दधीचाश्रमगमनम् — Viṣṇu’s Disguise and Dadhīca’s Fearlessness (Kṣu’s Request)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । क्षुवस्य हितकृत्येन दधीचस्याश्रमं ययौ । विप्ररूपमथास्थाय भगवान् भक्तवत्सलः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—କ୍ଷୁବର ହିତକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଭଗବାନ୍ ଦଧୀଚିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 2

दधीचं प्राह विप्रर्षिमभिवंद्य जगद्गुरुः । क्षुवकार्य्यार्थमुद्युक्तश्शैवेन्द्रं छलमाश्रितः

ଜଗଦ୍ଗୁରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଋଷି ଦଧୀଚିଙ୍କୁ ଅଭିବନ୍ଦନ କରି କହିଲେ। କ୍ଷୁବକାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟୁକ୍ତ ହୋଇ ଶୈବେନ୍ଦ୍ର ଏକ ଛଳ ଆଶ୍ରୟ କଲା।

Verse 3

विष्णुरुवाच । भो भो दधीच विप्रर्षे भवार्चनरताव्यय । वरमेकं वृणे त्वत्तस्तद्भवान् दातुमर्हति

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ଦଧୀଚି ବିପ୍ରର୍ଷେ! ଭବରୂପ ଶିବଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ଅବ୍ୟୟ ରତ ତୁମେ; ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଗୋଟିଏ ବର ଚାହୁଁଛି, ଦୟାକରି ଦାନ କର।

Verse 4

ब्रह्मोवाच । याचितो देवदेवेन दधीचश्शैवसत्तमः । क्षुवकार्यार्थिना शीघ्रं जगाद वचनं हरिम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଦେବଦେବଙ୍କ ଯାଚନାରେ ଶୈବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଧୀଚି, କ୍ଷୁବକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆସିଥିବା ହରିଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ବଚନ କହିଲେ।

Verse 5

दधीच उवाच । ज्ञातं तवेप्सितं विप्र क्षुवकार्यार्थमागतः । भगवान् विप्ररूपेण मायी त्वमसि वै हरिः

ଦଧୀଚ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ର, ତୁମ ଇପ୍ସିତ ମୁଁ ଜାଣିଲି; ତୁମେ କ୍ଷୌରକାର୍ଯ୍ୟ ନିମିତ୍ତେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ। ମାୟାଧର ତୁମେ ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ ହରି, ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛ।

Verse 6

भूतं भविष्यं देवेश वर्तमानं जनार्दन । ज्ञानं प्रसादाद्रुद्रस्य सदा त्रैकालिकं मम

ହେ ଦେବେଶ, ହେ ଜନାର୍ଦନ! ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ମୋର ଜ୍ଞାନ ସଦା ତ୍ରିକାଳଜ୍ଞ—ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନକୁ ଜାଣେ।

Verse 7

त्वां जानेहं हरिं विष्णुं द्विजत्वं त्यज सुव्रत । आराधितोऽसि भूपेन क्षुवेण खलबुद्धिना

ମୁଁ ତୁମକୁ ହରି—ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି ଜାଣେ। ହେ ସୁବ୍ରତ, ଏହି ଦ୍ୱିଜ-ଛଦ୍ମ ତ୍ୟାଗ କର। ଖଲବୁଦ୍ଧି ରାଜା କ୍ଷୁବ ତୁମକୁ ଆରାଧି ଡାକିଛି।

Verse 8

जाने तवैव भगवन् भक्तवत्सलतां हरे । छलं त्यज स्वरूपं हि स्वीकुरु स्मर शंकरम्

ହେ ଭଗବାନ ହରେ! ମୁଁ ତୁମ ଭକ୍ତବତ୍ସଳତା ଭଲଭାବେ ଜାଣେ। ତେଣୁ ଏହି ଛଳ ତ୍ୟାଗ କର; ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ମର।

Verse 9

अस्ति चेत्कस्यचिद्भीतिर्भवार्चनरतस्य मे । वक्तुमर्हसि यत्नेन सत्यधारणपूर्वकम्

ଭବାର୍ଚ୍ଚନରେ ରତ ମୋ ପାଇଁ ଯଦି କିଛି ଭୟ ଥାଏ, ତେବେ ସତ୍ୟ ଓ ଧୃଢତାକୁ ଆଧାର କରି ଯତ୍ନରେ ତାହା ମୋତେ କହ।

