दक्षप्रजापते

ହେ ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତେ! ସୁକୃତିମାନ ଲୋକେ ସଦା ଚାରି ପ୍ରକାରେ ମୋତେ ଭଜନ କରନ୍ତି; ସେହି ଚାରିରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରକାର ପୂର୍ବପେକ୍ଷା ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 5

आर्तो जिज्ञासुरर्थार्थी ज्ञानी चैव चतुर्थकः । पूर्वे त्रयश्च सामान्याश्चतुर्थो हि विशिष्यते

ଆର୍ତ୍ତ, ଜିଜ୍ଞାସୁ, ଅର୍ଥାର୍ଥୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ—ଏହି ଚାରି। ପ୍ରଥମ ତିନି ସାଧାରଣ; କିନ୍ତୁ ଚତୁର୍ଥ, ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ, ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବିଶିଷ୍ଟ (ଶ୍ରେଷ୍ଠ)।

Verse 6

तत्र ज्ञानी प्रियतर ममरूपञ्च स स्मृतः । तस्मात्प्रियतरो नान्यः सत्यं सत्यं वदाम्यहम्

ସେଠାରେ ଜ୍ଞାନୀ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରିୟ; ସେ ମୋର ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତ। ତେଣୁ ଜ୍ଞାନୀଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ କେହି ନାହିଁ—ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 7

ज्ञानगम्योहमात्मज्ञो वेदांतश्रुतिपारगैः । विना ज्ञानेन मां प्राप्तुं यतन्ते चाल्पबुद्धयः

ମୁଁ ଜ୍ଞାନଦ୍ୱାରା ହିଁ ଗମ୍ୟ, ଆତ୍ମଜ୍ଞ; ବେଦାନ୍ତ-ଶ୍ରୁତିର ପାରଗତମାନେ ମୋତେ ସାକ୍ଷାତ୍କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନ ବିନା ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧିମାନେ ମୋତେ ପାଇବାକୁ ବ୍ୟର୍ଥ ଯତ୍ନ କରନ୍ତି।

Verse 8

न वेदैश्च न यज्ञैश्च न दानैस्तपसा क्वचित् । न शक्नुवंति मां प्राप्तुं मूढाः कर्मवशा नरा

ନ ବେଦଦ୍ୱାରା, ନ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା, ନ ଦାନଦ୍ୱାରା, ନ କେବଳ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା—ସେମାନେ କେବେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। କର୍ମବଶ ମୂଢ଼ ନରମାନେ ମୋତେ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 9

केवलं कर्म्मणा त्वं स्म संसारं तर्तुमिच्छसि । अत एवाभवं रुष्टो यज्ञविध्वंसकारकः

ତୁମେ କେବଳ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସଂସାରଚକ୍ର ତରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ; ତେଣୁ ମୁଁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଯଜ୍ଞବିଧ୍ୱଂସକ ହେଲି।

Verse 10

इतः प्रभृति भो दक्ष मत्वा मां परमेश्वरम् । बुद्ध्या ज्ञानपरो भूत्वा कुरु कर्म समाहितः

ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ, ହେ ଦକ୍ଷ, ମୋତେ ପରମେଶ୍ୱର ଭାବେ ଜାଣ। ବିବେକବୁଦ୍ଧିରେ ସତ୍ୟଜ୍ଞାନପର ହୋଇ, ସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ ନିଜ କର୍ମ କର।

Verse 11

अन्यच्च शृणु सद्बुद्ध्या वचनं मे प्रजापते । वच्मि गुह्यं धर्महेतोः सगुणत्वेप्यहं तव

ହେ ପ୍ରଜାପତେ, ସଦ୍ବୁଦ୍ଧିରେ ମୋର ଆଉ ଗୋଟିଏ ବଚନ ଶୁଣ। ଧର୍ମହେତୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଗୋଟିଏ ଗୁହ୍ୟ କଥା କହୁଛି—ସଗୁଣରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସଦା ତୁମର ହିଁ।

