वीरभद्र–देवयुद्धवर्णनम् (Vīrabhadra and the Battle with the Devas)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । वीरभद्रोथ युद्धे वै विष्णुना स महाबलः । संस्मृत्य शंकरं चित्ते सर्वापद्विनिवारणम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତେବେ ମହାବଳୀ ବୀରଭଦ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ, ହୃଦୟରେ ସର୍ବ ଆପଦ ନିବାରକ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।

Verse 2

आरुह्य स्यंदनं दिव्यं सर्ववैरिविमर्दनः । गृहीत्वा परमास्त्राणि सिंहनादं जगर्ज ह

ଦିବ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମର୍ଦ୍ଦନ କରୁଥିବା ସେ ପରମ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରି ସିଂହନାଦ ପରି ଗର୍ଜନ କଲା।

Verse 3

विष्णुश्चापि महाघोषं पांचजन्या भिधन्निजम् । दध्मौ बली महाशंखं स्वकीयान् हर्षयन्निव

ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ମହାବଳରେ ନିଜ ‘ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ’ ନାମକ ମହାଶଙ୍ଖ ଫୁଙ୍କିଲେ; ତାହାର ମହାଘୋଷ ଯେନେ ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ହର୍ଷିତ କରୁଥିଲା।

Verse 4

तच्छ्रुत्वा शंखनिर्ह्रादं देवा ये च पलायिताः । रणं हित्वा गताः पूर्वं ते द्रुतं पुनराययुः

ସେଇ ଶଙ୍ଖନାଦ ଶୁଣି, ପୂର୍ବେ ରଣ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଥିବା ଦେବମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ପୁଣି ଫେରିଆସିଲେ।

Verse 5

वीरभद्र गणैस्तेषां लोकपालास्सवासवाः । युद्धञ्चक्रुस्तथा सिंहनादं कृत्वा बलान्विताः

ତାପରେ ବୀରଭଦ୍ର ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କ ସହ, ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ବଳବାନ ହୋଇ ସିଂହନାଦ କରି ସମର କଲେ।

Verse 6

गणानां लोकपालानां द्वन्द्वयुद्धं भयावहम् । अभवत्तत्र तुमुलं गर्जतां सिंहनादतः

ସେଠାରେ ଶିବଙ୍କ ଗଣମାନେ ଓ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟାବହ, ତୁମୁଳ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ସିଂହନାଦ ଗର୍ଜନାରେ ରଣଭୂମି କମ୍ପିଲା।

Verse 7

नन्दिना युयुधे शक्रोऽनलो वै वैष्णवास्तथा । कुबेरोपि हि कूष्माण्डपतिश्च युयुधे बली

ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ନନ୍ଦି ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଅନଲ (ଅଗ୍ନି) ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ ସମରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। କୁବେର ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଏବଂ କୂଷ୍ମାଣ୍ଡମାନଙ୍କ ବଳବାନ ଅଧିପତି ମଧ୍ୟ ରଣରେ ଯୋଗ ଦେଲେ।

Verse 8

तदेन्द्रेण हतो नन्दी वज्रेण शतपर्वणा

ତେବେ ଶତପର୍ବ ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କରି ପତିତ କଲେ।

Verse 9

नन्दिना च हतश्शक्रस्त्रिशूलेन स्तनांतरे

ଏବଂ ନନ୍ଦୀ ତ୍ରିଶୂଳଦ୍ୱାରା ଶକ୍ରଙ୍କୁ ବକ୍ଷମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ଧ କରି ପତିତ କଲେ।

Verse 10

बलिनौ द्वावपि प्रीत्या युयुधाते परस्परम् । नानाघातांश्च कुर्वंतौ नन्दिशक्रौ जिगीषया

ଦୁହେଁ ବଳବାନ ଥିଲେ ଏବଂ ପରସ୍ପର ପ୍ରୀତିସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଜୟେଚ୍ଛାରେ ନନ୍ଦୀ ଓ ଶକ୍ର ନାନା ପ୍ରକାର ଆଘାତ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଲେ।