Verse 10

वदामि न मृषा क्वापि शिवस्मरणसक्तधीः । न बिभेमि जगत्यस्मिन्देवदैत्यादिकादपि

ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହେନି। ମୋର ବୁଦ୍ଧି ଶିବସ୍ମରଣରେ ଆସକ୍ତ; ତେଣୁ ଏହି ଜଗତରେ ଦେବ, ଦୈତ୍ୟ ଆଦିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଭୟ କରେନି।

Verse 11

विष्णुरुवाच । भयं दधीच सर्वत्र नष्टं च तव सुव्रत । भवार्चनरतो यस्माद्भवान्सर्वज्ञ एव च

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ଦଧୀଚ, ହେ ସୁବ୍ରତ! ତୋର ଭୟ ସର୍ବତ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ଯେହେତୁ ତୁ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ରତ, ସେହିପାଇଁ ତୁ ନିଶ୍ଚୟ ସର୍ବଜ୍ଞ।

Verse 12

बिभेमीति सकृद्वक्तुमर्हसि त्वं नमस्तव । नियोगान्मम राजेन्द्र क्षुवात् प्रतिसहस्य च

ତୁ ମାତ୍ର ଏକଥର ‘ମୁଁ ଭୟ କରୁଛି’ ବୋଲି କହିବା ଯୋଗ୍ୟ—ତୋତେ ନମସ୍କାର। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଏହା ମୋର ନିୟୋଗ (ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ) ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ଛିଙ୍କ ଓ ଉଠିଥିବା ହାସ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ହୋଇଛି।

Verse 13

ब्रह्मोवाच । एवं श्रुत्वापि तद्वाक्यं विष्णोस्स तु महामुनिः । विहस्य निर्भयः प्राह दधीचश्शैवसत्तमः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୈବଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାମୁନି ଦଧୀଚ ହସି, ନିର୍ଭୟ ହୋଇ କହିଲେ।

Verse 14

दधीच उवाच । न बिभेमि सदा क्वापि कुतश्चिदपि किंचन । प्रभावाद्देवदेवस्य शंभोस्साक्षात्पिनाकिनः

ଦଧୀଚ କହିଲେ—ମୁଁ ସଦା କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ, କାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ, କିଛିରୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ କରେନି; କାରଣ ଦେବଦେବ, ସାକ୍ଷାତ୍ ପିନାକଧାରୀ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ମୋତେ ନିର୍ଭୟ କରେ।

Verse 15

ब्रह्मोवाच । ततस्तस्य मुनेः श्रुत्वा वचनं कुपितो हरिः । चक्रमुद्यम्य संतस्थौ दिधक्षुमुनिसत्तमम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାପରେ ସେହି ମୁନିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ଚକ୍ର ଉଠାଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ାଇଲେ।

Verse 16

अभवत्कुंठितं तत्र विप्रे चक्रं सुदारुणम् । प्रभावाच्च तदीशस्य नृपतेस्संनिधावपि

ହେ ବିପ୍ର! ସେଠାରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ଚକ୍ରଟି ମଧ୍ୟ କୁଂଠିତ ହୋଇଗଲା; ସେଇ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରଭାବରୁ—ରାଜାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 17

दृष्ट्वा तं कुंठितास्यं तच्चक्रं विष्णुं जगाद ह । दधीचस्सस्मितं साक्षात्सदसद्व्यक्ति कारणम्

କୁଂଠିତ ଚକ୍ର ସହିତ ଏବଂ ମନଖିନ୍ନ ମୁଖର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦଧୀଚି ଋଷି ହସି ହସି କହିଲେ; ସେ ନିଜେ ପରମ କାରଣଙ୍କର—ସତ୍ ଓ ଅସତ୍‌କୁ ପ୍ରକାଶ କରାଇବାର—ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସାଧନ ଥିଲେ।

Verse 18

दधीच उवाच । भगवन् भवता लब्धं पुरातीव सुदारुणम् । सुदर्शनमिति ख्यातं चक्रं विष्णोः प्रयत्नतः । भवस्य तच्छुभं चक्रं न जिघांसति मामिह