Verse 12

अहं ब्रह्मा च विष्णुश्च जगतः कारणं परम् । आत्मेश्वर उपद्रष्टा स्वयंदृगविशेषणः

ମୁଁ—ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ସହିତ—ଜଗତର ପରମ କାରଣତତ୍ତ୍ୱ। ମୁଁ ଆତ୍ମେଶ୍ୱର, ଅନ୍ତଃସାକ୍ଷୀ ଉପଦ୍ରଷ୍ଟା, ସ୍ୱପ୍ରକାଶ ଚେତନାରେ ନିଜ ଆଲୋକେ ନିଜେ ଦେଖୁଥିବା ବିଶିଷ୍ଟ ଦ୍ରଷ୍ଟା।

Verse 13

आत्ममायां समाविश्य सोहं गुणमयीं मुने । सृजन्रक्षन्हरन्विश्वं दधे संज्ञाः क्रियोचिताः

ହେ ମୁନି! ସେ ନିଜ ଗୁଣମୟୀ ଆତ୍ମମାୟାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର କରୁଥିବାବେଳେ, କ୍ରିୟାଯୋଗ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟସଂଜ୍ଞା ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 14

अद्वितीये परे तस्मिन् ब्रह्मण्यात्मनि केवले । अज्ञः पश्यति भेदेन भूतानि ब्रह्मचेश्वरम्

ସେହି ପରମ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ ଏକମାତ୍ର ଆତ୍ମାରେ ମଧ୍ୟ ଅଜ୍ଞ ଲୋକ ଭେଦବୁଦ୍ଧିରେ ଭୂତମାନଙ୍କୁ, ବ୍ରହ୍ମକୁ ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଦେଖେ।

Verse 15

शिरः करादिस्वांगेषु कुरुते न यथा पुमान् । पारक्यशेमुषीं क्वापि भूतेष्वेवं हि मत्परः

ଯେପରି ମଣିଷ ନିଜ ଶିର, ହାତ ଆଦି ସ୍ୱଅଙ୍ଗକୁ ପରର ବୋଲି ଭାବେ ନାହିଁ, ସେପରି ଯେ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଶ୍ରୟ କରେ ସେ କୌଣସି ଭୂତରେ ‘ପରକିଆ’ ବୁଦ୍ଧି ରଖେ ନାହିଁ।

Verse 16

सर्वभूतात्मनामेकभावनां यो न पश्यति । त्रिसुराणां भिदां दक्ष स शांतिमधिगच्छति

ହେ ଦକ୍ଷ, ଯେ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମାର ଏକତ୍ୱକୁ ଦେଖେ ଏବଂ ତ୍ରିଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ ମାନେନାହିଁ, ସେଇ ସତ୍ୟ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 17

यः करोति त्रिदेवेषु भेदबुद्धिं नराधमः । नरके स वसेन्नूनं यावदाचन्द्रतारकम्

ଯେ ନରାଧମ ତ୍ରିଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦବୁଦ୍ଧି କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକରେ ବସିବ—ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରା ଯେତେଦିନ ରହିବେ ସେତେଦିନ।

Verse 18

मत्परः पूजयेद्देवान् सर्वानपि विचक्षणः । स ज्ञानं लभते येन मुक्तिर्भवति शाश्वती

ମୋତେ ପରାୟଣ ହୋଇଥିବା ବିବେକୀ ଭକ୍ତ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିଲେ, ସେ ଏମିତି ସତ୍ୟଜ୍ଞାନ ପାଏ ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶାଶ୍ୱତ ମୁକ୍ତି ହୁଏ।

Verse 19

विधिभक्तिं विना नैव भक्तिर्भवति वैष्णवी । विष्णुभक्तिं विना मे न भक्तिः क्वापि प्रजायते

ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା) ଭକ୍ତି ବିନା ବୈଷ୍ଣବୀ ଭକ୍ତି ସତ୍ୟରୂପେ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ବିନା ମୋ (ଶିବଙ୍କ) ଭକ୍ତି କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ।