Verse 11

शक्त्या जघान चाश्मानं शुचिः परमकोपनः । सोपि शूलेन तं वेगाच्छितधारेण पावकम्

ତେବେ ପରମ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିତ ଶୁଚି ଶକ୍ତି-ଶସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପାବକଙ୍କୁ ଯେନେ ପଥର ଛାଡ଼ି ମାରିଲେ। ପାବକ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ବେଗରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାର ତ୍ରିଶୂଳଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଘାତ କଲେ।

Verse 12

यमेन सह संग्रामं महालोको गणाग्रणीः । चकार तुमुलं वीरो महादेवं स्मरन्मुदा

ମହାଦେବଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ମରଣ କରି, ଶିବଗଣଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀ ବୀର ମହାଲୋକ ଯମଙ୍କ ସହ ଘୋର ଓ ତୁମୁଳ ସଂଗ୍ରାମ କଲେ।

Verse 13

नैरृतेन समागम्य चंडश्च बलवत्तरः । युयुधे परमास्त्रैश्च नैरृतिं निबिडं वयन्

ନୈରୃତଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ, ଅଧିକ ବଳବାନ୍ ଚଣ୍ଡ ପରମାସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ନୈରୃତି ଉପରେ ଘନ ଓ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ପ୍ରହାର-ଜାଲ ବୁଣିଲେ।

Verse 14

वरुणेन समं वीरो मुंडश्चैव महाबलः । युयुधे परया शक्त्या त्रिलोकीं विस्मयन्निव

ବୀର ଓ ମହାବଳୀ ମୁଣ୍ଡ ବରୁଣଙ୍କ ସହ ସମତୁଳ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ପରମଶକ୍ତିରେ ଯୁଦ୍ଧ କରି ମନେ ହେଲା ଯେ ତ୍ରିଲୋକକୁ ବିସ୍ମିତ କରିଦେଲେ।

Verse 15

वायुना च हतो भृंगी स्वास्त्रेण परमोजसा । भृंगिणा च हतो वायुस्त्रिशूलेन प्रतापिना

ପରମ ଓଜସ୍‌ଯୁକ୍ତ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ରରେ ବାୟୁ ଭୃଙ୍ଗୀକୁ ନିହତ କଲେ; ପ୍ରତାପୀ ଭୃଙ୍ଗୀ ତ୍ରିଶୂଳରେ ବାୟୁକୁ ମଧ୍ୟ ନିହତ କଲେ।

Verse 16

कुबेरेणैव संगम्य कूष्मांडपतिरादरात् । युयुधे बलवान् वीरो ध्यात्वा हृदि महेश्वरम्

କୁବେରଙ୍କ ସହ ଯୋଗ ଦେଇ, କୂଷ୍ମାଣ୍ଡମାନଙ୍କ ପୂଜ୍ୟ ଅଧିପତି ପ୍ରଥମେ ହୃଦୟରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ପରେ ବଳବାନ୍ ବୀର ଭାବେ ଆଦରସହ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 17

योगिनीचक्रसंयुक्तो भैरवीनायको महान् । विदीर्य्य देवानखिलान्पपौ शोणितमद्भुतम्

ଯୋଗିନୀଚକ୍ର ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ମହା ଭୈରବୀନାୟକ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ବିଦାରି ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ରକ୍ତ ପାନ କଲେ— ଏହା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ରୌଦ୍ର-ରକ୍ଷକ ଶକ୍ତିର ଭୟାନକ ପ୍ରକାଶ।

Verse 18

क्षेत्रपालास्तथा तत्र बुभुक्षुः सुरपुंगवान् । काली चापि विदार्यैव तान्पपौ रुधिरं बहु

ସେଠାରେ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ରୂପୀ ପ୍ରବଳ ଦେବବୀରମାନେ ଯୁଦ୍ଧତୃଷ୍ଣାରେ ଭୁଖିଲେ। ତାପରେ କାଳୀ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦାରି ଅଧିକ ରକ୍ତ ପାନ କଲେ।