ଦଧୀଚି କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍! ପୁରାତନ କାଳରେ ଆପଣ ମହା ପ୍ରୟାସରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ‘ସୁଦର୍ଶନ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ଚକ୍ର ପାଇଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ସେଇ ଶୁଭ ଚକ୍ର ଏଠାରେ ମୋତେ ହତ୍ୟା କରିବ ନାହିଁ।

Verse 19

भगवानथ क्रुद्धोऽस्मै सर्वास्त्राणि क्रमाद्धरिः । ब्रह्मास्त्राद्यैः शरैश्चास्त्रैः प्रयत्नं कर्तुमर्हसि

ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ହରି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରକୁ କ୍ରମେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ; ଅସ୍ତ୍ରସମ ବାଣ ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରୟାସ କଲେ।

Verse 20

ब्रह्मोवाच । स तस्य वचनं श्रुत्वा दृष्ट्वा नि्र्वीर्य्यमानुषम् । ससर्जाथ क्रुधा तस्मै सर्वास्त्राणि क्रमाद्धरिः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ନିର୍ବଳ ଦେଖି, ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ।

Verse 21

चक्रुर्देवास्ततस्तस्य विष्णोस्साहाय्यमादरात् । द्विजेनैकेन संयोद्धुं प्रसृतस्य विबुद्धयः

ତେବେ ଦେବମାନେ, ସେହି ପ୍ରବୁଦ୍ଧମାନେ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗେଇ ଆସିଥିବା ସେଇ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଦରପୂର୍ବକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ଚାହିଲେ।

Verse 22

चिक्षिपुः स्वानि स्वान्याशु शस्त्राण्यस्त्राणि सर्वतः । दधीचोपरि वेगेन शक्राद्या हरिपाक्षिकाः

ତାପରେ ହରିପକ୍ଷୀ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଦି ଦେବମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ନିଜ-ନିଜ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଶୀଘ୍ର ଦଧୀଚିଙ୍କ ଉପରେ ବେଗରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।

Verse 23

कुशमुष्टिमथादाय दधीचस्संस्मरन् शिवम् । ससर्ज सर्वदेवेभ्यो वज्रास्थि सर्वतो वशी

ତେବେ ଦଧୀଚି କୁଶର ଏକ ମୁଠି ନେଇ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ; ସର୍ବବଶୀ ସେ ମୁନି ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ବଜ୍ର-ଯୋଗ୍ୟ ନିଜ ଅସ୍ଥି ଦାନ କଲେ।

Verse 24

शंकरस्य प्रभावात्तु कुशमुष्टिर्मुनेर्हि सा । दिव्यं त्रिशूलमभवत् कालाग्निसदृशं मुने

କିନ୍ତୁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରଭାବରୁ, ହେ ମୁନି, ସେ ମୁନିଙ୍କ କୁଶମୁଠି ଦିବ୍ୟ ତ୍ରିଶୂଳ ହେଲା, କାଳାଗ୍ନି ସଦୃଶ ଜ୍ୱଳନ୍ତ।

Verse 25

दग्धुं देवान् मतिं चक्रे सायुधं सशिखं च तत् । प्रज्वलत्सर्वतश्शैवं युगांताग्र्यधिकप्रभम्

ସେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ମନସ୍ଥ କଲା। ତେବେ ସେଇ ଶୈବ ତେଜ ଆୟୁଧସହିତ ଓ ଶିଖାସହିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ ହେଲା—ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ର୍ୟ ଅଗ୍ନିଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବାନ।

Verse 26

नारायणेन्दुमुख्यैस्तु देवैः क्षिप्तानि यानि च । आयुधानि समस्तानि प्रणेमुस्त्रिशिखं च तत्

ନାରାୟଣ ଓ ଇନ୍ଦୁ (ଚନ୍ଦ୍ର) ପ୍ରମୁଖ ଦେବମାନେ ଯେ ସମସ୍ତ ଆୟୁଧ ଛାଡ଼ିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସବୁ ଭକ୍ତିରେ ନମି ପ୍ରଣାମ କଲା; ଏବଂ ସେଇ ତ୍ରିଶିଖ-ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ନତ ହେଲା।