Verse 20

इत्युक्त्वा शंकरस्स्वामी सर्वेषां परमेश्वरः । सर्वेषां शृण्वतां तत्रोवाच वाणीं कृपाकरः

ଏପରି କହି ଶଙ୍କର—ସ୍ୱାମୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପରମେଶ୍ୱର—ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, କୃପାକର ନିଜ ବାଣୀରେ କଥା କହିଲେ।

Verse 21

हरिभक्तो हि मां निन्देत्तथा शैवोभवे द्यदि । तयोः शापा भवेयुस्ते तत्त्वप्राप्तिर्भवेन्न हि

ଯଦି ହରିଭକ୍ତ ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରେ, କିମ୍ବା ଶୈବଭକ୍ତ ହରିନିନ୍ଦକ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ତାଙ୍କର ଶାପ ଫଳିତ ହୁଏ; ଏମିତି ଜନଙ୍କୁ ପରମତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏନାହିଁ।

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य महेशस्य वचनं सुखकारकम् । जहृषुस्सकलास्तत्र सुरमुन्यादयो मुने

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ମହେଶଙ୍କ ସୁଖଦାୟକ ବଚନ ଏପରି ଶୁଣି, ହେ ମୁନି, ସେଠାରେ ଥିବା ଦେବ, ମୁନି ଆଦି ସମସ୍ତେ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 23

दक्षोभवन्महाप्रीत्या शिवभक्तिरतस्तदा । सकुटुम्बस्सुराद्यास्ते शिवं मत्वाखिलेश्वरम्

ତେବେ ଦକ୍ଷ ମହାନନ୍ଦରେ ଶିବଭକ୍ତିରେ ଲୀନ ହେଲେ; ଦେବମାନେ ଆଦି ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ପରିବାର ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ଅଖିଲେଶ୍ୱର ଭାବେ ମାନିଲେ।

Verse 24

यथा येन कृता शंभोः संस्तुतिः परमात्मनः । तथा तस्मै वरो दत्तश्शंभुना तुष्टचेतसा

ଯେ ଯେପରି ଭାବେ ପରମାତ୍ମା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ତୁଷ୍ଟଚିତ୍ତ ଶମ୍ଭୁ ସେହିପରି ତାଙ୍କୁ ବର ଦେଲେ।

Verse 25

ज्ञप्तः शिवेनाशु दक्षः शिवभक्तः प्रसन्नधीः । यज्ञं चकार संपूर्णं शिवानुग्रहतो मुने

ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ ପାଇ ଦକ୍ଷ ଶୀଘ୍ର ଶିବଭକ୍ତ ଓ ପ୍ରସନ୍ନବୁଦ୍ଧି ହେଲେ; ହେ ମୁନି, ଶିବାନୁଗ୍ରହରେ ସେ ଯଜ୍ଞକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସମାପ୍ତ କଲେ।

Verse 26

ददौ भागान्सुरेभ्यो हि पूर्णभागं शिवाय सः । दानं ददौ द्विजेभ्यश्च प्राप्तः शंभोरनुग्रहः

ସେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଭାଗ ଦେଲା ଏବଂ ଶିବଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଗ ଅର୍ପଣ କଲା। ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ ଦେଇ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଲା।

Verse 27

अथो देवस्य सुमहत्तत्कर्म विधिपूर्वकम् । दक्षः समाप्य विधिवत्सहर्त्विग्भिः प्रजापतिः

ତାପରେ ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସହ, ଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ବିଧିପୂର୍ବକ କରାଯାଇଥିବା ସେଇ ମହାକର୍ମକୁ ନିୟମମତେ ସମାପ୍ତ କଲେ।

Verse 28

एवं दक्षमखः पूर्णोभवत्तत्र मुनीश्वरः । शंकरस्य प्रसादेन परब्रह्मस्वरूपिणः

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ଏଭଳି ସେଠାରେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା—ପରବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପୀ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ।

