कामविवाहवर्णनम् / Description of Kāma’s Marriage

Verse 1

नारद उवाच । विष्णुशिष्य महाप्राज्ञ विधे लोककर प्रभो । अद्भुतेयं कथा प्रोक्ता शिवलीलामृतान्विता

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ବିଷ୍ଣୁଶିଷ୍ୟ, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ବିଧେ! ହେ ଲୋକକର୍ତ୍ତା ପ୍ରଭୋ! ଶିବଲୀଲାମୃତରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା କୁହାଗଲା।

Verse 2

ततः किमभवत्तात चरितं तद्वदाधुना । अहं श्रद्धान्वितः श्रोतुं यदि शम्भुकथाश्रयम्

ତାପରେ କଣ ହେଲା, ହେ ପ୍ରିୟ? ସେଇ ଚରିତ ଏବେ କହ। ମୁଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ; ମୋ ମନ ଶମ୍ଭୁ-କଥାରେ ଆଶ୍ରିତ, ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 3

ब्रह्मोवाच । शंभौ गते निजस्थाने वेधस्यंतर्हिते मयि । दक्ष प्राहाथ कंदर्पं संस्मरन् मम तद्वचः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଶମ୍ଭୁ ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ ଓ ମୁଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବେଧସ ସେଠାରୁ ଅନ୍ତର୍ହିତ ହେଲି; ତେବେ ଦକ୍ଷ ମୋ ଉକ୍ତି ସ୍ମରି କନ୍ଦର୍ପକୁ କହିଲା।

Verse 4

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीस० कामविवाहवर्णनं नाम चतुर्थोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗର ରୁଦ୍ରସଂହିତା (ସତୀଖଣ୍ଡ) ଭିତରେ ‘କାମବିବାହବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 5

एषा तव महा तेजास्सर्वदा सहचारिणी । भविष्यति यथाकामं धर्मतो वशवर्तिनी

ଏହି ମହାତେଜସ୍ବିନୀ ସଦା ତୁମ ସହଚରୀ ହେବ। ଧର୍ମମାର୍ଗରେ ରହି ତୁମ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବଶବର୍ତ୍ତିନୀ ହୋଇ, ଯଥାକାମ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପୂରଣ କରିବ।

Verse 6

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा प्रददौ तस्यै देहस्वेदांबुसम्भवाम् । कंदर्प्पायाग्रतः कृत्वा नाम कृत्वा रतीति ताम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏପରି କହି ସେ ନିଜ ଦେହର ସ୍ୱେଦଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସେ କନ୍ୟାକୁ ତାହାକୁ ଦାନ କଲେ; ଏବଂ କନ୍ଦର୍ପ (କାମଦେବ)ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖି ତାହାର ନାମ ‘ରତି’ ରଖିଲେ।

Verse 7

विवाह्य तां स्मरस्सोपि मुमोदातीव नारद । दक्षजां तनयां रम्यां मुनीनामपि मोहिनीम्

ହେ ନାରଦ! ତାହାର ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ କରାଇ ସ୍ମର (କାମଦେବ) ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; କାରଣ ସେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ରମ୍ୟ କନ୍ୟା, ମୁନିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ କରୁଥିଲା।

Verse 8

अथ तां वीक्ष्य मदनो रत्याख्यां स्वस्त्रियं शुभाम् । आत्मा गुणेन विद्धोसौ मुमोह रतिरंजितः

ତାପରେ ମଦନ ନିଜ ଶୁଭ ପତ୍ନୀ ‘ରତି’କୁ ଦେଖି; ତାଙ୍କର ଗୁଣ-ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ, ରତିରସରେ ରଞ୍ଜିତ ମନେ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।

Verse 9

क्षणप्रदाऽभवत्कांता गौरी मृगदृशी मुदा । लोलापांग्यथ तस्यैव भार्या च सदृशी रतौ

କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ପ୍ରିୟା ମୃଗନୟନୀ, ଆନନ୍ଦମୟୀ ଗୌରୀ ହେଲା; ଚଞ୍ଚଳ ପାର୍ଶ୍ୱଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ସେ ତାହାର ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପରି ହୋଇ, ପ୍ରେମ-ପ୍ରମୋଦରେ ସମାନ ହେଲା।

Verse 10

तस्या भ्रूयुगलं वीक्ष्य संशयं मदनोकरोत् । उत्सादनं मत्कोदण्डं विधात्रास्यां निवेशितम्