Verse 27

देवाश्च दुद्रुवुस्सर्वे ध्वस्तवीर्या दिवौकसः । तस्थौ तत्र हरिर्भीतः केवलं मायिनां वरः

ବୀର୍ୟ ଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇଯାଉଥିବାରୁ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପଳାଇଗଲେ। ସେଠାରେ କେବଳ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ, ଯଦିଓ ସେ ମାୟାଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 28

ससर्ज भगवान् विष्णुः स्वदेहात्पुरुषोत्तमः । आत्मनस्सदृशान् दिव्यान् लक्षलक्षायुतान् गणान्

ତେବେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ଦେହରୁ ନିଜ ସଦୃଶ ରୂପ-ତେଜ ଥିବା ଦିବ୍ୟ ଗଣମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷେ-ଲକ୍ଷେ, ଅୟୁତେ-ଅୟୁତେ (ଅସଂଖ୍ୟ) ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 29

ते चापि युयुधुस्तत्र वीरा विष्णुगणास्ततः । मुनिनैकेन देवर्षे दधीचेन शिवात्मना

ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଗଣ ଥିବା ସେଇ ବୀରମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରତିପକ୍ଷ ଥିଲେ ଶିବାତ୍ମା ଏକମାତ୍ର ଦେବର୍ଷି ମୁନି ଦଧୀଚି।

Verse 30

ततो विष्णुगणान् तान्वै नियुध्य बहुशो रणे । ददाह सहसा सर्वान् दधी चश्शैव सत्तमः

ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁଗଣମାନଙ୍କ ସହ ରଣରେ ବହୁବାର ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଶୈବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ ସହସା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦହି ଭସ୍ମ କରିଦେଲା।

Verse 31

ततस्तद्विस्मयाथाय दधीचेस्य मुनेर्हरिः । विश्वमूर्तिरभूच्छीघ्रं महामायाविशारदः

ତେବେ ଦଧୀଚି ମୁନିଙ୍କ ମନେ ବିସ୍ମୟ ଜଗାଇବା ପାଇଁ, ମହାମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହରି ଶୀଘ୍ରେ ବିଶ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 32

तस्य देहे हरेः साक्षादपश्यद्द्विजसत्तमः । दधीचो देवतादीनां जीवानां च सहस्रकम्

ହରିଙ୍କ ସେହି ଦେହରେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଧୀଚି ସାକ୍ଷାତ୍ ହରିଙ୍କୁ ଏବଂ ଦେବତାଦି ସହ ହଜାର ଜୀବକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖିଲେ।

Verse 33

भूतानां कोटयश्चैव गणानां कोटयस्तथा । अंडानां कोटयश्चैव विश्वमूतस्तनौ तदा

ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଦେହରେ କୋଟି କୋଟି ଭୂତ, କୋଟି କୋଟି ଶିବଗଣ ଏବଂ କୋଟି କୋଟି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଥିଲା; ସତ୍ୟରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ ଥିଲା।

Verse 34

दृष्ट्वैतदखिलं तत्र च्यावनिस्सततं तदा । विष्णुमाह जगन्नाथं जगत्स्तु वमजं विभुम्

ଏ ସମସ୍ତ ଦେଖି ଚ୍ୟାବନ ମୁନି ସେତେବେଳେ ନିରନ୍ତର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ—ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ହେ ଜଗତ୍‌ର ଆଧାର, ହେ ଅଜ, ହେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଭୁ!

Verse 35

दधीच उवाच । मायां त्यज महाबाहो प्रतिभासो विचारतः । विज्ञातानि सहस्राणि दुर्विज्ञेयानि माधव

ଦଧୀଚି କହିଲେ—ହେ ମହାବାହୋ, ମାୟାକୁ ତ୍ୟାଗ କର; ବିଚାର କଲେ ଏହି ଜଗତ କେବଳ ପ୍ରତିଭାସ ମାତ୍ର। ହେ ମାଧବ, ହଜାରେ ବିଷୟ ‘ଜଣା’ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସତ୍ୟ ଦୁର୍ଜ୍ଞେୟ ରହେ।

