दक्षस्य विष्णुं प्रति शरणागतिḥ — Dakṣa’s Appeal to Viṣṇu and the Teaching on Disrespect to Śiva

Verse 1

दक्ष उवाच । देवदेव हरे विष्णो दीनबंधो कृपानिधे । मम रक्षा विधातव्या भवता साध्वरस्य च

ଦକ୍ଷ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ! ହେ ହରି, ହେ ବିଷ୍ଣୁ! ହେ ଦୀନବନ୍ଧୁ, କୃପାନିଧି! ମୋର ଏବଂ ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭକ୍ତର ରକ୍ଷା ଆପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 2

रक्षकस्त्वं मखस्यैव मखकर्मा मखात्मकः । कृपा विधेया यज्ञस्य भंगो भवतु न प्रभो

ଏହି ମଖର ରକ୍ଷକ ଆପଣ ହିଁ; ମଖକର୍ମ ମଧ୍ୟ ଆପଣ, ମଖର ଅନ୍ତଃସ୍ୱରୂପ ମଧ୍ୟ ଆପଣ। ହେ ପ୍ରଭୁ, କୃପା କରନ୍ତୁ—ଏହି ଯଜ୍ଞ ଭଙ୍ଗ ନ ହେଉ।

Verse 3

ब्रह्मोवाच । इत्थं बहुविधां दक्षः कृत्वा विज्ञप्तिमादरात् । पपात पादयोस्तस्य भयव्याकुलमानसः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏଭଳି ଆଦରସହିତ ବହୁପ୍ରକାର ନିବେଦନ କରି, ଭୟରେ ବ୍ୟାକୁଳ ମନ ଥିବା ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 4

उत्थाप्य तं ततो विष्णुर्दक्षं विक्लिन्नमानसम् । श्रुत्वा च तस्य तद्वाक्यं कुमतेरस्मरच्छिवम्

ତାପରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଖିନ୍ନ ଓ ବିଚଳିତ ମନ ଥିବା ଦକ୍ଷକୁ ଉଠାଇଲେ। ତାହାର କୁମତିଜନିତ ବଚନ ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।

Verse 5

स्मृत्वा शिवं महेशानं स्वप्रभुं परमेश्वरम् । अवदच्छिवतत्त्वज्ञो दक्षं सबोधयन्हरिः

ଶିବ—ମହେଶାନ, ନିଜ ପ୍ରଭୁ ଓ ପରମେଶ୍ୱର—ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଶିବତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଦକ୍ଷକୁ ବୋଧ କରାଇ, ବୁଦ୍ଧି ଜାଗ୍ରତ କରି କହିଲେ।

Verse 6

हरिरुवाच । शृणु दक्ष प्रवक्ष्यामि तत्त्वतः शृणु मे वचः । सर्वथा ते हितकरं महामंत्रसुखप्रदम्

ହରି କହିଲେ—ହେ ଦକ୍ଷ, ଶୁଣ; ମୁଁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ କହିବି, ମୋ ବଚନ ଶୁଣ। ଏହା ସର୍ବଥା ତୋର ହିତକର ଏବଂ ମହାମନ୍ତ୍ରସୁଖ ପ୍ରଦାନକାରୀ।

Verse 7

अवज्ञा हि कृता दक्ष त्वया तत्त्वमजानता । सकलाधीश्वरस्यैव शंकरस्य परात्मनः

ହେ ଦକ୍ଷ, ତତ୍ତ୍ୱ ନ ଜାଣି ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଅବଜ୍ଞା କରିଛ—ସକଳର ଅଧୀଶ୍ୱର, ପରାତ୍ମା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ।

Verse 8

ईश्वरावज्ञया सर्वं कार्यं भवति सर्वथा । विफलं केवलं नैव विपत्तिश्च पदेपदे

ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅବଜ୍ଞା କଲେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସର୍ବଥା ବିଫଳ ହୁଏ; କେବଳ ଫଳହୀନ ନୁହେଁ, ପଦେ ପଦେ ବିପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ଆସେ।

Verse 9

अपूज्या यत्र पूज्यंते पूजनीयो न पूज्यते । त्रीणि तत्र भविष्यंति दारिद्र्यं मरणं भयम्

ଯେଉଁଠି ଅପୂଜ୍ୟମାନେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ପୂଜନୀୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ତିନିଟି ଫଳ ହୁଏ—ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁ, ଭୟ।