Verse 19

अथ विष्णुर्महातेजा युयुधे तैश्च शत्रुहा । चक्रं चिक्षेप वेगेन दहन्निव दिशो दश

ତାପରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଶତ୍ରୁହନ୍ତା ବିଷ୍ଣୁ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଏବଂ ବେଗରେ ନିଜ ଚକ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, ଯେନେ ଦଶଦିଗକୁ ଦହାଉଛନ୍ତି।

Verse 20

क्षेत्रपालस्समायांतं चक्रमालोक्य वेगतः । तत्रागत्यागतो वीरश्चाग्रसत्सहसा बली

ବେଗରେ ଆସୁଥିବା ଚକ୍ରକୁ ଦେଖି ମହାବଳୀ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ତୁରନ୍ତ ସେଠାକୁ ଆସି, ସମ୍ମୁଖରେ ହଠାତ୍ ତାହାକୁ ଧରିନେଲା।

Verse 21

चक्रं ग्रसितमालोक्य विष्णुः परपुरंजयः । मुखं तस्य परामृज्य तमुद्गालितवानरिम्

ଚକ୍ର ଗିଳିଦିଆଯାଇଛି ଦେଖି ପରପୁରଞ୍ଜୟ ବିଷ୍ଣୁ ତାହାର ମୁହଁ ପୋଛି, ସେଇ ଶତ୍ରୁକୁ ଚକ୍ର ଉଗଳାଇଲେ।

Verse 22

स्वचक्रमादाय महानुभावश्चुकोप चातीव भवैकभर्त्ता । महाबली तैर्युयुधे प्रवीरैस्सक्रुद्धनानायुधधारकोस्त्रैः

ନିଜ ଚକ୍ର ଧରି ସେ ମହାନୁଭାବ ଭବ—ଏକମାତ୍ର ଅଧିପତି—ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ମହାବଳୀ ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ନାନା ଶସ୍ତ୍ର-ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ସେହି ପ୍ରବୀରମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 23

चक्रे महारणं विष्णुस्तैस्सार्द्धं युयुधे मुदा । नानायुधानि संक्षिप्य तुमुलं भीमविक्रमम्

ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ ମହାରଣ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ନାନାପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର-ଆୟୁଧ ସଂଗ୍ରହ କରି ନିକ୍ଷେପ କରି, ତୁମୁଳ ସଂଘର୍ଷ ଘଟାଇ ଭୀମ ବିକ୍ରମ ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 24

अथ ते भैरवाद्याश्च युयुधुस्तेन भूरिशः । नानास्त्राणि विमुंचंतस्संकुद्धाः परमोजसा

ତାପରେ ଭୈରବ ଆଦି ଉଗ୍ର ଗଣମାନେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ପରମ କ୍ରୋଧ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଳରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ନାନାପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ନିକ୍ଷେପ କଲେ।

Verse 25

इत्थं तेषां रणं दृष्ट्वा हरिणातुलतेजसा । विनिवृत्य समागम्य तान्स्वयं युयुधे बली

ଏପରି ଅତୁଳ ତେଜସ୍ବୀ ହରି ସହ ସେମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି ସେ ବଳବାନ ପଛକୁ ଫେରିଲା; ପୁଣି ଆଗକୁ ଆସି ସ୍ୱୟଂ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲା।

Verse 26

अथ विष्णुर्महातेजाश्चक्रमुद्यम्य मूर्च्छितः । युयुधे भगवांस्तेन वीरभद्रेण माधवः

ତାପରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ବିଷ୍ଣୁ ଚକ୍ର ଉଠାଇ, ଯୁଦ୍ଧୋନ୍ମାଦରେ ଆବିଷ୍ଟ ହେଲେ। ଭଗବାନ ମାଧବ ସେଇ ବୀରଭଦ୍ର ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 27