Verse 29

अथ देवर्षयस्सर्वे शंसंतश्शांकरं यशः । स्वधामानि ययुस्तु ष्टाः परेपि सुखतस्तदा

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବର୍ଷି ଶଙ୍କରଙ୍କ ଯଶ ଗାଇ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ ସୁଖରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 30

अहं विष्णुश्च सुप्रीतावपि स्वंस्वं परं मुदा । गायन्तौ सुयशश्शंभोः सर्वमंगलदं सदा

ମୁଁ ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ନିଜ-ନିଜ ପରମ ପଦରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆନନ୍ଦରେ ସଦା ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସୁଯଶ ଗାଉଛୁ; ତାହା ନିତ୍ୟ ସର୍ବମଙ୍ଗଳଦାୟକ।

Verse 31

दक्ष संमानितः प्रीत्या महादेवोपि सद्गतिः । कैलासं स ययौ शैलं सुप्रीतस्सगणो निजम्

ଦକ୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରୀତିସହ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସଦ୍ଗତିସ୍ୱରୂପ ମହାଦେବ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସେ ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କ ସହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ନିଜ ପର୍ବତଧାମ କୈଲାସକୁ ଗଲେ।

Verse 32

आगत्य स्वगिरिं शंभुस्सस्मार स्वप्रियां सतीम् । गणेभ्यः कथयामास प्रधानेभ्यश्च तत्कथाम्

ନିଜ ପର୍ବତଧାମକୁ ଫେରି ଆସି ଶମ୍ଭୁ ନିଜ ପ୍ରିୟା ସତୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ପରେ ସେଇ କଥାକୁ ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କୁ, ବିଶେଷକରି ପ୍ରଧାନମାନଙ୍କୁ, କହିଲେ।

Verse 33

कालं निनाय विज्ञानी बहु तच्चरितं वदन् । लौकिकीं गतिमाश्रित्य दर्शयन् कामितां प्रभुः

ସର୍ବଜ୍ଞ ପ୍ରଭୁ ସେଇ ଚରିତଗୁଡ଼ିକୁ ବହୁତ ଭାବେ କହି କହି ସମୟ କାଟିଲେ। ଏବଂ ଲୋକିକ ଆଚରଣକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଇଚ୍ଛିତ ଗତି—କାମ୍ୟ ପଥ—ପ୍ରକାଶ କଲେ।

Verse 34

नानीतिकारकः स्वामी परब्रह्म सतां गतिः । तस्य मोहः क्व वा शोकः क्व विकारः परो मुने

ପ୍ରଭୁ ନ ନୀତି-ଅନୀତି କର୍ମରେ ବନ୍ଧା କର୍ତ୍ତା; ସେ ପରବ୍ରହ୍ମ, ସତ୍ଜନଙ୍କ ପରମ ଗତି। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କରେ ମୋହ କେଉଁଠି, ଶୋକ କେଉଁଠି, ବିକାର କିମ୍ବା ପରିବର୍ତ୍ତନ କେଉଁଠି?

Verse 35

अहं विष्णुश्च जानीवस्तद्भेदं न कदाचन । केपरे मुनयो देवा मनुषाद्याश्च योगिनः

ମୁଁ ଓ ବିଷ୍ଣୁ—ଆମେ ଏହା ଜାଣିଛୁ; ଏବଂ କେବେ ମଧ୍ୟ ତାହାରେ ସତ୍ୟ ଭେଦ ଦେଖିନାହିଁ। ତେବେ ଅନ୍ୟ ମୁନି, ଦେବ, ମନୁଷ୍ୟାଦି ଓ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ କଥା କ’ଣ କହିବା!

Verse 36

महिमा शांकरोनंतो दुर्विज्ञेयो मनीषिभिः । भक्तज्ञातश्च सद्भक्त्या तत्प्रसादाद्विना श्रमम्

ଶଙ୍କରଙ୍କ ମହିମା ଅନନ୍ତ; ମହାମନୀଷୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ତାହା ଦୁର୍ବିଜ୍ଞେୟ। କିନ୍ତୁ ସଦ୍ଭକ୍ତିରେ ଭକ୍ତମାନେ ତାହା ଜାଣନ୍ତି; ତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଶ୍ରମ ବିନା ତାହା ଅନୁଭୂତ ହୁଏ।

Verse 37

एकोपि न विकारो हि शिवस्य परमात्मनः । संदर्शयति लोकेभ्यः कृत्वा तां तादृशीं गतिम्

ପରମାତ୍ମା ଶିବଙ୍କରେ ଲେଶମାତ୍ର ବିକାର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ; ତଥାପି ସେ ତାଦୃଶ ଅବସ୍ଥା ଧାରଣ କରି ଲୋକମାନଙ୍କ ବୋଧ ପାଇଁ ତାହା ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।

Verse 38

यत्पठित्वा च संश्रुत्य सर्वलोकसुधीर्मुने । लभते सद्गतिं दिब्यामिहापि सुखमुत्तमम्

ହେ ସର୍ବଲୋକସୁଧୀ ମୁନେ! ଯେ ଏହାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପଢ଼େ ଓ ଶୁଣେ, ସେ ଦିବ୍ୟ ସଦ୍ଗତି ଲଭେ ଏବଂ ଇହଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ସୁଖ ପାଏ।

Verse 39

इत्थं दाक्षायणी हित्वा निजदेहं सती पुनः । जज्ञे हिमवतः पत्न्यां मेनायामिति विश्रुतम्

ଏହିପରି ଦାକ୍ଷାୟଣୀ ସତୀ ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ପୁନଃ ହିମବାନଙ୍କ ପତ୍ନୀ ମେନାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଏହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 40

पुनः कृत्वा तपस्तत्र शिवं वव्रे पतिं च सा । गौरी भूत्वार्द्धवामांगी लीलाश्चक्रेद्भुताश्शिवा

ସେଠାରେ ପୁନଃ ତପ କରି ସେ ଶିବଙ୍କୁ ହିଁ ପତିରୂପେ ବରିଲେ। ଗୌରୀ ହୋଇ, ଅର୍ଦ୍ଧବାମାଙ୍ଗୀ (ଅର୍ଦ୍ଧନାରୀଶ୍ୱର-ରୂପ) ହୋଇ, ସେଇ ଶିବା ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା କଲେ।

Verse 41

इत्थं सतीचरित्रं ते वर्णितं परमाद्भुतम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं दिव्यं सर्वकामप्रदायकम्

ଏଭଳି ତୁମକୁ ସତୀଙ୍କ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ଚରିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଆଖ୍ୟାନ ଭୁକ୍ତି-ମୁକ୍ତି ଦେଇ ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାମନା ପୂରଣ କରେ।

Verse 42

इदमाख्यानमनघं पवित्रं परपावनम् । स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं पुत्रपौत्रफलप्रदम्

ଏହି ନିର୍ମଳ ଆଖ୍ୟାନ ପବିତ୍ର ଓ ପରମ ପାବନ। ଏହା ସ୍ୱର୍ଗ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ, ଯଶ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଏବଂ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 43

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे दक्षय ज्ञानुसंधानवर्णनं नाम त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ଦ୍ୱିତୀୟ ସତୀଖଣ୍ଡରେ “ଦକ୍ଷଙ୍କ ଜ୍ଞାନାନୁସନ୍ଧାନ ବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମ ତେତାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 44

यः पठेत्पाठयेद्वापि समाख्यानमिदं शुभम् । सोपि भुक्त्वाखिलान् भोगानंते मोक्षमवाप्नुयात्

ଯେ ଏହି ଶୁଭ ଆଖ୍ୟାନକୁ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ପଢ଼ାଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଯଥୋଚିତ ଭୋଗ ଭୋଗି ଶେଷରେ ମୋକ୍ଷ ପାଏ।