Verse 10

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन माननीयो वृषध्वजः । अमानितान्महेशाच्च महद्भयमुपस्थितम्

ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ବୃଷଧ୍ୱଜ ମହେଶଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; ମହେଶଙ୍କ ଅମାନନା ହେଲେ ମହାଭୟ (ବିପତ୍ତି) ନିଶ୍ଚୟ ଆସେ।

Verse 11

अद्यापि न वयं सर्वे प्रभवः प्रभवामहे । भवतो दुर्नयेनैव मया सत्यमुदीर्य्यते

ଆଜି ମଧ୍ୟ ଆମେ ସମସ୍ତେ ସ୍ୱାଧୀନ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଦାବି କରିପାରୁନାହିଁ। ତୁମ ଦୁର୍ନୟ ଆଚରଣରୁ ମୁଁ ଏହି ସତ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ କହୁଛି।

Verse 12

ब्रह्मोवाच । विष्णोस्तद्वचनं श्रुत्वा दक्षश्चिंतापरोऽभवत् । विवर्णवदनो भूत्वा तूष्णीमासीद्भुवि स्थितः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ଦକ୍ଷ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲା। ମୁହଁର ରଙ୍ଗ ଫିକା ହେଲା ଏବଂ ଭୂମିରେ ଦାଁଡି ମୌନ ରହିଲା।

Verse 13

एतस्मिन्नंतरे वीरभद्रः सैन्यसमन्वितः । अगच्छदध्वरं रुद्रप्रेरितो गणनायकः

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ଗଣନାୟକ ବୀରଭଦ୍ର ସେନାସହିତ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାପ୍ରେରଣାରେ ଅଧ୍ୱର (ଯଜ୍ଞ) ସ୍ଥଳକୁ ଗଲେ।

Verse 14

पृष्ठे केचित्समायाता गगने केचिदागताः । दिशश्च विदिशः सर्वे समावृत्य तथापरे

କେହି ପଛଦିଗରୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ, କେହି ଆକାଶମାର୍ଗରୁ ଆସିଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ବିଦିଗ ଆବୃତ କରି ଚାରିପଟେ ଘେରିଲେ।

Verse 15

शर्वाज्ञया गणाः शूरा निर्भया रुद्रविक्रमाः । असंख्याः सिंहनादान्वै कुर्वंतो वीरसत्तमाः

ଶର୍ବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେଇ ଶୂର ଗଣମାନେ ନିର୍ଭୟ, ରୁଦ୍ରବିକ୍ରମଯୁକ୍ତ; ଅସଂଖ୍ୟ ହୋଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରମାନଙ୍କ ପରି ସିଂହନାଦ କରି ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 16

तेन नादेन महता नादितं भुवनत्रयम् । रजसा चावृतं व्योम तमसा चावृता दिशः

ସେଇ ମହାନାଦରେ ତ୍ରିଭୁବନ ନାଦିତ ହେଲା। ରଜସା ଆକାଶ ଆବୃତ ହେଲା, ତମସା ଦିଗମାନେ ଢାକିଗଲେ।

Verse 17

सप्तद्वीपान्विता पृथ्वी चचालाति भयाकुला । सशैलकानना तत्र चुक्षुभुस्सकलाब्धयः

ତେବେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପସହିତ ପୃଥିବୀ ଅତିଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲା। ପର୍ବତ ଓ ଅରଣ୍ୟ ସହ ତଥା ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଉଥଳି ମଥିତ ହେଲେ।

Verse 18

एवंभूतं च तत्सैन्यं लोकक्षयकरं महत् । दृष्ट्वा च विस्मितास्सर्वे बभूवुरमरादयः

ଲୋକକ୍ଷୟକାରୀ ସେହି ବିଶାଳ ସେନାକୁ ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ଆଦି ସମସ୍ତେ ବିସ୍ମୟାକୁଳ ହେଲେ।

Verse 19

सैन्योद्योगमथालोक्य दक्षश्चासृङ्मुखाकुलः । दंडवत्पतितो विष्णुं सकलत्रोऽभ्यभाषत

ସେନାର ପ୍ରସ୍ତୁତି ଦେଖି ଦକ୍ଷ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ମୁଖ ରକ୍ତରେ ମଲିନ ଓ ଅଶାନ୍ତ ଥିଲା। ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ସେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବିନୟରେ କହିଲେ।