ତାହାର ଭ୍ରୂଯୁଗଳ ଦେଖି ମଦନ ସନ୍ଦେହ କଲେ; ଯେନେ ବିଧାତା ମୋର ଦମନକାରୀ କୋଦଣ୍ଡକୁ ତାହାର ମୁଖରେ—ଭ୍ରୂରୂପେ—ନିବେଶ କରିଛନ୍ତି।

Verse 11

कटाक्षाणामाशुगतिं दृष्ट्वा तस्या द्विजोत्तम । आशु गन्तुं निजास्त्राणां श्रद्दधे न च चारुताम्

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ତାହାର କଟାକ୍ଷର ଅତିଶୀଘ୍ର ଗତି ଦେଖି ସେ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ଶୀଘ୍ରତା ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଶୋଭା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଆର ଭରସା କଲା ନାହିଁ।

Verse 12

तस्याः स्वभावसुरभिधीरश्वासानिलं तथा । आघ्राय मदनः श्रद्धां त्यक्तवान् मलयांतिके

ମଲୟ ପର୍ବତ ନିକଟରେ, ସତୀଙ୍କ ସ୍ୱଭାବସିଦ୍ଧ ସୁଗନ୍ଧିତ ଧୀର ଶ୍ୱାସକୁ ବହନ କରୁଥିବା ପବନକୁ ଆଘ୍ରାଣ କରି ମଦନ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପୂର୍ବ ସଙ୍କଳ୍ପ ତ୍ୟାଗ କରି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 13

पूर्णेन्दुसदृशं वक्त्रं दृष्ट्वा लक्ष्मसुलक्षितम् । न निश्चिकाय मदनो भेदं तन्मुखचन्द्रयोः

ତାହାର ମୁଖ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ଏବଂ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଚିହ୍ନିତ ଦେଖି ମଦନ ସେହି ମୁଖଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଆକାଶସ୍ଥ ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିଲା ନାହିଁ।

Verse 14

सुवर्ण पद्मकलिकातुल्यं तस्याः कुचद्वयम् । रेजे चूचुकयुग्मेन भ्रमरेणेव वेष्टितम्

ତାହାର ଯୁଗଳ ସ୍ତନ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମକଳିକା ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା; ଯୁଗଳ ଚୂଚୁକ ଯେନ ନୀଳ ଭ୍ରମରେ ଘେରା, ତେଣୁ ଶୋଭା ଅଧିକ ବଢ଼ିଲା।

Verse 15

दृढपीनोन्नतं तस्यास्तनमध्यं विलंबिनीम् । आनाभिप्रतलं मालां तन्वीं चन्द्रायितां शुभाम्

ତାହାର ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଦୃଢ଼, ପୁଷ୍ଟ ଓ କୋମଳ ଉନ୍ନତ ଥିଲା; ସ୍ତନମଧ୍ୟରୁ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶୁଭ ମାଳା ଝୁଲି ନାଭି-ପ୍ରଦେଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚି, ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ପରି ମନୋହର ଦୀପ୍ତି ଦେଉଥିଲା।

Verse 16

ज्यां पुष्पधनुषः कामः षट्पदावलिसंभ्रमाम् । विसस्मार च यस्मात्तां विसृज्यैनां निरीक्षते

ପୁଷ୍ପଧନୁଧାରୀ କାମଦେବ ଧନୁଷର ଜ୍ୟା-ନାଦ ଓ ଷଟ୍ପଦମାଳାର ଗୁଞ୍ଜନ ମଧ୍ୟ ଭୁଲିଗଲେ; ଧନୁଷ ଛାଡ଼ି ସେ ତାଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ।

Verse 17

गम्भीरनाभिरंध्रांतश्चतुःपार्श्वत्वगादृतम् । आननाब्जेऽक्षणद्वंद्वमारक्तकफलं यथा

ତାଙ୍କର ନାଭି ଗଭୀର ଥିଲା, ଏବଂ ତାହାର ଗର୍ତ୍ତ ଚାରିପାଖର ତ୍ୱଚାର ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା। ତାଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖରେ ନୟନଯୁଗଳ ଲାଲିମାରେ ଦୀପ୍ତ ଥିଲା—ପକ୍କ କାଫଳ ଫଳ ପରି।

Verse 18

मध्येन वपुषा निसर्गाष्टापदप्रभा । रुक्मवेदीव ददृशे कामेन रमणी हि सा

ସୁକୁମାର ମଧ୍ୟଭାଗ ଓ ସ୍ୱଭାବତଃ ଶୁଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣସଦୃଶ ଦେହପ୍ରଭା ଥିବା ସେ ରମଣୀ, କାମଦେବଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଯେନ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ବେଦୀ ପରି ଦିଶିଲା।