तयोः समभवद्युद्धं सुघोरं रोमहर्षणम् । महावीराधिपत्योस्तु नानास्त्रधरयोर्मुने

ହେ ମୁନି! ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୋର, ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା—ମହାବୀରମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ନାନା ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।

Verse 28

विष्णोर्योगबलात्तस्य देवदेव सुदारुणाः । शङ्खचक्रगदाहस्ता असंख्याताश्च जज्ञिरे

ହେ ଦେବଦେବ! ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଯୋଗବଳରୁ ତାହାରୁ ଅସଂଖ୍ୟ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ସତ୍ତାମାନେ ଜନ୍ମିଲେ—ହାତରେ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରି।

Verse 29

ते चापि युयुधुस्तेन वीरभद्रेण भाषता । विष्णुवत् बलवंतो हि नानायुधधरा गणाः

ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲାଗିଲେ। ନାନା ଆୟୁଧଧାରୀ ଶିବଗଣମାନେ ବିଷ୍ଣୁସମ ବଳବାନ; ନିର୍ଭୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 30

तान्सर्वानपि वीरोसौ नारायणसमप्रभान् । भस्मीचकार शूलेन हत्वा स्मृत्वा शिवं प्रभुम्

ସେଇ ବୀର ଜଣେ ପରମ ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ନାରାୟଣସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ସେ ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ ବଧ କରି ତ୍ରିଶୂଳରେ ଭସ୍ମ କରିଦେଲା।

Verse 31

ततश्चोरसि तं विष्णुं लीलयैव रणाजिरे । जघान वीरभद्रो हि त्रिशूलेन महाबली

ତାପରେ ରଣଭୂମିରେ ମହାବଳୀ ବୀରଭଦ୍ର ଲୀଳାମାତ୍ର କରୁଥିବା ପରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ତ୍ରିଶୂଳରେ ପ୍ରହାର କଲା।

Verse 32

तेन घातेन सहसा विहतः पुरुषोत्तमः । पपात च तदा भूमौ विसंज्ञोभून्मुने हरिः

ସେହି ଆଘାତରେ ହଠାତ୍ ଆହତ ହୋଇ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ସେତେବେଳେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ହେ ମୁନି, ସେ ଅଚେତନ ହେଲେ।

Verse 33

ततो यज्ञोद्भुतं तेजः प्रलयानलसन्निभम् । त्रैलोक्यदाहकं तीव्रं वीराणामपि भीकरम्

ତାପରେ ସେହି ଯଜ୍ଞରୁ ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ସଦୃଶ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତେଜ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା—ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀବ୍ର, ତ୍ରିଲୋକ ଦାହକ, ଏବଂ ବୀରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା।

Verse 34

क्रोधरक्तेक्षणः श्रीमान् पुनरुत्थाय स प्रभुः । प्रहर्तुं चक्रमुद्यम्य ह्यतिष्ठत्पुरुषर्षभः

କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ନେତ୍ର ଥିବା ସେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପ୍ରଭୁ ପୁନଃ ଉଠି ଦାଁଡ଼ିଲେ; ପ୍ରହାର ପାଇଁ ଚକ୍ର ଉଠାଇ, ସେ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ଆକ୍ରମଣକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ରହିଲେ।

Verse 35

तस्य चक्रं महारौद्रं काला दित्यसमप्रभम् । व्यष्टंभयददीनात्मा वीरभद्रश्शिवः प्रभुः

ତାହାର ସେଇ ମହାରୌଦ୍ର ଚକ୍ର ପ୍ରଳୟକାଳୀନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତ ଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଶିବସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁ ବୀରଭଦ୍ର ଅଚଳ ହୋଇ ତାହାକୁ ସ୍ତମ୍ଭିତ କଲେ।

Verse 36

मुने शंभोः प्रभावात्तु मायेशस्य महाप्रभोः । न चचाल हरेश्चक्रं करस्थं स्तंभितं ध्रुवम्

ହେ ମୁନି! ମାୟାଧୀଶ ମହାପ୍ରଭୁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରଭାବରୁ, ହରିଙ୍କ ହାତରେ ଥିବା ଚକ୍ର ମଧ୍ୟ କିଛିମାତ୍ର ଚଳିଲା ନାହିଁ; ଧ୍ରୁବ ସମ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ସ୍ତମ୍ଭିତ ରହିଲା।

Verse 37

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसहितायां द्वितीये सतीखंडे यज्ञविध्वं सवर्णनो नाम सप्तत्रिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ଦ୍ୱିତୀୟ ସତୀଖଣ୍ଡରେ ‘ଯଜ୍ଞବିଧ୍ୱଂସବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ସତତ୍ରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।

Verse 38

ततो विष्णुः स्तंभितो हि वीरभद्रेण नारद । यज्वोपमंत्रणमना नीरस्तंभनकारकम्

ତାପରେ, ହେ ନାରଦ, ବୀରଭଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁ ନିଶ୍ଚୟ ଷ୍ଟମ୍ଭିତ ହେଲେ; ଯଜ୍ଞପୁରୋହିତମାନଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରରେ ଡାକିବା ମନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଷ୍ଟମ୍ଭନଶକ୍ତି ନିଷ୍ଫଳ ହେଲା।

Verse 39

ततस्स्तंभननिर्मुक्तः शार्ङ्गधन्वा रमेश्वरः । शार्ङ्गं जग्राह स क्रुद्धः स्वधनुस्सशरं मुने

ତାପରେ ଷ୍ଟମ୍ଭନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ୱା ରମେଶ୍ୱର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ହେ ମୁନି, ସେ ବାଣସହିତ ନିଜ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁ ଧରିଲେ।

Verse 40

त्रिभिश्च धर्षितो बाणैस्तेन शार्ङ्गं धनुर्हरेः । वीरभद्रेण तत्तात त्रिधाभूत्तत्क्षणान्मुने

ତାହାର ତିନିଟି ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ ଦମିତ ହୋଇ ହରିଙ୍କ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁ, ହେ ପ୍ରିୟ, ସେହି କ୍ଷଣେ ବୀରଭଦ୍ର ଦ୍ୱାରା, ହେ ମୁନି, ତିନି ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଭାଙ୍ଗିଗଲା।

Verse 41

अथ विष्णुर्मया वाण्या बोधितस्तं महागणम् । असह्यवर्चसं ज्ञात्वा ह्यंतर्धातुं मनो दधे

ତେବେ ମୋର ବାଣୀରେ ବୋଧିତ ବିଷ୍ଣୁ ସେଇ ମହାଗଣକୁ ଚିହ୍ନିଲେ। ତାହାର ଅସହ୍ୟ ତେଜ ଜାଣି ବିଷ୍ଣୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେବାକୁ ମନ ଧରିଲେ।

Verse 42

ज्ञात्वा च तत्सर्वमिदं भविष्यं सतीकृतं दुष्प्रसहं परेषाम् । गताः स्वलोकं स्वगणान्वितास्तु स्मृत्वा शिवं सर्वपतिं स्वतंत्रम्

ସତୀଦ୍ୱାରା ଘଟିବାକୁ ଥିବା, ପରମାନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଜୟ ସେଇ ସମସ୍ତ ଭବିଷ୍ୟତ ଜାଣି, ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଗଣ ସହିତ ନିଜ ଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ; ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସର୍ବପତି ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 43

सत्यलोकगतश्चाहं पुत्र शोकेन पीडितः । अचिंतयं सुदुःखार्तो मया किं कार्यमद्य वै

ସତ୍ୟଲୋକକୁ ଯାଇ ମୁଁ ପୁତ୍ରଶୋକରେ ପୀଡିତ ହେଲି। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ “ଏବେ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲି।

Verse 44

विष्णौ मयि गते चैव देवाश्च मुनिभिस्सह । विनिर्जिता गणैस्सर्वे ये ते यज्ञोपजीविनः

ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମୁଁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେବା ପରେ, ମୁନିମାନଙ୍କ ସହିତ ଦେବମାନେ—ଯେମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ଜୀବନ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି—ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାଜିତ ହେଲେ।

Verse 45

समुपद्रवमालक्ष्य विध्वस्तं च महामखम् । मृगस्वरूपो यज्ञो हि महाभीतोऽपि दुद्रुवे

ମହା ଉପଦ୍ରବ ଦେଖି ଏବଂ ମହାମଖ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜାଣି, ଯଜ୍ଞ ମୃଗରୂପ ଧାରଣ କରି ମହାଭୟରେ ପଳାଇଗଲା।

Verse 46

तं तदा मृगरूपेण धावंतं गगनं प्रति । वीरभद्रस्समादाय विशिरस्कमथाकरोत्

ତାହାପରେ ସେ ମୃଗରୂପେ ଗଗନକୁ ଧାଉଥିବାକୁ ଦେଖି ବୀରଭଦ୍ର ତାକୁ ଧରି ଶିରଚ୍ଛେଦ କରି ଶିରହୀନ କଲେ।

Verse 47

ततः प्रजापतिं धर्मं कश्यपं च प्रगृह्य सः । अरिष्टनेमिनं वीरो बहुपत्रमुनीश्वरम्

ତାପରେ ସେ ବୀର ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ପ୍ରଜାପତି ଧର୍ମ ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ସଙ୍ଗେ ନେଲେ; ଏବଂ ଅରିଷ୍ଟନେମି ଓ ମୁନୀଶ୍ୱର ବହୁପତ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସାଦରେ ସଙ୍ଗେ ନେଲେ।

Verse 48

मुनिमांगिरसं चैव कृशाश्वं च महागणः । जघान मूर्ध्नि पादेन दत्तं च मुनिपुंगवम्

ସେହି ମହାଗଣ ମୁନି ଅଙ୍ଗିରା, କୃଶାଶ୍ୱ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ଦତ୍ତଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ପଦାଘାତ କଲେ।

Verse 49

सरस्वत्याश्च नासाग्रं देवमास्तु तथैव च । चिच्छेद करजाग्रेण वीर भद्रः प्रतापवान्

ପ୍ରତାପଶାଳୀ ବୀରଭଦ୍ର ନିଜ ନଖର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ନାସିକା ଏବଂ ଦେବ ଆସ୍ତୁଙ୍କୁ କାଟି ଦେଲେ।

Verse 50

ततोन्यानपि देवादीन् विदार्य पृथिवीतले । पातयामास सोयं वै क्रोधाक्रांतातिलोचनः

ତା’ପରେ କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ସେହି ବୀରଭଦ୍ର ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ କରି ପୃଥିବୀରେ ପକାଇ ଦେଲେ।

Verse 51

वीरभद्रो विदार्य्यापि देवान्मुख्यान्मुनीनपि । नाभूच्छांतो द्रुतक्रोधः फणिराडिव मंडितः

ମୁଖ୍ୟ ଦେବତା ଏବଂ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ବୀରଭଦ୍ର ଶାନ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ; ସେ ସର୍ପରାଜଙ୍କ ପରି କ୍ରୋଧିତ ଓ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲେ।

Verse 52

वीरभद्रोद्धृतारातिः केसरीव वनद्विपान् । दिशो विलोकयामास कः कुत्रास्तीत्यनुक्षणम्

ବୀରଭଦ୍ର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଧରି ଦମନ କରି, ବନହାତୀ ଖୋଜୁଥିବା ସିଂହ ପରି ପୁନଃପୁନଃ ଦିଗମାନଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ ଏବଂ କ୍ଷଣେ କ୍ଷଣେ ପଚାରୁଥିଲେ—“କିଏ? କେଉଁଠି ଅଛି?”

Verse 53

व्यपोथयद्भृगुं यावन्मणिभद्रः प्रतापवान् । पदाक्रम्योरसि तदाऽकार्षीत्तच्छ्मश्रुलुंचनम्

ପ୍ରତାପବାନ୍ ମଣିଭଦ୍ର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି କରି ଚୁର୍ଣ୍ଣ କଲେ; ପରେ ତାଙ୍କ ବକ୍ଷ ଉପରେ ପାଦ ରଖି ବଳପୂର୍ବକ ତାଙ୍କ ଗୋଫ ଉଖାଡ଼ି ନେଲେ।

Verse 54

चंडश्चोत्पाटयामास पूष्णो दंतान् प्रवेगतः । शप्यमाने हरे पूर्वं योऽहसद्दर्शयन्दतः

ତାପରେ ଚଣ୍ଡ ବେଗରେ ଆଗକୁ ଧାଇ ପୂଷାଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଉପାଡ଼ି ନେଲେ—ଯିଏ ପୂର୍ବେ ହରଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରାଯାଉଥିବାବେଳେ ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ ହସିଥିଲା।

Verse 55

नन्दी भगस्य नेत्रे हि पातितस्य रुषा भुवि । उज्जहार स दक्षोक्ष्णा यश्शपंतमसूसुचत्

କ୍ରୋଧରେ ନନ୍ଦୀ ଭଗଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଉପାଡ଼ି ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ; ପରେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିରେ ଶାପ ଦେଉଥିବାକୁ ଦଗ୍ଧ କଲେ।

Verse 56

विडंबिता स्वधा तत्र सा स्वाहा दक्षिणा तथा । मंत्रास्तंत्रास्तथा चान्ये तत्रस्था गणनायकैः

ସେଠାରେ ସ୍ୱଧା ଅପମାନିତ ହେଲେ; ସ୍ୱାହା ଓ ଦକ୍ଷିଣା ମଧ୍ୟ ତେଣୁହି। ମନ୍ତ୍ର-ତନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ବିଧିବିଧାନ ମଧ୍ୟ ଗଣନାୟକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହୋଇ ସେଠାରେ ରହିଲା।

Verse 57

ववृषुस्ते पुरीषाणि वितानाऽग्नौ रुषा गणाः । अनिर्वाच्यं तदा चक्रुर्गणा वीरास्तमध्वरम्

କ୍ରୋଧରେ ସେଇ ବୀର ଗଣମାନେ ଯଜ୍ଞ-ବିତାନ ତଳର ଅଗ୍ନିରେ ମଳ ବର୍ଷାଇଲେ; ଏବଂ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ଅଧ୍ୱରକୁ ଅନିର୍ବାଚ୍ୟ ଭାବେ ଅପବିତ୍ର ଓ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲେ।

Verse 58

अंतर्वेद्यंतरगतं निलीनं तद्भयाद्बलात् । आनिनाय समाज्ञाय वीरभद्रेः स्वभूश्चुतम्

ଅନ୍ତର୍ବେଦୀର ଭିତରେ ସେ ଲୁଚି ରହିଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଶିବଶକ୍ତିରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ବୀରଭଦ୍ର ଚିହ୍ନି ବଳପୂର୍ବକ ଧରି ଆଣିଲା।

Verse 59

कपोलेऽस्य गृहीत्वा तु खड्गेनोपहृतं शिरः । अभेद्यमभवत्तस्य तच्च योगप्रभावतः

ତାହାର ଗାଲ ଧରି ଖଡ୍ଗରେ ମୁଣ୍ଡକୁ ଆଘାତ କରାଗଲା; କିନ୍ତୁ ଯୋଗପ୍ରଭାବରୁ ସେ ଶିର ଅଭେଦ୍ୟ ହୋଇ ଛେଦିତ ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 60

अभेद्यं तच्छिरो मत्वा शस्त्रास्त्रैश्च तु सर्वशः । करेण त्रोटयामास पद्भ्यामाक्रम्य चोरसि

ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରରେ ମୁଣ୍ଡ ଅଭେଦ୍ୟ ବୋଲି ଭାବି, ସେ ଛାତି ଉପରେ ପାଦ ରଖି ନିଜ ହାତରେ ତାହାକୁ ଚେପି ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା।

Verse 61

तच्छिरस्तस्य दुष्टस्य दक्षस्य हरवैरिणः । अग्निकुंडे प्रचिक्षेप वीरभद्रो गणाग्रणीः

ତାପରେ ଶିବଗଣଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀ ବୀରଭଦ୍ର, ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ଦକ୍ଷର ମୁଣ୍ଡକୁ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ନିକ୍ଷେପ କଲା।

Verse 62

रेजे तदा वीरभद्रस्त्रिशूलं भ्रामयन्करे । क्रुद्धा रणाक्षसंवर्ताः प्रज्वाल्य पर्वतोपमाः

ତେବେ ବୀରଭଦ୍ର ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଘୁରାଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। କ୍ରୋଧରେ ସେହି ଯୁଦ୍ଧ-ରାକ୍ଷସ ସଦୃଶ ପ୍ରଳୟକାରୀ ଦଳ ପର୍ବତ ସମ ହୋଇ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା।

Verse 63

अनायासेन हत्वैतान् वीरभद्रस्ततोऽग्निना । ज्वालयामास सक्रोधो दीप्ताग्निश्शलभानिव

ଅନାୟାସରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଧ କରି, କ୍ରୋଧଦୀପ୍ତ ବୀରଭଦ୍ର ପରେ ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ଜ୍ୱାଳାଇଦେଲେ; ଦୀପ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପଡୁଥିବା ପତଙ୍ଗ ପରି ସେମାନେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 64

वीरभद्रस्ततो दग्धान्दृष्ट्वा दक्षपुरोगमान् । अट्टाट्टहासमकरोत्पूरयंश्च जगत्त्रयम्

ତାପରେ ବୀରଭଦ୍ର ଦକ୍ଷ ପ୍ରମୁଖ ଅଗ୍ରଗାମୀମାନଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ ଦେଖି ଅଟ୍ଟହାସ କଲେ; ସେହି ଗର୍ଜନମୟ ହାସ୍ୟ ତ୍ରିଲୋକକୁ ପୂରିଦେଲା।

Verse 65

वीरश्रिया वृतस्तत्र ततो नन्दनसंभवा । पुष्पवृष्टिरभूद्दिव्या वीरभद्रे गणान्विते

ସେଠାରେ ଶିବଗଣସହିତ ବୀରଶ୍ରୀରେ ଆବୃତ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମାନାର୍ଥେ ନନ୍ଦନବନରୁ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ହେଲା।

Verse 66

ववुर्गंधवहाश्शीतास्सुगन्धास्सुखदाः शनैः । देवदुंदुभयो नेदुस्सममेव ततः परम्

ତାପରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶୀତଳ, ସୁଗନ୍ଧବାହୀ ଓ ସୁଖଦ ପବନ ବହିଲା; ତାହା ପରେ ଦେବଦୁନ୍ଦୁଭିମାନେ ଏକାସାଥିରେ ନିନାଦ କଲେ।

Verse 67

कैलासं स ययौ वीरः कृतकार्य्यस्ततः परम् । विनाशितदृढध्वांतो भानुमानिव सत्वरम्

ତାପରେ ସେହି ବୀର, କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରି, ଶୀଘ୍ର କୈଲାସକୁ ଗଲା—ଯେପରି ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଘନ ଅନ୍ଧକାରକୁ ତୁରନ୍ତ ନଶାଇ ଦିଏ।

Verse 68

कृतकार्यं वीरभद्रं दृष्ट्वा संतुष्टमा नसः । शंभुर्वीरगणाध्यक्षं चकार परमेश्वरः

କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିଥିବା ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ପରମେଶ୍ୱର ଶମ୍ଭୁ ଅନ୍ତରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ବୀରଗଣାଧ୍ୟକ୍ଷ କଲେ।