Verse 20

दक्ष उवाच । भवद्बलेनैव मया यज्ञः प्रारंभितो महान् । सत्कर्मसिद्धये विष्णो प्रमाणं त्वं महाप्रभो

ଦକ୍ଷ କହିଲେ—ହେ ବିଷ୍ଣୁ! ଆପଣଙ୍କ ବଳରେ ମୁଁ ଏହି ମହାଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିଛି। ହେ ମହାପ୍ରଭୁ, ଏହି ସତ୍କର୍ମ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆପଣ ହିଁ ପ୍ରମାଣ ଓ ଆଶ୍ରୟ।

Verse 21

विष्णो त्वं कर्मणां साक्षी यज्ञानां प्रतिपालकः । धर्मस्य वेदगर्भस्य ब्रह्मणस्त्वं महाप्रभो

ହେ ବିଷ୍ଣୁ! ଆପଣ ସମସ୍ତ କର୍ମର ସାକ୍ଷୀ ଏବଂ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କର ପ୍ରତିପାଳକ। ବେଦଗର୍ଭ ଧର୍ମର ଧାରକ ଆପଣ; ହେ ମହାପ୍ରଭୁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଆପଣ ଆଧାର।

Verse 22

तस्माद्रक्षा विधातव्या यज्ञस्यास्य मम प्रभो । त्वदन्यः यस्समर्थोस्ति यतस्त्वं सकलप्रभुः

ଏହେତୁ ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋର ଏହି ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ବ୍ୟତୀତ କିଏ ସମର୍ଥ? କାରଣ ଆପଣ ହିଁ ସକଳପ୍ରଭୁ।

Verse 23

ब्रह्मोवाच । दक्षस्य वचनं श्रुत्वा विष्णुर्दीनतरं तदा । अवोचद्बोधयंस्तं वै शिवतत्त्वपराङ्मुखम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ଦକ୍ଷଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ ସେତେବେଳେ ଆହୁରି ଦୀନ ହେଲେ ଏବଂ ଶିବତତ୍ତ୍ୱରୁ ପରାଙ୍ମୁଖ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ବୋଧ କରାଇବାକୁ କହିଲେ।

Verse 24

विष्णुरुवाच । मया रक्षा विधातव्या तव यज्ञस्य दक्ष वै । ख्यातो मम पणः सत्यो धर्मस्य परिपालनम्

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ହେ ଦକ୍ଷ! ତୁମ ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷା ମୋତେ ନିଶ୍ଚୟ କରିବାକୁ ହେବ; କାରଣ ମୋର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଏହି— ଧର୍ମର ପରିପାଳନ।

Verse 25

तत्सत्यं तु त्वयोक्तं हि किं तत्तस्य व्यतिक्रमः । शृणु त्वं वच्म्यहं दक्ष क्रूरबुद्धिं त्यजाऽधुना

ତୁମେ କହିଥିବା କଥା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ—ତେବେ ତାହାକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କାହିଁକି? ହେ ଦକ୍ଷ, ଶୁଣ; ମୁଁ କହୁଛି—ଏବେଇ ଏହି କ୍ରୂରବୁଦ୍ଧି ତ୍ୟାଗ କର।

Verse 26

नैमिषे निमिषक्षेत्रे यज्जातं वृत्तमद्भुतम् । तत्किं न स्मर्यते दक्ष विस्मृतं किं कुबुद्धिना

ନୈମିଷର ପବିତ୍ର ନିମିଷ-କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା, ହେ ଦକ୍ଷ, ତାହା କାହିଁକି ସ୍ମରଣ ହୁଏନି? କୁବୁଦ୍ଧିରେ କି ତାହା ବିସ୍ମୃତ ହୋଇଗଲା?

Verse 27

रुद्रकोपाच्च को ह्यत्र समर्थो रक्षणे तव । न यस्याभिमतं दक्ष यस्त्वां रक्षति दुर्मतिः

ରୁଦ୍ରଙ୍କ କୋପ ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ, ଏଠାରେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ କିଏ ସମର୍ଥ? ହେ ଦକ୍ଷ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ଅଭିମତର ବିରୋଧରେ ଚାଲିଛ, ତୁମକୁ କେଉଁ ଦୁର୍ମତି ରକ୍ଷକ ବଞ୍ଚାଇବ?