Verse 36

मयि पश्य जगत्सर्वं त्वया युक्तमतंद्रितः । ब्रह्माणं च तथा रुद्रं दिव्यां दृष्टिं ददामि ते

ମୋ ସହ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ, ଅପ୍ରମାଦୀ ହୋଇ, ମୋ ମଧ୍ୟରେ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଦେଖ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦିବ୍ୟଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଛି।

Verse 37

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा दर्शयामास स्वतनौ निखिलं मुनिः । ब्रह्मांडं च्यावनिश्शंभुतेजसा पूर्णदेहकः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏପରି କହି ସେ ମୁନି ନିଜ ଦେହରେ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଦେଖାଇଲେ। ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଦେହ ହୋଇ ସେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ମଧ୍ୟ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ।

Verse 38

ददाह विष्णुं देवेशं दधीचश्शैवसत्तमः । संस्मरञ् शंकरं चित्ते विहसन् विभयस्सुधीः

ଶୈବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଧୀଚି ମୁନି ହୃଦୟରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ହସିହସି ଦେବେଶ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦଗ୍ଧ କରିଦେଲେ।

Verse 39

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखण्डे विष्णुदधीचयुद्धवर्णनो नाम नवत्रिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ଦ୍ୱିତୀୟ ସତୀଖଣ୍ଡରେ “ବିଷ୍ଣୁ-ଦଧୀଚି ଯୁଦ୍ଧବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ ଉଣଚାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 40

ब्रह्मोवाच । एतच्छुत्वा मुनेस्तस्य वचनं निर्भयस्तदा । शंभुतेजोमयं विष्णुश्चुकोपातीव तं मुनिम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସେଇ ମୁନିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ସେତେବେଳେ ନିର୍ଭୟ ଓ ଶମ୍ଭୁତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷ୍ଣୁ ସେ ମୁନି ଉପରେ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

Verse 41

देवाश्च दुद्रुवुर्भूयो देवं नारायणं च तम् । योद्धुकामाश्च मुनिना दधीचेन प्रतापिना

ତାପରେ ଦେବମାନେ ପୁଣି ସେଇ ଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ; କାରଣ ସେମାନେ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଦଧୀଚି ମୁନିଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ।

Verse 42

एतस्मिन्नंतरे तत्रागमन्मत्संगतः क्षुवः । अवारयंतं निश्चेष्टं पद्मयोनिं हरिं सुरान्

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ, ମୋ ସଙ୍ଗରେ ଥିବା କ୍ଷୁବ ସେଠାକୁ ଆସିଲା; ସେ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ ଓ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇପଡ଼ିଥିବା ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା, ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲା।

Verse 43

निशम्य वचनं मे हि ब्राह्मणो न विनिर्जितः । जगाम निकटं तस्य प्रणनाम मुनिं हरिः

ମୋ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ (ମୁନି) ଗର୍ବ କିମ୍ବା ଉଦ୍ବେଗରେ ପରାଜିତ ହେଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ହରି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 44

क्षुवो दीनतरो भूत्वा गत्वा तत्र मुनीश्वरम् । दधीचमभिवाद्यैव प्रार्थयामास विक्लवः

କ୍ଷୁବ ଅଧିକ ଦୀନ ହୋଇ ସେଠାକୁ ମୁନୀଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା। ଦଧୀଚିଙ୍କୁ ସତ୍ୱର ପ୍ରଣାମ କରି, ବିକଳ ହୋଇ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 45

क्षुव उवाच । प्रसीद मुनिशार्दूल शिवभक्तशिरोमणे । प्रसीद परमेशान दुर्लक्ष्ये दुर्जनैस्सह

କ୍ଷୁବ କହିଲା—ହେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ, ହେ ଶିବଭକ୍ତଶିରୋମଣି, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ। ହେ ପରମେଶାନ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ; ଦୁର୍ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ଦୁର୍ଲକ୍ଷ୍ୟ।

Verse 46

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य राज्ञस्सुरगणस्य हि । अनुजग्राह तं विप्रो दधीचस्तपसां निधिः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଦେବଗଣର ରାଜାଙ୍କ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି, ତପୋନିଧି ବ୍ରାହ୍ମଣ-ମୁନି ଦଧୀଚି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରି ସମ୍ମତି ଦେଲେ।

Verse 47

अथ दृष्ट्वा रमेशादीन् क्रोधविह्वलितो मुनिः । हृदि स्मृत्वा शिवं विष्णुं शशाप च सुरानपि

ତାପରେ ରମେଶ ଆଦିଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁନି କ୍ରୋଧରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ; ହୃଦୟରେ ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 48

दधीच उवाच । रुद्रकोपाग्निना देवास्सदेवेंद्रा मुनीश्वराः । ध्वस्ता भवंतु देवेन विष्णुना च समं गणैः

ଦଧୀଚି କହିଲେ—ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧାଗ୍ନିରେ ଇନ୍ଦ୍ରସହିତ ଦେବମାନେ ଓ ମୁନିଶ୍ୱରମାନେ ଧ୍ୱଂସ ହେଉନ୍ତୁ; ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଗଣସହିତ ସମୂଳେ ବିନଶ୍ୟତୁ।

Verse 49

ब्रह्मोवाच । एवं शप्त्वा सुरान् प्रेक्ष्य क्षुवमाह ततो मुनिः । देवैश्च पूज्यो राजेन्द्र नृपैश्चैव द्विजोत्तमः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏଭଳି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁନି ପରେ କ୍ଷୁବଙ୍କୁ କହିଲେ—ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏହି ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ଦେବମାନେ ଓ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 50

ब्राह्मणा एव राजेन्द्र बलिनः प्रभविष्णवः । इत्युक्त्वा स स्फुट विप्रः प्रविवेश निजाश्रमम्

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସତ୍ୟକଥା ହେଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହିଁ ବଳବାନ ଓ ମହତ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନେ ସମର୍ଥ। ଏହିପରି ସ୍ପଷ୍ଟ କହି ସେ ବିପ୍ର ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 51

दधीचमभिवंद्यैव क्षुवो निजगृहं गतः । विष्णुर्जगाम स्वं लोकं सुरैस्सह यथागतम्

ଦଧୀଚିଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରଣାମ କରି କ୍ଷୁବ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲା। ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି, ନିଜ ଲୋକକୁ ଗଲେ।

Verse 52

तदेवं तीर्थमभवत् स्थानेश्वर इति स्मृतम् । स्थानेश्वरमनुप्राप्य शिवसायुज्यमाप्नुयात्

ଏଭଳି ସେ ତୀର୍ଥ ‘ସ୍ଥାନେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ସ୍ଥାନେଶ୍ୱରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଭକ୍ତ ଶିବସାୟୁଜ୍ୟ—ଶିବଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ୱ—ଲାଭ କରେ।

Verse 53

कथितस्तव संक्षेपाद्वादः क्षुवदधीचयोः । नृपाप्तशापयोस्तात ब्रह्मविष्ण्वोः शिवं विना

ହେ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କ୍ଷୁବ ଓ ଦଧୀଚିଙ୍କ ବିବାଦ ଏବଂ ସେ ରାଜାଙ୍କ କାରଣରେ ବ୍ରହ୍ମା-ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଲାଗିଥିବା ଶାପ କଥା କହିଲି—ଶିବ ବିନା ପରମ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଶେଷ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନାହିଁ ବୋଲି ଦେଖାଇବାକୁ।

Verse 54

य इदं कीत्तयेन्नित्यं वादं क्षुवदधीचयोः । जित्वापमृत्युं देहान्ते ब्रह्मलोकं प्रयाति सः

ଯେ କେହି କ୍ଷୁବ ଓ ଦଧୀଚିଙ୍କ ବାଦର ଏହି ବୃତ୍ତାନ୍ତକୁ ନିତ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ, ସେ ଅପମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରି ଦେହାନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 55

रणे यः कीर्तयित्वेदं प्रविशेत्तस्य सर्वदा । मृत्युभीतिभवेन्नैव विजयी च भविष्यति

ଯେ ଏହାକୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରି ରଣଭୂମିରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ତାହାର କେବେ ମୃତ୍ୟୁଭୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ସେ ବିଜୟୀ ହୁଏ।