दक्षयज्ञ-प्रसङ्गे देवतानां आश्वासनं तथा दण्डविधानम् | Consolation of the Devas and the Ordinance of Consequences in the Dakṣa-Yajña Episode

Verse 1

ब्रह्मोवाच । श्रीब्रह्मेशप्रजेशेन सदैव मुनिना च वै । अनुनीतश्शंभुरासीत्प्रसन्नः परमेश्वरः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମା, ଈଶ (ରୁଦ୍ର), ପ୍ରଜାପତି ଓ ମୁନି ଦ୍ୱାରା ପୁନଃପୁନଃ ଅନୁନୟ କରାଯାଉଥିବାରୁ ପରମେଶ୍ୱର ଶମ୍ଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 2

आश्वास्य देवान् विष्ण्वादीन्विहस्य करुणानिधिः । उवाच परमेशानः कुर्वन् परमनुग्रहम्

ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, କରୁଣାନିଧି ପରମେଶାନ ମୃଦୁ ହାସ ସହ କହିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ପରମ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ।

Verse 3

श्रीमहादेव उवाच । शृणुतं सावधानेन मम वाक्यं सुरोत्तमौ । यथार्थं वच्मि वां तात वां क्रोधं सर्वदासहम्

ଶ୍ରୀମହାଦେବ କହିଲେ—ହେ ସୁରୋତ୍ତମଦ୍ୱୟ, ସାବଧାନରେ ମୋ କଥା ଶୁଣ। ପ୍ରିୟମାନେ, ମୁଁ ଯଥାର୍ଥ କହୁଛି; ତୁମ କ୍ରୋଧକୁ ମୁଁ ସଦା ସହିବା ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ସମର୍ଥ।

Verse 4

नाघं तनौ तु बालानां वर्णमेवानुचिंतये । मम मायाभिभूतानां दंडस्तत्र धृतो मया

ମୁଁ ନିର୍ଦୋଷ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଦେହରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଚିନ୍ତା କରେନି; ମୁଁ କେବଳ ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବକୁ ମାତ୍ର ଅନୁଚିନ୍ତନ କରେ। କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ମୋର ମାୟାରେ ଅଭିଭୂତ, ସେମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ସେଠାରେ ମୁଁ ଦଣ୍ଡ ସ୍ଥାପନ କରିଛି।

Verse 5

दक्षस्य यज्ञभंगोयं न कृतश्च मया क्वचित् । परं द्वेष्टि परेषां यदात्मनस्तद्भविष्यति

ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞଭଙ୍ଗ ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ କରିନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରେ, ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଯାହା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରେ, ସେହିଟା ତାହାର ନିଜ ଉପରେ ଫେରିଆସେ।

Verse 6

परेषां क्लेदनं कर्म न कार्यं तत्कदाचन । परं द्वेष्टि परेषां यदात्मनस्तद्भविष्यति

ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କ୍ଲେଶ ଦେଇଥିବା କର୍ମ କେବେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା ହାନି କରେ, ସେହି ଫଳ ତାହାର ନିଜ ଉପରେ ଫେରିଆସେ।

Verse 7

दक्षस्य यज्ञशीर्ष्णो हि भवत्वजमुखं शिरः । मित्रनेत्रेण संपश्येद्यज्ञभागं भगस्सुरः

ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞଶିର ନିଶ୍ଚୟ ଛାଗମୁଖ ଥିବା ଶିର ହେଉ। ଏବଂ ଦେବ ଭଗ ଯଜ୍ଞରେ ନିଜ ଭାଗକୁ କେବଳ ମିତ୍ରଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖୁ।

Verse 8

पूषाभिधस्सुरस्तातौ दद्भिर्यज्ञसुपिष्टभुक् । याजमानैर्भग्नदंतस्सत्यमेतन्मयोदितम्

ହେ ପ୍ରିୟେ, ପୂଷା ନାମକ ଦେବଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଯଜମାନମାନେ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିଲେ; ତେଣୁ ସେ ଯଜ୍ଞହବିକୁ ପିସି ତବେ ଭୋଜନ କଲେ—ମୋ କଥା ଏହି ସତ୍ୟ।

Verse 9

बस्तश्मश्रुर्भवेदेव भृगुर्मम विरोध कृत् । देवाः प्रकृतिसर्वांगा ये म उच्छेदनं ददुः