Verse 28

किं कर्म किमकर्मेति तत्र पश्यसि दुर्मते । समर्थं केवलं कर्म न भविष्यति सर्वदा

ହେ ଦୁର୍ମତି! ‘କର୍ମ କ’ଣ, ଅକର୍ମ କ’ଣ’—ଏଭଳି ତୁମେ ସେଠାରେ ଭୁଲ ଭାବେ ଦେଖୁଛ। କେବଳ କର୍ମମାତ୍ର ସଦା (ପରମ ଶ୍ରେୟ ଦେବାରେ) ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।

Verse 29

स्वकर्मविद्धि तद्येन समर्थत्वेन जायते । न त्वन्यः कर्मणो दाता शं भवेदीश्वरं विना

ନିଜ ସ୍ୱକର୍ମକୁ ଜାଣ—ତାହାଦ୍ୱାରା ହିଁ ସମର୍ଥତା ଓ ଯୋଗ୍ୟତା ଜନ୍ମେ। କିନ୍ତୁ କର୍ମଫଳ ଦାତା ଶମ୍ଭୁ ଈଶ୍ୱର ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।

Verse 30

ईश्वरस्य च यो भक्त्या शांतस्तद्गतमानसः । कर्मणो हि फलं तस्य प्रयच्छति तदा शिवः

ଯେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଯାହାର ମନ ତାଙ୍କଠାରେ ନିବିଷ୍ଟ—ତାହାର କର୍ମର ସତ୍ୟ ଫଳ ସେତେବେଳେ ଶିବ ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 31

केवलं ज्ञानमाश्रित्य निरीश्वरपरा नराः । निरयं ते च गच्छंति कल्पकोटिशतानि च

କେବଳ (ଶୁଷ୍କ) ଜ୍ଞାନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ‘ଈଶ୍ୱର ନାହିଁ’ ମତରେ ଆସକ୍ତ ସେ ଲୋକେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି ଏବଂ କୋଟି କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠି ରହନ୍ତି।

Verse 32

पुनः कर्ममयैः पाशैर्वद्धा जन्मनि जन्मनि । निरयेषु प्रपच्यंते केवलं कर्मरूपिणः

କର୍ମମୟ ପାଶରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ ସେମାନେ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ପୁନଃପୁନଃ ବନ୍ଧିତ ହୁଅନ୍ତି। ଯେମାନେ କେବଳ କର୍ମରୂପ (କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ-ଅହଂକାରରେ) ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିରୟଲୋକରେ ଦହିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 33

अयं रुद्रगणाधीशो वीरभद्रोऽरि मर्दनः । रुद्रकोपाग्निसंभूतः समायातोध्वरांगणे

ଏହି ହେଉଛି ରୁଦ୍ରଗଣାଧୀଶ, ଶତ୍ରୁମର୍ଦ୍ଦନ ବୀରଭଦ୍ର। ରୁଦ୍ରଙ୍କ କୋପାଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସେ ଏବେ ଯଜ୍ଞାଙ୍ଗଣରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଛି।

Verse 34

अयमस्मद्विनाशार्थमागतोस्ति न संशयः । अशक्यमस्य नास्त्येव किमप्यस्तु तु वस्तुतः

କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ସେ ଆମର ବିନାଶ କରିବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ତାହା ପାଇଁ ଅସମ୍ଭବ କିଛି ନାହିଁ; ପ୍ରକୃତରେ ସେ କରିପାରିବା ନଥିବା କିଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 35

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे सत्युपाख्याने विष्णुवाक्यवर्णनं नाम पंचत्रिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ଦ୍ୱିତୀୟ ସତୀଖଣ୍ଡରେ, ସତୀ-ଉପାଖ୍ୟାନ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ବିଷ୍ଣୁବାକ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 36

श्रीमहादेवशपथं समुल्लंघ्य भ्रमान्मया । यतः स्थितं ततः प्राप्यं मया दुःखं त्वया सह

ଭ୍ରମବଶତଃ ମୁଁ ଶ୍ରୀମହାଦେବଙ୍କ ନାମରେ କରା ପବିତ୍ର ଶପଥକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କଲି। ତୁମେ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲ, ସେଇ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସହ ଦୁଃଖ ପାଇଲି।