Verse 19

रंभास्तंभायतं स्निग्धं यदूरुयुगलं मृदु । निजशक्तिसमं कामो वीक्षांचक्रे मनोहरम्

ରମ୍ଭା ଓ କଦଳୀ-ସ୍ତମ୍ଭ ପରି ସ୍ନିଗ୍ଧ, ମୃଦୁ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ତାହାର ଉରୁଯୁଗଳକୁ କାମଦେବ ନିହାରିଲେ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର, ଯେନ ତାଙ୍କ ନିଜ ମୋହଶକ୍ତି ସମାନ।

Verse 20

आरक्तपार्ष्णिपादाग्रप्रांतभागं पदद्वयम् । अनुरागमिवाऽनेन मित्रं तस्या मनोभवः

ଗୋଡ଼ଢେଙ୍କା, ପାଦାଙ୍ଗୁଳିର ଅଗ୍ର ଓ ପାଦପ୍ରାନ୍ତରେ ସ୍ୱଳ୍ପ ରକ୍ତିମ ଛାୟା ଥିବା ତାହାର ପଦଦ୍ୱୟ ଯେନ ଅନୁରାଗର ମୂର୍ତ୍ତି ଥିଲା; ତେଣୁ ମନୋଭବ (କାମ) ଯେନ ତାହାର ସଖା ହେଲା।

Verse 21

तस्याः करयुगं रक्तं नखरैः किंशुकोपमैः । वृत्ताभिरंगुलीभिश्च सूक्ष्माग्राभिर्मनोहरम्

ତାହାର ଦୁଇ ହାତ ରକ୍ତିମ ଥିଲା; ନଖଗୁଡ଼ିକ କିଂଶୁକ ପୁଷ୍ପ ସଦୃଶ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଗୋଲାକାର ଆଙ୍ଗୁଳି ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସୁକୁମାର ଅଗ୍ରଭାଗ ତାହାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର କରିଥିଲା।

Verse 22

तद्बाहुयुगुलं कांतं मृणालयुगलायतम् । मृदु स्निग्धं चिरं राजत्कांतिलोहप्रवालवत्

ତାହାର ସୁନ୍ଦର ଦୁଇ ବାହୁ ଯୁଗଳ ଦୁଇ କମଳନାଳ ପରି ଦୀର୍ଘ—କୋମଳ, ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ଚିରଦୀପ୍ତ; ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରକ୍ତ ପ୍ରବାଳ ପରି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ।

Verse 23

नीलनीरदसंकाशः केशपाशो मनोहरः । चमरीवाल भरवद्विभाति स्म स्मरप्रियः

ତାଙ୍କ କେଶପାଶ ନୀଳ ବର୍ଷାମେଘ ପରି ଶ୍ୟାମ-ଦୀପ୍ତ ଓ ମନୋହର। ଶୋଭାମୟ ଚାମରର ଭାରେ ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ—ସ୍ମର (କାମଦେବ)ଙ୍କ ପ୍ରିୟ।

Verse 24

एतादृशीं रतिं नाम्ना प्रालेयाद्रिसमुद्भवाम् । गंगामिव महादेवो जग्राहोत्फुल्ललोचनः

ହିମପର୍ବତଜା ‘ରତି’ ନାମ୍ନୀ ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ମହାଦେବ ଆନନ୍ଦରେ ଫୁଲିଥିବା ନୟନରେ, ଯେପରି ଗଙ୍ଗାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ସେପରି ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 25

चक्रपद्मां चारुबाहुं मृणालशकलान्विताम् । भ्रूयुग्मविभ्रमव्राततनूर्मिपरिराजिताम्

ସେ କହିଲେ—ତାହାରେ ଚକ୍ର ଓ ପଦ୍ମର ଶୁଭଲକ୍ଷଣ ଅଛି; ସୁନ୍ଦର ବାହୁ ଅଛି; କମଳନାର ପରି ସୁକୁମାର ଅଳଙ୍କାରରେ ସେ ଭୂଷିତ; ଏବଂ ଯୁଗଳ ଭୃକୁଟିର ଲଲିତ ବିଭ୍ରମରୁ ଉଠୁଥିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ତରଙ୍ଗ-ସଦୃଶ କାନ୍ତିରେ ସେ ପରିରାଜିତ।

Verse 26

कटाक्षपाततुंगौघां स्वीयनेत्रोत्पलान्विताम् । तनुलोमांबुशैवालां मनोद्रुमविलासिनीम्

ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚ, ତରଙ୍ଗମାଳା ପରି ବହୁଥିବା କଟାକ୍ଷଧାରା ଢେଉଁର ସମୂହ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା; ତାଙ୍କ ନେତ୍ର ନୀଳୋତ୍ପଳ ସଦୃଶ। ଦେହର ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୋମ ମୃଦୁ ଜଳଶୈବାଳ ପରି, ଏବଂ ସେ ମନୋକାମନା ପୂରଣକାରୀ କଳ୍ପଦ୍ରୁମବନରେ ଲୀଳାୟିତ ହୋଇ ହୃଦୟକୁ ମୋହିତ କରୁଥିଲେ।

Verse 27

निम्ननाभिह्रदां क्षामां सर्वांगरमणीयिकाम् । सर्वलावण्यसदनां शोभमानां रमामिव

ତାଙ୍କର ନାଭି ଗଭୀର ହ୍ରଦ ପରି, କଟି ସୁକୁମାର ଓ କ୍ଷୀଣ; ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଥିଲା। ସେ ସର୍ବ ଲାବଣ୍ୟର ନିବାସ, ଦେବୀ ରମା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ।

Verse 28

द्वादशाभरणैर्युक्तां शृंगारैः षोडशैर्युताम् । मोहनीं सर्वलोकानां भासयंतीं दिशो दश

ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ଓ ଷୋଡଶ ଶୃଙ୍ଗାରରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ମୋହିତ କରି ଦଶ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲେ।

Verse 29

इति तां मदनो वीक्ष्य रतिं जग्राह सोत्सुकः । रागादुपस्थितां लक्ष्मीं हृषीकेश इवोत्तमाम्

ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଦେଖି ମଦନ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ରତିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ—ଯେପରି ପ୍ରେମାନୁରାଗରେ ସମୀପକୁ ଆସିଥିବା ଉତ୍ତମା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ହୃଷୀକେଶ (ବିଷ୍ଣୁ) ହର୍ଷରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

Verse 30

नोवाच च तदा दक्षं कामो मोदभवात्ततः । विस्मृत्य दारुणं शापं विधिदत्तं विमोहितः

ତେବେ ଆନନ୍ଦରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ କାମ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ କହିଲେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ସେ ଦାରୁଣ ଶାପକୁ ସେ ଭୁଲିଗଲେ।

Verse 31

तदा महोत्सवस्तात बभूव सुखवर्द्धनः । दक्षः प्रीततरश्चासीन्मुमुदे तनया मम

ତେବେ, ହେ ପ୍ରିୟ, ସୁଖବର୍ଦ୍ଧକ ଏକ ମହୋତ୍ସବ ହେଲା। ଦକ୍ଷ ଅଧିକ ପ୍ରୀତ ହେଲେ ଏବଂ ମୋର କନ୍ୟା ହେତୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 32

कामोतीव सुखं प्राप्य सर्वदुःखक्षयं गतः । दक्षजापि रतिः कामं प्राप्य चापि जहर्ष ह

କାମ ଯେନେ ପରମ ସୁଖ ପାଇ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର କ୍ଷୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ଦକ୍ଷବଂଶଜା ରତି ମଧ୍ୟ କାମକୁ ପୁନଃ ପାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲା।

Verse 33

रराज चेतयासार्द्धं भिन्नश्चारुवचः स्मरः । जीमूत इव संध्यायां सौदामन्या मनोज्ञया

ମଧୁରବଚନ ସ୍ମର ନିଜ ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ, ତଥାପି ସେମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରହିଲେ। ସେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳର ମେଘ ପରି, ମନୋହର ବିଜୁଳିରେ ଶୋଭିତ।

Verse 34

इति रतिपतिरुच्चैर्मोहयुक्तो रतिं तां हृदुपरि जगृहे वै योगदर्शीव विद्याम् । रतिरपि पतिमग्र्यं प्राप्य सा चापि रेजे हरिमिव कमला वै पूर्णचन्द्रोपमास्या

ଏଭଳି କାମପତି ମୋହରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେଇ ରତିକୁ ହୃଦୟ ଉପରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଯେପରି ଯୋଗଦର୍ଶୀ ସତ୍ୟବିଦ୍ୟାକୁ ଧାରଣ କରେ। ରତି ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତିକୁ ପାଇ ହରିଙ୍କ ପାଖରେ କମଳା ପରି ଦୀପ୍ତ ହେଲା; ତା’ର ମୁଖ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସମ ମନୋହର।