ମୋର ବିରୋଧ କରିଥିବା ଭୃଗୁ ନିଶ୍ଚୟ ଛାଗର ଦାଢ଼ି-ଗୋଫ ଧାରଣ କରୁ। ଏବଂ ପ୍ରକୃତିବଦ୍ଧ ସର୍ବାଙ୍ଗ ଥାଇ ଯେ ଦେବମାନେ ମୋତେ ଛେଦନ (ବହିଷ୍କାର ଓ ଅପମାନ) ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ନାଶ ପାଉନ୍ତୁ।

Verse 10

बाहुभ्यामश्विनौ पूष्णो हस्ताभ्यां कृतवाहकौ । भवंत्वध्वर्यवश्चान्ये भवत्प्रीत्या मयोदितम्

ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଦ୍ୱୟ ତୁମ ବାହୁ ହେଉନ୍ତୁ; ପୂଷା ତୁମ ପୋଷକ ହେଉନ୍ତୁ; ଏବଂ ହସ୍ତଦ୍ୱୟ ଯଜ୍ଞୋପକରଣର ବାହକ ହେଉନ୍ତୁ। ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଋତ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସେବାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉନ୍ତୁ—ତୁମ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ମୁଁ ଏହା କହିଲି।

Verse 11

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा परमेशानो विरराम दयान्वितः । चराचरपतिर्देवः सम्राट् वेदानुसारकृत्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏପରି କହି ଦୟାମୟ ପରମେଶ୍ୱର ନୀରବ ହେଲେ। ସେ ଦେବ, ଚରାଚରର ପତି ସମ୍ରାଟ, ବେଦାନୁସାରେ ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

Verse 12

तदा सर्व सुराद्यास्ते श्रुत्वा शंकरभाषितम् । साधुसाध्विति संप्रोचुः परितुष्टाः सविष्ण्वजाः

ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦିବ୍ୟଜନ ଶଙ୍କରଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ‘ସାଧୁ! ସାଧୁ!’ ବୋଲି କହିଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀମାନଙ୍କ ସହ ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 13

ततश्शंभुं समामंत्र्य मया विष्णुस्सुरर्षिभिः । भूयस्तद्देवयजनं ययौ च परया मुदा

ତାପରେ ଶମ୍ଭୁ (ଭଗବାନ ଶିବ)ଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ବିଦାୟ ନେଇ, ବିଷ୍ଣୁ—ମୋ ସହ ଦେବର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହିତ—ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ପୁନଃ ସେହି ଦେବଯଜ୍ଞକୁ ଗଲେ।

Verse 14

एवं तेषां प्रार्थनया विष्णुप्रभृतिभिस्सुरैः । ययौ कनखलं शंभुर्यज्ञवाटं प्रजापतेः

ଏହିପରି ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଶମ୍ଭୁ କନଖଳକୁ, ପ୍ରଜାପତି (ଦକ୍ଷ)ଙ୍କ ଯଜ୍ଞବାଟକୁ ଗଲେ।

Verse 15

रुद्रस्तदा ददर्शाथ वीरभद्रेण यत्कृतम् । प्रध्वंसं तं क्रतोस्तत्र देवर्षीणां विशेषतः

ତେବେ ରୁଦ୍ର ସେଠାରେ ବୀରଭଦ୍ର କରିଥିବା ପ୍ରଧ୍ୱଂସ ଦେଖିଲେ—ସେହି ଯଜ୍ଞର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଉପସ୍ଥିତ ଦେବର୍ଷିମାନଙ୍କ ଅପମାନ-ବିପର୍ଯ୍ୟୟ।

Verse 16

स्वाहा स्वधा तथा पूषा तुष्टिर्धृतिः सरस्वती । तथान्ये ऋषयस्सर्वे पितरश्चाग्नयस्तथा

‘ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା, ପୂଷା, ତୁଷ୍ଟି, ଧୃତି, ସରସ୍ୱତୀ—ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଋଷି, ପିତୃଗଣ ଓ ଅଗ୍ନିଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ (ସେଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲେ)।’

Verse 17

येऽन्ये च बहवस्तत्र यक्षगंधवर्राक्षसाः । त्रोटिता लुंचिताश्चैव मृताः केचिद्रणाजिरे

ଏବଂ ସେଠାରେ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ରାକ୍ଷସ ଚୁର୍ଣ୍ଣବିଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଛିଣ୍ଡାଯାଇଲେ; କେତେକ ତ ରଣଭୂମିରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।

Verse 18

यज्ञं तथाविधं दृष्ट्वा समाहूय गणाधिपम् । वीरभद्रं महावीरमुवाच प्रहसन् प्रभुः

ଏପରି ଭାବେ ସଜାଯାଇଥିବା ଯଜ୍ଞକୁ ଦେଖି ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଗଣାଧିପ ମହାବୀର ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକି, ହସିହସି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 19

वीरभद्र महाबाहो किं कृतं कर्म ते त्विदम् । महान्दंडो धृतस्तात देवर्ष्यादिषु सत्वरम्

ହେ ମହାବାହୁ ବୀରଭଦ୍ର! ତୁମେ ଏହି କି କର୍ମ କଲ? ପ୍ରିୟ ବତ୍ସ, ଦେବର୍ଷି ଆଦିଙ୍କ ଉପରେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଭୟଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇଛ।

Verse 20

दक्षमानय शीघ्रं त्वं येनेदं कृतमीदृशम् । यज्ञो विलक्षणस्तात यस्येदं फलमीदृशम्

ଦକ୍ଷକୁ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆଣ—ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଏପରି ହୋଇଛି। ବତ୍ସ, ଏହି ଯଜ୍ଞ ନିଶ୍ଚୟ ଵିଲକ୍ଷଣ; ଯାହାର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଏପରି ହୋଇଛି।

Verse 21

ब्रह्मोवाच । एवमुक्तश्शंकरेण वीरभद्रस्त्वरान्वितः । कबंधमानयित्वाग्रे तस्य शंभोरथाक्षिपत्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଶଙ୍କରଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ପାଇ ବୀରଭଦ୍ର ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଲେ। ସେ ମୁଣ୍ଡହୀନ କବନ୍ଧକୁ ଆଗକୁ ଆଣି, ଶ୍ରୀଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।

Verse 22

विशिरस्कं च तं दृष्ट्वा शंकरो लोकशंकरः । वीरभद्रमुवाचाग्रे विहसन्मुनिसत्तम

ତାହାକୁ ଶିରୋଚ୍ଛିନ୍ନ ଦେଖି ଲୋକମଙ୍ଗଳକର ଶଙ୍କର ହସି, ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 23

शिरः कुत्रेति तेनोक्ते वीरभद्रोऽब्रवीत्प्रभुः । मया शिरो हुतं चाग्नौ तदानीमेव शंकर

ସେ “ଶିର କେଉଁଠି?” ବୋଲି ପଚାରିଲେ, ପ୍ରଭୁ ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ—“ହେ ଶଙ୍କର, ମୁଁ ଏମାତ୍ର ସେଇ ଶିରକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇଛି।”

Verse 24

इति श्रुत्वा वचस्तस्य वीरभद्रस्य शंकरः । देवान् तथाज्ञपत्प्रीत्या यदुक्तं तत्पुरा प्रभुः

ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି, ପ୍ରଭୁ ଶଙ୍କର ପ୍ରୀତିରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା କଲେ—ପୂର୍ବରୁ ଯାହା କୁହାଯାଇଥିଲା, ସେହିପରି ହିଁ କର।

Verse 25

विधाय कार्त्स्न्येन च तद्यदाह भगवान् भवः । मया विष्ण्वादयः सर्वे भृग्वादीनथ सत्वरम्

ଭଗବାନ୍ ଭବ (ଶିବ) ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେହି ସବୁକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କରି, ମୁଁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ଭୃଗୁ ଆଦି ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଡାକିଲି।

Verse 26

अथ प्रजापतेस्तस्य सवनीयपशोश्शिरः । बस्तस्य संदधुश्शंभोः कायेनारं सुशासनात्

ତାପରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଆଜ୍ଞାରେ, ଶିବଙ୍କ ଦେହରୁ ଏକ ଅଂଶ ନେଇ, ସେହି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞପଶୁ—ଛାଗ—ର ଶିର ଯୋଡ଼ିଦେଲେ।

Verse 27

संधीयमाने शिरसि शंभुसद्दृष्टिवीक्षितः । सद्यस्सुप्त इवोत्तस्थौ लब्धप्राणः प्रजापतिः

ଶିର ଯୋଡ଼ାଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଶୁଭ କୃପାଦୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରଜାପତି ପ୍ରାଣ ପାଇ, ନିଦ୍ରାରୁ ଜାଗିଉଠିବା ପରି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଉଠିଦାଉଡ଼ିଲେ।

Verse 28

उत्थितश्चाग्रतश्शंभुं ददर्श करुणानिधिम् । दक्षः प्रीतमतिः प्रीत्या संस्थितः सुप्रसन्नधीः

ଉଠି ଦକ୍ଷ ନିଜ ସମ୍ମୁଖରେ କରୁଣାନିଧି ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ। ପ୍ରୀତିମୟ ମନରେ ଆନନ୍ଦରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ସେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ—ତାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ସୁପ୍ରସନ୍ନ ଥିଲା।

Verse 29

पुरा हर महाद्वेषकलिलात्माभवद्धि सः । शिवावलोकनात्सद्यश्शरच्चन्द्र इवामलः

ପୂର୍ବେ ହରଙ୍କ ପ୍ରତି ମହାଦ୍ୱେଷରୁ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତଃକରଣ କଲୁଷିତ ଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଶିବଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶରତ୍ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ନିର୍ମଳ ହୋଇଗଲେ।

Verse 30

भवं स्तोतुमना सोथ नाशक्नोदनुरागतः । उत्कंठाविकलत्वाच्च संपरेतां सुतां स्मरन्

ସେତେବେଳେ ସେ ଭବ (ଭଗବାନ ଶିବ)ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ନେହାନୁରାଗରେ ଆବୃତ ହୋଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ। ଅସହ୍ୟ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ପରଲୋକଗତ କନ୍ୟାକୁ ନିତ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 31

अथ दक्षः प्रसन्नात्मा शिवं लज्जासमन्वितः । तुष्टाव प्रणतो भूत्वा शंकरं लोकशंकरम्

ତାପରେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ହୃଦୟ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ତଥାପି ଲଜ୍ଜା ଥିଲା। ସେ ପ୍ରଣାମ କରି ଲୋକମଙ୍ଗଳକାରୀ ଶଙ୍କର ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 32

दक्ष उवाच । नमामि देव वरदं वरेण्यं महेश्वरं ज्ञाननिधिं सनातनम् । नमामि देवाधिपतीश्वरं हरं सदासुखाढ्यं जगदेकबांधवम्

ଦକ୍ଷ କହିଲେ—ମୁଁ ବରଦ, ବରେଣ୍ୟ ମହେଶ୍ୱର, ସନାତନ ଜ୍ଞାନନିଧି ମହାଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ମୁଁ ଦେବାଧିପତିମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଈଶ୍ୱର ହରଙ୍କୁ, ସଦା ଆନନ୍ଦପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମଗ୍ର ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ବନ୍ଧୁ ଓ ଆଶ୍ରୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି।

Verse 33

नमामि विश्वेश्वर विश्वरूपं पुरातनं ब्रह्मनिजात्मरूपम् । नमामि शर्वं भव भावभावं परात्परं शंकरमानतोमि

ମୁଁ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ—ଯିଏ ବିଶ୍ୱରୂପ, ପୁରାତନ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ ନିଜାତ୍ମା। ମୁଁ ଶର୍ବ, ଭବ-ଭାବର ମୂଳ, ପରାତ୍ପର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 34

देवदेव महादेव कृपां कुरु नमोस्तु ते । अपराधं क्षमस्वाद्य मम शंभो कृपानिधे

ହେ ଦେବଦେବ ମହାଦେବ, କୃପା କର; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଶମ୍ଭୁ, କୃପାନିଧି, ଆଜି ମୋର ଅପରାଧ କ୍ଷମା କର।

Verse 35

अनुग्रहः कृतस्ते हि दंडव्याजेन शंकर । खलोहं मूढधीर्देव ज्ञातं तत्त्वं मया न ते

ହେ ଶଙ୍କର, ଦଣ୍ଡର ଛଳରେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ଅନୁଗ୍ରହ କରିଛ। ହେ ଦେବ, ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ମୂଢବୁଦ୍ଧି; ତୁମ ତତ୍ତ୍ୱ ମୁଁ ଜାଣିନି।

Verse 36

अद्य ज्ञातं मया तत्त्वं सर्वोपरि भवान्मतः । विष्णुब्रह्मादिभिस्सेव्यो वेदवेद्यो महेश्वरः

ଆଜି ମୁଁ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଲି—ତୁମେ ହିଁ ସର୍ବୋପରି। ମହେଶ୍ୱର ବିଷ୍ଣୁ-ବ୍ରହ୍ମା ଆଦିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେବିତ, ଏବଂ ବେଦମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବେଦ୍ୟ।

Verse 37

साधूनां कल्पवृक्षस्त्वं दुष्टानां दंडधृक्सदा । स्वतंत्रः परमात्मा हि भक्ताभीष्टवरप्रदः

ସାଧୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ, ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ଦଣ୍ଡଧାରୀ। ତୁମେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରମାତ୍ମା, ଭକ୍ତଙ୍କ ଅଭୀଷ୍ଟ ବର ପ୍ରଦାନକର୍ତ୍ତା।

Verse 38

विद्यातपोव्रतधरानसृजः प्रथमं द्विजा । आत्मतत्त्वं समावेत्तुं मुखतः परमेश्वरः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପରମେଶ୍ୱର ପ୍ରଥମେ ବିଦ୍ୟା, ତପ ଓ ବ୍ରତଧାରୀମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେଣୁ ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ (ଉପଦେଶରୂପେ) ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱର ସମ୍ୟକ୍ ଜ୍ଞାନ ଲଭ୍ୟ ହେଉ।

Verse 39

सर्वापद्भ्यः पालयिता गोपतिस्तु पशूनिव । गृहीतदंडो दुष्टांस्तान् मर्यादापरिपालकः

ସେ ସମସ୍ତ ଆପଦରୁ ରକ୍ଷକ—ଜୀବମାନଙ୍କର ଗୋପତି, ଯେପରି ଗୋପାଳ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ। ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି ସେ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ ଏବଂ ମର୍ଯ୍ୟାଦା (ଧର୍ମସୀମା) ପାଳନ କରେ।

Verse 40

मया दुरुक्तविशिखैः प्रविद्धः परमेश्वरः । अमरानतिदीनाशान् मदनुग्रहकारकः

ମୁଁ କଟୁବାକ୍ୟର ବାଣସଦୃଶ ଶିଖାଦ୍ୱାରା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କରିଛି—ସେ ଅତିଦୀନ ଦେବମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଉପକାରକ ଏବଂ ମୋ ପ୍ରତି ଅନୁଗ୍ରହକାରୀ।

Verse 41

स भवान् भगवान् शंभो दीनबंधो परात्परः । स्वकृतेन महार्हेण संतुष्टो भक्तवत्सल

ହେ ଭଗବାନ୍ ଶମ୍ଭୋ! ଆପଣ ଧନ୍ୟ ପ୍ରଭୁ, ଦୀନମାନଙ୍କର ବନ୍ଧୁ ଓ ଆଶ୍ରୟ, ପରାତ୍ପର। ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଆପଣ ନିଜ ହାତରେ କରା ସରଳ ଅର୍ପଣରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 42

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे दक्षदुःखनिराकरणवर्णनं नाम द्विचत्वारिंशो ऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଭାଗ ସତୀଖଣ୍ଡରେ ‘ଦକ୍ଷଦୁଃଖନିରାକରଣବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦ୍ୱିଚତ୍ୱାରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 43

अथ विष्णुः प्रसन्नात्मा तुष्टाव वृषभध्वजम् । बाष्पगद्गदया वाण्या सुप्रणम्य कृतांजलिः

ତେବେ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ବିଷ୍ଣୁ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେ ଗଭୀର ପ୍ରଣାମ କରି ହାତ ଯୋଡ଼ି, ଅଶ୍ରୁରେ ଗଦ୍ଗଦ ଓ ଭକ୍ତିରେ କମ୍ପିତ ବାଣୀରେ କହିଲେ।

Verse 44

विष्णुवाच । महादेव महेशान लोकानुग्रहकारक । परब्रह्म परात्मा त्वं दीनबंधो दयानिधे

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ହେ ମହାଦେବ, ହେ ମହେଶାନ, ଲୋକାନୁଗ୍ରହକାରକ! ଆପଣ ହିଁ ପରବ୍ରହ୍ମ, ପରାତ୍ମା। ହେ ଦୀନବନ୍ଧୁ, ହେ ଦୟାନିଧି!

Verse 45

सर्वव्यापी स्वैरवर्ती वेदवेद्ययशाः प्रभोः । अनुग्रहः कृतस्तेन कृताश्चासुकृता वयम्

ପ୍ରଭୁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସ୍ୱେଚ୍ଛାବର୍ତ୍ତୀ, ଏବଂ ବେଦଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାତ ଯଶସ୍ବୀ। ସେ ଅନୁଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି; ସେଇ କୃପାରେ ଆମେ ମଧ୍ୟ, ପୂର୍ବେ ଅଳ୍ପ ପୁଣ୍ୟବାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଛୁ।

Verse 46

दक्षोयं मम भक्तस्त्वां यन्निनिंद खलः पुरा । तत् क्षंतव्यं महेशाद्य निर्विकारो यतो भवान्

ଏହି ଦକ୍ଷ ମୋର ଭକ୍ତ। ପୂର୍ବେ ଏହି ଖଳ ଯେ ଆପଣଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିଥିଲା—ହେ ମହେଶ—ତାହା କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ; କାରଣ ଆପଣ ନିର୍ବିକାର, ପ୍ରତିକ୍ରିୟାତୀତ।

Verse 47

कृतो मयापराधोपि तव शंकर मूढतः । त्वद्गणेन कृतं युद्धं वीरभद्रेण पक्षतः

ହେ ଶଙ୍କର! ମୋହବଶରେ ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ଅପରାଧ କରିଛି; ତୁମ ପକ୍ଷରୁ ତୁମ ଗଣମାନେ ବୀରଭଦ୍ର ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 48

त्वं मे स्वामी परब्रह्म दासोहं ते सदाशिव । पोष्यश्चापि सदा ते हि सर्वेषां त्वं पिता यतः

ତୁମେ ମୋର ସ୍ୱାମୀ—ପରବ୍ରହ୍ମ, ହେ ସଦାଶିବ। ମୁଁ ତୁମର ଦାସ, ସଦା ତୁମେ ମୋତେ ପୋଷଣ କର; କାରଣ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପିତା।

Verse 49

ब्रह्मोवाच । देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो । स्वतंत्रः परमात्मा त्वं परमेशो द्वयोव्ययः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ମହାଦେବ, କରୁଣାସାଗର ପ୍ରଭୋ! ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ସ୍ୱାଧୀନ; ତୁମେ ପରମାତ୍ମା। ତୁମେ ପରମେଶ୍ୱର; ଦ୍ୱିରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅବ୍ୟୟ।

Verse 50

मम पुत्रोपरि कृतो देवानुग्रह ईश्वर । स्वापमानमगणयन् दक्षयज्ञं समुद्धर

ହେ ଈଶ୍ୱର! ମୋ ପୁତ୍ର ଉପରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ହୋଇଛି। ତୁମ ଅପମାନକୁ ଗଣନା ନ କରି, ଦୟାକରି ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କର।

Verse 51

प्रसन्नो भव देवेश सर्वशापान्निराकुरु । सबोधः प्रेरकस्त्वं मे त्वमेवं विनिवारकः

ହେ ଦେବେଶ! ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶାପକୁ ଦୂର କର। ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଜାଗ୍ରତ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ଓ ଅନ୍ତଃପ୍ରେରକ; ତେଣୁ ଏହି କ୍ଲେଶ ନିବାରକ ମଧ୍ୟ ତୁମେଇ।

Verse 52

इति स्तुत्वा महेशानं परमं च महामुने । कृतांजलिपुटो भूत्वा विनम्रीकृतमस्तकः

ଏପରି ପରମେଶ୍ୱର ମହେଶାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ହେ ମହାମୁନି, ସେ କରଯୋଡ଼ି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା ଓ ବିନୟରେ ମସ୍ତକ ନମାଇଲା।

Verse 53

अथ शक्रादयो देवा लोकपालास्सुचेतसः । तुष्टुवुः शंकरं देवं प्रसन्नमुखपंकजम्

ତାପରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଦି ଦେବମାନେ—ଲୋକପାଳ, ସୁଚେତସ—ପ୍ରସନ୍ନ ପଦ୍ମମୁଖ ଦେବ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 54

ततः प्रसन्नमनसः सर्वे देवास्तथा परे । सिद्धर्षयः प्रजेशाश्च तुष्टुवुः शंकरं मुदा

ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ—ସିଦ୍ଧ, ଋଷି ଓ ପ୍ରଜେଶ—ହର୍ଷରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 55

तथोपदेवनागाश्च सदस्या ब्राह्मणास्तथा । प्रणम्य परया भक्त्या तुष्टुवुश्च पृथक् पृथक्

ସେହିପରି ଉପଦେବ, ନାଗ ଏବଂ ସଭାସ୍ଥ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ—ପରମ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ କରି—ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ (ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ) ସ୍ତୁତି କଲେ।