Verse 37

शक्तिर्मम तु नास्त्येव दक्षाद्यैतन्निवारणे । शपथोल्लंघनादेव शिवद्रोही यतोस्म्यहम्

ଦକ୍ଷ ଆଦିଙ୍କ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିବାରଣ କରିବାକୁ ମୋର କିଛିମାତ୍ର ଶକ୍ତି ନାହିଁ; ଶପଥ ଉଲ୍ଲଂଘନରୁ ମୁଁ ଶିବଦ୍ରୋହୀ ହୋଇଛି।

Verse 38

कालत्रयेपि न यतो महेशद्रोहिणां सुखम् । ततोऽवश्यं मया प्राप्तं दुःखमद्य त्वया सह

ତ୍ରିକାଳରେ ମଧ୍ୟ ମହେଶଦ୍ରୋହୀଙ୍କୁ ସୁଖ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଆଜି ତୁମ ସହିତ ମୋତେ ଅବଶ୍ୟ ଦୁଃଖ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି।

Verse 39

सुदर्शनाभिधं चक्रमेतस्मिन्न लगिष्यति । शैवचक्रमिदं यस्मादशैवलयकारणम्

‘ସୁଦର୍ଶନ’ ନାମକ ଚକ୍ର ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ କାମ କରିବ ନାହିଁ; କାରଣ ଏହା ଶୈବଚକ୍ର—ସ୍ୱଭାବତଃ ଅଶୈବ (ଶିବବିରୋଧୀ)ର ଲୟକାରଣ।

Verse 40

विनापि वीरभद्रेण नामैतच्चक्रमैश्वरम् । हत्वा गमिष्यत्यधुना सत्वरं हरसन्निधौ

“ବୀରଭଦ୍ର ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଐଶ୍ୱର୍ୟମୟ ଦିବ୍ୟ ଚକ୍ର ଏବେ ଅପରାଧୀକୁ ବଧ କରି ଶୀଘ୍ର ହରଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଯିବ।”

Verse 41

शैवं शपथमुल्लंघ्य स्थितं मां चक्रमीदृशम् । असंहत्यैव सहसा कृपयैव स्थिरं परम्

ଶୈବ ଶପଥ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି ମୁଁ ଏହି ଚକ୍ର ପରି ଅସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଲି; ତଥାପି ଭଙ୍ଗ ନହୋଇ, ସହସା କେବଳ କୃପାରେ ମୁଁ ପରମ ଅବସ୍ଥାରେ ପୁନଃ ସ୍ଥିର ହେଲି।

Verse 42

अतः परमिदं चक्रमपि न स्थास्यति ध्रुवम् । गमिष्यत्यधुना शीघ्रं ज्वालामालासमाकुलम्

ଏହେତୁ ଏହି ଚକ୍ର ମଧ୍ୟ ଆଉ ଧ୍ରୁବ ଓ ସ୍ଥିର ରହିବ ନାହିଁ। ଏବେ ଏହା ଜ୍ୱାଳାମାଳାରେ ଆକୁଳ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଆଗକୁ ଧାଇଯିବ।

Verse 43

वीरभद्रः पूजितोपि शीघ्रमस्माभिरादरात् । महाक्रोधसमाक्रांतो नास्मान्संरक्षयिष्यति

ଆମେ ଆଦରସହ ଶୀଘ୍ର ଭୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାକ୍ରୋଧରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ସେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ ନାହିଁ।

Verse 44

अकांडप्रलयोऽस्माकमागतोद्य हि हा हहा । हा हा बत तवेदानीं नाशोस्माकमुपस्थितः

ହାୟ ହାୟ! ଆଜି ଆମ ଉପରେ ଅକାଣ୍ଡ ପ୍ରଳୟ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି। ହାୟ—ଏବେ ତୁମର ବିନାଶ ଓ ଆମର ନାଶ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ।

Verse 45

शरण्योऽस्माकमधुना नास्त्येव हि जगत्त्रये । शंकरद्रोहिणो लोके कश्शरण्यो भविष्यति

ଏବେ ଆମ ପାଇଁ ତ୍ରିଲୋକରେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଶରଣ ନାହିଁ। ଏହି ଲୋକରେ ଶଙ୍କରଦ୍ରୋହୀମାନଙ୍କର ରକ୍ଷକ ଓ ଆଶ୍ରୟ କିଏ ହେବ?

Verse 46

तनुनाशेपि संप्राप्यास्तैश्चापि यमयातनाः । तानैव शक्यते सोढुं बहुदुःखप्रदायिनीः

ଦେହ ନଶିଗଲା ପରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଯମର ଯାତନା ପାଆନ୍ତି। ବହୁ ଦୁଃଖଦାୟି ସେହି ପୀଡାଗୁଡ଼ିକୁ ସତ୍ୟରେ ସେମାନେ (ପାପୀମାନେ) ମାତ୍ର ସହିପାରନ୍ତି।

Verse 47

शिवद्रोहिणमालोक्य दष्टदंतो यमः स्वयम् । तप्ततैलकटाहेषु पातयत्येव नान्यथा

ଶିବଦ୍ରୋହୀକୁ ଦେଖି ଯମ ନିଜେ ଦାନ୍ତ କଟକଟାଇ କ୍ରୋଧରେ ତାକୁ ତପ୍ତ ତେଲର କଟାହମାନଙ୍କ ଭିତରେ ପକାଇଦିଅନ୍ତି; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 48

गन्तुमेवाहमुद्युक्तं सर्वथा शपथोत्तरम् । तथापि न गतश्शीघ्रं दुष्टसंसर्गपापतः

ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ଶପଥ କରି ଯିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲି; ତଥାପି ଦୁଷ୍ଟସଙ୍ଗରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପାପ ହେତୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଇପାରିଲି ନାହିଁ।

Verse 49

यदद्य क्रियतेस्माभिः पलायनमितस्तदा । शार्वो ना कर्षकश्शस्त्रैरस्मानाकर्षयिष्यति

ଆଜି ଯଦି ଆମେ ଏଠାରୁ ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁ, ତେବେ ଶାର୍ବ (ଭଗବାନ ଶିବ) ନିଶ୍ଚୟ ଚାଷୀ ଯେପରି ନିଜ ଉପକରଣରେ ଟାଣେ, ସେପରି ଆମକୁ ପୁଣି ଟାଣି ଆଣିବେ।

Verse 50

स्वर्गे वा भुवि पाताले यत्र कुत्रापि वा यतः । श्रीवीरभद्रशस्त्राणां गमनं न हि दुर्ल भम्

ସ୍ୱର୍ଗରେ ହେଉ କି ଭୂମିରେ କି ପାତାଳରେ—ଯେଉଁଠି ଯେ କେହି ଥାଉ—ଶ୍ରୀ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ଶସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ପହଞ୍ଚି ପ୍ରହାର କରିବା ସତ୍ୟରେ କଷ୍ଟକର ନୁହେଁ।

Verse 51

यावतश्च गणास्संति श्रीरुद्रस्य त्रिशूलिनः । तावतामपि सर्वेषां शक्तिरेतादृशी धुवम्

ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶ୍ରୀରୁଦ୍ରଙ୍କ ଯେତେ ଗଣ ଅଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଏକେ ଶକ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 52

श्रीकालभैरवः काश्यां नखाग्रेणैव लीलया । पुरा शिरश्च चिच्छेद पंचमं ब्रह्मणो ध्रुवम्

କାଶୀରେ ଶ୍ରୀକାଳଭୈରବ ନଖାଗ୍ରମାତ୍ରେ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାରୂପେ ପୁରାତନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଧ୍ରୁବ ପଞ୍ଚମ ଶିରକୁ ଛେଦ କରିଥିଲେ।

Verse 53

एतदुक्त्वा स्थितो विष्णुरतित्रस्तमुखाम्बुजः । वीरभद्रोपि संप्राप तदैवाऽध्वरमंडपम्

ଏହା କହି ବିଷ୍ଣୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟାକୁଳ କମଳମୁଖ ହୋଇ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ। ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବୀରଭଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 54

एवं ब्रुवति गोविन्द आगतं सैन्यसागरम् । वीरभद्रेण सहितं ददृशुश्च सुरादया

ଗୋବିନ୍ଦ ଏଭଳି କହୁଥିବା ବେଳେ ଦେବତାମାନେ ଆଦି ସମସ୍ତେ ବୀରଭଦ୍ର ସହିତ ସମୁଦ୍ରସଦୃଶ ବିଶାଳ ସେନାସମୂହ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ।